⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>De Hoofdzaak: een Nieuwe Hogepriester en de Aankondiging van het Nieuwe Verbond⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En wij gaan ons in 2014 wederom bezighouden met de Hebreeënbrief. Inmiddels zijn we aangekomen bij de vijftiende studie over deze brief en we zijn gearriveerd in hoofdstuk 8. De vorige keer hebben we ons daar al mee beziggehouden, met de eerste zeven of acht verzen. Om nog eventjes in herinnering te brengen waar we het toen over hadden – want dat was per slot van rekening vorig jaar – zo begint hoofdstuk 8 vers 1 met "de hoofdsom van het gezegde". "De hoofdzaak nu van wat wij, van ons onderwerp" staat er in de NBG-vertaling. Daarmee vat de schrijver de brief samen. En wat zegt hij dan? Misschien is het goed om dat nog eventjes in gedachten te brengen.⟨/p> ⟨p>Hebreeën 8 vers 1: "De hoofdzaak nu van ons onderwerp is dat wij zulk een hogepriester hebben, namelijk naar de ordening van Melchizedek, die gezeten is aan de rechterzijde van de troon der majesteit in de hemelen. De dienstverrichtende in het heiligdom in de ware tabernakel die de Here opgericht heeft, niet een mens." Zie daar de samenvatting van alles wat daarvoor is besproken: een hogepriester die gezeten is in het hemelse heiligdom. Nou, daar is natuurlijk zoveel over te melden en dat blijkt ook wel, want de schrijver is daar al uitgebreid op ingegaan en hij zal in het navolgende dat alleen nog maar nader gaan toelichten.⟨/p> ⟨p>Nog meer speciaal, want daar waren we inmiddels aangekomen, wordt in hoofdstuk 8 vers 8 een nieuw verbond aangekondigd. Als ik het zo zeg, dan is dat niet helemaal correct, want eigenlijk wat de schrijver doet is een citaat geven uit het boek Jeremia, Jeremia 31 vers 31 en het navolgende. Waarin dus pakweg zes, zeven eeuwen voor de komst van Christus al aangekondigd wordt dat God met Zijn volk Israël en Juda – let op wat ik nu zeg: met hetzelfde volk als waarmee ooit het oude verbond gesloten werd – in toekomende dagen een nieuw verbond zou sluiten. Over het precieze tijdstip hebben we het straks nog even, maar hij zou in toekomende dagen een nieuw verbond sluiten, waarmee natuurlijk ook is aangegeven dat het oude verbond dus kennelijk niet profijtelijk was.⟨/p> ⟨p>Ik gebruik nu een woord uit de Statenvertaling; dat wil zeggen: het leverde niet op wat het zou moeten doen, of laat ik het nog anders zeggen, het was slechts tijdelijk. Met opzet trouwens. Een nieuw verbond wordt aangekondigd dat van een totaal andere orde is, waarbij de verplichtingen niet meer rusten op de mens, zoals bij het oude verbond. Dat was tweezijdig, er was sprake van een afspraak, een contract waarbij aan beide partijen verplichtingen gesteld werden en als één partij zich daar niet aan hield, wel dan had dat zo zijn consequenties. Dat was heel karakteristiek voor wat we dan noemen het oude verbond, dat verbond dat bij de berg Sinaï is gesloten. Dat verbond zou dus plaats moeten gaan maken voor een nieuw verbond.⟨/p> ⟨p>Wat de schrijver in de Hebreeënbrief voortdurend doet, is verwijzen naar de Hebreeuwse Bijbel. Per slot van rekening zijn het Hebreeën, dat wil zeggen mensen uit het volk van Israël, die hier aangeschreven worden. Zij hadden hun Bijbel, wat wij het Oude Testament noemen: de Hebreeuwse Bijbel. En wat de schrijver voortdurend doet, is verwijzen naar en zich beroepen op hun eigen Hebreeuwse Bijbel. Alles wat hij te melden heeft, dat staat daarin al beschreven. Expliciet, impliciet, direct, indirect, openbaar, verborgen, maar niettemin: het staat daar allemaal. En de schrijver wijst het ook aan. Nou, dat is bij de aankondiging van het Nieuwe Verbond wel heel duidelijk het geval.⟨/p> ⟨p>Daar waren we dus mee bezig, want hij geeft een lang citaat in Hebreeën 8. Dat begint in vers 8 – en ik hoop dat u nu even zelf uw bijbeltje erbij hebt – en dat eindigt pas in vers 12. De schrijver citeert uit het boek Jeremia, dat wil zeggen uit de Septuagint-versie daarvan, wat soms wat afwijkt van de Hebreeuwse versie. Maar goed, als dat ter zake doet dan wijs ik er nog wel op. Over het achtste vers hebben we het al gehad, maar misschien is het goed om even het hele citaat er dan bij te betrekken. In vers 8 staat: "Als hij zegt" – verwijzend naar Jeremia 31. Hier begint het citaat: "Zie, er komen dagen spreekt de Heere dat ik voor het huis van Israël en het huis van Juda een nieuw verbond tot stand zal brengen." En dan vers 9, en dat staat hier dus ook op het scherm: "niet zoals het verbond dat ik met hun vaderen maakte". Met andere woorden, hier wordt al gezegd dat dat verbond dat in de dagen van Jeremia toekomstig was, van een andere aard zou zijn, van een ander kaliber, totaal anders.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="370" title="Speel af vanaf 06:10">▶ 06:10⟨/button> ⟨span>Het Falen van het Oude Verbond en de Onmondige Kindfase van Israël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Niet zoals het verbond dat Ik met hun vaderen maakte ten dage dat Ik hen bij de hand nam om hen uit het land Egypte te leiden. Ik heb er de vorige keer al even op gewezen, want toen liet ik dit plaatje ook al zien om daarmee duidelijk te maken dat hier het beeld gebruikt wordt van een kind dat bij de hand genomen wordt. Daar zeggen wij ook: een bijdehandje. Een kind dat geleid wordt, moet je bij de hand nemen. Welnu, dat was Israël in deze fase; toen het uittrok uit het land Egypte, bevond het volk zich in de kindfase. Of, om het te zeggen met de woorden van Paulus in Galaten 4: nog onmondig.⟨/p> ⟨p>Eigenlijk heeft dat oude verbond heel sterk het karakter van een kind dat onder voogdij staat. Wat ik nu zeg, wordt in dat hoofdstuk, Galaten 4 vers 1 tot 7, ook nader toegelicht. Dus als Paulus dat zo zegt, dan verwijst hij daarmee ook naar de hun bekende oudtestamentische begrippen. Alles was geregeld zoals je dat voor een kind doet: "Jij moet dat doen, jij moet dat doen." Alles moet je nog voordoen, alles moet je vertellen. Dat was het karakter van dat oude verbond, ten dage dat Ik hen bij de hand nam om hen uit het land Egypte te leiden.