⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Samenvatting van de Vorige Bijeenkomst⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dit is de twintigste Bijbelstudie over de Hebreeënbrief. De vorige keer waren we gebleven in het tiende hoofdstuk; dat was inmiddels al de tweede of derde avond daarover. Er gaat nog een avond volgen en ik maak me sterk dat we ook vanavond het einde van het tiende hoofdstuk nog niet zullen bereiken, maar we zien wel hoe ver we daarin komen.⟨/p>
⟨p>Laat ik even, om de geheugens op te frissen — per slot van rekening was niet iedereen hier; sommige mensen waren in het verre Spanje, anderen waren in Israël, ja ja, sommige mensen zoeken het heel erg ver — kort samenvatten waar we gebleven zijn. De vorige keer zijn we de bespreking begonnen in vers 19 van hoofdstuk 10 en we zijn gebleven bij het 24e vers. Daar pakken we dan ook weer de draad op.⟨/p>
⟨p>Laat ik nog eventjes kort samenvatten waar het de vorige keer over ging. Dat begint in hoofdstuk 10 vers 19: "Hebbende dus, broeders..." Of hoe staat het daar? "Wij dan, broeders..." En wat hebben wij dan? Wel, in de eerste plaats volle vrijmoedigheid. Zo schrijft de schrijver aan deze Hebreeën: volle vrijmoedigheid tot het ingaan in de heiligdommen. Ik heb het expres zo geformuleerd, want het staat er echt in het meervoud. Ik heb het belang daarvan de vorige keer ook onderstreept toen ik een uitstapje maakte naar het voorhangsel van de tempel dat gescheurd is.⟨/p>
⟨p>Goed, volle vrijmoedigheid tot het ingaan in de heiligdommen. Dan uiteraard niet het heiligdom op aarde, maar het echte heiligdom, dat wil zeggen: het hemelse heiligdom. We hebben dus volle vrijmoedigheid om daar in te gaan. Maar we hebben ook een grote, een megapriester over het huis Gods. Dat was vers 21.⟨/p>
⟨p>Nou, en dan wordt daar een conclusie getrokken. Wij hebben deze twee dingen, zo schrijft de schrijver: "Laten wij dan naderen in volle verzekerdheid van geloof." Dat is vers 22 en dat gaat over onze relatie ten opzichte van God. Vervolgens: "Laten we vasthouden de belijdenis van de hoop" — of van de verwachting. Dat vasthouden aan de belijdenis is vooral ook vasthouden te midden van het volk. We zullen dat vanavond ook nog wel veel breder bezien: dat het volk hen juist onder druk zette om die hoop, die belijdenis, los te laten. Laten we vasthouden de belijdenis van de hoop. Deze aansporing heeft dus al te maken met de relatie tot het volk, in dit geval uiteraard het volk van de Hebreeën.⟨/p>
⟨p>En: "Laten we acht geven op elkaar tot aanvuring van liefde." Als ik het zo neerzet — en ik heb die woorden op de dia even vetgedrukt — dan zie je meteen weer die bekende trits: geloof, hoop en liefde. Die is natuurlijk vooral bekend van 1 Korinthe 13, waar ik trouwens vorige week in Bodegraven uitgebreid over gesproken heb. Maar niet alleen daar; we vinden die trits van geloof, hoop en liefde op vele andere plaatsen ook. Dat laatste is dan vooral een oproep ten opzichte van de medegelovigen: laten we acht geven op elkaar tot aanvuring van liefde. In dat 24e vers waren we gebleven.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="235" title="Speel af vanaf 03:55">▶ 03:55⟨/button> ⟨span>Vers 24: Acht Geven op Elkaar tot Aanvuring van Agape-liefde⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Om weer helemaal goed aan te haken en om ook weer precies te weten waar het over gaat – en om ook niet midden in een zin te vallen – stel ik voor dat we dat vierentwintigste vers maar nog eens oppakken. We hebben daar al een paar dingen over gezien. Laten wij op elkaar, op elk ander – het is leuk als je zulke woorden uitsplitst: elk-ander – acht geven. Door deze nadruk begrijp je precies wat het is: het is elk ánder. Laten wij op elk ander acht geven. Ik heb u de vorige keer al laten zien, en dat doe ik bij deze dan nog maar een keer, dat het inderdaad te maken heeft met echt opletten, met uw oog ergens op richten, met beschouwen, acht geven en opmerken.⟨/p>
⟨p>Laten we op elkaar acht geven om elkaar aan te vuren, zoals u ziet: tot aanvuring of tot aanscherping van liefde. Dat is eigenlijk wat er letterlijk staat. Acht geven, hoezo? Wel, om elkaar vooral ook te wijzen op de liefde. En ik zeg u: dit woord liefde is, zoals u dat hier ook ziet, agape, en agape is de liefde van God. Een liefde namelijk die onvoorwaardelijk is. Geen liefde zoals phileo – je hebt diverse Griekse woorden – want phileo, dat is sympathie. Dat is dat je gewoon genegenheid hebt voor iemand of voor iets omdat die ander bepaalde eigenschappen heeft die jou aantrekken. Dat is phileo. Er zijn vele vormen van zulke sympathie, van genegenheid, van beminnen; je houdt van iets vanwege de eigenschappen van de ander. En je hebt dan ook nog meer de hartstochtelijke of de lichamelijke liefde, beter bekend als eros. Maar dit is agape en dat is liefde die niet haar oorsprong vindt in de ander, maar in God Zelf. Het is God Die liefheeft, God Die al Zijn schepselen liefheeft. En waarom heeft Hij deze wereld lief? Waarom heeft Hij elk schepsel lief? Omdat het Zijn schepping is. Dat is de essentie van die agape. Deze liefde, dat is dus echte liefde die ook onvoorwaardelijk is, die ook nooit meer kan worden en ook niet minder kan worden; het is liefde die gebaseerd is op God Zelf.⟨/p>
⟨p>Waarom acht geven op elkaar? Wel, tot aanvuring van die liefde. Om elkaar daarop te wijzen. Het is dus maar niet 'lief zijn' of 'aardig zijn' voor elkaar. Nee, het is elkaar te wijzen op die liefde van God. En aanscherping, dat wil ook zeggen inderdaad dat je daardoor scherp gemaakt wordt. Het gaat diep, dat is het. En goede werken... ik geloof dat ik er de vorige keer al even op gewezen heb dat dit eigenlijk niet twee dingen zijn, maar dat het één is: tot aanvuring van liefde, namelijk goede werken. Want wat zijn goede werken anders dan alles wat je doet uit liefde? Kijk, gewone werken, dat is altijd iets doen om te verdienen. Je werkt om daar loon voor te krijgen, om iets te verdienen, om daar wat voor terug te krijgen. Dat is werken. Daarom werkt de mens toch? Maar goede werken, dat is dat wat je doet niet om er iets voor terug te krijgen of om er iets mee te verdienen, maar gewoon puur om niet. Je doet het uit liefde.⟨/p>
⟨p>Dat zien we in diverse passages in de brieven van Paulus. Ik denk vooral aan Efeziërs 2, waar gesproken wordt dat wij zouden wandelen in goede werken, die God tevoren bereid heeft, opdat wij daarin zouden wandelen. Dat wil zeggen: God maakt het allemaal klaar en je wandelt in Zijn liefde. En je doet het om niet. Je doet de dingen niet omdat je er iets voor terugkrijgt. En het mooie daarvan vind ik juist weer dat die goede werken feitelijk de dingen zijn die Hij door jou heen doet, door Zijn liefde. En dat zijn precies ook weer de werken die Hij beloont. Dus Hij beloont Zijn eigen werken.⟨/p>
