⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Samenvatting: de Betekenis van Leven uit Geloof⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We zijn inmiddels aangekomen bij het elfde hoofdstuk van de Hebreeënbrief, studie nummer 22. Zojuist werd mij gevraagd of ik de studie van de vorige keer nog even wilde herhalen, want als je er de vorige keer niet bij was, mis je natuurlijk het een en ander. Hoewel ik dat niet volledig ga doen, is het een goede gewoonte om in elk geval samen te vatten waar we het de vorige keer over hadden. Dat was de afsluiting van het tiende hoofdstuk; we zijn toen vanaf vers 35 met de studie begonnen en doorgegaan naar hoofdstuk 11 vers 4.⟨/p>
⟨p>Het gaat over leven door geloof. Die uitdrukking komt weliswaar niet helemaal letterlijk zo voor, maar is ontleend aan vers 38 van hoofdstuk 10. Daar staat: "En mijn rechtvaardige zal uit geloof leven." Dat is een uitspraak uit het boek Habakkuk die de apostel Paulus nog wel eens aanhaalt, en hier dus ook weer. De rechtvaardige zal uit geloof leven, waarbij je op elk woord de klemtoon zou kunnen leggen. Een rechtvaardige is iemand die gelooft; het zijn in feite synonieme begrippen. Een gelovige is een rechtvaardige en een rechtvaardige is niets anders dan iemand die 'amen' zegt op wat God spreekt.⟨/p>
⟨p>Waar het hier vooral om gaat, is dat het een leven uit geloof is. Het gaat hier niet zozeer over 'het geloof', zoals dat telkens in de vertalingen staat: 'door het geloof' in vers 1, 3, 4, 5, enzovoort. In het Grieks staat er echter niet 'door het geloof' alsof het zou gaan om de waarheid van het geloof als objectief gegeven. Ik zal daar nog wel vaker op attenderen: het gaat om het leven, de activiteit, het werkwoord geloven. Het is het leven uit en in vertrouwen.⟨/p>
⟨p>We hebben speciale aandacht gegeven aan dat eerste vers, wat niet zozeer een definitie is van het geloof, maar een beschrijving van wat geloven inhoudt. Geloof is — en dit is een wat letterlijker weergave van de Griekse tekst — de aanname van hetgeen verwacht wordt en de overtuiging van wat niet gezien wordt. Dat is wat geloven is. Het heeft te maken met toekomstige dingen. De hele rij van geloofshelden, de stoet van geloofsgetuigen die hier vanaf hoofdstuk 11 vers 4 passeert, laat dat allemaal op de een of andere wijze zien.⟨/p>
⟨p>Ik zal er in de studie van nu en de komende keren dat we het elfde hoofdstuk bespreken nog vaak genoeg aan herinneren waarom deze zaken juist in deze brief naar voren worden gebracht. Wat is het verband met de brief en waarom brengt de schrijver deze gelovigen zo voor het voetlicht? Dat is omdat het direct aansluit bij de situatie van de Hebreeën in die dagen. Ook zij moesten afzien van dingen die gezien worden: van een zichtbare tempel, van zichtbare tekenen en wonderen, en van een zichtbaar koninkrijk dat zich ineens zou manifesteren. Wat er overbleef en resteerde, was geloof. God heeft gesproken. Eigenlijk zegt de schrijver in het elfde hoofdstuk dat dit niets bijzonders is, want zo is het nooit anders geweest. Vandaar dat hij zoveel voorbeelden geeft uit het Oude Testament, hun Tenach, waarin dit altijd weer gedemonstreerd wordt. We beginnen bij Abel en vervolgens Henoch, Noach en Abraham; vele namen passeren de revue.⟨/p>
⟨p>Een wetenschapper, een academicus van de universiteit, zou misschien heel objectief kunnen zeggen dat geloof eigenlijk een soort hypothese is: je gaat van iets uit waarvan het bewijs nog geleverd moet worden. Dat is echter een zeer schrale definitie. Als je dit hoofdstuk leest, zie je pas echt wat geloof vermag. Het is niet zomaar een of andere theorie of hypothese waarvan je zegt: "Als dit het niet is, dan hebben we altijd nog wel een andere hypothese." Nee, het is de overtuiging van zaken die niet gezien worden. Want weliswaar spreekt God over toekomende dingen, maar Hij maakt Zijn woord waar. Zijn woord is vast. God bewijst Zijn eigen woord en Hij bewijst ook dat het van Hem is. Dat geldt ook voor de Schrift, de boekstaving van Gods woorden: die is levend en krachtig. Het heeft de kenmerken van Gods woord en kan onmogelijk een mensenwoord zijn.⟨/p>
⟨p>In vers 3 staat: "Door geloof verstaan wij dat de wereld..." — maar we hebben gezien dat daar niet 'de wereld' staat, maar 'de aionen'. De aionen zijn toebereid door het woord van God, zodat het zichtbare niet ontstaan is uit het waarneembare. Dat wil zeggen dat alles wat wij zien en waarnemen, voortkomt uit onzienlijke dingen, namelijk uit het woord van God. De aionen zijn de zichtbare tijdperken zoals die zich manifesteren, en dat is allemaal voortgebracht, vormgegeven en toebereid door het woord van God. Alles ontleent daar zijn waarde aan. Eigenlijk is er niets buiten dat woord; alles komt voort uit het woord en het leven zelf komt daaruit voort. Het woord is alles.⟨/p>
⟨p>Dat is precies wat deze mensen die in hoofdstuk 11 de revue passeren, zich vanaf mensenheugenis hebben gerealiseerd. Dat begint bij Abel, die als eerste genoemd wordt. Hij behoorde tot de tweede generatie, maar zo zijn er altijd mensen geweest die gesteund hebben op het woord van God, tegen alle andere opinies in. Tot zover de inleiding.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="457" title="Speel af vanaf 07:37">▶ 07:37⟨/button> ⟨span>Abel en Kaïn: het Geloof Spreekt Na de Dood⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan stel ik voor dat we de draad weer oppakken. We hebben er al een paar dingen over opgemerkt en even stilgestaan bij vers 4, maar het lijkt mij verstandig om daar nu verder te gaan.⟨/p>
⟨p>Door geloof. U ziet dat het bepaalde lidwoord hier dus ook weer niet staat. Door geloof heeft Abel aan Gode een beter offer — of letterlijk: meer slachtoffer — gebracht dan Kaïn. Dat blijkt ook wel als je het in Genesis 4 nakijkt, want het was een offer, een bloedig offer dat Abel bracht, in tegenstelling tot Kaïn, die gaf van de vruchten van de aardbodem. En dat is een heel veelzeggend verschil.⟨/p>
⟨p>Laten we ze eerst op een rijtje zetten, want er zit nog een prachtige typologie aan vast. De naam Abel betekent 'leeg' of 'ijdel'. Het is het woord dat we in het boek Prediker ook zoveel keren tegenkomen: 'ijdelheid der ijdelheden'. Het woord dat daar staat, is ook het woord voor de figuur van Abel: leeg, ijdel. Daartegenover staat Kaïn, en dat betekent 'verkregen'.⟨/p>
⟨p>Abel van zichzelf was dan niks, maar Kaïn is een wat pretentieuze term: verkregen. En als ik het zo zeg, dan staat Kaïn eigenlijk ook voor de menselijke godsdienst. Ik zal dat nog wat nader laten zien.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="550" title="Speel af vanaf 09:10">▶ 09:10⟨/button> ⟨span>Typologie: Menselijke Religie Versus Redding Door Bloed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Abel is een type van Christus, die een beter offer bracht. Trouwens, ik heb er nog een verwijzing naar hoofdstuk 12 vers 24 bij staan, waar je dat inderdaad ook ziet. Laat ik dat meteen even lezen. In 12 vers 24 staat: "En tot Jezus, de middelaar van een nieuw verbond, en tot het bloed van de besprenging, dat krachtiger spreekt dan Abel."⟨/p>
⟨p>Hij bracht een beter offer en hij werd gedood. En dan zien we de tegenstelling met Kaïn. Kaïn is een type van menselijke religie; dat wat verkrijgt, dat wat zich iets verwerft, dat wat aan God iets aanbiedt van het werk van zijn eigen handen. Dat is niet door middel van bloedstorting, want dat is juist de wijze waarop God Zijn altijdig redding bewerkt, namelijk door dood en vervolgens een offerande – dat wil zeggen: dood en opstanding. Dat is waar het offer van Abel van spreekt. Kaïn bracht van de vruchten van een vervloekte aarde; daar komt het eigenlijk op neer.⟨/p>