⟨/p> ⟨p>Want, zo staat er dan: zij hebben zich niet gehouden aan mijn verbond. Of letterlijk staat er: zij blijven niet in het verbond van Mij. Dat kun je opvatten als: ze hebben zich er niet aan gehouden. Ze konden zich er niet aan houden en ze werden er ook buiten geplaatst. Als ik het zo zeg, dan sluit dat meteen weer aan bij wat daarop volgt: en Ik heb Mij niet meer om hen bekommerd. Letterlijk staat er eigenlijk: Ik heb hen veronachtzaamd.⟨/p> ⟨p>Dat veronachtzamen verwijst naar de ballingschap. Dat was namelijk ook onderdeel van het oude verbond: als ze in het land zouden zijn en ze zouden zich niet houden aan het contract — aan het verbond. Het woord contract klinkt wel heel erg koud, maar als ze zich niet zouden houden aan het verbond, dan zouden zij uiteindelijk ook buiten het land gezet worden en in ballingschap terechtkomen. Hoewel God ook dan weer uiteindelijk naar hen zou omzien en hen zou terugbrengen. Ook dat staat in het oude verbond al in de huwelijkse voorwaarden, om het zo maar te zeggen, in het contract opgesteld.⟨/p> ⟨p>Maar op dat moment zou Hij Zich niet meer om hen bekommeren. Je leest in Deuteronomium 28, 29 en 30 dat als zij dan buiten het land terecht zouden komen vanwege hun ongehoorzaamheid, ze ellende op ellende zouden meemaken in de diaspora. Feitelijk is dat niet alleen vervuld in de dagen toen ze in ballingschap waren in Babel en Assyrië, maar ook in de afgelopen tweeduizend jaar. Israël kwam buiten het land terecht en heeft daar weinig heil ondervonden. Dat zijn dus woorden die met recht voorzeggingen zijn, zoals ze hier staan beschreven.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="579" title="Speel af vanaf 09:39">▶ 09:39⟨/button> ⟨span>Een Nieuw Verbond met het Huis van Israël (geen Vervangingsgedachte)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want er staat in vers 10: "Dit is het verbond waarmee Ik Mij verbinden zal". Het is trouwens opvallend dat ons woord "verbond" afkomstig is van het werkwoord "verbinden". Dat is in het Grieks ook het geval. Hier wordt twee keer het woordje "verbond" gebruikt, maar de tweede keer als werkwoord. Als je iets verbindt, dan is het verbonden; dan is er sprake van een binding of een verbond. Dat is op zichzelf niet zo moeilijk.⟨/p> ⟨p>Maar nu wordt er dus gesproken over een ánder verbond: "Dit is het verbond waarmee Ik Mij verbinden zal. Een nieuw verbond. Aan het huis Israëls." Het is de tweede keer dat dat heel uitdrukkelijk zo gezegd wordt. Ik heb het vorig jaar bij deze bespreking geloof ik ook al gezegd, maar ik kan het niet genoeg herhalen. Kijk, per slot van rekening leven we in een van oorsprong calvinistisch Nederland en zijn we grootgeworden met de verbondsgedachte. Eigenlijk is het hele kerkelijke instituut — zeker in de calvinistische kerken waar dit in de prediking een enorm grote rol speelt — volledig gebaseerd op het verbond. Dat begint al wanneer een klein kindje geboren wordt en gedoopt wordt; dan beroept men zich op het verbond dat God met Abraham bevestigde "van kind tot kind". Het gebouw waarin we hier zitten is gereformeerd of hervormd — wat overigens hetzelfde is. "Gereformeerd" betekent simpelweg dat het hervormd is; als je het in het Engels zegt, zeg je "Reformed", en dat is exact hetzelfde.⟨/p> ⟨p>Dit alles is gebaseerd op de gedachte van de verbondsmatige prediking. Welk segment van de kerk je ook bekijkt, het is overal verbond wat de klok slaat. Het idee daarachter is dat men ervan uitgaat dat de kerk in de plaats van Israël is gekomen. Dat is het hele idee. Eigenlijk is dit hele instituut en het functioneren ervan gebaseerd op de gedachte dat wij Israël zijn: het "geestelijk Israël", het verbondsvolk. Deze week zag ik nog een rouwadvertentie met zo'n typische standaardzin. Bovenaan stond: "Getroost door de verbondsbelofte is van ons heengegaan..." Het is altijd weer dat verbond, en daarmee eigent men zich iets toe wat in wezen niet voor ons bestemd is.⟨/p> ⟨p>In wezen is men bezig met een rollenspel. Men denkt iemand te zijn die men niet is. Een rollenspel kan heel erg leuk zijn als het gewoon toneel is en je weet dat het een rollenspel is. Maar als het doodserieus wordt en je denkt dat het echt zo is, dan ga je hopeloze vergissingen maken. Je leeft dan voortdurend in het idee dat je iets bent wat je niet bent. Dat geldt ook voor een groep die denkt dat zij Israël zijn en dus ook die functie moeten vervullen. Hoe dan ook: dat nieuwe verbond wordt gesloten met Israël, het gewone, etnische volk dat nu inderdaad al "twee dagen" van duizend jaar verstrooid is onder de natiën, maar dat door God ook weer teruggebracht zal worden in het land. Het is een voorzegd vooruitgrijpen. Waar het vooral om gaat, is dat dit verbond met Israël zal worden gesloten.⟨/p> ⟨p>Er staat bij: "na die dagen". Als je dat in Jeremia terugleest, dan staat er in hoofdstuk 30 — dat is het direct voorafgaande verband — de uitdrukking "in het laatst der dagen". Dat is een typische uitdrukking die altijd verband houdt met de terugkeer van de Messias. Iets eerder in Jeremia 30 wordt gesproken over de "tijd van benauwdheid voor Jakob". De Bijbel noemt dat de grote verdrukking; een tijd waarin Jakob in grote druk zal komen. Welnu, na die dagen zal God een nieuw verbond sluiten met alles wat daarbij hoort. En wat staat er dan in vers 10? "Ik zal mijn wetten in hun verstand leggen en Ik zal die in hun harten schrijven."