⟨p>Kijk, er is vaak sprake – misschien is het goed, terwijl ik dat nu zo even opmerk, om daar nog eventjes wat op in te zoomen – van het idee van loon in de Bijbel, of van een kroon. Maar wat beloont God nu? Ons gedoe? Onze werken? Nee, Hij beloont dat wat Hij Zelf in en door ons doet. Daarom lees je ook in Openbaring 22 dat Hij zal komen met 'Mijn loon'. Ik weet niet of u er wel eens op gelet hebt, maar zo staat het er: dat de Heer zal komen, en dan staat er 'met Mijn' – met een hoofdletter – met Zijn eigen loon. Hij zal geven dat wat Hij Zelf verdient. En dat geeft Hij weg. Dat zijn dus echt goede werken. Waarom zijn het goede werken? Omdat het werken van Hém zijn, werken van de liefde van God, puur om niet. Niet omdat het moet en ook niet omdat je er iets voor terugkrijgt. En dan...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="573" title="Speel af vanaf 09:33">▶ 09:33⟨/button> ⟨span>Vers 25: de Onderlinge Bijeenkomst Niet Verzaken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Vers 25 is een beroemd, of misschien wel een berucht vers. Ik kwam destijds in een vergadering van gelovigen – ik meen dat het in Amsterdam was, maar dat weet ik niet eens meer zeker – en ik heb in meerdere gemeenten en kerken deze zin gezien: "Wij moeten onze eigen bijeenkomst niet verzuimen, zoals sommigen dat gewoon zijn." Dat wordt dan gebruikt als een stok achter de deur om mensen vooral maar in de kerk te krijgen of te houden. Ik praat daar nu wat lachwekkend over, maar we moeten ons wel realiseren waar het hier over gaat. Het gaat hier inderdaad over de bijeenkomst, maar laten we bij het begin beginnen.⟨/p>
⟨p>Het woordje "moeten" staat er namelijk niet. Dat ziet u ook in de interlineair en in de NBG-vertaling. Er staat gewoon: "niet-verzakende". Er staat niet "wij moeten niet verzuimen", nee: "niet-verzakende". Dat woordje "moeten" is er zo vaak aan toegevoegd, maar dat is volkomen ten onrechte. Daarnaast moet ik er nog iets bij zeggen wat ik eigenlijk zojuist ook al even aanstipte. Ik ga nu even iets taalkundigs zeggen: het woord "verzakende" is een tegenwoordig deelwoord. Dat klinkt misschien wat complex, maar dat valt wel mee. Het betekent simpelweg dat dit aansluit op de vorige zin. Hier begint geen nieuwe zin, maar het sluit aan op het voorgaande en dan moet je het zo lezen: "Laten wij op elkaar acht geven om elkaar tot aanvuring van liefde en goede werken, niet verzakende onze onderlinge bijeenkomst."⟨/p>
⟨p>Dat "niet verzakende" sluit dus aan bij het acht geven op elkaar, wat volstrekt logisch is. Want hoe zou je op elkaar acht kunnen geven en hoe zou je elkaar kunnen aanvuren tot liefde en tot werkelijk goede werken – de werken die Hij doet – als je elkaar niet treft? Als je elkaar niet ontmoet en elkaar niet ziet? Je kunt alleen op elkaar acht geven wanneer je elkaar treft. Dat is waar het hier over gaat. We moeten de onderlinge bijeenkomst niet verzuimen, juist om acht te geven op elkaar en elkaar aan te scherpen.⟨/p>
⟨p>Dat vind je trouwens ook terug in de brieven van Paulus. De Hebreeën-brief is een brief van Paulus, hoewel zijn naam er niet onder staat en hij hier dus op de achtergrond treedt. Als je de brieven van Paulus leest, dan is de Ecclesia een vanzelfsprekendheid. Het woord "Ecclesia" betekent eigenlijk gewoon een volksvergadering. Als je het woord uitsplitst in zijn elementen, betekent het weliswaar "uitgeroepenen", maar het is een vergadering van mensen die zijn uitgeroepen om te vergaderen. De vanzelfsprekendheid is: je hoort bij elkaar.⟨/p>
⟨p>Wij zijn als gelovigen een organisch geheel: hoofd en lichaam. Je hoort bij elkaar en dus zoek je elkaar op om elkaar op te bouwen. Het zit me allemaal nog erg vers in het geheugen omdat ik onlangs in Bodegraven een studie over 1 Korinthe 12 heb gegeven, waarin staat dat de hand niet tegen de voet kan zeggen: "Ik heb jou niet nodig." Je hoort bij elkaar en we zijn allemaal essentieel om een bijdrage te leveren, om elkaar blij te maken, op te bouwen en te bemoedigen. Zo vuren we elkaar ook aan tot liefde. Je hebt elkaar echt nodig. En als u zegt dat u die ander niet nodig heeft, dan heeft die ander u in ieder geval wel nodig. Je hoort bij elkaar; dat is het idee.⟨/p>
⟨p>Het is dus een volkomen vanzelfsprekende zaak dat je elkaar ontmoet. Ik vind het woordje "ontmoeten" in dit geval trouwens erg leuk. Er staat vaak: "Wij moeten niet verzuimen." Nee, wij komen juist bij elkaar om elkaar te ontmoeten. Er worden ons vaak zoveel lasten opgelegd, al was het maar door de godsdienst. Er "moet" zoveel en we gaan soms gebukt onder grote druk. Wat is het dan heerlijk om elkaar in genade te treffen en elkaar te wijzen op de rijkdom en de vrijheid die we hebben. Dat is pas echt "ontmoeten": elkaar erop wijzen dat we mogen bestaan in vrijheid. Je kunt een fles ontkurken, dan haal je de kurk eraf. Als ik iemand "ont-moet", dan betekent het dat de pressie van het "moeten" eraf gaat. Geef toe, deze verklaring gaat alleen in het Nederlands op, maar ik vind hem wel heel bevrijdend. Dat is wat er tegen deze Hebreeën wordt gezegd: "niet verzakende onze bijeenkomst", of letterlijk: de onderlinge bijeenkomst.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="925" title="Speel af vanaf 15:25">▶ 15:25⟨/button> ⟨span>Epi-synagoge: de Ontmoeting Buiten de Officiële Orde⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En daar staat in het Grieks het woordje ⟨em>epi-sunagogé⟨/em>. Je herkent daar direct het woord 'synagoge' in. Dat woord komt twee keer in het Nieuwe Testament voor: hier in Hebreeën 10 vers 25 en ook in 2 Thessalonicenzen 2 vers 1. Daar wordt gesproken over de wegrukking — ik heb er nu geen diaatje van — maar in 2 Thessalonicenzen 2 vers 1 wordt gesproken over onze vereniging met Hem.⟨/p>
⟨p>Dat woordje betekent eigenlijk 'bovenvergadering'. Bij het woord 'synagoge' hebben wij vooral de gedachte aan een Joodse bijeenkomst, en dat klopt in het Nieuwe Testament ook wel, maar het woord 'synagoge' op zich betekent simpelweg 'een vergadering'. Een ⟨em>epi-synagoge⟨/em> is iets wat daar bovenuit gaat. De vertalers hebben dat weergegeven met 'de onderlinge bijeenkomst'. Het gaat dus niet om de officiële bijeenkomsten in de synagogen.⟨/p>
⟨p>Hier in de Hebreeënbrief is dat helemaal boeiend. Want waar kwamen die Hebreeën anders samen dan juist in de synagoge? Maar deze mensen kenden elkaar in Christus. Ze hadden de Messias erkend en zij kwamen dus samen in onderlinge bijeenkomsten 'boven' de synagoge uit. Vandaar ⟨em>epi-synagoge⟨/em>. Je zou kunnen zeggen: naast de synagoge, maar in ieder geval buiten het officiële verband. Het woordje 'onderlinge bijeenkomst' drukt dat eigenlijk ook uit; het is niet de officiële vergadering, maar het onderling bijeenzijn, de ontmoetingen.⟨/p>
⟨p>Dat is trouwens nog steeds zo. Je plant een bijeenkomst en daar worden dingen besproken, welke naam je daar ook op plakt. Je hebt de vergadering, maar de echte ontmoeting vindt juist daarbuiten plaats. Dat zijn vaak ook echt de waardevolle momenten. Jacco begint te lachen en ik weet waarom: denk aan de gesprekken die je naderhand hebt. Er heeft een Bijbelstudie plaatsgevonden, de dingen vanuit het Woord zijn besproken, en juist daarna gaat het gebeuren. Je ontmoet elkaar, je maakt afspraken en juist dan kun je elkaar ook echt spreken. Tijdens het officiële programma zijn het vaak toch maar één of een paar mensen die het woord voeren, maar juist daarbuiten — in dat onderling bijeenzijn — tref je elkaar. Dan kun je elkaar opbouwen naar aanleiding van het programma en van het Woord. Er is zoveel meer. Daar moet je bepaald niet geringschattend over doen; het is zo enorm waardevol om elkaar inderdaad te ontmoeten en te treffen. Dat is waar de schrijver hier ook op wijst.⟨/p>