⟨p>Kaïn is ook een type van het judaïsme dat Jezus vermoordde. Hij is een type van het judaïsme, en zoals het judaïsme Jezus vermoordde, zo vermoordde Kaïn Abel. Er zit trouwens ook een verwantschap in de naam Kaïn met 'verwerven' of 'verkregen', en met Kanaän. Dat is dezelfde stam: het volk van Kanaän, het volk van Kaïn. Het bijzondere is: hij vermoordt zijn broer, zijn bloedverwant, die een beter offer bracht, en hij werd daarna een zwerver op aarde. Precies zoals dat ook met het jodendom is gegaan: ze hebben het betere offer verworpen. En wat is er vervolgens gebeurd? Ze hebben Hem vermoord, ze hebben Hem afgewezen, en vervolgens is het volk verstrooid onder de natiën. Ze hebben nergens een vaste verblijfplaats. Hij werd een zwerver – hoe staat dat er ook alweer? Een zwerver en een vreemdeling, geloof ik. Nee, dat is niet het woord. Nu wil ik het ook even weten ook. Er worden, als ik me niet vergis, twee dingen van hem gezegd. Ja: "een zwerver en een vluchteling op aarde", zo staat dat in Genesis 4 vers 14.⟨/p>
⟨p>Dat is een treffende aanduiding van het lot van het jodendom sinds zij de Messias hebben vermoord. Ook zij zijn sindsdien zwervers en vluchtelingen op aarde geworden, maar wel met een goddelijke belofte. Want Kaïn was bang dat hij uitgeroeid zou worden, maar God geeft hem een teken dat dat niet zal gebeuren. Dat wil zeggen: zijn lot is gewaarborgd. Hij zou niet uitgeroeid worden. Ondanks wat Kaïn gedaan had, en ondanks het feit dat hij daardoor een zwerver en vluchteling op aarde werd, werd niettemin gegarandeerd dat hij zou blijven voortbestaan. Het is een prachtig type van de belofte die het Joodse volk heeft meegekregen. Ondanks het feit dat ze de ware Abel, het ware offer, hebben verworpen, en ondanks het lot wat hen vervolgens is toebedeeld en alles wat ze hebben meegemaakt in de diaspora, hebben zij de garantie – de goddelijke garantie – dat ze niet zullen omkomen. God heeft een toekomst voor dat volk weggelegd.⟨/p>
⟨p>Kaïn is, zoals ik al een hint gaf, een type van menselijke religie. Ook Kaïn was namelijk religieus; hij bracht per slot van rekening een offer. Het was een godsdienstige daad die hij verrichtte. Maar het grote verschil was Abel: die bracht niet iets van de aarde, maar die bracht een offer door middel van bloed. En een slachtoffer spreekt altijd van dood en opstanding. Dat is de wijze waarop God redding en heil realiseert. Abel heeft dat geweten; Abel heeft in geloof gehandeld. Want dat is wat er staat: "Door geloof heeft Abel..." Kennelijk heeft God daar uitspraak over gedaan.⟨/p>
⟨p>Ik denk trouwens ook aan wat er nog ver daarvoor gebeurde. Nadat de mens tot de ontdekking was gekomen naakt te zijn, heeft God hen bekleed. Niet met vijgenbladen – dat is ook weer zo typisch mensenwerk, het beroemde vijgenblad – maar God bekleedde hen met dierenhuiden. Er werd een dier geslacht en vervolgens werd de mens bekleed met de huid van een onschuldig dier dat daarvoor was geslacht. Dat is precies een type van de wijze waarop God werkt: Hij brengt slachting aan, maar juist daardoor redding, bescherming en bekleding. Wat Abel er verder nog van geweten heeft, weet ik niet, maar ik weet wel dat hij uitdrukkelijk in geloof heeft gehandeld. Dus God heeft daarover gesproken en hij heeft dat geweten. Abel was dus niet godsdienstig; Abel verkreeg niets zelf. Hij was leeg, hij was ijdel, maar hij oriënteerde zich op het Woord van God.⟨/p>
⟨p>Hierdoor werd van hem getuigd dat hij rechtvaardig was. Je leest inderdaad diverse keren over de rechtvaardige Abel. Feitelijk is dat ook de boodschap van Genesis 4: "Het bloed van uw broer roept naar de hemel, schreeuwt naar de hemel." Een onschuldige man die je hebt omgebracht. Hij was rechtvaardig, daar God getuigenis gaf aan zijn gave. Daarin zie je dus dat het God Zelf was die de gave, het offer van Abel, bevestigde en goedkeurde. Er staat dat Hij er getuigenis aan gaf. Hoe Hij dat deed? Ik geloof dat we daar de vorige keer ook even bij hebben stilgestaan, maar de normale wijze waarop God getuigenis geeft aan een offergave, is door het zelf aan te steken. Er zijn diverse voorbeelden in het Oude Testament waar je dat ziet. Dus we mogen aannemen: als God getuigenis gaf aan zijn gave, dan heeft Kaïn gezien dat Abels offer werd aangezien door God. Op de een of andere wijze heeft God dat gedemonstreerd, en dat is precies wat Kaïn zo boos maakte. God gaf getuigenis aangaande zijn gave. Het ging niet om Abel zelf, maar om de gave die hij gaf en wat hij daarmee demonstreerde: een dier dat geslacht werd en vervolgens verhoogd en opgestegen tot God. Dat is wat telt, en het gaat uiteraard om waar dat van spreekt.⟨/p>
⟨p>En hierdoor spreekt hij nog, nadat hij gestorven is. Hij spreekt nog steeds. Per slot van rekening vinden we dat al in het oudste verslag van Adam. Het is een verslag van Adam zelf, die dat heeft opgetekend. Ik ga dat nu niet aantonen, maar bij andere gelegenheden hebben we daar wel eens Bijbelstudies over gegeven: dat het boek Genesis een bundeling is van ooggetuigenverslagen van de aartsvaders zelf. Adam heeft de eerste hoofdstukken van het boek Genesis geschreven en hij heeft dus ook getuigenis gegeven over het lot van zijn eigen zoon, die als eerste martelaar is omgekomen.⟨/p>
⟨p>Het woordje 'martelaar' is trouwens erg mooi. Dat is een Grieks woord. Martelaar betekent eigenlijk 'een getuige', ⟨em>marturion⟨/em>. Het is opmerkelijk dat juist dat woord 'martelaar', dat gewoon 'getuige' betekent, in het Nederlands de betekenis heeft gekregen van iemand die om zijn getuigenis omkomt. Op de een of andere manier zit er in dat woord dus al ingebakken dat iemand die getuigt van de waarheid, het loodje moet leggen. Die wordt in deze wereld niet geapprecieerd, om het eens netjes te zeggen. Dat wordt hem niet in dank afgenomen; integendeel, die wordt verdrukt, vervolgd of zelfs omgebracht. Het is mooi als je bij dat soort woorden stilstaat en ziet wat voor een wereld van gedachten daar nog achter schuilt. In elk geval gaat er van Abel een sprake uit. Nu, na vele duizenden jaren menselijke historie, spreekt hij nog steeds. Het is inmiddels bijna zesduizend jaar geleden dat die beste man leefde en stierf, maar hij spreekt nog steeds nadat hij gestorven is.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1170" title="Speel af vanaf 19:30">▶ 19:30⟨/button> ⟨span>Henoch en de Profetie in de Naam Methusalach⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We gaan verder met vers 5: "Door geloof is Henoch weggenomen." Wat weten we van Henoch? Er bestaat een heel boek van Henoch, maar laten we ons even puur tot de Bijbelse gegevens beperken. Ik ga mijn nek vanavond niet uitsteken om dat boek van Henoch te bespreken, want hoewel dat erg boeiend is, zou ik daarvoor eerst navraag moeten doen bij André de Mol. Hij heeft zich daar veel uitgebreider mee beziggehouden.⟨/p>
⟨p>Wat we over Henoch weten vanuit de Bijbel zelf is in Genesis minimaal; er zijn maar twee of drie verzen die daarover spreken. Maar je leest ook over hem in de brief van Judas – wat dan weer ontleend is aan het boek van Henoch. Judas schrijft over hem: "Henoch, de zevende van Adam af." Dat feit, dat hij de zevende is, wordt expliciet geteld. Ik zou wat willen zeggen over de typologie van die zevende, maar dat zou me nu te ver voeren. De zevende van Adam af, hij heeft geprofeteerd. Dat is boeiend. Er volgt in de brief van Judas een citaat, maar voordat ik dat citaat verder geef, wil ik stilstaan bij de zoon van Henoch.⟨/p>