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="905" title="Speel af vanaf 15:05">▶ 15:05⟨/button> ⟨span>Gods Zevenvoudige Belofte: de Wet in het Binnenste Geschreven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En wat je iedere keer leest in deze passage is dat God zegt: "Ik zal." Dat wordt tot zeven keer toe herhaald, en dat is een getal van volheid. Dat is heel karakteristiek. Niet één keer in de aankondiging van het nieuwe verbond wordt er gezegd dat het volk iets behoort of moet doen. Niets, helemaal niets. Het is uitsluitend: "Ik zal." Daarom kan het per definitie niet misgaan. Het nieuwe verbond is dus niets anders dan een verlengstuk, als ik het een beetje raar mag zeggen, maar het ligt in ieder geval in het verlengde van Gods belofte aan Abram. Gods belofte aan Abram was ook eenzijdig. De wet, het oude verbond, kwam pas vierhonderddertig jaar later, en toen kwamen er allerlei bepalingen waar wederzijdse partijen zich aan dienden te houden. Het nieuwe verbond niet; dat is louter belofte. En dat betekent dat de schuld, met andere woorden de verplichtingen, geheel aan Gods zijde liggen. God verplicht Zichzelf, want belofte maakt schuld; God verplicht Zich daaraan te houden.⟨/p> ⟨p>Ik zal ze trouwens even voor u op een rijtje noemen. Ik heb het hier staan. De tekstverwijzing hoef ik nu niet te geven, want het ligt allemaal bij elkaar; u kunt het zo zelf ook terugvinden. Er staat: "Ik zal een nieuw verbond sluiten" en "Ik zal het verbond maken." Dat lijkt natuurlijk als twee druppels water op elkaar, maar het gaat erom dat er weer wordt gezegd: "Ik zal." Dan: "Ik zal mijn wetten in hun verstand geven." Dat wil zeggen dat wat Ik te onderwijzen heb – in het Hebreeuws is Torah een vingerwijzing of een onderwijzing – Hij in hun verstand zal leggen. Dat wil zeggen dat ze het ook zullen verstaan. Dat doet Hij dus. "Ik zal ze in hun harten schrijven." Je ziet trouwens ook aan dat voorzetsel "in", dat twee keer voorkomt, dat dit een inwendige zaak is. Ook dat is totaal verschillend van het oude verbond, want dat oude verbond werd opgelegd aan het volk. Dat móésten ze doen. Petrus spreekt in Handelingen 15 over een juk dat noch wij, noch onze vaderen hebben kunnen dragen. Dat is een juk dat opgelegd is. Het nieuwe verbond is geen juk; het is niet iets wat opgelegd wordt, het is iets wat ingelegd of ingeschreven wordt.⟨/p> ⟨p>God zal Zijn onderwijzing in hun verstand geven en ze in hun harten schrijven. Dat is dus een innerlijke zaak, een hartezaak, waardoor ze ook God zullen liefhebben. Waardoor ook datgene wat in het oude verbond beschreven werd, vervuld zal worden. Ik bedoel dit: als God zegt "Gij zult de Heere uw God liefhebben met heel uw hart en gij zult uw naaste liefhebben", dan functioneerde dat onder het oude verbond als een juk, als een last. Maar in het nieuwe verbond krijgt dat ineens een heel andere betekenis; dan is dat een belofte waarbij God zegt: "Jullie zúllen Mij liefhebben." Wanneer? Wel, in de dagen van het nieuwe verbond, dan zullen ze de Heere hun God liefhebben, want dat zal Hij in hun hart schrijven. Van binnenuit zullen ze Hem inderdaad liefhebben en dat alles zal in hun hart geschreven worden. Dat is geweldig; dat nieuwe verbond kan niet stukgaan omdat God het allemaal doet.⟨/p> ⟨p>En dan begrijp je trouwens ook, misschien mag ik dat er ook even bij zeggen, dat ook Paulus in 2 Korintiërs 3 spreekt over dat nieuwe verbond. Juist aanstaande zondag hoop ik daar op Urk over te spreken. Paulus zegt in 2 Korintiërs 3 dat ons de bediening van het nieuwe verbond is gegeven. Eigenlijk staat dat nieuwe verbond, hoewel dat natuurlijk gesloten wordt met het volk van Israël, voor heel dat nieuwe dat in Christus is aangebroken, waarbij God louter beloften doet en waarbij Hij degene is die het ook zal vervullen. Dit nieuwe verbond wordt dus gesloten met Israël, maar het neemt niet weg dat wij daar ook de vruchten van plukken. Of om het anders te zeggen: de geest van het nieuwe verbond is ook de Geest die in ons woont, in ons die geloven.⟨/p> ⟨p>"Ik zal ze in hun hart schrijven." Ik ga nog even door met het lijstje: "Ik zal hun tot een God zijn." "Ik zal jegens hun ongerechtigheden genadig zijn." En dan ten slotte: "Ik zal hun zonden geenszins meer gedenken." Zeven keer: "Ik zal." Zonder enige verplichting; zie daar dat nieuwe verbond. En dan begrijp je ook waarom de schrijver – laten we het maar anoniem houden – zegt dat de Hogepriester naar de ordening van Melchizedek de Middelaar is van een beter verbond. Ik lees nu voor uit vers 6 van ditzelfde hoofdstuk: dat Hij de Middelaar is van een beter verbond, waarvan de rechtskracht berust op betere beloften. Nou, dat kun je wel zeggen. Een beter verbond: oneindig veel beter, perfect, volmaakt. Dit kan niet stukgaan. Daarom is dit ook een blijvende zaak. Dat oude verbond was op voorhand al een tijdelijke aangelegenheid.⟨/p> ⟨p>Misschien ziet u ze niet allemaal staan in de tekst, of de eerste niet. Nee, maar dat komt omdat ik nu deze versie heb gegeven uit Jeremia 31. Ik zei al dat de wijze waarop de schrijver het u nu citeert, uit de Septuagint is, en dat wijkt net een beetje af. Dat zou wellicht de telling beïnvloeden, ja. Goed, ik lees even verder. "Ik zal hun tot een God zijn en zij zullen Mij tot een volk zijn." Wie zijn die "zij"? Dat is het volk Israël. Dat volk is gedefinieerd; zij zullen dan Zijn volk zijn. Zoals ze nu trouwens niet Zijn volk zijn: Lo-Ammi, niet Mijn volk. Dan is het weer Zijn volk: Ammi. En niet langer zullen zij, eenieder zijn medeburger en eenieder zijn broeder, leren, zeggende: "Ken de Heere." Want allen zullen zij Mij kennen. Dat wil zeggen dat het niet langer gezegd hoeft te worden of opgelegd hoeft te worden aan elkaar. Integendeel, het is in die dagen een feit. Ze hoeven niet te zeggen: "Ken de Heere", want allen zullen ze Mij kennen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1387" title="Speel af vanaf 23:07">▶ 23:07⟨/button> ⟨span>Door de Heere Zelf Onderwezen: de Bedekking Weggenomen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik wil u op nog een schriftplaats wijzen, en dat is niet Jeremia, maar Jesaja 54. Ik lees even voor uit de Statenvertaling. Zeker als het gaat om het Oude Testament, dan lees ik het liefst uit de Statenvertaling; althans, die is veel correcter, veel letterlijker. In vers 10 van dat hoofdstuk staat: "Want bergen zullen wijken, en heuvelen wankelen; maar Mijn goedertierenheid zal van u niet wijken, en het verbond Mijns vredes zal niet wankelen, zegt de HEERE, uw Ontfermer." Het verbond Mijns vredes, dat is dat nieuwe verbond dat inderdaad gekenmerkt wordt door vrede. Daar is niet langer sprake van conflict. Integendeel, daar is eenheid, met recht een verbinding die blijvend is. Dat niet ontbonden kan worden, niet gebroken kan worden.