⟨p>We moeten "onze eigen bijeenkomst niet verzuimen". 'Verzuimen' betekent hier letterlijk 'aan het lot overlaten' of 'verzaken'. Dat staat tegenover iets wat ook wel fraai is als je de connectie met vers 24 vasthoudt. Daar werd gesproken over "op elkaar acht geven". Dat staat direct tegenover het "niet verzaken" van de onderlinge bijeenkomst. Je geeft acht op elkaar, je let op elkaar, en het tegenovergestelde daarvan is iets aan het lot overlaten, namelijk die onderlinge bijeenkomst. Er staat nog bij: "zoals sommigen dat gewoon zijn". Wat was hun gewoonte? Wel, om die onderlinge bijeenkomst juist wél te verzaken.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1175" title="Speel af vanaf 19:35">▶ 19:35⟨/button> ⟨span>Een Woordstudie van 'ethos': Gewoonte Zonder Wetticisme⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het is boeiend, maar dat woord 'gewoon' kennen we allemaal. Dat is het woordje ⟨em>ethos⟨/em>. De dames kennen het wellicht vooral van een winkel, maar dan zonder 'h'. Dat bedoel ik hier echter niet. Ik bedoel de ⟨em>ethos⟨/em> zoals die in het Nederlands terecht is gekomen in het woord 'ethiek'. Het is 'ethisch'. Bij ons heeft ethiek de betekenis van goed en kwaad; het is ook een officieel vak op elke theologische faculteit, zelfs één van de belangrijkste vakken. Je moet je immers bezighouden met de vraag wat wel en wat niet mag. Dat is vooral wat men onder ethiek verstaat: wat mag wel en wat mag niet?⟨/p>
⟨p>Maar de grap is dat dit woordje ⟨em>ethos⟨/em> in het Engels 'custom' betekent: een gebruik of een gewoonte. We komen dat woord een stuk of veertien keer tegen in het Nieuwe Testament en het is boeiend om daar eens langs te gaan. Ik zal niet al die schriftplaatsen laten zien waar het woord 'gewoonte' gebruikt wordt, maar laten we er een paar bekijken.⟨/p>
⟨p>In Mattheüs 27 vers 15 lees je in de lijdensgeschiedenis: "Nu was de stadhouder" — Pilatus dus — "bij elk feest gewoon een gevangene, ter keuze van de schare, los te laten." Dat was een gewoonte, een gebruik.⟨/p>
⟨p>In Lukas 2 vers 42 gaat het over Jezus wanneer Hij twaalf jaar is geworden. Eigenlijk staat er — maar dit even terzijde — dat het gaat over de tijd dat Hij twaalf werd. Er staat: "En zij trokken op, zoals dit bij het feest gebruikelijk was." Toen Hij twaalf werd, trok Hij op naar het feest. Dat wil zeggen dat dit tijdens het Pascha was; de Heer Jezus werd dus vlak voor het Pascha twaalf jaar. Daar is een hele boeiende studie over te geven, maar dat doe ik nu niet. Het gaat mij nu puur om het woord 'gebruikelijk'. Ook hier staat weer dat woordje ⟨em>ethos⟨/em>: het was gebruikelijk, een gewoonte, om jaarlijks naar het feest in Jeruzalem te gaan.⟨/p>
⟨p>Lukas 4 vers 16 zegt: "En Hij kwam te Nazaret, waar Hij opgevoed was, en Hij ging volgens zijn gewoonte op de sabbatdag naar de synagoge en stond op om voor te lezen." Hij ging, letterlijk staat er — ik meen ook in de Statenvertaling — "naar zijn gewoonte". Ik werd er vroeger op catechisatie al op gewezen: er staat niet dat Hij ⟨em>uit⟨/em> gewoonte ging. Hij ging ⟨em>naar⟨/em> gewoonte. Dat wil zeggen dat de gewoonte zelf niet de bron was, maar Hij was het gewoon; Hij deed het omdat het goed was om daar te zijn. Nu ja, dat zeg ik nu wel, maar bij diezelfde gelegenheid werd Hij bijna van de rots geduwd. Maar Hij ging naar zijn gewoonte. Laat ik me daartoe beperken: ⟨em>ethos⟨/em>.⟨/p>
⟨p>Nog één: Lukas 22 vers 39. "En Hij verliet de stad en ging, zoals Hij gewoon was, naar de Olijfberg. En ook zijn discipelen volgden Hem." Ook hier weer dat woord 'gewoonte' of 'gebruik'. Zie je? Het heeft niets te maken met goed en kwaad. Het is een gebruik, zoals het bij ons thuis een gebruik is dat we om zes uur 's avonds eten. Dat is gebruikelijk. Zo heb je allemaal je gewoonten en gebruiken.⟨/p>
⟨p>In Handelingen 16 vers 21 worden Paulus en Silas beschuldigd. Er wordt over hen gezegd: "En zij verkondigen zeden, die wij als Romeinen niet mogen aanvaarden of volgen." Hier wordt het vertaald met 'zeden', maar ook hier staat weer exact hetzelfde woord ⟨em>ethos⟨/em>: gebruik. Zij verkondigen gewoonten.⟨/p>
⟨p>In Handelingen 17 vers 2 lezen we over Paulus zelf, nadat we het net over de Heer Jezus lazen: "En Paulus ging, zoals hij gewoon was, daar binnen" — dat was de synagoge — "en behandelde drie sabbatten achtereen met hen gedeelten uit de Schriften." Hij had die gewoonte.⟨/p>
⟨p>Dan Handelingen 21 vers 21. Ik moet hiervoor even een korte toelichting geven, want Paulus is hier in Jeruzalem gearriveerd en de grond is hem zeer heet onder de voeten. Hij treft daar Jakobus — de broeder des Heren die daar een vooraanstaande positie had — en de leidende broeders. De naam van Paulus lag daar buitengewoon gevoelig. Paulus wist ook wat hem in Jeruzalem zou overkomen: hij zou gevangengenomen worden, een paar jaar in Caesarea aan de kust verblijven en vervolgens naar Rome gedeporteerd worden.⟨/p>
⟨p>Wanneer hij daar in Jeruzalem komt, zegt Jakobus tegen hem: "Nu heeft men hun..." — en je moet je voorstellen dat er in Jeruzalem inmiddels tienduizenden Joodse gelovigen waren, Messiasbelijdende joden dus, die geloofden dat Jezus de Messias is. Tienduizenden, zo staat in Handelingen 21. Het was een enorme groep. In het begin waren er veel vervolgingen geweest, maar die waren weer geluwd en de gemeenschap van Messiasbelijdende joden was enorm groot geworden. Dat is precies de gemeenschap die hier in de Hebreeënbrief aangeschreven wordt, zij het op een iets later tijdstip.⟨/p>
⟨p>Maar de naam van Paulus lag daar dus buitengewoon gevoelig. Dat blijkt, want er staat: "Nu heeft men hun..." — de Joden, al die tienduizenden myriaden Joodse gelovigen — "...van u verteld." Nou ja, 'verteld', dat staat er eigenlijk niet. Er staat ⟨em>katecheo⟨/em>. Ik gebruikte net het woord catechisatie; dat komt hiervan. Het betekent 'onderrichten'. Over Paulus werd dus niet alleen in de wandelgangen wat gepraat; er werd echt kwaad over hem gesproken, sterker nog: het werd echt onderwezen dat er een ketter was. We hebben het hier dus over de Joodse Messiasbelijdende gemeenschap. Ik kan het niet genoeg benadrukken: precies die Hebreeën dus.⟨/p>
⟨p>Onder hen werd onderricht — zo gevoelig lag die naam van Paulus: "Dat gij alle Joden onder de heidenen" — dat wil zeggen in de diaspora, in het buitenland — "afval van Mozes leert." Al die tienduizenden Joden daar in Jeruzalem, die Hebreeën, hielden gewoon vast aan de gebruiken. Zij gingen naar de tempel en naar de synagoge en waren volkomen Joods. Daarom lag Paulus zo moeilijk, want er werd van hem gezegd dat hij de Joden in het buitenland afval van Mozes leerde. Hoezo dan? Wel, door te zeggen dat zij hun kinderen niet zouden besnijden en niet naar de gebruiken zouden wandelen. Dat is wat ze van Paulus zeiden.⟨/p>
⟨p>In deze vertaling staat het woordje 'behoeven', maar dat hebben de vertalers eraan toegevoegd en daarmee geven ze een volkomen verkeerd beeld. Wat zeiden ze nou over Paulus? Dat Paulus zou leren dat de Joden in het buitenland hun kinderen niet ⟨em>mochten⟨/em> besnijden en niet naar de gebruiken ⟨em>mochten⟨/em> wandelen. Dat is wat ze over hem beweerden. Maar dat leerde Paulus helemaal niet. Paulus leerde dat ze dat niet ⟨em>hoefden⟨/em> te doen. Paulus leerde de vrijheid. Of ze nu wel of niet volgens de Joodse gebruiken leefden, ze waren er niet meer en niet minder om. Door dat woordje 'behoeven' toe te voegen, geven de vertalers juist een verkeerde indruk van de beschuldiging. Want dat Paulus leerde dat het niet 'hoefde', dat was precies wat hij leerde: de vrijheid. Niet dat zij hun kinderen niet mochten laten besnijden of niet naar de synagoge mochten gaan, maar ze waren daarin vrij. Juist door het echter zo voor te stellen, hebben ze Paulus willen beschuldigen van afval van Mozes, maar dat was helemaal niet aan de orde.⟨/p>
⟨p>Maar ik zou natuurlijk in de verleiding kunnen komen om hier wat uitgebreider op in te gaan, maar het onderwerp is niet Handelingen 21. Het onderwerp is het woordje 'gebruiken' en dat wordt hier dus ook weer gebruikt. Dat wil zeggen: ⟨em>ethos⟨/em>, een gewoonte, en dan naar de gewoonten van ons Joden om te leven.⟨/p>
⟨p>Preekt Paulus dat ze dat niet mochten doen? Nee. Paulus preekte de vrijheid; ze behoefden het niet te doen. Ik zoom hier nu expres wat op in omdat dit juist de context van de Hebreeënbrief is. Al die tienduizenden Messiaanse gelovigen bij wie de naam Paulus zo buitengewoon moeilijk lag. Ik heb er al eens eerder op gewezen dat dit een reden is om de naam van Paulus niet onder de Hebreeënbrief te plaatsen.⟨/p>