⟨p>Henoch had een zoon, een hele bekende: de oudste mens die ooit heeft geleefd, voor zover wij weten. Namelijk Methusalach – of beter bekend als Methusalem, maar in de spelling van de huidige NBG heet hij Methusalach. Methusalach op zich was al een profetie. Namen in de Bijbel zijn nooit zomaar gekozen omdat ze lekker klinken of goed in het gehoor liggen. Dat is nooit de gedachte. Een naam heeft een betekenis; daar gaat een spreken van uit. Als u mij vraagt wat de schoonheid van een naam is, dan is het niet omdat het zo leuk klinkt, maar omdat het betekenis heeft. Ik heb zelf de afwijking dat ik altijd wil weten wat iemands naam betekent. Als je eenmaal met dat virus bent aangetast, raak je het niet meer kwijt, en ik heb besloten om dat ook zo te laten.⟨/p>
⟨p>Henoch gaf zijn zoon de naam Methusalach. Weet u wat dat betekent? "Wanneer hij dood is, wordt het gezonden", of vrij vertaald: "Wanneer hij sterft, gaat het gebeuren." En raad eens wat er gebeurde. Hoe oud is Methusalach geworden? 969 jaar. Heel goed, u gaat door voor de volgende ronde! Zijn naam betekent dus: "Wanneer hij doodgaat, gaat het gebeuren." Als je het nagaat – je kunt het zo nagaan – was het jaar 1656 na Adams creatie het jaar dat Methusalach stierf. En zijn naam betekent: als hij doodgaat, dan gaat het gebeuren. Men heeft daar wel uit afgeleid dat hij is omgekomen in de zondvloed. Je kunt natuurlijk zeggen: in dat jaar is iedereen omgekomen. Maar het gaat er juist om dat zijn dood de aankondiging was van een grootse profetische gebeurtenis: een oordeel. Dat is ook wat Henoch in zijn leven gepredikt heeft: er staat een ramp te gebeuren.⟨/p>
⟨p>Trouwens, als ik dit zo zeg, zit ik ook weer helemaal in de sfeer van de Hebreeënbrief, die in de jaren zestig van de eerste eeuw geschreven is, vlak voordat de stad Jeruzalem ten gronde zou gaan, in vlammen zou opgaan en de tempel verwoest zou worden. Henoch heeft in zijn leven daarvan getuigd, en de naam van zijn zoon getuigde daar al van. Ik zal het citaat uit de brief van Judas nu voltooien: "Ook over hen heeft Henoch, de zevende van Adam af, geprofeteerd, zeggende: Zie, de Heere is gekomen met zijn heilige tienduizenden (myriaden), om over allen de vierschaar te spannen en alle goddelozen te straffen voor al hun goddeloze werken die zij goddeloos bedreven hebben."⟨/p>
⟨p>Dat was echt goddeloosheid ten top, reeds in de dagen van Henoch. Daar moet je niet gering over denken; het was niet zo dat ze alleen maar stoute dingen deden, het was echt goddeloos. Daarvoor hoef je niet naar de film Noach te gaan. Hoe heet die film eigenlijk? Noach, ja. Heb je hem gezien? Gisteravond? En, geef eens een recensie, Mennie. Er komt iets Bijbels in voor, maar daar houdt het wel mee op. Twee weken geleden hadden we daar nog een gesprekje over, over die film die momenteel in de bioscopen draait. Mark had ook al vastgesteld dat er enorm veel bij verzonnen is, uit de duim gezogen zaken die niets met de Bijbel te maken hebben. Het ergste is dat er een godsbeeld wordt neergezet dat zo vreemd is aan de Schrift. Dat is nog wel het allerergste. Maar in elk geval, in die dagen van Noach is het inderdaad vreselijk geweest. Daar moest iets gaan gebeuren.⟨/p>
⟨p>Henoch heeft in zijn dagen geprofeteerd, en Henoch is niet oud geworden. Dat klinkt vreemd als ik zeg dat hij 365 is geworden, maar in die tijd voor de zondvloed was dat echt superjong. Toen werden mensen bijna allemaal tegen de duizend jaar oud. Zoals dat trouwens in de toekomst ook weer zal zijn in het Messiaanse Rijk; daar lees je dat de mensen de leeftijden van bomen zullen hebben. Als een jongeling dan omkomt, dan is hij honderd jaar. Dat staat ergens in Jesaja 65: als iemand op honderdjarige leeftijd doodgaat, dan zeggen ze: die was nog jong. Nou, Henoch was feitelijk ook nog jong. Ik kom daar straks nog even op terug.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1610" title="Speel af vanaf 26:50">▶ 26:50⟨/button> ⟨span>Het Overplaatsen van Henoch als Bescherming⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik wil eerst nog even iets anders vaststellen, want er staat: 'Door het geloof is Henoch weggenomen'. Maar eigenlijk staat dat er niet. Natuurlijk staat dat in de vertaling wel zo weergegeven, maar letterlijk staat er 'verplaatst' of 'overgezet'. 'Transferred', zegt de Concordant Version. Ik wilde u laten zien dat dit woord bijvoorbeeld ook voorkomt in Handelingen 7 vers 15. Die vond ik wel het meest treffend in dit verband. Het woord komt wel vaker voor, maar in Handelingen 7 vers 15 houdt Stefanus een rede en dan lees je: 'En Jakob trok af naar Egypte en hijzelf stierf en onze vaderen, en zij werden overgebracht'. Dat is hetzelfde woord als wat in Hebreeën 11 vers 5 wordt gebruikt. Hij werd overgebracht, overgezet, overgeplaatst naar Sichem en bijgezet in het graf. Dat wil zeggen dat al die aartsvaders, inclusief die van Jozef — dat zullen we in Hebreeën 11 ook nog lezen — zijn meegenomen. Al die lijkkisten zijn meegenomen en ze zijn begraven in Sichem. Overgebracht, overgeplaatst; dat is het woord. Het is dus niet 'wegnemen' in de zin van verdwijnen. Nee, het is van de ene naar de andere plaats zetten. Dat is overzetten, overplaatsen.⟨/p>
⟨p>Henoch is overgeplaatst zodat hij de dood niet zag. Nu weet ik dat daaruit vaak wordt afgeleid dat hij dus nooit is gestorven. Maar dat kan niet, want we lezen even later — ik zal het straks ook nog laten zien — dat zij allen gestorven zijn. Wat er aan de hand is? Laat ik eerst dit zeggen: hij was, zoals ik zojuist al opmerkte, nog maar relatief jong, namelijk 365 jaar. Als je dat vergelijkt met de leeftijd die zijn zoon zou bereiken — die werd 969 jaar — dan was dat natuurlijk nog jong, ook al was die zoon superoud. Wat was er nu aan de hand met Henoch? Henoch was een gehaat iemand. De wereld was in zijn dagen al zeer goddeloos. Zijn zoon had hij al de naam gegeven die betekent: 'als hij doodgaat, dan gaat het gebeuren'. God heeft niet gauw ingegrepen. Dat doet God trouwens nooit direct; meestal lees je dat Hij dat pas in het derde en vierde geslacht doet. Hij heeft geduld en is langmoedig, maar Hij gáát ingrijpen. Dat is hier ook gebeurd.⟨/p>
⟨p>Henoch was een gehaat man omdat hij profeteerde, en dat wordt je niet in dank afgenomen. Wat er kennelijk is gebeurd, is dat men een moordaanslag op hem wilde plegen. En hij is door God Zelf overgezet naar een andere locatie. Ik weet dat het idee meestal is dat hij in de hemel is opgenomen en nooit meer is gestorven, maar dat kan niet. Hij was inderdaad een profeet die profeteerde in een zeer goddeloze, vijandige omgeving. Hij was nog maar 365 jaar oud en hij werd niet meer gevonden. Betekent dat dat hij gezocht werd? Ja, kennelijk. Hij werd gezocht, maar men vond hem niet. God had hem verplaatst en overgezet naar een andere locatie, en voor de rest is er nooit meer iets van hem vernomen.⟨/p>
⟨p>Van Elia lees je trouwens iets dergelijks. Van Elia is natuurlijk ook bekend dat hij ten hemel is gevaren, maar we weten dat ook Elia gewoon weer teruggekeerd is op aarde. Op welke plaats weten we niet, maar hij heeft verder geleefd, anoniem kennelijk. Dat is een beetje vreemd kijken, het is nu niet het onderwerp, maar je leest inderdaad dat jaren nadat Elia opgevaren was, een koning in Israël — ik ben zijn naam even kwijt — nog een brief krijgt van Elia. Tja, hij kreeg een brief van Elia. Dus Elia vertoefde elders. Ook Elia is net als Henoch verplaatst. Men heeft hem gezocht en men beraamde hem te doden, maar hij heeft de dood niet gezien, want God had hem overgezet, overgeplaatst. Dat hij inderdaad later wel degelijk is gestorven, maak ik gewoon op uit ditzelfde Hebreeën 11. In vers 13 wordt namelijk een samenvatting gegeven: 'In dat geloof zijn deze allen gestorven'. Kijk maar eens na wie er tot dusver besproken zijn: dan gaat het over Abel, over Henoch en over Noach, over Abraham, Isaak en Jakob. Door dat geloof zijn deze allen gestorven, ook Henoch. Maar God heeft hem overgezet, zodat hij bij een bepaalde gelegenheid voor de dood beveiligd werd. Dat is kennelijk de gedachte. Het idee dat hij is opgenomen of weggenomen naar de hemel is een bekende gedachte, en daarom ga ik er nu ook wat op in, maar dat staat niet zo in de Schrift.⟨/p>