⟨/p> ⟨p>Waarom lees ik dit nu ook? Omdat in datzelfde verband — ik lees nu drie verzen verder — in vers 13 staat: "En al uw kinderen" — dat wil zeggen de kinderen in Israël — "zullen van den HEERE geleerd zijn, en de vrede uwer kinderen zal groot" — of in de Concordant Version zegt het "abundant", overvloedig — "zijn." Al uw kinderen zullen van de Heere geleerd zijn. Dat wil zeggen: de Heere Zelf zal hen onderwijzen. Het idee daarbij is — ik zou dat aan de hand van het boek Jesaja ook gemakkelijk kunnen aantonen — dat zij niet meer onderwezen worden door het volk zelf, en ook geen geboden van mensen zullen ontvangen. Nee, ze zullen door de Heere Zelf geleerd zijn. Dat wil zeggen door Zijn eigen Woord; ze zullen Zijn Woord gaan verstaan.⟨/p> ⟨p>Hier komt 2 Korinthe 3 om de hoek kijken: de bedekking zal worden weggenomen. Men zal ontdekken wat er staat in de Schriften. Men zal verstaan dat het alles betrekking heeft op Hem die zou komen en het leven dat er in Hem is. En dan wordt de bedekking weggenomen, dan wordt de last van hen afgenomen en dan zullen ze van de Heere Zelf leren. Zijn Woord zullen ze direct zelf gewoon van harte verstaan. Niet meer tradities van mensen, maar de Heere Zelf zal hen door Zijn Woord onderwijzen. Dat is het allermooiste wat er bestaat. Dat geldt ook voor ons: als je van de Heere Zelf geleerd bent, dan is het de waarheid omdat het er staat geschreven. Niet omdat die of die dat zegt — een voorganger, een dominee of de kerk — nee, je hebt iets pas werkelijk geleerd wanneer je het zelf hebt ontdekt en gezien in het Woord zelf.⟨/p> ⟨p>Dat zal straks ook met Israël het geval zijn. Voor dat volk zal dan een geweldige toekomst aanbreken. "Van de kleinste tot de grootste onder hen", staat er. "Want Ik zal genadig zijn" — nog steeds is de schrijver bezig het boek Jeremia te citeren — "over hun ongerechtigheden, en hun zonden zal Ik niet meer gedenken." Dat wil zeggen: het verleden doet totaal niet meer ter zake. Dat niet meer gedenken betekent: Ik zal er niet meer aan herinnerd worden en Ik zal hen er ook niet meer aan herinneren. Dat is trouwens ook wat het woord vergeten betekent. Vergeven en vergeten betekent niet dat er op een knop gedrukt wordt en er een soort 'delete' van het geheugen plaatsvindt. Nee, vergeten betekent: je zal er niet meer aan denken en je zal de ander er nooit meer aan herinneren. Bij welke gelegenheid ook, dat is vergeten. "Ik zal ze niet meer gedenken." In plaats van een verleden hebben ze dan alleen nog maar een toekomst. Als je het typografisch goed weergeeft, dan zou je hier dus de aanhalingstekens sluiten, omdat hier het einde is van het lange citaat.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1664" title="Speel af vanaf 27:44">▶ 27:44⟨/button> ⟨span>Het Eerste Verbond voor Verouderd Verklaard en Nabij de Verdwijning⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan gaat de schrijver van de Hebreeënbrief verder wanneer hij spreekt – dat wil zeggen, want God Zelf had dit namelijk aangekondigd bij monde van Jeremia – over een nieuw verbond. 'Verbond' staat er eigenlijk niet eens; als hij spreekt van 'nieuw', letterlijk staat het hier: in het zeggen van 'nieuw' heeft Hij het eerste oud gemaakt. Dat is logisch, want nieuw en oud zijn relatieve begrippen. Als er iets nieuws bestaat, dan bestaat er ook iets ouds. Als een tweede bestaat, dan bestaat er ook een eerste. Nou, als hij spreekt van een nieuw, heeft hij daarmee het eerste voor verouderd verklaard. Dat is nogal logisch. En dat betekent dus ook dat er iets nieuws nodig was. Dat betekent dus ook dat het verbond in de dagen van Jeremia – toen nog het oude verbond – dat daarvan duidelijk was: ja, dit is geen blijvende zaak. Op deze basis kunnen wij niet met onze God omgaan. Hierin is niet de toekomst gelegen; dit is een tijdelijke zaak.⟨/p> ⟨p>Het judaïsme als godsdienst, de Joodse godsdienst, is dus eigenlijk een tijdelijk fenomeen. Het is trouwens opmerkelijk, misschien mag ik dat even erbij zeggen, dat het judaïsme – de Joodse godsdienst – als je dat in de encyclopedieën en handboeken naleest, is ontstaan in de dagen van de ballingschap. Dat wil zeggen, in de dagen van Jeremia. Jeremia leeft in de dagen van de ballingschap. Toen is het judaïsme, bijvoorbeeld de synagoge – het hele fenomeen van een synagoge – ontstaan in de ballingschap. In de dagen dus dat God een nieuw verbond aankondigde en daarmee het bestaande verbond voor verouderd verklaarde. In die dagen ontstond het jodendom met ook de Talmud, de Babylonische Talmud. Het jodendom is gebaseerd op de Talmud, en die Talmud is ontstaan in de dagen van Jeremia. Dat is eigenlijk een heel opmerkelijke zaak.⟨/p> ⟨p>Dus toen God iets nieuws aankondigde, was dat wat zij juist helemaal gingen institutionaliseren en wat toen pas echt als godsdienst ging gelden, juist verouderd verklaard. Eigenlijk is het jodendom al verouderd vanaf het moment dat het ontstond. Nou, zegt de schrijver dan, wat oud gemaakt wordt – namelijk door van iets nieuws te spreken is er dus ook iets ouds – wat veroudert? Wel, dat verjaart, dat vergrijst. Dat weten we ook hè; als je verjaart... Wij feliciteren elkaar als je verjaart, maar ik ben altijd geneigd, en soms doe ik het ook wel eens, om Hebreeën 8:13 te citeren bij iemands verjaardag: weet, wat veroudert en verjaart, dat is niet ver van de verdwijning. Alsjeblieft, gefeliciteerd! Dat gaat voorbij, dat is het idee.