⟨p>In 1 Korinthe 11, na afloop van een gedeelte over haardracht en het hoofdschap van man en vrouw, zegt Paulus: "Maar indien het er iemand om te doen is gelijk te hebben..." Hij voegt daaraan toe: "Wij hebben zulk een gewoonte, zulk een ⟨em>ethos⟨/em>, niet." Wij hebben een heel ander ethos. Wij spreken daar ook over als een 'arbeidsethos', maar dit is een gebruik, een gewoonte. Wij hebben zulk een gewoonte niet, en evenmin de gemeente Gods. De gemeente Gods heeft ook gewoonten. Geen wetten, niet hoe het moet, maar gebruiken en gewoonten die voortvloeien uit logica.⟨/p>
⟨p>Op het moment dat je bij elkaar bent, krijg je immers zomaar gebruiken. Je zegt dan: "Het is voor ons een gebruik om hier tweewekelijks bij elkaar te zijn." Voor de meeste mensen is het al gebruikelijk om op een vaste plek te gaan zitten, geheel onafgesproken. Is dat een wet? Nee, het is niet zo dat je boos wordt als het een keertje anders gaat, hoewel dat op sommige plaatsen zomaar kan gebeuren. Dan wordt een gewoonte een wet. Dat zijn hele subtiele onderscheidingen, maar gewoonten ontstaan zomaar; die slijten erin en daar is niets mis mee.⟨/p>
⟨p>Dat even als een kleine excursie over het woordje ⟨em>ethos⟨/em>. Het ging dus over het punt dat sommigen de gewoonte hebben om de onderlinge bijeenkomst te verzaken en daar geen waarde aan toe te kennen. Wel, zegt de schrijver van de Hebreeënbrief, die gewoonte is geen goede gewoonte. Er zijn goede gewoonten en er zijn minder goede gewoonten, om het zo maar te zeggen.⟨/p>
⟨p>Juist, zegt hij, om elkaar aan te sporen. Dan komen we weer precies daar waar we al waren, namelijk het aanvuren tot liefde en op elkaar acht geven. Hier gaat het om elkaar aan te sporen. In de Statenvertaling staat hier 'vermanen'. Dat is een woord dat een bepaalde klank heeft gekregen van de opgeheven vinger, maar dat is het helemaal niet. Het is het Griekse woordje ⟨em>parakaleo⟨/em> en dat heeft te maken met 'ernaast roepen' en vooral de functie van aanmoedigen. Vandaar dat de weergave van de NBG er helemaal niet zo naast zit: elkaar aansporen, aanmoedigen. Dat hebben we nodig; dat is gewoon wat je nodig hebt. Daarom is de ontmoeting met elkaar een verademing. Als je die aanmoedigingen mist, dan mis je heel veel, zo wordt er door de schrijver aan toegevoegd.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2077" title="Speel af vanaf 34:37">▶ 34:37⟨/button> ⟨span>Elkaar Aansporen Naarmate Men de Dag Ziet Naderen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>...en dat des te meer naarmate men de dag ziet naderen. Dan komen we echt in de typisch Hebreeuwse context van de Hebreeënbrief. Kijk, er zijn van die dingen die we vanaf de aanvang al zo vaak zijn tegengekomen; elementen waarvan we op onze klompen aanvoelen dat we ze ook in de andere brieven vinden. Dat geldt voor ons net zo. Die Priester die in het hemels heiligdom is en die onze belangen behartigt, daarvan zeggen we: "Wauw, geweldig!" Dat is precies ook inhoud die helemaal bij ons past. Maar er zijn ook echt dingen die heel specifiek zijn voor deze brief. Daarin zie je het belang van het indelen van de Schriften en dat je bezeft dat deze Hebreeënbrief gericht is aan Hebreeën.⟨/p>
⟨p>Wel, de dag waar het hier over gaat, is wat later in dit hoofdstuk nog veel sterker benadrukt en onderstreept wordt. Want over welke dag heeft hij het hier? Laat ik u meteen een aardige hint geven door ons te beperken tot dit hoofdstuk om die vraag te beantwoorden. Er wordt hier gesproken over een onderwerp waar het laatste deel van dit hoofdstuk buitengewoon ernstig over is. Velen zijn erdoor misleid — niet door het gedeelte zelf, maar doordat men niet wist waar dit betrekking op had en men dit zomaar lukraak op zichzelf toepaste. Dan ging men bijvoorbeeld denken aan de hel.⟨/p>
⟨p>Er wordt hier echter gesproken over een vreselijk uitzicht op het oordeel en de felheid van een vuur dat de weerspannigen zal verteren. De schrijver maakt zijn lezers erop attent dat er zeer binnenkort een felheid van vuur zou komen, een oordeel dat de weerspannigen zal verteren. Ik heb er vaker op gewezen, want je ontkomt er niet aan omdat het de setting is van de Hebreeënbrief: deze is geschreven in de jaren zestig van onze jaartelling, in de eerste eeuw. Dat was korte tijd voor de totale verwoesting van Jeruzalem; niet alleen de stad, maar ook de tempel. Volgens de geschiedschrijver Flavius Josephus zijn daarbij 1,3 miljoen Joden omgekomen. Dat is ongelooflijk; zo’n enorme slachting in zeer korte tijd. Dat was wat er op dat moment zeer binnenkort stond te gebeuren: een vreselijk uitzicht op het oordeel.⟨/p>
⟨p>In hoofdstuk 10 vers 30 staat ook nog: "De Heere zal zijn volk oordelen." Ik kom daar straks nog wel wat nader op terug, maar het gaat hier dus over Zijn volk; het gaat over Israël. Want dit is ook een citaat. In vers 37 wordt nog gezegd: "Nog een korte, korte tijd." Het was zeer binnenkort dat dit alles zijn beslag zou krijgen en zou gaan plaatsvinden. Als je niet begrijpt dat deze brief geschreven is aan de Hebreeën — kortom, als je het opschrift al niet kent — dan zul je deze brief nooit kunnen verstaan. Zoals je de Jakobusbrief nooit zou kunnen begrijpen als je de aanhef niet verstaat, namelijk dat die brief geschreven is door Jakobus aan de twaalf stammen. Als je dat niet begrijpt, dan ontspoor je meteen bij het begin en zul je nooit de betekenis ervan kunnen vatten.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2334" title="Speel af vanaf 38:54">▶ 38:54⟨/button> ⟨span>De Naderende Dag: de Aanstaande Verwoesting van Jeruzalem⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De dag waar het hier over gaat is die dag die spoedig zou aanbreken: de verwoesting van Jeruzalem. Maar ook, dat moet ik erbij zeggen, de uitkomst die er was voor degenen die de legerplaats zouden verlaten. We komen daar later nog over te spreken in hoofdstuk 13. Het gaat om hen die tijdig hun uitweg zouden zoeken, de stad zouden verlaten en een veilig heenkomen en onderkomen zouden vinden buiten de stad. Dat is de dag.⟨/p>
⟨p>Dus als de schrijver zegt dat we acht moeten geven op elkaar, elkaar moeten aansporen en elkaar moeten aanvuren tot liefde, et cetera, dan wijst hij hen juist op de hele setting en de tijd waarin ze leefden. Hij wijst op de ernst van de situatie waarin ze zich bevonden. Dat hadden ze juist toen zo enorm hard nodig.⟨/p>
⟨p>Er staat trouwens: "naarmate gij de dag ziet naderen". Het woordje 'zien' is hier eigenlijk echt observeren. Je kunt gewoon observeren dat de dag nadert. En dat laat zich ook heel gemakkelijk verstaan, want wat gebeurde er in die dagen? Die stad werd niet zomaar verwoest. Jeruzalem werd eerst belegerd. Je hebt ook een Joodse opstand gekregen, die trouwens ook in de tweede Petrusbrief en in de Judasbrief wordt besproken. Er was een enorme opstand onder het volk en dat heeft uiteindelijk geleid tot de Romeinse omsingeling, waarbij zij de stad helemaal verwoest hebben.⟨/p>