⟨p>Ik lees even verder, want voordat hij werd verplaatst, is van hem getuigd dat hij God welgevallig was geweest. Inderdaad lees je in Genesis 5 vers 22 de bekende woorden: 'Henoch wandelde met God en hij was niet meer, want God had hem verplaatst'. Trouwens, er staat hier 'welgevallig', maar dat is ontleend aan de Septuagint. Er staat inderdaad in de Griekse tekst: 'hij behaagde God'. In de Hebreeuwse tekst staat: 'hij wandelde met God'. In de praktijk is dat niet zo'n groot verschil, want degene die met God wandelt, die behaagt Hem uiteraard. Maar dat is wat er van Henoch gezegd werd, die profeteerde in een hele vijandige omgeving. God heeft hem beveiligd en verplaatst, zodat ze hem niet konden doden. Hij was een man die geleefd heeft in geloof. We weten niet veel van hem, maar hij heeft met God gewandeld en was God welgevallig. Hij heeft zijn zoon een naam gegeven die veelzeggend was en sprak het woord van God, en dat was in zijn dagen al bepaald niet gebruikelijk.⟨/p>
⟨p>Moet je nagaan, als je daarover nadenkt dan is het toch heel opmerkelijk dat dit zich afspeelt nog betrekkelijk kort nadat Adam gecreëerd is. Ik zei net dat de zondvloed plaatsvond in het 1656ste jaar na de creatie van Adam. Adam is zelf ook ruim 900 jaar geworden, dus dit was nog maar de tweede of derde generatie. Het is bizar hoe de wereldbevolking in zo'n korte tijd gedegenereerd is, mede ook trouwens door de zonen Gods die ingingen bij de dochters van de mensen. Er zijn bij die Nefilim afschuwelijke dingen gebeurd. Maar goed, ik ga even terug naar Hebreeën 11. Ik heb me voorgenomen om me maximaal te houden aan de lijn van de Hebreeënbrief. Hebreeën 11 gaat met zevenmijlslaarzen door de geschiedenis van het Oude Testament. Allerlei Bijbelse personages komen aan de orde, maar het voert natuurlijk te ver om al die namen die dan genoemd worden breed voor het voetlicht te brengen. Ik wil ons beperken tot de tekst, al zullen we ons soms wat kleine uitstapjes veroorloven.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2155" title="Speel af vanaf 35:55">▶ 35:55⟨/button> ⟨span>Zonder Geloof Is het Onmogelijk Dé God Welgevallig te Zijn⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In vers 6 staat, net nadat er het een en ander gezegd is over Henoch: zonder geloof is het onmogelijk God welgevallig te zijn, Hem welgevallig te zijn. Het enige wat God de eer geeft, is niet iets verkrijgen, dat is niet godsdienstig zijn. Het is niet zoals Kaïn iets offeren. Nee, het is geloof: beamen wat Hij zegt. God belooft, God spreekt en daar laat je je 'amen' op klinken. Dat is wat geloven is en dat is wat God welgevallig is. Het heeft dus niets te maken met werken. Door geloof ben je welgevallig, niet door werken.⟨/p>
⟨p>Want er staat in vers 6, in het vervolg van dat vers: "Want wie tot God komt" – wie tot God nadert, staat er eigenlijk – "moet geloven". Het is binding, het kan niet anders. Er is maar één wijze om tot God te naderen en dat is door geloof. En wat betekent dat dan wel? Wel, dat is Hem geloven. Wie tot God nadert, moet geloven; dat wil zeggen, die ontkomt daar niet aan. In Efeziërs 2 lees je dat Paulus dat ook zo noemt. Geloven is Gods naderingsgeschenk, een gave van God. Letterlijk staat er een naderingsgeschenk. God Zelf geeft het geloof aan de mens, maar door geloof nadert de mens tot God. Dat is uiteraard wat Hij geeft.⟨/p>
⟨p>Maar even dit. Er staat in de vertalingen dan: "moet geloven dat Hij bestaat". Nou, dat zal wel waar zijn, maar dat staat er niet. Dat God bestaat, weet elk mens die zijn verstand gebruikt. Dat zegt Romeinen 1 ook. Dat weet iedereen. Je kunt het wel wegredeneren, maar een mens weet van nature dat God er is. Vervolgens leert hij het door filosofieën misschien weer af, en dat kan al op jonge leeftijd in het schoolsysteem erin gedrild worden. Maar van nature, door het getuigenis van het geweten, weet een mens: Hij is er. Dat hoef je iemand niet duidelijk te maken, dat weet je. Dat sluit aan op de intuïtie of de conscientie. Dat weet een mens "met God mee". Dat Hij bestaat is het punt niet, maar dat Hij ⟨em>is⟨/em>. Dat is wat er staat, ziet u? "Moet geloven dat Hij is." Niet dat Hij bestaat, nee, dat Hij ⟨em>is⟨/em>.⟨/p>
⟨p>Wat is Hij dan? Nou, hier: dé God. Dat vond ik zo mooi toen ik dat zag. Je moet geloven, je ontkomt er niet aan te geloven dat Hij ⟨em>is⟨/em>. Wat? Dé God. Dat is wat geloof is. Iemand die gelooft, die erkent dat Hij ⟨em>is⟨/em>, namelijk dé God, de Plaatser, de Onderschikker. Degene die alles een plaats toewijst. De God die in de wereld zo onbekend is. Ik bedoelde nu even te refereren aan wat je leest in Handelingen 17, als Paulus daar in Athene is. Dan zegt hij – dat was dat beeld, weet u wel, die lege sokkel met "gewijd aan de onbekende God" – wel, die God verkondig ik u, zegt Paulus. Die God is een Mooie. Ik ben erg blij dat ik Hem wel mag kennen, maar die onbekende God is nog steeds onbekend. In religie is Hij onbekend. Men gelooft niet dat Hij God is, namelijk dé God, de Theos, de Plaatser. Geloof wil zeggen dat je Hem erkent, dat Hij is dé God.⟨/p>
⟨p>En dat betekent vervolgens ook: "een Beloner van wie Hem ernstig zoeken". Wie Hem uitzoeken. De vertalers hebben dat weergegeven met "ernstig zoeken", en dat is inderdaad de gedachte. Het is niet zomaar het gewone woord voor zoeken, maar het is echt uitpluizen, echt uitzoeken, daarop georiënteerd zijn en het willen weten. Als je weet dat Hij dé God is, dan weet je ook dat Hij een Beloner is van wie Hem zoekt. En wat betekent Hem zoeken anders dan geloven wat Hij zegt en je daarmee bezighouden?⟨/p>
⟨p>Ik heb deze week ook wat woorden gelezen over Kuitert, die eraan heeft meegewerkt door te stellen dat die God niet bestaat. Maar wie bedoelt hij dan? Hij loopt een beetje vooruit, want die goden bestaan inderdaad niet, zegt Kuitert. De god zoals die in de christelijke religie wordt voorgesteld... nou, dan kon hij wel eens gelijk hebben natuurlijk. Hij heeft eraan meegewerkt om te laten zien dat het niet ⟨em>die⟨/em> God is. Hij zegt ook dat God een creatie van de mensen is; dat de mens God heeft geschapen. En wat de religie betreft, klopt dat ook wel, want dan zijn het in wezen allemaal godsbeelden. De mens heeft zichzelf een god gemaakt. Ja, maar dat is natuurlijk andere koek dan wat de Schrift daarover zegt. Daar is de God aan het woord die de mens gemaakt heeft. Precies de omgekeerde wereld. Maar over Kuitert zullen we het verder maar niet hebben. Hij is een Beloner van wie Hem ernstig zoeken; daar kom je nooit bedrogen mee uit. Ook dit hoofdstuk is daar natuurlijk weer een prachtig manifest van. Ik ga nog even verder.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2549" title="Speel af vanaf 42:29">▶ 42:29⟨/button> ⟨span>Noach: Eerbiedige Bouw van de Ark Veroordeelt de Wereld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Zo komen we toch nog bij hem uit: bij Noach, die ik namelijk net al even noemde. Je zou zeggen dat de wereld daar tegenwoordig interesse in heeft, maar dat valt vies tegen. Door geloof — ook hier weer — heeft Noach een aanspraak ontvangen. "Nadat hij een godsspraak had ontvangen," zegt de vertaling dan. Dat is een vrij uitgebreide manier om te zeggen dat hij door God is aangesproken over iets dat nog niet gezien was.⟨/p>