⟨/p> ⟨p>En ja, is niet ver van de verdwijning? Dat kun je op twee manieren opvatten. Het is dubbelzinnig zoals de schrijver het hier ook naar voren brengt. In de eerste plaats is het verouderd en verjaard eigenlijk dus al sinds de dagen van Jeremia, sinds dat nieuwe verbond is aangekondigd. Maar vervolgens is het in dubbele zin verouderd en verjaard in de dagen dat de schrijver dit noteerde. Hij zegt: nu is het helemaal nabij de verdwijning. Want pakweg halverwege de jaren zestig van de eerste eeuw van onze jaartelling is dit genoteerd. De Hebreeën hebben dit aangehoord; er speelde al zoveel in de stad en het zou nog maar een paar jaar duren. Misschien nog minder, ik weet het niet precies.⟨/p> ⟨p>Ergens in de jaren zestig is deze brief geschreven. Het zou nog maar een paar jaar duren voordat de stad en de tempel compleet werden verwoest en inderdaad zouden verdwijnen. De tempel was er niet meer, de stad was er niet meer. Het volk is met ruim een miljoen – er zijn 1,3 miljoen mensen toen in die dagen, éénenzeventig zijn er toen omgekomen. Dat is een gigantische slachting geweest. Maar goed, het centrum van de eredienst is toen ook inderdaad compleet verdwenen. Het embleem van het oude verbond bij uitstek, namelijk die tempel, dat ging in vlammen op. En daar vinden we nogal wat verwijzingen naar in deze brief. We hebben ze bij een andere gelegenheid wel eens op een rijtje gezet, maar hier hebt u er weer eentje.⟨/p> ⟨p>Dat lijkt wel triest. Dat is ook zo, de wijze waarop dat oude inderdaad is verdwenen. Dat is zeer hardhandig gegaan, maar het neemt niet weg dat het nieuwe inmiddels al was aangebroken. Weliswaar was het nieuwe verbond nog niet gesloten, maar het bloed van het nieuwe verbond was inmiddels ook bekend of in ieder geval gestort. Ik bedoel, alles wat in Christus werkelijkheid was geworden, dat was in die generatie juist aan het licht gekomen. Ik moet niet vergeten: het jaar 70, dan praten we dus over veertig jaar daarvoor. Een generatie. Dat is ook een veelzeggend getal: veertig jaar. Maar veertig jaar daarvoor gaf de Heer Zijn leven even buiten de stad.⟨/p> ⟨p>Als u mij vraagt zelfs – ik zie nu dit plaatje – toen de Heer stierf, dan was dat op... Jaren geleden heb ik een paar keer een studie gegeven over de locatie van Golgotha en de graftuin, en dat dat op de Olijfberg was. En dat betekent dat ze dus zicht hadden op de voorkant van die tempel. Wel, Hij gaf Zijn leven even buiten de poorten van de stad. Hij stond op en veertig jaar later, een generatie later, toen is inderdaad het oude ook daadwerkelijk demonstratief verdwenen. Dat is hoofdstuk 8 en nu gaan wij – we trekken ons natuurlijk niet al te veel aan van die hoofdstukindeling, maar dan komen we in hoofdstuk 9 aan. Van die hoofdstukindeling moet je je niet te veel aantrekken, maar het is inderdaad wel zo dat dat in de praktijk vaak ook een nieuw gedeelte aanheft, want dat blijkt ook wel uit de manier waarop nu dit vers wordt beschreven.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2124" title="Speel af vanaf 35:24">▶ 35:24⟨/button> ⟨span>Hebreeën 9: Bepalingen voor de Eredienst in een Wereldlijk Heiligdom⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nu had ook wel het eerste verbond bepalingen voor de eredienst. Eigenlijk staat er in de grondtekst: "inderdaad dan, ook...". Ook het eerste verbond had rechtseisen, bepalingen voor de eredienst. En dat niet alleen. Het gaat hier over dat oude verbond, met zijn hele regelgeving over hoe dat moest gaan in de tempel, met de priesters, et cetera. En het had ook een heiligdom voor deze wereld. Als u kijkt naar wat er in de interlineair staat, dan is dat letterlijk een wereldlijk heiligdom.⟨/p> ⟨p>Wat betekent dat? Het is een eigen heiligdom zoals we dat in de wereld kennen. Je zou haast zeggen: een werelds heiligdom. Ik zal u dit vertellen: dit woord 'wereldlijk' wordt in Titus 2 vertaald met 'werelds'. Dan gaat het over de wereldse begeerten. 'Wereldlijk' betekent hier uiteraard niet zondig; dat is wat wij vaak direct bij het woord 'wereld' denken. Maar het idee van een wereldlijk heiligdom is simpelweg een heiligdom in deze wereld. Concreet en tastbaar, zoals de wereld zoveel heiligdommen, tempels en heilige plaatsen kent.⟨/p> ⟨p>Wel, zo was daar gedurende lange tijd een heiligdom, een wereldlijk heiligdom van Godswege, namelijk onder dat oude verbond. Eerst was er de tabernakel, waar de Hebreeën-brief vooral over spreekt. Later kwam de tempel, die werd verwoest, en daarna kwam er weer een nieuwe tempel, de tempel van Herodes; ook een wereldlijk heiligdom.⟨/p> ⟨p>Als ik het even in een schema mag voorstellen: je had dat eerste, dat wil zeggen het oude verbond. Je had vervolgens die eredienst onder leiding van het Levitisch priesterschap, met het huis van Aäron en alle priesters die daarbij hoorden, en alle Levieten die daar ook dienst deden in Jeruzalem en in het heiligdom. Zij deden dienst in een wereldlijk heiligdom. Dit alles staat tegenover dat tweede, namelijk het nieuwe verbond, waarin niet het Levitisch priesterschap geldt, maar de Koning-Priester naar de ordening van Melchizedek, die van een heel veel hogere orde is. Daar hebben we het in hoofdstuk 7 wel twee of drie hoofdstukken lang over gehad.⟨/p> ⟨p>Dit staat tegenover elkaar: een wereldlijk heiligdom tegenover een hemels heiligdom, niet met handen gemaakt. Dat hebben we ook al gezien in hoofdstuk 8: de ware tabernakel, onzienlijk maar wel het echte. Want dit wereldse heiligdom is niet anders dan een uitbeelding, een embleem van het echte, het hemelse heiligdom.