⟨p>Maar ze konden het zien; ze konden observeren dat het nabij was: de dag die naderde. Juist vanwege de ernst van de tijd was het zaak om de onderlinge bijeenkomst niet te verzuimen, maar juist elkaar op te zoeken, elkaar aan te sporen en te wijzen op het Woord, et cetera. Want ze hadden het zo hard nodig in die bijzonder ernstige tijden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2468" title="Speel af vanaf 41:08">▶ 41:08⟨/button> ⟨span>Vers 26: Opzettelijk Zondigen Na de Erkentenis Der Waarheid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Want, zegt de schrijver in vers 26: "Indien wij opzettelijk zondigen..." Ik zei u al dat de rest van deze brief, of liever gezegd de rest van dit hoofdstuk, nu bijzonder ernstig wordt. Die toonzetting blijkt wel vanaf vers 26 in het bijzonder. Want indien wij opzettelijk zondigen — of letterlijk: want ons vrijwillig zondigen. Staat hier opzettelijk of vrijwillig? Weet u hoe zulk zondigen genoemd wordt in het Oude Testament? Dat heet zondigen met opgeheven hand. Echt dít. Een paar keer vind je die weergave in de Statenvertaling; letterlijk is dat vertaald vanuit het Hebreeuws. Het is dus niet struikelen of per ongeluk iets doen wat niet correct was of wat niet naar de wet was. Nee, het was echt heel doelbewust zondigen, vrijwillig.⟨/p>
⟨p>Daar gaat de schrijver nu op verder. Hij spreekt verder met het oog op die naderende dag en wat er dan zou gebeuren. "Want indien wij opzettelijk zondigen nadat wij tot erkentenis der waarheid gekomen zijn" — tot besef van de waarheid — "blijft er geen offer voor de zonde meer over." Ik zei u al dat dit vers, maar ook de verzen die nog zullen komen, een berucht gedeelte is voor sommige mensen. Net als Hebreeën 6 — herinnert u zich nog dat we ons daarmee hebben beziggehouden? Dat is echt een berucht gedeelte waar we lazen dat het onmogelijk is degenen die eens verlicht zijn geweest, van de hemelse gave genoten hebben enzovoorts, en daarna afgevallen zijn, wederom tot bekering te brengen.⟨/p>
⟨p>We hebben deze hele kwestie toen eigenlijk al besproken. Je kunt dit alleen maar verstaan in de setting waar ik het zojuist over had: gericht aan Hebreeën vlak voor de tijd dat Jeruzalem verwoest werd. Als je dat niet ziet, begrijp je dit vers dus ook niet. Het gaat hier over de vele Hebreeën die daar waren. Ik had het over tienduizenden Messiasbelijdende Joden, maar er was veel kaf onder het koren. Er waren er velen die meegenomen werden door de stroom. In het begin van het boek Handelingen, toen het getuigenis klonk van de twaalf over de opgewekte Messias, waren er in eerste instantie vele vervolgingen en verdrukkingen. Later is dat gaan luwen en is daar een grote Joodse gemeenschap ontstaan van Messiasbelijdende Joden. Vandaar dat ik zojuist dat getal noemde van tienduizenden.⟨/p>
⟨p>Maar er was veel kaf onder het koren; velen waren meegenomen door de vele wondertekenen die ze hadden gezien. Dat zie je al in de evangeliën, dat velen zich vergaapten aan de wonderen en de tekenen en daarom Jezus gingen volgen. Maar dat is niet omdat men in het hart geraakt was door het woord, maar door het spektakel. Ik noemde Hebreeën 6 al, maar dat is hier wel weer op zijn plaats. Daar wordt gesproken over degenen die eens verlicht zijn geweest, van de hemelse gaven genoten hebben en de krachten van de toekomende eeuw gesmaakt hebben (Hebreeën 6 vers 4 tot en met 6). Zij hebben krachten gezien, nee, krachten gesmaakt. Ze hebben dat dus van zeer nabij geproefd. Grote wonderlijke dingen. En ze hebben die krachten die eigenlijk bij de toekomende eeuw horen, meegemaakt. Geweldige wondertekenen, waardoor er velen binnen het Jodendom van die dagen tot geloof zijn gekomen.⟨/p>
⟨p>Ja, "tot geloof" — ik zet het al tussen aanhalingstekens. Natuurlijk waren er velen die waarachtig geloofden, maar er waren er ook velen die geleid waren door die krachten, door het spektakel. Wondergeloof heet dat dan, hè? Nu waren die wonderen opgehouden en kwam er opnieuw een enorme vervolging. We zullen dat in de rest van dit hoofdstuk nog zien. Weer vervolging, weer onder enorme druk. Nu dreigden al die naambelijders, degenen die aanvankelijk meegenomen waren door het spektakel en al die wonderen, weer af te vallen. Vanwege de enorme vervolging moesten ze Jezus als Messias echt vervloeken, de Zoon van God vertreden. We zullen dat straks ook nog zien.⟨/p>
⟨p>Juist door die druk kwam naar buiten wat waarachtig was en wat niet. Wie van harte geloofde of wie alleen maar onder de indruk was vanwege al dat spektakel, de massa en uiterlijke verschijnselen. Wel, als zij opzettelijk zondigden terwijl ze ooit tot besef waren gekomen, tot erkenning van Jezus de Messias — ze waren tot erkentenis der waarheid gekomen — maar dat nu opzettelijk aan de kant schoven, verwierpen en heel openlijk vervloekten... we komen daar straks in de volgende verzen nog op terug. Dat was echt opzettelijk, heel doelbewust afstand doen van Jezus als de Messias. Wel, zegt de schrijver, dan blijft er geen offer voor de zonde meer over.⟨/p>
⟨p>Ik weet dat dit zo'n woord is waardoor vele christenen bang zijn gemaakt, omdat het op hen toegepast wordt terwijl ze niet wisten waar het over ging. Waar gaat het hier over? Het gaat over mensen die het offer nu verwierpen. Ze waren ooit tot erkenning gekomen van Jezus de Messias, maar het was slechts uiterlijk, vanwege het spektakel en alle uiterlijk vertoon. Nu verwierp men Hem openlijk, zodat ze het offer niet meer hadden. Vervolgens stond de offerdienst op het punt te verdwijnen; de tempel ging verdwijnen. Voor hen bleef er dus helemaal geen offer voor de zonde meer over. Dus: het offer verwierpen ze, en de offerdienst stond op het punt te verdwijnen. Wat bleef er dan nog aan offer voor de zonde voor hen over?⟨/p>
⟨p>Het gaat er dus niet om dat hier mensen voor eeuwig — zoals dat dan wordt opgevat — hopeloos verloren of verdomd waren. Nee, het gaat om mensen die in het Jodendom tot erkenning waren gekomen, nu de Messias verwierpen en daardoor het offer niet meer hadden, en de offerdienst sowieso kwijt zouden raken vanwege de val van Jeruzalem. Zodat er voor hen geen offer voor de zonde meer overbleef. Dan krijgt het ineens een heel andere betekenis. Moet je daarvoor zoveel verklaren? Nee, helemaal niet. Als je eenmaal de setting begrijpt van deze brief en aan wie die gericht is, dan begrijp je ook waar het hier over gaat.⟨/p>
⟨p>Het is niet zo dat je bang gemaakt moet worden van: "Kijk maar uit dat je niet afvalt of het ware pad verlaat, want anders is het voor jou hopeloos gesteld, is het offer van Jezus Christus voor jou niet voldoende en zul je desondanks verloren gaan." Zo heb ik de uitleg ook ooit gehoord; dat is de standaarduitleg. Maar het staat er helemaal haaks op. Als je er zo over denkt en spreekt, dan ken je het offer van Jezus Christus niet eens. Het offer van Jezus Christus is juist dat Hij de zonde der wereld wegneemt. Toch? Het gaat hier dus heel uitdrukkelijk over die Joden die tot erkentenis van de waarheid waren gekomen en die nu het offer verwierpen. Daardoor bleef er geen offer voor de zonde voor hen meer over.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3034" title="Speel af vanaf 50:34">▶ 50:34⟨/button> ⟨span>Een Felheid van Vuur: Concreet Oordeel in Plaats van een Mythische Hel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar wat overblijft is een vreselijk uitzicht op het oordeel en de felheid van een vuur dat de weerspannigen zal verteren. Ik wees er zojuist al even op. Die felheid van een vuur... weet u wat men daar dan van zegt? Nou, u weet het natuurlijk al lang, want dat is koren op de molen voor allen die de hel en verdoemenis prediken. Ze zeggen: "Zie je wel, dit is één van die bewijsteksten: een felheid van vuur, een hel en verdoemenis. Zo staat het hier toch?"⟨/p>
⟨p>Welnu, ik zal u dit vertellen: het gaat niet over de hel, maar het gaat over de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70. Heel de stad ging destijds met recht in vlammen op, inclusief de gehele tempel. Het is bekend: er is geen steen op de andere gelaten van de tempel. Sterker nog, ook de stad is compleet verbrand. Een felheid van vuur, vreselijk, die de weerspannigen zal verteren. Ik heb er nu al diverse keren op gewezen wat er toen in die tijd is gebeurd. Dat was heel rechtstreeks en concreet; het is niet figuurlijk en het gaat niet over de hel. Het gaat over een concrete verbranding van een stad in die tijd, wat vreselijk is geweest.⟨/p>