⟨p>Nou, dat kun je wel zeggen. God had gezegd wat Hij zou gaan doen en vervolgens zou Noach een boot gaan maken, een reusachtig schip op het droge. Maar God had het helemaal nog niet gedaan. Er was nog geen regen op de aarde; de aarde werd op een heel andere manier bevochtigd, kennelijk nog in die dagen. Het was een totaal ander klimaat. In ieder geval zou er iets gaan gebeuren wat volstrekt onkenbaar was. Moet je je even voorstellen wat dat voor Noach betekend heeft. Hij wist natuurlijk ook wel in wat voor tijd hij leefde. Hij kende zijn omgeving, maar hij wist ook wat er zou gaan gebeuren als Metusalach zou sterven, om het zo te zeggen.⟨/p>
⟨p>Het ging over iets dat nog niet gezien werd, maar dit is nou juist de clue in het hele hoofdstuk Hebreeën 11. Geloof heeft altijd te maken met zaken die nu nog niet gezien worden. Geloof is... nou ja, ik denk nu even aan een woord in Romeinen 8: geloof is hoop, oftewel verwachting. Maar hoe zal men hopen op hetgeen men ziet? Hoop heeft te maken met toekomstige dingen waar je nu nog niets van ziet. Bij Noach was dat dus ook zo: het ging over iets wat nog niet gezien werd. Hij heeft eerbiedig de ark toebereid, dat is wat er staat.⟨/p>
⟨p>Wat in de Statenvertaling staat, klopt niet helemaal. Daar staat: "bevreesd geworden zijnde". En ik val echt niet over het feit dat het zo oud-Nederlands klinkt, maar de gedachte erachter klopt niet. Noach was niet bang; hij was eerbiedig. God had gesproken en "met eerbied" is inderdaad de uitdrukking die de NBG correct weergeeft. Andere vertalingen zeggen "godvruchtig". Het woord heeft inderdaad te maken met piëteit, met eerbied. Met eerbied heeft hij de ark geconstrueerd, gebouwd.⟨/p>
⟨p>Wat een gigantische klus is dat natuurlijk geweest! Hij heeft dat ongetwijfeld niet alleen in zijn uppie gedaan, maar samen met zijn huisgezin. Want er staat dat hij de ark eerbiedig heeft toebereid tot redding van zijn huisgezin. Dat is een principe dat je voor het eerst bij Noach leest, maar dat je vervolgens in de Bijbel altijd weer tegenkomt: als God van zins is iemand te redden, dan doet Hij dat voor hem en zijn huis. Dat is telkens weer een refrein en ook in het Nieuwe Testament zie je dat terug bij Paulus.⟨/p>
⟨p>In 1 Korinthe 7 spreekt Paulus over een gelovige man: mocht zijn vrouw ongelovig zijn, wel, zij is geheiligd in hem. En de kinderen eveneens. Hetzelfde geldt voor een gelovige vrouw met een ongelovige man: die ongelovige en de kinderen zijn geheiligd. Dat wil zeggen: apart gezet. Die hebben een aparte status. Men hoeft niet zijn best te doen om hen te heiligen; nee, het is een gegeven! Je mag leven uit die belofte en leef daaruit. Het heeft niets te maken met verdienste.⟨/p>
⟨p>We zullen dat veel later ook nog bij Rachab lezen in ditzelfde hoofdstuk. Rachab wordt ook genoemd als een van die gelovigen. Naar wereldse maatstaven deugde ze natuurlijk van geen kant: ze was een hoer en bovendien ook nog eens een landverraadster. Ja, maar zij geloofde. Kijk, daar gaat het om. Naar ethische maatstaven deugde ze van geen kant, maar ze geloofde wat God gesproken had. Zij werd behouden, zij met haar hele huis. Dat wil zeggen dat ze de hele familie had uitgenodigd, en dat was het. Dat vind ik schitterend.⟨/p>
⟨p>Zo heeft Noach die ark gebouwd, ongetwijfeld onder spot en hoon, want het moet een belachelijk gezicht geweest zijn. We mogen aannemen — ik geef toe dat ik dit nu niet helemaal hard kan maken — dat Noach daar honderdtwintig jaar mee bezig is geweest. Al die tijd bouwde hij aan die boot op het droge. Zonder een woord te zeggen ging daar al zo'n sprake van uit. Elke hamerslag was in wezen al een prediking. Dat is de gedachte: door dat geloof heeft hij de wereld veroordeeld.⟨/p>
⟨p>Dat klinkt misschien wat vreemd, maar als je erover doordenkt, is het niet zo moeilijk. In feite gaf Noach door het bouwen van zo'n gigantisch schip te kennen: "Van deze wereld verwacht ik helemaal niets." Hij was nog pessimistischer dan iemand die een atoomkelder in zijn achtertuin bouwt, want die denkt het in de wereld nog te kunnen redden. Nee, Noach bouwde een boot en daarmee veroordeelde hij de hele toenmalige wereld. Hij wist dat hij er totaal niets van te verwachten had. Het loutere feit dat hij die boot bouwde omdat God gesproken had, was een veroordeling van die wereld. En die wereld zou ook inderdaad omkomen.⟨/p>
⟨p>Dit is een heel aardig plaatje van de ark; zo moet hij er ongeveer uitgezien hebben. Je kunt tegenwoordig naar Dordrecht toe gaan; gisteren zag ik nog plaatjes van iemand die daar geweest was. Ik heb hem zelf nog niet gezien. Heb jij hem ook wel gezien? Die is veel kleiner? Ja, maar dat is geloof ik ook op schaal één op twee, als ik me niet vergis. En er komt er geloof ik ook eentje op ware grootte. Oh, die heeft hij al? Ligt die in Dordrecht? Heb jij de oude gezien? Oké. Ja, zo'n boot geeft een aardige indruk. We weten vrij veel van de maten, die worden opgesomd in het boek Genesis, dus we hebben een redelijke indruk van hoe dat eruitgezien moet hebben. De boot was er niet op gebouwd om te varen, maar gewoon om te drijven.⟨/p>
⟨p>Door geloof heeft Noach de wereld veroordeeld en is hij een erfgenaam geworden van de gerechtigheid. Dat betekent niet dat Noach toen pas een rechtvaardige werd, want dat was hij al. Abraham geloofde God en daardoor was hij een rechtvaardige. Maar dat hij erfgenaam, een lotsdeelbezitter, werd van de gerechtigheid, betekent dat hij dat toekomstige aardrijk waarop gerechtigheid zou wonen, zou beërven. Dat zou het lot zijn dat hem toebedeeld werd. Dus die gerechtigheid waarvan hier gesproken wordt, is datgene wat hij zou ontvangen: dat nieuwe aardrijk dat helemaal schoongemaakt en gereinigd is.⟨/p>
⟨p>Toen Noach op die nieuwe aarde kwam, was die wereld recht, in tegenstelling tot de wereld van onrecht die zojuist ten onder was gegaan in die enorme vloed. Hoe bedoel je de verwijzing naar dat feit? Ja, beide. Ik denk in de eerste plaats dat hij een wereld van gerechtigheid beërfde nadat de zondvloed was opgehouden. Toen kwam hij op een nieuwe wereld terecht die niet meer gebouwd was op onrecht, maar op recht.⟨/p>
⟨p>En vervolgens de wereld die hij straks ook zal beërven, denk ik ook, maar dat kan ik niet zo uit deze tekst direct opmaken. Het enige waar ik nu even expres op inga, is omdat ik heb gemerkt dat – en het was eigenlijk ook de gedachte die ik misschien daarvoor wel daarover had – er wordt hier bedoeld dat Abraham... oh pardon, dat Noach een rechtvaardige was. Dat is wat hier... Nee, maar daar gaat het om: hij werd, terwijl hij de ark bouwde, een erfgenaam van gerechtigheid. Een rechtvaardige was hij al, maar hij zou dus ook nog gerechtigheid ontvangen. Het zou zijn lotsdeel worden. Dat was in Noachs dagen dus een toekomstige zaak.⟨/p>
⟨p>En dan denk ik inderdaad dat het gaat over die wereld waarin hij terechtkwam na de zondvloed in de eerste plaats, en in tweede instantie ook de wereld van de opstanding, waar uiteraard Noach ook deel aan zal hebben. En dan het laatste wat er staat: "die aan het geloof beantwoordt". Letterlijk staat er gewoon: "naar geloof". Dat wil zeggen: alles in overeenstemming met dat wat God had gesproken en waar hij zijn amen aan had mogen geven.⟨/p>
⟨p>Wel, we hebben nu drie namen genoemd: Abel, Henoch en Noach. Zij allen hebben geleefd in een wereld van ongeloof, maar zij mochten geloven. Dat was het voorbeeld dat hier neergezet wordt voor de Hebreeën, en over hun schouders kijken wij mee en leren we diezelfde lessen. Ik stel voor dat we eerst even een kopje koffie gaan drinken en dan gaan we straks verder met Abraham.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3290" title="Speel af vanaf 54:50">▶ 54:50⟨/button> ⟨span>Abraham: Gods Volmaakte Blik op Geloofsgetuigen Zonder Falen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De stoet van de geloofsgetuigen gaat verder. We waren inmiddels gearriveerd in het achtste vers, nadat we de figuren Abel, Henoch en Noach hebben besproken in die paar verzen. En dan komen we in vers 8 Abraham tegen. Nou, als er één figuur is die model staat voor geloof en een gelovige — niet alleen hier, maar ook elders in het Nieuwe Testament, met name in de brieven van Paulus — dan is het inderdaad Abraham. Paulus noemde hem ook de vader van alle gelovigen. Dat heeft er vooral mee te maken dat we van Abraham lezen in Genesis 15 vers 6: "Abraham geloofde God." Dat speelt zo'n grote rol in de hele boodschap van de apostel Paulus. Abraham krijgt een onvoorwaardelijke belofte en Abraham geloofde; hij beaamde God en dat werd hem tot gerechtigheid gerekend. Zo lees je dat.⟨/p>