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2331" title="Speel af vanaf 38:51">▶ 38:51⟨/button> ⟨span>De Voorste Tent: de Gouden Kandelaar en de Tafel Der Toonbroden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In vers 2 staat dat er een tent was ingericht. Ik wil vanavond graag uw aandacht vragen voor de inrichting van die tabernakel. De schrijver stipt dit hier slechts kort aan, omdat de lezers destijds zeer goed op de hoogte waren van hoe de zaken in elkaar staken. Toch is het voor ons goed om in gedachten te brengen wat voor een wereldlijk heiligdom dit was en hoe het was ingericht, want het blijkt tot in de kleinste details veelzeggend te zijn. Hoewel de schrijver het slechts even aanstipt, doen wij dat iets uitgebreider.⟨/p> ⟨p>In vers 2 lezen we dat er een tent was ingericht: de voorste. Ik heb u hier een afbeelding gegeven van de tabernakel waarbij de kleden voor het gemak zijn opgehaald, zodat u van buitenaf een inkijkje krijgt. Dit voorste gedeelte was twee keer zo groot als het achterste gedeelte. Dit was het Heilige, en het achterste was het Heilige der heiligen. Het Heilige der heiligen had overigens een kubusvorm; de lengte was gelijk aan de breedte en de hoogte. Soms wordt het geheel 'de tent' genoemd, en soms heet het de 'eerste tent' of de 'tweede tent'. In dit gedeelte wordt nogal gespeeld met die woorden 'eerste' en 'tweede', wat ook weer dubbelzinnig blijkt te zijn. Soms vraag je je af wat de schrijver precies bedoelt met 'de tweede', omdat je dat op twee manieren kunt opvatten. Dat is een bewuste keuze.⟨/p> ⟨p>Er was een tent ingericht, de voorste, waarin de kandelaar stond. Nu gaan we naar de attributen kijken. In die voorste tabernakel stonden drie attributen, hoewel er vreemd genoeg slechts twee worden genoemd. Het reukofferaltaar wordt hier niet vermeld. De kritische luisteraar zou nu kunnen denken: "In mijn Bijbeltje staat dat wel," maar daar hebben we het straks nog even over. In dat eerste gedeelte stonden de kandelaar en de tafel van de toonbroden, en dan nog het hier niet vermelde reukofferaltaar. De kandelaar wordt op verschillende plaatsen beschreven, het meest uitgebreid in Exodus 25. Deze was uit louter goud gemaakt, uit één stuk, en stelde feitelijk een gestileerde amandelboom voor. Het plaatje dat ik u toon, brengt dat misschien niet helemaal goed over, maar de kandelaar was zo gemaakt dat hij bloemkelken en zelfs vruchten van een amandelboom voorstelde: amandelbloesem.⟨/p> ⟨p>Dat verhaal met die amandelbloesem is heel apart en van groot belang. Het was een gouden kandelaar, en goud spreekt in de Bijbel uiteraard altijd van onvergankelijkheid. Het is een edelmetaal dat niet aan roest onderhevig is; het blijft. Maar het was dus een gestileerde amandelboom. De amandelboom is een embleem van nieuw leven. In het Hebreeuws is dat sowieso al duidelijk, want het woord 'amandel' betekent daar 'ontwaken'. De amandelboom is in Israël namelijk de eerste boom die in de lente ontluikt en tot nieuw leven komt. Als het voorjaar ontwaakt, is daar de amandelbloesem. Dit zie je ook terug in het boek Jeremia. In die geschiedenis ziet Jeremia een amandeltwijgje, waarna God vraagt: "Wat ziet gij?" Jeremia antwoordt: "Ik zie een amandeltwijgje." De Heere zegt dan: "Zie, Ik waak over mijn woord." Dit is een woordspeling die ons ontgaat omdat wij met Nederlandse oren luisteren, maar in het Hebreeuws zie je de link direct. Want ziet u daar een amandeltwijgje, Jeremia? Welnu, zo waak Ik over mijn woord, omdat die amandel spreekt van waken en ontwaken, van nieuw leven. Dat is een veelbelovend begin in het boek Jeremia.⟨/p> ⟨p>Die amandelboom vinden we op allerlei manieren terug. We zullen het straks nog zien bij de staf van Aäron, die een paar verzen verder wordt vermeld. Wat gaf die staf van Aäron te zien? Hij ging bloeien, en wat er bloeide was amandelbloesem. Er kwamen zelfs vruchten aan. Het spreekt allemaal van nieuw leven. De vorige keer heb ik er al even op gewezen, en het is goed om dat nog eens in herinnering te brengen, omdat alles zo prachtig in elkaar grijpt. De hogepriester ging dagelijks het heiligdom in om onder andere de kandelaar te verzorgen. De lampen moesten bijgevuld worden met olijfolie en de pitten moesten verzorgd worden. Kortom, hij verzorgde gewoon het licht. Er was altijd licht in het heiligdom, licht dat de hogepriester onderhield middels die kandelaar.⟨/p> ⟨p>Dit is precies een karakteristiek voor de Hogepriester die vandaag voor ons gezicht verborgen is. Wij zien Hem niet, maar wat doet Hij in dat hemelse heiligdom? Hij zorgt ervoor dat de lampjes branden en dat wij bijgevuld worden met olie – Zijn Woord, Zijn Geest – zodat wij licht gaan geven. Het spreekt dus van het werk dat Hij nu in het verborgene doet. Er gaat zoveel sprake van uit. Het is een wereldlijk heiligdom, maar het spreekt van onzienlijke, verborgen waarheden die zo groot zijn dat ze het aardse verre overtreffen. Wanneer je Exodus 25 leest, zie je allerlei bepalingen over wat je moet doen. Je kunt dat allemaal prachtig voor je zien, maar het gaat pas echt leven op het moment dat je weet waar het betrekking op heeft. Het gaat met recht leven, want alles wat daar wordt genoemd – het goud, de kandelaar, de amandelbloesem en de olijfolie – spreekt van het leven. Al die ogenschijnlijk doodse bepalingen komen tot leven zodra je weet waar het over gaat. Dan zie je een schitterend schilderij van de Koning-Priester naar de ordening van Melchizedek, die opgestaan is uit de doden. Onvergankelijkheid; daar heeft het alles mee te maken. In dat heiligdom was alles goud wat er blonk; er was geen koper, alleen goud. Het spreekt van goddelijke heerlijkheid.