⟨p>Ik wil aan de ernst hiervan niets afdoen, maar ik vind het vreselijk wat men ervan gemaakt heeft door er een mythische hel uit te destilleren. Laten we weer verdergaan bij vers 27, bij dat vreselijke uitzicht waar we nu helemaal in beland waren. Het gaat over dat opzettelijk zondigen. Misschien is het goed om dat toch nog even te onderstrepen: het gaat hier heel specifiek over degenen onder het Joodse volk die Jezus als Messias beleden, maar Hem nu heel welbewust verwierpen.⟨/p>
⟨p>Ooit had het volk in onwetendheid Jezus gekruisigd; zo zegt de apostel Petrus het later. De Heer Jezus zei trouwens Zelf ook aan het kruis: "Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen." Maar nu ging het over mensen die hoorden bij het volk dat in onwetendheid Jezus had gekruisigd, zich vervolgens hadden gevoegd bij degenen die Jezus erkenden, maar nu opnieuw voor een splitsing stonden. Onder de druk van de omstandigheden en hun volksgenoten verwierpen ze Jezus weer, of ze verwierpen Jezus als de Messias. Over hen gaat het; zij zijn die weerspannigen.⟨/p>
⟨p>Zij waren tot de erkentenis van de waarheid gekomen, maar nu verwierpen ze die, zodat er geen offer meer overbleef. Wat overbleef, was slechts datgene wat nu binnenkort zou gaan plaatsvinden: een vreselijk uitzicht op het oordeel en de felheid van een vuur dat de weerspannigen zal verteren. Heel die stad zou daarin omkomen. Daarmee zeg ik overigens niet — daar hadden we het in de pauze nog even over — dat de hele stad als weerspannig aangemerkt kan worden. Dat zou je kunnen doen, maar het staat hier niet direct. De weerspannigen zijn hier degenen die de Zoon van God vertreden.⟨/p>
⟨p>Nu gebruik ik terminologie die in de volgende verzen wordt gebezigd. Het is trouwens opmerkelijk dat juist als je eenmaal de betekenis van de oordelen van God leert kennen... laat ik het anders zeggen. Nu ik weet dat er niet zoiets bestaat als een eindeloze verdoemenis of een eindeloze hel, en ik versta dat Gods oordelen altijd correctief zijn — altijd met het oog op redding, altijd met het oog op heil — weet ik dat het oordeel nooit het laatste woord heeft. Gods oordelen zijn altijd om te corrigeren, om recht te zetten.⟨/p>
⟨p>Sinds ik dat weet, kan en durf ik ook te spreken over de oordelen. Sterker nog, ik spreek nu meer over het oordeel en het gericht dan eigenlijk ooit daarvoor. Dat was toch altijd een onderwerp dat moeilijk lag, maar juist nu ik het letterlijk neem — heel concreet zoals de Schrift het presenteert — kun je erover spreken. Ik doe niets af aan de ernst, maar het is niet die verdoemenis waarin geen lichtpuntje is, die werkelijk in de meest letterlijke zin van het woord hopeloos is.⟨/p>
⟨p>Die demonische doctrine — want dat is het echt — is een leer die in geen mensenhart opkomt. Het is een leer die echt door demonen is bedacht, waarbij men God voorstelt als een verdoemer. Dat is dus echt een vloek. Men vervloekt God met de leer van de eindeloze verdoemenis die, volkomen ten onrechte, aan deze teksten opgehangen wordt. Die leer is gewoon een demonische leer. Waarom? Omdat men God vervloekt. Men zegt dat God verdoemt. Men zegt: "God verdomt." Maar dat is toch precies wat een vloek is?⟨/p>
⟨p>Men presenteert dat tegen de achtergrond van iets wat men "evangelie" noemt, maar het is geen evangelie. Het Evangelie is juist de boodschap dat God niet verdoemt. Ik ken iemand — hij zit hier nu niet, maar ik spreek hem regelmatig — die altijd reageert als hij een vloek hoort. Hij zegt dan: "Jij moet niet liegen." Het gaat er niet om dat je niet mag vloeken; nee, jij moet niet liegen, want God verdoemt niet. Hij rechtvaardigt, Hij redt. God verdoemt niet. Hij oordeelt, dat is waar. Hij richt, maar Hij redt. Dat heeft het laatste woord.⟨/p>
⟨p>Kijk, dat is een woord van hoop. De rest komt uit de wereld van de duisternis, die God zo voorspiegelt. Dat wordt aan teksten als deze opgehangen, terwijl het hier over hele ernstige dingen gaat — over een vreselijk uitzicht — maar niet over zoiets als een eindeloze verdoemenis. Het gaat hier over een concrete, historische, ernstige gebeurtenis waarin God demonstreerde dat er met Hem niet te spotten viel.⟨/p>
⟨p>Begrijp me dus goed: als ik deze dingen naar voren breng en laat zien dat dit niet gaat over een mythische hel of over een eindeloze verdoemenis, doe ik daarmee niets af aan de ernst. Integendeel, de ernst van het oordeel is juist daarin gelegen dat God daardoor Zijn doel bereikt. God laat niet met Zich spotten; Hij bereikt hoe dan ook Zijn doel, door oordelen heen. Maar die oordelen hebben juist een betekenis met het oog op dat doel en dat oogmerk. Zulke toelichtingen moet je wel geven, juist omdat dit een passage is — Hebreeën 10 of Hebreeën 6 — die erom bekendstaat dat ze in een godsdienstige zetting altijd wordt misbruikt en verkracht.⟨/p>
⟨p>Goed, die felheid van het vuur gaat dus inderdaad over de verwoesting in het jaar 70, vlak nadat deze brief is geschreven. Welnu, dan gaat de schrijver verder.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3513" title="Speel af vanaf 58:33">▶ 58:33⟨/button> ⟨span>De Zoon van God met Voeten Treden in Tijden van Druk⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Indien iemand de wet van Mozes terzijde heeft gesteld of terzijde stelt, wordt hij — en dat is een sterk woord — buiten werking gesteld. Hij weigert, verwerpt of verzaakt de wet. Dat woord wordt gebruikt voor iemand die dat doet en vervolgens zonder mededogen wordt gedood. Het gaat hier dus niet over iemand die struikelt, want onder het oude verbond was dat anders geregeld. Maar als iemand willens en wetens de wet opgaf, dan werd hij zonder mededogen op het getuigenis van twee of drie personen gedood. "Zou hij sterven?" Nou, de schrijver vraagt: "Hoeveel zwaardere straf, meent gij, zal hij verdienen?" Of letterlijk: "Zal hij waardig geacht worden?" Als dat al gold voor degene die onder het oude verbond het woord van Mozes tenietdeed, hoeveel zwaardere straf zal hij dan waardig geacht worden die de Zoon van God met voeten heeft getreden?⟨/p>
⟨p>U ziet hier trouwens dat het in de aorist staat. Dat wil zeggen dat het hier niet gaat over "heeft vertreden", maar over degene die de Zoon van God met voeten tráádt. Ik denk trouwens dat het ook heel letterlijk zo ging; dat men echt over de naam van Jezus Christus heen moest lopen en deze moest vertreden. Dat geldt ook voor het vervolg van wat men moest doen. Kunt u zich die druk voorstellen? Men keerde onder druk van het volk weer terug naar het jodendom, en wat men dan moest doen, was de Zoon van God werkelijk afzweren, over Hem heen lopen en Hem vertreden.⟨/p>
⟨p>In hoofdstuk 6:6 hebben we ook al gezien dat er wordt gesproken over de Zoon van God opnieuw kruisigen. Daar zie je precies wat ik zojuist probeerde aan te geven: ooit deed het volk het in onwetendheid, maar nu deed de naambelijder het welbewust. Dat is het grote verschil. Het volk was duizend jaar lang voorgehouden dat de Messias zou komen. De Messias wás gekomen; inmiddels was Hij de verrezen Vorst en Hij had Zich bewezen. Hij was gepredikt, en nu deed men daar afstand van. Wel, dat volk zou God terzijde stellen en het heil ging naar de natiën, maar dat is niet zozeer het onderwerp van de Hebreeënbrief. Waar het hier om gaat, is wat men deed: hij die de Zoon van God met voeten treedt en het bloed van het verbond, waardoor hij geheiligd was, onrein acht. Ook hier staat weer een aorist: "als je dat doet..."⟨/p>