⟨p>Nou, maar Abraham was niet alleen een rechtvaardige, hij heeft in zijn leven vervolgens ook gewandeld in geloof. En het fraaie is — dat zie je hier in Hebreeën 11, maar ik daag u uit om dat in het hele Nieuwe Testament na te gaan — dat als in het Nieuwe Testament figuren uit het Oude Testament worden besproken, er nooit meer wordt gewezen op hun falen. Hebreeën 11 is daar een heel fraai voorbeeld van. Van Abel is het natuurlijk moeilijk omdat we daar slechts een summiere beschrijving van hebben. Van Henoch is het nog sommierder. Van Noach hebben we een vrij uitgebreide beschrijving, maar zodra we een wat uitgebreidere beschrijving van een figuur in de Bijbel tegenkomen, dan vind je normaliter ook altijd zijn falen.⟨/p>
⟨p>Je kunt op één uitzondering na geen Bijbelpersonage bedenken — Jezus Christus zelf natuurlijk uitgezonderd — van wie we een uitgebreide beschrijving vinden, maar van wie geen zonden, fouten of falen worden vermeld. Nee, van Salomo niet; het is niet zo moeilijk om daar falen van aan te wijzen. De enige die we in de Schrift tegenkomen, is Jozef. "Jovens", hè? Zo was het toch? Mijn zwager noemde hem, toen hij klein was, altijd "Jovens". Ja, dat gebeurt weleens. Hij had waarschijnlijk "jongens" gehoord en maakte er "Jovens" van. Oké. Van Jozef vinden we inderdaad in die hele uitgebreide beschrijving niets van falen. Hij komt overigens ook voor in Hebreeën 11. Dus van Jozef vind je ook in het Oude Testament al geen falen, maar voor de rest vinden we altijd falen zodra we een beschrijving van betekenis aantreffen. Dat is de mens nu eenmaal.⟨/p>
⟨p>Jozef is dus uitgezonderd, maar hij is ook wel een heel uitdrukkelijk type. Dat is op zich geen bewijs, hoor, maar Jozef is juist daarom zo'n geweldig type van Jezus Christus uiteraard. Maar dat is nu even mijn punt niet. Mijn punt is dat als God terugdenkt aan al die mannen of vrouwen, al die mensen, er niet wordt gerefereerd aan hun falen of fouten. En van Abraham zou je er echt heel wat kunnen noemen, hoor. Hij wordt hier neergezet als een man die leeft uit geloof. Hij ging uit Mesopotamië, uit Ur der Chaldeeën. Maar dan lezen we dat hij nog een hele tijd een oponthoud heeft gehad in Haran. Waarom? Omdat hem was gezegd dat hij ook zijn vaders huis zou verlaten. Maar wat had Abraham gedaan? Hij had zijn vader meegenomen. Pas toen zijn vader Terah in Haran was overleden, gaat de geschiedenis weer verder. Het was een heel oponthoud.⟨/p>
⟨p>Vervolgens is Abraham vanwege hongersnood naar Egypte gegaan, maar dat had hij ook helemaal niet moeten doen. Het gaf hem ook alleen maar ellende; het is in wezen een zwarte bladzijde. Nog afgezien van het feit dat hij daar alweer allerlei toestanden beleefde met Sarah en de farao. Kortom, ook in Abrahams leven is er heel wat aan te wijzen, toch? Maar kijk het in het Nieuwe Testament na: niets wordt daarvan vermeld. Als God terugdenkt aan al die mensen die leefden in geloof, dan ziet God rechtvaardigheid. Dat is in wezen een schitterende demonstratie van hoe God naar mensen kijkt; naar gelovigen, naar mensen die Hij gerechtvaardigd heeft. Die zijn volmaakt. Hij denkt niet meer aan hun fouten.⟨/p>
⟨p>Hebreeën 11 is daar natuurlijk een schitterend voorbeeld van. Al die misstappen, ook van Abraham — over hem hebben we het nu natuurlijk in het bijzonder — die zwarte bladzijden worden niet vermeld. Alleen het feit dat hij leefde uit geloof wordt genoemd. En daar gaat een geweldige sprake van uit. Door het geloof is Abraham die man die eerst Abram heette en later Abraham. Hij kreeg een 'he' aan zijn naam toegevoegd. Dat is de vijfde letter. Het klinkt een beetje gek als ik het zo zeg, het cijfer vijf, maar een Hebreeuwse letter is hetzelfde als een cijfer, dus het maakt geen verschil. De letter ⟨em>hee⟨/em>, het venster, kreeg hij aan zijn naam toegevoegd. Dat heeft te maken met genade. Welnu, door geloof is Abraham...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3666" title="Speel af vanaf 01:01:06">▶ 01:01:06⟨/button> ⟨span>In Blinde Gehoorzaamheid Uitgaan Naar de Plaats⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Toen hij geroepen werd" – of letterlijk: "geroepen zijnde" – is Abraham in gehoorzaamheid uitgegaan. Hij is uitgekomen; dat is een ⟨em>coming out⟨/em>, staat er: "the coming out van Abraham". In gehoorzaamheid, dat wil zeggen dat hij gehoor gaf aan Gods roeping. In zekere zin zijn geloof en gehoorzaamheid hier synoniem. Gehoorzaamheid betekent niet simpelweg doen wat er gezegd wordt, in de zin van een taak die je opgedragen krijgt – dat is wat wij er vaak bij denken – maar het betekent dat je gehoor geeft aan wat je hoort. God gaf een belofte, God gaf Zijn woorden, en Abraham gaf daar gehoor aan. Hij is uitgegaan, precies zoals God gezegd had: "Ga uit uw land, uit uw vaders huis, uit uw maatschap."⟨/p>
⟨p>Hij is uitgegaan naar een plaats, of zoals de Concordante versie zegt (dat is een handschriftkwestie): naar ⟨em>dé⟨/em> plaats. In de andere handschriften staat "een plaats", dat wil zeggen geen bepaald lidwoord, maar hier staat "dé plaats". Ik vind dat eigenlijk nog mooier: dé plaats, waar hij trouwens geen idee van had. Dat was hem namelijk van tevoren helemaal niet gezegd. Maar nu we het erover hebben: "de plaats" is een mooie aanduiding. In het Hebreeuws is dat ⟨em>ha-makom⟨/em>, en het is dé aanduiding voor de tempel. We hebben het er onlangs nog even over gehad in verband met de plaats waar de kruisiging heeft plaatsgevonden en waar de Heer is opgestaan, namelijk de Olijfberg. "De plaats" is in de Bijbel de standaardterm voor de plek waar de Heer Zijn naam zou doen wonen. Je leest dat ook in het leven van Abraham in Genesis 22, wanneer hij zijn zoon Isaak zou offeren. Hij gaat op weg naar het gebergte van Moria, waar later de tempel van Salem gebouwd zou worden – Jeruzalem dus. En dan lees je: "op de derde dag zag hij de plaats." Precies dé plaats waar later de Heer Zijn naam zou doen wonen. Daar zag hij de plaats waar hij zijn zoon zou offeren, en op de derde dag kreeg hij zijn zoon ook, bij wijze van spreken, uit de dood terug. Maar ik loop nu een beetje vooruit op geschiedenissen die later in Hebreeën 11 nog genoemd zullen worden.⟨/p>
⟨p>Het gaat er nu om dat hier inderdaad sprake is van "de plaats". In gehoorzaamheid is hij uitgegaan naar de plaats die hij ter erfenis, of als lotsdeel, zou ontvangen. Ik heb er al vaker op gewezen dat het woord "erfenis" gewoon een lotsdeel is. Het heeft niets te maken met de gedachte dat wanneer iemand overlijdt, jij dan je deel krijgt. Nee, het gaat om datgene wat je toevalt als een lot; het is een lotsdeel dus. Hij zou dat als lotsdeel ontvangen en hij vertrok zonder te weten, zonder op de hoogte te zijn of een ervaringsdeskundige te zijn. Want het is niet zomaar het woord voor "weten" of "kennen"; het betekent ergens van op de hoogte zijn of het uit ervaring weten. Hij wist daar niets; hij wist niet waar hij naartoe moest en hij wist de naam van het land niet. Dat werd hem allemaal niet verteld. Lees het maar na in de geschiedenis in Genesis 12. Als Abraham geroepen wordt, krijgt hij te horen: "Ga uit uw land, uit uw vaders huis, en naar het land dat Ik u wijzen zal." Welk land dat zou zijn, werd hem niet gezegd. Hoe dat land eruit zou zien, werd hem ook niet verteld. Kortom, hij wist er helemaal niets van.⟨/p>