⟨/p> ⟨p>Naast de kandelaar was er de tafel met de toonbroden. Ook deze voorraad moest wekelijks worden aangevuld. De broden werden gegeven aan de priesters, die ervan mochten eten. Het waren twee stapels brood. In deze schriftgedeelten wordt nader uiteengezet hoe die tafel gemaakt moest worden: een gouden tafel met een gouden kroon eromheen, voorzien van draagstokken. Alles was tot in de puntjes verzorgd. Er lagen in totaal twaalf broden, wat uiteraard spreekt van de twaalf stammen van Israël en de zorg van God voor Zijn volk. Ik ben van plan om binnenkort nog eens een afzonderlijke studie te wijden aan die tafel met de toonbroden, want ook daarvoor geldt dat elk onderdeel een prachtig type is.⟨/p> ⟨p>Maar goed, laten we even ter zake blijven bij dit ene, bij de opsomming. In die tent was daar dus de kandelaar en de tafel met de toonbroden. En deze werd het heilige genoemd. De schrijver is, zoals gezegd, niet compleet hier, want hij laat één ding onvermeld wat daar ook in het heiligdom, in die voorste tent, stond. Maar in ieder geval: hij is weliswaar niet compleet, maar het is volstrekt correct wat hij hier heeft gezegd. En ook, zou ik zeggen: dat was alles het heilige.⟨/p> ⟨p>Nou, en daarachter had je het tweede voorhangsel. Dat was een tent genaamd het heilige der heiligen.⟨/p> ⟨p>Zullen wij weer verder gaan, vrienden? Want ik wil de bespreking van de tabernakel, zoals dat hier in Hebreeën 9 tot en met vers 5 gegeven wordt, nog even completeren voordat we verder gaan. En dat wilde ik eigenlijk ook voor deze avond reserveren, want dat is een onderwerp op zich. Ik vind dat Hebreeën 9, en juist deze hele beschrijving, zich er heel erg goed voor leent om eens eventjes een totaalbeeld te krijgen van de tabernakel an sich.⟨/p> ⟨p>De tabernakel zelf is dus de tent. Het woord tabernakel betekent trouwens ook gewoon tent; het is het Griekse woord voor tent. Wat trouwens op zich ook al de tijdelijke betekenis ervan onderschrijft of onderstreept, want in tegenstelling tot een woning of een huis is een tent iets tijdelijks.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3087" title="Speel af vanaf 51:27">▶ 51:27⟨/button> ⟨span>Het Heilige Der Heiligen en het Gouden Wierookvat op Yom Kippoer⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We hadden het dus over het heiligdom. Het eerste deel, dat wil zeggen de eerste tent of de voorste tent, heet het Heilige. En achter het tweede voorhangsel – want hier had je een voorhangsel, maar vervolgens had je ook weer een voorhangsel dat op een bepaalde manier geformeerd was met mooie kleuren, die u hier voor u ziet. Het was echt design; het waren de kleuren van de tabernakel. In de pauze hadden we het er al even over, want toen werd mijn trui kritisch onder de loep genomen. Het gaat nog in aankomst, en daar heb ik wel eens vaker wat over te horen gekregen. Maar goed, dat is een andere vraag.⟨/p> ⟨p>Ik refereerde al eerder aan een studie die we bij een andere gelegenheid op deze locatie hebben gehouden over de plaats van Golgotha en de graftuin. Als dat inderdaad op de Olijfberg is geweest, dan was het dit gordijn – of in ieder geval het gordijn voor het Heilige – dat scheurde en dat ook gezien werd. Ik weet dat daar meestal bijna altijd een andere uitleg aan gegeven wordt, maar goed, dat is nu even niet het onderwerp. Het gaat nu sowieso niet over het gordijn of het voorhangsel van de tempel, maar over het voorhangsel van de tabernakel.⟨/p> ⟨p>Hier wordt gesproken over het tweede voorhangsel. Daarachter was een tent genaamd het Heilige der Heiligen, of het Allerheiligste. Dat is een typisch Hebraïsme, zoals de 'eeuwen der eeuwen', de 'Koning der koningen' of het 'Hooglied'. Dit was het Heilige van de heilige dingen. En wat bevond zich daarin? Er staat: "hebbende een gouden reukofferaltaar". Dat is een wat merkwaardige gang van zaken. Ik weet het allemaal nog erg goed, want ik ben er eens een keertje heel uitgebreid in gedoken. In het Nederlands Dagblad had in 2011 een artikel gestaan van ene Adriaan Verbree, een predikant van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt. Hij had gezegd dat de Bijbel ook zo zijn fouten bevat, want in Hebreeën 9 vers 4 staat dat het gouden reukofferaltaar zich in het Heilige der Heiligen bevond. Dat zou natuurlijk een fout zijn, want dat altaar staat in het Heilige en niet in het Heilige der Heiligen.⟨/p> ⟨p>Het zou een vrij onnozele fout zijn. Een Hebreeër die zo door en door op de hoogte is van de Levitische dienst en de tabernakel, met al die attributen waarover hij zoveel te melden heeft, zou die zo'n fout hebben gemaakt die zelfs een kind op de zondagsschool nog niet zou maken? Maar goed, hij beweerde dat dus. Ik heb daar toen een blog aan gewijd en het Nederlands Dagblad kreeg daar lucht van. Ze hebben dat artikel vervolgens als ingezonden brief in hun krant opgenomen, waar ik vervolgens ook weer wat reacties op heb gekregen. Dit staat me dus allemaal nog vrij helder voor de geest.⟨/p> ⟨p>Het punt is namelijk dit: als u een Statenvertaling hebt, dan staat hier geen reukofferaltaar maar een wierookvat. En dat is volkomen correct. Ik zal u vertellen waarom. Het woord dat hier in het Grieks gebruikt wordt, komt twee keer voor in de Septuagint – de Griekse vertaling van het Oude Testament waar de schrijver van deze brief ook voortdurend naar refereert. Op die twee verschillende plaatsen gaat het om een wierookvat. Een wierookvat is een vat dat gebruikt werd in het Heilige der Heiligen en dat één keer per jaar dienstdeed, namelijk wanneer de hogepriester het Heilige der Heiligen betrad. Het was geen reukofferaltaar, want dat reukofferaltaar stond inderdaad hier in het Heilige. Dus als hier staat dat het om een gouden reukofferaltaar gaat, dan zou dat niet kloppen, maar daar gaat het ook niet over. Het gaat over een wierookvat. Dat was niet een vast attribuut of een vast onderdeel van het heiligdom, maar een accessoire dat dienstdeed bij bepaalde gelegenheden. Of ik moet eigenlijk zeggen: bij één gelegenheid, namelijk één keer per jaar.