⟨p>Ik heb daarover gelezen en ik geef het door voor wat het waard is, want ik kan het niet rechtstreeks vanuit de Bijbel staven, maar ik kan me er wel een duidelijk beeld bij vormen. Het is namelijk heel goed mogelijk dat dit destijds heel concreet gebeurde door een varken te slachten. Dat gebeurde trouwens ook in de dagen van Antiochus Epiphanes, die de tempel verontreinigde door daar varkens te slachten. Iets soortgelijks gebeurde in die dagen: men nam onrein bloed en moest dan uitspreken: "Zo is het bloed van Jezus Christus; onrein." Men achtte het bloed van het verbond, waardoor men geheiligd was, dus onrein. Ooit waren zij geheiligd, wat betekent dat ze apart gezet waren als Messias-belijdende Joden, maar nu verwierp iemand dat openlijk. Daarmee gaf zo iemand te kennen dat het nooit van binnen had gezeten, maar dat het uiteindelijk slechts buitenkant was geweest. Men achtte het bloed nu onrein. Hoe dat precies gegaan is, weet ik niet, maar er is geen reden om aan te nemen dat dit niet letterlijk bedoeld is. Men werd verplicht om dat bloed — het bloed van dat nieuwe verbond, het bloed van Jezus Christus — onrein te achten.⟨/p>
⟨p>Ook de Geest van de genade werd gesmaad, en ook hier staat weer een aorist. We hebben de vorige keer bij hoofdstuk 6 gezien dat daar sprake is van — ik lees nog een keer dat vers voor waar ik het eerder over had — dat het onmogelijk is om degenen die eens verlicht zijn geweest, van de hemelse gave genoten hebben en deel hebben gekregen aan de heilige geest (dat wil zeggen: aan dat terrein waar Gods Geest actief was en waar machtige manifestaties plaatsvonden), die het goede woord van God en de krachten van de toekomende eeuw gesmaakt hebben en daarna afvallen (afstand doen van, ⟨em>apostasia⟨/em>), weer opnieuw tot bekering te brengen. Dit omdat zij, wat hen betreft, de Zoon van God opnieuw kruisigen en tot een bespotting maken. Dat is wat hierover gezegd wordt. Zulke mensen die dat openlijk deden, waren naar de mens gesproken hopeloze gevallen. Je hoefde hun het evangelie niet meer te vertellen, want dat hadden ze juist terzijde geschoven. Het oordeel stond aanstaande; de stad en de tempel zouden verwoest worden. Het was onmogelijk geworden, en daardoor werd de Geest der genade gesmaad.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3891" title="Speel af vanaf 01:04:51">▶ 01:04:51⟨/button> ⟨span>Gods Wraak en Oordeel Is het Herstellen van Recht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De schrijver vervolgt: "Want wij weten Wie gezegd heeft..." We kennen Hem. We kennen Hem die gezegd heeft: "Mij komt de wraak toe, Ik zal het vergelden." Dat is een tekst die hier aangehaald wordt uit Deuteronomium 32 vers 35. Daar spreekt de HEERE Zelf: "Ik ben Degene die wraak oefent." Bij ons heeft het woord 'wraak' vaak de bijsmaak van iemand iets betaald zetten, vooral in negatieve zin. Maar in het Hebreeuws is het woord 'wraak' – dit is een citaat uit Deuteronomium 32 – het woord ⟨em>nakam⟨/em>. Dat is prachtig, want ⟨em>nakam⟨/em> betekent 'het herstellen van recht'. Wreken is dus het rechtzetten, het herstellen van recht. Dat is een heel ander begrip dan wat wij onder wraak verstaan, maar dat is wat ⟨em>nakam⟨/em> in het Hebreeuws is.⟨/p>
⟨p>Voor degenen die een klein beetje Hebreeuws kennen: zij kennen ongetwijfeld ook de stam ⟨em>kam⟨/em> of ⟨em>kum⟨/em>. Denk bijvoorbeeld aan "Talitha kumi": "Meisje, sta op." Dat woord ⟨em>kam⟨/em> of ⟨em>kum⟨/em> betekent 'opstaan'. Daarin zie je direct weer dat hoopgevende element: het herstellen van recht, opstaan, nieuw leven. Het zit allemaal opgesloten in dat woord 'wraak'. Het is dus helemaal niet die gedachte van verdoemenis waar we het eerder over hadden. "Ik zal het vergelden" betekent ook niet 'betaald zetten', maar: "Ik zal het vergoeden."⟨/p>
⟨p>Vervolgens komt er weer een citaat uit het boek Deuteronomium, namelijk uit hoofdstuk 32 vers 36: "De HEERE zal Zijn volk oordelen." Als je dat in de grondtekst bekijkt, dan staat daar 'recht doen'. Dat is ook zo mooi: wreken is recht herstellen en oordelen is recht doen, richten. In Deuteronomium 32 vers 36 staat het ook precies zo: recht doen. Dat is iets waar je echt aandacht aan moet geven om de Hebreeënbrief goed te verstaan. We hebben inmiddels al zoveel aanwijzingen gezien dat het inderdaad om de Hebreeën gaat. Dat is de titel van de brief in de handschriften, maar je ziet het vervolgens in de hele brief voortdurend bevestigd. Hier gaat het bijvoorbeeld over wat er binnen korte tijd zou gaan gebeuren. En wat zou er dan gebeuren? Wel, dan zou de Heer doen wat in het boek Deuteronomium al voorzegd was, namelijk dat de HEERE Zijn volk Israël – want daar gaat het over – zal oordelen; Hij zal recht doen. Dat kan vreselijk zijn, zoals die felheid van vuur die binnenkort zou losbranden, maar het is altijd recht doen en herstellen. Dat is wat God op het oog heeft. Soms kiest Hij voor de harde hand, maar het is altijd met het oog op heil. Een ogenblik duurt Zijn toorn, maar een leven lang Zijn goedertierenheid. Die verhouding moet je altijd in de gaten houden. Niettemin: de Heer zal Zijn volk Israël dus oordelen en recht doen. Dat is opnieuw een duidelijke aanwijzing dat het hier om Israël gaat, voor het geval u nog niet overtuigd was.⟨/p>
⟨p>Dan staat er: "Vreselijk is het te vallen in de handen van de levende God." Dat is wat er zou gebeuren. Wat daar in Jeruzalem plaatsvond, wordt beschreven als het oordelend handelen van de levende God, die niet met Zich laat spotten. Dat moet je niet wegvlakken. Ik wil daar wel iets naast leggen, namelijk wat David er ooit over zei. Het is vreselijk te vallen als je weerspannig bent, zoals tegen deze Hebreeën gezegd wordt. Maar weet je wat nog vreselijker is? David zegt in 2 Samuël 24 vers 14: "Toen zeide David tot Gad: Het is mij zeer bang te moede; laat ons toch vallen in de hand des HEEREN, want Zijn barmhartigheid is groot, maar laat mij niet vallen in de hand van mensen." Ik vond dat een mooie gedachte, want de hand van mensen is dikwijls niet barmhartig. David verkiest het om in de handen van God te vallen, omdat hij maar al te goed wist dat Gods barmhartigheid groot is en het altijd wint. Zoals het ergens staat: "Barmhartigheid roemt tegen het oordeel." Dat wil zeggen dat het sterker is dan het oordeel en het overtreft.⟨/p>
⟨p>Dat zijn de Bijbelse verhoudingen die in de christelijke wereld volkomen scheefgetrokken zijn. De grote ellende is dat het daardoor voor kerkmensen haast niet meer mogelijk is om teksten als deze te lezen zonder onmiddellijk aan de hel te denken. Is dat niet afschuwelijk? Ze kunnen zulke passages uit Hebreeën 6 en Hebreeën 10 niet lezen zonder direct te denken aan die hel die hen altijd is voorgespiegeld. Als je zo'n passage leest, ontkom je er bijna niet aan om dat ook te bespreken, want dat is waar de meesten van ons in de christelijke wereld mee grootgebracht zijn. Als je helemaal niet kerkelijk bent opgegroeid, dan ben je wat dat betreft echt te feliciteren, maar de meesten hebben die achtergrond wel. Het is zelfs een vanzelfsprekendheid geworden; zo denk je dan. Als je dan vers 31 van Hebreeën 10 leest – "Vreselijk is het te vallen in de handen van de levende God" – dan denk je: dat komt nooit meer goed.⟨/p>