⟨p>Maar dat maakte niets uit. Je leest in Handelingen 7 vers 2 dat Stefanus het woord neemt en een lange redenvoering houdt. Hij zegt dan: "Mannenbroeders en vaders, hoort! De God der heerlijkheid is verschenen aan onze vader Abraham, toen hij nog in Mesopotamië was, voordat hij in Haran ging wonen." Hij zei tot hem: "Verlaat uw land, uw bloedverwanten, en kom hierherwaarts naar het land dat Ik u wijzen zal." Het ging mij er even om dat de God der heerlijkheid aan Abraham was verschenen. Niet zomaar God, maar de God van de heerlijkheid, van de ⟨em>kabod⟨/em> in het Hebreeuws. In het Grieks staat er de God van de ⟨em>glory⟨/em>. De God van de heerlijkheid was aan Abraham verschenen en Abraham was natuurlijk meteen verkocht. Hij is gegaan zonder dat hij wist waar hij terecht zou komen, maar hij had er alle vertrouwen in.⟨/p>
⟨p>En dat is precies wat geloven is. Geloof is het vertrouwen dat het goed komt. Abraham wist dat. Er zijn ook mooie liederen over gemaakt, over die gebeurtenis: "Ga maar naar het land dat Ik je wijs." Wat maakt het uit? Als God de weg weet, dan kun je daar blindelings op vertrouwen; je kunt er blind op varen. Je weet: als het juiste moment komt, kom ik altijd terecht. Dat is natuurlijk een geweldig leven. Je hoeft er helemaal geen details voor te hebben. Je weet gewoon: als die God het in Zijn handen heeft en als die God mij dat zegt, dan komt dat per definitie goed.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4072" title="Speel af vanaf 01:07:52">▶ 01:07:52⟨/button> ⟨span>Wonen in Tenten: Abrahams Perspectief Versus Lots Politiek⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Door geloof heeft hij vertoefd in het land der belofte. Letterlijk staat er, ja: 'vertoef'. Dat wil maar niet zeggen 'gewoond'. Het gaat erom dat hij daar als een bijwoner verbleef, want dat is eigenlijk het woord wat er gebruikt wordt. Als een bijwoner heeft hij daar verbleven; dat wil zeggen dat hij daar geen burger was. Dus eerst wordt hij geroepen naar een land dat hij helemaal niet kende, waarvan de naam hem niet gezegd was en waar er nog geen details over gegeven waren. Vervolgens komt hij daar en dan zou je zeggen: "Nou ben ik op de plaats van bestemming, en is dat mijn land?" Nee, want dan komt hij in het land en terwijl hij daar in dat land vertoeft, was hij daar gewoon... ja, hij was in het beloofde land, maar hij was er nog steeds een vreemdeling. Als een bijwoner heeft hij daar geleefd, 'als in een vreemd land' staat er, waar hij in tenten woonde.⟨/p>
⟨p>En Abraham wist: dit land wordt aan mij en mijn nageslacht, aan mijn zaad gegeven. Maar Abraham heeft in zijn hele leven er niets van gezien. Weet u wat Abraham had? Het enige wat we weten dat hij had daar in het land, was grond voor een altaar. Goed, en hij had... ja, hij had wel wat: een graf. Dat is het enige wat hij had, en dat is ook heel veelzeggend. Want dat was trouwens wel heilig, want vervolgens, als zijn kinderen en zijn kindskinderen dan in het land Egypte komen, dan geven die dus vervolgens het bevel: "Ja, straks moet ons gebeente daar naar dat land toe; dat moet overgebracht worden." We hadden het er al even over: het graf. Want zij hadden al hun kaarten gezet op de opstanding. Alles valt of staat met de opstanding. God brengt leven uit de dood en dat zie je ook in het leven van Abraham op allerlei manieren gedemonstreerd. Maar Abraham had een graf; dat kocht hij ook, dat heeft hij eerlijk gekocht. O ja, ja, dat heeft hij eerlijk gekocht in Sichem. Ja, nou, over die geschiedenis zullen we het niet hebben, dat is wel erg mooi, maar hij heeft in een vreemd land vertoefd waar hij in tenten woonde.⟨/p>
⟨p>In tegenstelling tot – ja, dat is wel aardig – in tegenstelling tot zijn neef Lot, die eigenlijk 'oom' tegen Abraham moest zeggen. Maar van Lot lees je dat hij erg aangetrokken was tot de stad, tot Sodom. En dan weet je meteen dat het niet erg slim was wat hij deed; dat is Sodom, dat hij daar naartoe ging. En daar ging hij naartoe, en wat lees je daarvan? Hij ging dus naar de stad. Dat zijn van die heel veelzeggende dingen. Het gaat er niet om de ethische maatlat aan het leven van Lot daarnaast te leggen, maar het is zo veelzeggend. Abraham leefde in tenten. Hij wist: dit is het land van de belofte. Ik koop dat niet; nou, het enige wat hij gekocht heeft is een graf, omdat hij wist van straks: in de opstanding wordt dit mijn deel. En hij heeft, ja dat is ook zoiets, hij heeft het land niet gekocht. We weten dat Abraham een steenrijk iemand was uit meerdere bronnen; dat is gewoon een herderenvorst. Maar hij heeft geen cent voor dat land betaald. Dat vind ik ook wel weer erg mooi, want hij wist: "Ik krijg het van God, ik ga het niet kopen."⟨/p>
⟨p>Hij heeft als een vreemdeling vertoefd, en Lot dacht: "Ik ga me daar settelen, ik ga daar wonen. Ik ga daar niet in een tent verblijven." Sterker nog, hij ging niet alleen in Sodom wonen, maar je leest dat Lot – wat zit ik nou met Sodom – hij ging daar zelfs in de poort zitten. En in de poort zitten betekent in de Bijbel: heerschappij uitoefenen. Lot zat in de gemeenteraad van Sodom. Als je zit in de poorten, dan is dat de plaats waar de heerschappij uitgevoerd wordt, waar de beslissingen genomen worden. Kortom, hij had een vinger daar in de pap. Dus hij had zich met recht gesetteld; hij was een christenpoliticus, zeg maar. Dat vind ik wel heel aardig. En je leest trouwens ook dat hij zijn rechtvaardige ziel dagelijks kwelde; dat staat ergens in de Petrusbrief. Hij kwelde zijn rechtvaardige ziel dagelijks daar in Sodom. En dan zou je zeggen: "Nou, dat is toch heel erg mooi?" Ja, maar zijn oom Abraham had daar geen last van. Abraham deed dat niet. En nu zou je zeggen: "Maar Lot heeft dan toch mooi invloed kunnen uitoefenen daar in Sodom; zo werd Sodom weer wat beter van al die geweldige invloed van Lot." Het was omgekeerd: niet Sodom werd beter, maar Lot werd er slechter van. Zullen we het daar maar bij houden als we het over christelijke politiek hebben? Men denkt de wereld beter te maken, maar in werkelijkheid...⟨/p>
⟨p>Kijk, ik vind Abraham een schitterend voorbeeld van iemand die met recht in tenten woonde. Niet zijn pinnen al te vast in de aarde; hij vond dat tijdelijk. Hij wist: dit land is mijn deel. Daar betaal ik niet voor, ik hoef dat nu niet zelf te bewerken. Dat krijg ik zomaar gratis voor niks van God. En hij heeft in een vreemd land in tenten gewoond, trouwens ook met Isaak en Jakob. Want vervolgens kreeg Isaak zijn zoon, en later kreeg hij natuurlijk twee zonen, Jakob en Esau. Maar toen Abraham op 175-jarige leeftijd overleed, toen was inmiddels Jakob, dat kun je uitrekenen, vijftien jaar oud. Maar ook die zelfs, ook de tweede generatie en de derde generatie... ze hebben gewoon daar in het land gewoond. Ja, gewoond, verbleven als nomaden en tentbewoners. En zij waren ook mede-lotsdeelbezitters. Dat klinkt wat vreemd, maar dat is toch het idee? Mede-erfgenamen zegt de vertaling dan, van de belofte, van dezelfde belofte.⟨/p>
⟨p>Dus dan zou je zeggen: eerst was hij uitgegaan uit Ur der Chaldeeën om naar het land toe te gaan. Komt hij daar? Kreeg hij het? Nee, hij kreeg het helemaal niet. Kreeg zijn volgende generatie het? Nee, ook niet. De generatie daarop? Nee, ook niet. God had trouwens al gezegd – lees het maar na in Genesis 15 – God had gezegd: "Pas jouw nageslacht zal inderdaad dit land beërven, maar dat duurt nog vierhonderd jaar." Dat is trouwens op het jaar nauwkeurig gebeurd; je kunt dat gewoon in de Bijbel narekenen. Het is op het jaar nauwkeurig gebeurd: vierhonderd jaar later zou het volk pas terugkeren naar het land. Dat wil zeggen: na verblijf in Egypte, et cetera. Twee keer 215 jaar. Ja, een heel bijzonder verhaal. Maar waarmee ik maar wil zeggen: het heeft zo enorm lang geduurd. Maar wat was nou het verschil? Hij had de belofte van God op zak. Dat was het. God had hun Zijn woord gegeven en Abraham heeft daarin geleefd, meegeleefd. Hij is trouwens ook meegestorven. En Abraham was – ja, ik bedoel dat nu even geestelijk – een steenrijk man, een man met visie, met een uitzicht, met een ver gezicht; erfgenaam van dezelfde belofte.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4595" title="Speel af vanaf 01:16:35">▶ 01:16:35⟨/button> ⟨span>De Verwachting van de Toekomstige Stad met Fundamenten⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Want Abraham verwachtte de stad met fundamenten. Hij woonde weliswaar zelf in tenten, maar hij verwachtte een stad, een vaste verblijfplaats met fundamenten. En dit sluit ook wel weer sterk aan bij de thematiek van de hele Hebreeënbrief. Want we lazen in Hebreeën 2 vers 5 over de toekomende wereld, de toekomende ⟨em>oikoumene⟨/em>, het toekomende aardrijk. In Hebreeën 6 vers 5 lazen we over de toekomende aion en in Hebreeën 13 vers 14 — dat gedeelte krijgen we nog — gaat het over de toekomstige stad. Dat verwijst allemaal naar dat wat in onze dagen ook nog steeds toekomst is: die nieuwe aion, waarin hemel en aarde verenigd zullen worden.⟨/p>
⟨p>Welnu, Abraham heeft daarnaar uitgekeken. Dat is een stad met fundamenten. Het was anders dan Ur der Chaldeeën, of die andere stad die je in die dagen natuurlijk in haar glorie beleefde, namelijk Babel. Het was ook anders dan de steden waar zijn neef Lot naar uitging: Sodom en Gomorra. Nee, het was de stad met fundamenten die hij verwachtte. Dat is trouwens aardig — kijk er maar eens naar in de Bijbel — ik lees nergens dat God zoiets tegen hem zegt: "Abraham, dit is wat er gaat komen." Toch lees je hier dat Abraham de stad met fundamenten verwachtte.⟨/p>
⟨p>Ik heb dat al vaak, op zoveel wijzen, iedere keer weer ontdekt: die mensen wisten zoveel meer dan wij denken dat ze wisten. We denken vaak: dat waren van die domme nomaden, die wisten van toeten noch blazen. Ja, dat had je gedacht! Ze wisten heel veel. Ze hadden zoveel zicht op geestelijke dingen, ook als het gaat om de betekenis van de natuur en de sprake die daarvan uitgaat; wat wij dan typologie noemen.⟨/p>
⟨p>Hij verwachtte — laat ik me even beperken tot de tekst — de stad met fundamenten waarvan God, of 'de God', de architect en de ontwerper is. Trouwens, het is wel interessant: ons woord 'techneut', 'technicus' of 'techniek' komt hier vandaan, vanuit dit Grieks. De ontwerper — de Concordante Vertaling spreekt over de 'handwerkman' — God is de ontwerper en de bouwmeester daarvan, de ⟨em>demiourgos⟨/em>. Het idee is: Hij bedenkt het, Hij is de architect en de ontwerper, maar Hij is ook degene die het maakt en bouwt. Kortom, Hij neemt alles voor Zijn rekening. Het is dus niet een stad van mensen, maar een stad die fundamenten heeft. Op die nieuwe samenleving, die nieuwe wereld, daar had Abraham zijn kaarten op gezet en hij wist dat het kon. Laat het maar aan God over. Gods molens malen dan misschien wel eens langzaam, of heel dikwijls langzaam, maar wel zeker.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4803" title="Speel af vanaf 01:20:03">▶ 01:20:03⟨/button> ⟨span>Sara Ontving Kracht tot Nieuw Leven uit de Dood⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Door geloof heeft ook Sara kracht ontvangen om moeder te worden. Over dit vers, Hebreeën 11 vers 11, valt het nog niet eens mee hoe je dat moet lezen, want sommige mensen denken dat Abraham hier het onderwerp zou zijn. Ik wil de grammaticale kanten van deze tekst nu maar even laten voor wat ze zijn, hoe het ook anders gelezen wordt, maar zoals de NBG het ook weergeeft: door geloof heeft niet alleen Abraham, maar ook Sara kracht ontvangen. In een ander handschrift staat trouwens 'de onvruchtbare Sara'. 'Baron' staat er, wat eigenlijk steriel betekent.⟨/p>
⟨p>Sara ontving kracht om moeder te worden. Dat is de nette weergave, maar letterlijk staat er dat zij kracht (dynamis) kreeg tot 'neerwerping van zaad' (spermatos). Ik vind het mooi om dat ook op deze wijze neer te zetten, want de Bijbel benoemt de dingen heel nuchter. Ook in verband met seksualiteit zie je dat juist in het leven van de aartsvaders heel sterk. Vaak wordt dat wegvertaald, maar de Schrift spreekt er heel concreet over.⟨/p>
⟨p>Zij ontving die kracht ondanks haar hoge leeftijd. Sara was negentig jaar en het ging haar niet meer naar de wijze der vrouwen; ze menstrueerde niet meer. Zelfs in haar vruchtbare tijd was ze al onvruchtbaar geweest, dus in dubbel opzicht was ze menselijkerwijs domweg niet meer in staat om een kind te krijgen. Abraham was honderd jaar. Je leest dat op het moment dat Abraham hoog bezoek had gekregen in zijn tent en hem de belofte werd gegeven dat er het volgende jaar om deze tijd een kind geboren zou zijn, Sara dat hoorde vanuit een ander compartiment van de tent. Zij lachte bij zichzelf en zei: 'Zal een negentigjarige wel lust hebben?'⟨/p>
⟨p>Zij heeft gelachen en daar zie je hoe dat soms dubbel kan zijn. Aan de ene kant was het lachwekkend. Het is humor dat God alle medische en menselijke berekeningen gewoon doorkruist en zegt: 'Dat mag de gynaecoloog of de huisarts dan wel zo zeggen, maar dit is het.' Dat is lachwekkend, maar vervolgens ging zij ook echt lachen, want het kind dat geboren wordt, krijgt de naam Jitschak. Yitzchak betekent: 'hij zal lachen'. Later zeggen Sara en Abraham: 'God heeft ons doen lachen, God laat ons lachen.' Dus misschien zou je in eerste instantie nog kunnen zeggen dat het de lach van ongeloof was — van 'dat kan helemaal niet' — maar die lach werd een lach van geloof en van de vervulling van de belofte.⟨/p>
⟨p>Ze kreeg kracht tot neerwerping van zaad, omdat zij Hem die het beloofd had betrouwbaar achtte. Kijk, dat is nou het verschil. Hier zie je trouwens ook weer dat als je het in Genesis naleest, je echt nog wel een aantal dingen kunt aanwijzen waarvan we zeggen: 'Sorry, maar dat is toch geen geloof?' Maar als God daarop terugdenkt, dan zegt Hij het zo: Sara achtte Hem betrouwbaar die gesproken had, die het beloofd had.⟨/p>
⟨p>Je leest vrijwel hetzelfde over Abraham in Romeinen 4 vers 19. Daar gaat het over Abraham die, zonder te verflauwen in het geloof, heeft opgemerkt dat zijn eigen lichaam verstorven was — hij was immers ongeveer honderd jaar — en dat Sara's moederschoot was gestorven. Aan de belofte van God heeft hij niet getwijfeld door ongeloof, maar hij werd versterkt in het geloof en gaf God de eer, in de volle zekerheid dat Hij bij machte was hetgeen Hij beloofd had ook te volbrengen. Paulus concludeert dat het hem daarom werd gerekend tot rechtvaardigheid. Voor Sara geldt 'idem dito', met een sterretje dus. En 'met een ster' is wel leuk in dit verband, want zo zou het nageslacht ook zijn: als de sterren aan de hemel.⟨/p>
⟨p>Zij geloofde God en gaf daarmee God de eer. Menselijke potentie, letterlijk en figuurlijk, was er totaal niet meer. Het potentieel van de mens was met recht weg, maar het plafond van de mens is Gods vloer. Daar begint Hij, en dat zie je bij hen; zij zijn daar getuigen van geweest. God creëert leven uit de dood. Zij waren verstorven, maar God brengt nieuw leven voort, opstandingsleven. Isaak is daar het bewijs van. Dat is echt lachen.⟨/p>
⟨p>Ik zie dat het tien voor is en ik stel voor dat we de bespreking van het twaalfde vers parkeren voor de volgende keer. Dat is dan over veertien dagen, op vijftien mei als ik me niet vergis.⟨/p>