⟨p>Toch kan ik u dit vertellen: het is vreselijk om te vallen, want Zijn oordelen zijn krachtig, maar een ogenblik duurt Zijn toorn. Ik zeg het nog een keer, naar Psalm 30 vers 6: een ogenblik duurt Zijn toorn. Dat kan heftig zijn, maar het is altijd slechts een moment. Een leven lang duurt echter Zijn goedertierenheid. Je vindt dit op talloze andere plaatsen terug. Wat ik ook een hele mooie vind: eerder op de avond verwees ik al even naar de geschiedenis in Lukas 4, waar Jezus in de synagoge van Nazareth de boekrol opent. Hij komt uit bij Jesaja 61 en leest dat voor. Er staat dat Hij zegt dat de HEERE Hem gezonden heeft om uit te roepen: "Een dag van wraak en een jaar van het welbehagen des HEEREN." Weet u wat voor verhouding dat is? Dat is precies 1 op 365, om precies te zijn. Een dag van wraak – dat is waar, dat is heftig – maar daartegenover staat een ⟨em>jaar⟨/em> van het welbehagen des HEEREN. Dat zijn de verhoudingen: een ogenblik toorn, een leven lang goedertierenheid. Als je de toorn en de wraak serieus neemt, versta je ook de proporties en de verhoudingen. En dan begrijp je ook een vers als Hebreeën 10 vers 31.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4437" title="Speel af vanaf 01:13:57">▶ 01:13:57⟨/button> ⟨span>Vers 32: Herinnering aan het Doorworstelde Lijden van Weleer⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Herinnert u de dagen van weleer", staat er dan. "Toen gij, na verlicht te zijn, zo menigmaal lijden doorworsteld hebt." Kijk, dit was even een intermezzo. De schrijver wijst hen op de ernst van de situatie en op dat wat er binnenkort zou gaan gebeuren. En de velen — ik weet niet om hoeveel het gegaan is daar onder de Hebreeën die weer afvielen — maar die waren er. Welnu, nu komt hij terug en richt hij zich tot de lezers die hij werkelijk aanmerkt als degenen die van harte de Messias kenden en tot belijdenis van Hem waren gekomen. En nu herinnert hij hen aan vroeger tijden; dat was al heel lang geleden.⟨/p>
⟨p>"Herinnert u de dagen van weleer?" Weet u nog dat we in hoofdstuk 5 vers 12 lazen dat zij naar de tijd gerekend allang leraars hadden kunnen zijn? Dit was al de tweede generatie. Dit wordt dus weer bevestigd: die hele setting van de tijd waarin deze brief geschreven is. Als we ervan uitgaan dat Jezus in het jaar 30 — voor mijn part 31 of 32, dat maakt me niet uit, in ieder geval rond die tijd — is gekruisigd en opgestaan, en de verwoesting in het jaar 70 plaatsvond, dan is dat veertig jaar later. Hoe veelzeggend is dat ook, hè? Vandaar ook dat die woestijnreis van Israël een zo grote rol speelt in de Hebreeën-brief: die veertig jaren.⟨/p>
⟨p>Nu waren die veertig jaren bijna ten einde, dus we zijn in de jaren zestig wanneer deze brief geschreven wordt. Maar er was inmiddels al een tweede generatie aangebroken. Als we ervan uitgaan dat een generatie dertig jaar duurt, dan was men inderdaad een nieuwe generatie. Je leest trouwens ook in Hebreeën 2 vers 3 dat het ons op betrouwbare wijze is overgeleverd. Dat wil zeggen dat ze zelf geen ooggetuigen meer waren; het was een tweede generatie en zo worden ze ook aangeschreven.⟨/p>
⟨p>"Herinnert u de dagen van weleer, toen gij na verlicht te zijn zo menigmaal lijden doorworsteld hebt." We zien hier weer iets wat we vanavond al eerder even aanmerkten: dat zij in de aanvang, in vroeger tijden, zoveel lijden hebben ondervonden. De lezers worden hieraan herinnerd. Daarna is het geluwd. In een groot gedeelte van het boek Handelingen wordt dat zo beschreven. Maar in die tijd, in de aanvang, hebben ze zoveel lijden doorworsteld. Je kunt het keurig naast het boek Handelingen leggen. Je ziet inderdaad in de beginhoofdstukken een enorme vervolging daar in Jeruzalem en omstreken en in Israël. Later ebt dat weer weg en wordt het rustiger, en pas aan het einde van het boek Handelingen, dus in de jaren zestig, komt die vervolging weer opnieuw bovendrijven. Wat de achtergronden daarvan zijn, is nu even niet het onderwerp, maar ze worden hier herinnerd aan die vervolgingen van destijds, dat ze zo menigmaal lijden doorworsteld hebben.⟨/p>
⟨p>Hier staat trouwens het woordje — u ziet het — waarvan ons woord 'atletiek' is afgeleid: doorworsteld. Athlésin. Competitie. Het is een krachtmeting. "Hetzij zelf een schouwspel..." Herinnert u zich dat, dat gij na verlicht te zijn zo menigmaal lijden doorworsteld hebt? Hetzij zelf een schouwspel van smaad en verdrukking; dat hadden ze dus zelf meegemaakt. Een schouwspel. Hier wordt weer het woord 'theater' gebruikt. Ja, er komen zoveel woorden in het Nieuwe Testament voor, Griekse woorden die wij rechtstreeks of indirect in het Nederlands kennen. En hier is dat het woord 'theater'. Een schouwspel. Jullie zelf waren een schouwspel van smaad en verdrukking; daar moet je niet gering over denken. Hetzij deelnemende aan het lot van hen die in zulk een toestand verkeerden.⟨/p>
⟨p>Laten we eerst nog even verder lezen in vers 34: "Want gij hebt met de gevangenen mede geleden." Ook hier weer: gesympathiseerd. Ziet u? Dat is het woord dat hier gebruikt wordt: medesympathie, dus medelijden. Dat gij met de gevangenen mede geleden hebt. Nu nog even iets opmerkelijks: als u de Concordant Version hebt, dan ziet u dat hier staat: "met de gevangenen van mij hebt mede geleden". En volgens de oudste handschriften, de Sinaïticus en de Vaticanus, staat daar inderdaad: "van mij". Dus de schrijver hoorde zelf bij de gevangenen. Dat lijkt mij een hele aardige bevestiging dat het inderdaad Paulus is geweest die dit geschreven heeft.⟨/p>
⟨p>Nog even iets over dat lijden dat die Messias-belijdende Joden ondervonden. Paulus verhaalt zelf in Handelingen 22 hoe hij daar zijn Joodse broeders toespreekt op het tempelplein. Hij was zojuist gevangen genomen en krijgt dan de gelegenheid om vanaf de hoogte zijn volk toe te spreken en op te treden. En dan lees je dat hij op een gegeven moment zegt — en ik, Paulus, zei toen hij geroepen werd door de Heer: "Heer, zij weten zelf dat ik het was die hen die in U geloofden liet gevangen zetten en in de synagogen geselen." Zo ging dat. Hier gaat het dus over de vervolgingen in de aanvang. Saulus van Tarsus was daar zelf actief in als een van de grote exponenten, een ijveraar, en die liet dus Messias-belijdende Joden gevangen zetten en zelfs geselen. Zulke praktijken, zulke vervolgingen, daarover hebben we het.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4858" title="Speel af vanaf 01:20:58">▶ 01:20:58⟨/button> ⟨span>De Roof van Bezittingen Blijmoedig Aanvaarden voor een Beter Bezit⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En in die tijd hebben zij de roof van hun bezittingen blijmoedig aanvaard. Het zijn schitterende dingen die hier over hen vermeld worden. Niet dat het zo prachtig is dat hun bezittingen werden beroofd, maar dat ze dat met blijmoedigheid hebben gedaan. Waarom? Want gij wist dat gijzelf een beter en blijvend bezit had.⟨/p>
⟨p>Kijk, dat is nou mooi relativeren. Als je bezittingen worden beroofd en je kunt het betrekkelijk zien, je kunt het zelfs met blijmoedigheid aanvaarden, dan besef je dat je een beter — dat is één van die sleutelwoorden in de Hebreeënbrief — een beter en een blijvend bezit hebt. Een schat waar mot noch roest ze niet kan aantasten, een schat waar niemand aan kan komen; dus waar hebben we het over?⟨/p>
⟨p>Hier worden die Hebreeën herinnerd aan die tijd, dat ze dat met blijmoedigheid hadden aanvaard en al die vervolgingen hebben ondergaan. Waarom? Omdat ze geloofden in het Woord.⟨/p>
⟨p>Nou, we zijn nu aangekomen bij het 34e vers en het lijkt mij een mooi punt om het hierbij te laten. De volgende keer gaan we verder met vers 35. Dat is de passage die de inleiding vormt tot het beroemde en bekende Hebreeën 11 over de geloofsgetuigen. Vanaf vers 35 vinden we daarop een inleiding, dus dat lijkt me een heel mooi punt om dan ook mee aan te vangen. Ik stel voor dat we het inderdaad hierbij zullen laten voor vanavond.⟨/p>