⟨/p> ⟨p>Ik laat u dat ook zien in Leviticus 16 vers 12. Dat hele hoofdstuk gaat over Yom Kippur, de Grote Verzoendag op de tiende van de zevende maand. Dat was de enige gelegenheid in het hele jaar dat de hogepriester – dat überhaupt iemand – het Heilige der Heiligen mocht betreden. Dat was het allerheiligste moment van het hele jaar voor het volk Israël. Dan staat er: "Hij, Aäron, zal ook een wierookvat vol vurige kolen nemen van het altaar, van voor het aangezicht des Heren, en zijn handen vol reukwerk van welriekende specerijen, klein gestoten; en hij zal het binnen de voorhang dragen." Dat wil zeggen: zoals u dat hier ook op dat plaatje ziet, kwam hij daar niet alleen met het bloed van het zondoffer om dat op het verzoendeksel te sprengen, maar hij kwam dus ook met reukwerk. Daar is dus ook sprake van een wierookvat en daaraan refereert de schrijver. Dat klopt; dat vond plaats in het Heilige der Heiligen.⟨/p> ⟨p>Er is nog iets: de Septuagint kent uiteraard wel een woord voor dat reukofferaltaar, maar dat is niet het woord dat hier in Hebreeën 9 gebruikt wordt. Dat maakt opnieuw duidelijk dat de schrijver hier geen fout maakt. Hij doelt niet op het reukofferaltaar dat zich in het Heilige bevond, maar op een accessoire dat dienstdeed als wierookvat gedurende Yom Kippur. Ik zeg dit alleen maar om aan te geven dat de schrijver zich hier beslist niet vergist. Integendeel, het is zeer correct wat hij hier doet. Voor de meesten van u zeg ik daarmee niets nieuws: de Schrift is de waarheid. Dat blijkt alleen maar als je het ook onderzoekt. Daar was dus dat gouden wierookvat, en vervolgens komen we bij...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3557" title="Speel af vanaf 59:17">▶ 59:17⟨/button> ⟨span>De Ark van het Verbond: Vergankelijkheid Overtrokken met Onvergankelijkheid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het meest essentiële van het hele heiligdom, van de hele tabernakel, is het centrum van alles: de Ark des Verbonds. Dat was het meest heilige voorwerp. Het was niet alleen het centrum van dat heiligdom, maar feitelijk van het hele volk Israël. Realiseert u zich dat het volk Israël tijdens de woestijnreis gegroepeerd was rondom de tabernakel? Die tabernakel vormde het fysieke middelpunt. En in die tabernakel was weer het middelpunt — het binnenste, zo wordt het ook genoemd, het binnenste heiligdom — dat was het Heilige der Heiligen. In dat Heilige der Heiligen stond de Ark des Verbonds.⟨/p> ⟨p>Het woord 'ark' betekent gewoon 'kist'. Het was ook daadwerkelijk een houten kist. Het is opmerkelijk dat dit woord in de Hebreeuwse Bijbel voor het eerst wordt gebruikt voor de kist waarin Jozef werd gelegd na zijn sterven: de doodskist van Jozef. Ze hebben vervolgens die kist ook meegenomen toen ze honderden jaren later uit Egypte vertrokken. Ze hebben de kist van Jozef, zijn beenderen, meegenomen en die hebben ze later begraven in Sichem, in het land Israël. Maar waarom zeg ik dat? Omdat het woord 'ark' gewoon het woord 'kist' is. De eerste keer dat het wordt gebruikt, is het dus zelfs een doodskist, wat trouwens opmerkelijk is.⟨/p> ⟨p>Want ik zeg wel dat het een houten kist is — en dat is ook zo — maar klopt het dan niet wat ik zojuist zei, dat alles van goud was? Jawel, toch wel, want die houten kist was vanbinnen en vanbuiten geheel overtrokken met zuiver goud. Dat staat er ook, hè? De Ark des Verbonds, met goud overtrokken. Er staat trouwens ook nog bij dat het een gouden krans, een gouden kroon heeft; in de Statenvertaling lees je ook over een gouden krans. Het idee is dus een houten kist die met goud is overtrokken.⟨/p> ⟨p>De gedachte daarbij is ook weer hoe God een vergankelijke schepping onvergankelijk maakt. Hout komt voort uit de aarde en is vergankelijk. Goud daarentegen spreekt van de zon, maar dat heeft ook te maken met onvergankelijkheid. En de vergankelijkheid wordt overtrokken door de onvergankelijkheid. Die ark is in al zijn onderdelen — en dat zou niet moeten verbazen — een type, een embleem van de Messias. Hij is het middelpunt. Hij is ook degene in wie God woont, in wie Hij woning heeft gemaakt. Je leest ook dat de ark de plaats was waar God optroonde.⟨/p> ⟨p>Ik kom er straks nog even op terug, maar eerst dit: die Ark des Verbonds was rondom met goud overtrokken en daarin bevonden zich bepaalde zaken. In dit plaatje zie je een doorkijkje; ik vond het wel aardig omdat dat ook weer even laat zien wat er binnenin zat. Stel je voor dat je door die gouden kist heen zou kunnen kijken, dan zou je dit zien: een gouden kruik met het manna. Dus deze drie onderdelen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3802" title="Speel af vanaf 01:03:22">▶ 01:03:22⟨/button> ⟨span>De Gouden Kruik met het Manna: het Onvergankelijke Brood Des Levens⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In de ark bevond zich een gouden kruik met het manna. Je leest daarover in Exodus 16. Het manna, dat brood uit de hemel, wordt ook wel het brood des levens genoemd. Het werd bewaard als een type en als een herinnering aan hoe God zorgdraagt voor Zijn volk met brood uit de hemel. In Johannes 6 geeft Jezus daar later ook uitleg over en zegt Hij dat dit alles spreekt van Hem, het Brood des levens, het levende Brood.⟨/p> ⟨p>Maar wat dacht u waar die gouden kruik van spreekt? Ik herhaal wat ik nu al een aantal keren gezegd heb – maar daar ontkom je niet aan, omdat alles in dat heiligdom van goud is of met goud overtrokken wordt – het is een gouden kruik. Dat is op zich al opmerkelijk, want normaal gesproken is een kruik een aardevat. En een aardevat is bij uitstek een type van vergankelijkheid. Zegt Paulus niet in 2 Korinthiërs 4: "Wij hebben deze schat in aarden vaten"? Zo’n aardevat is breekbaar. Op diverse plaatsen in het boek Prediker wordt dat ook zo gezegd: de kruik breekt. We zijn allemaal aardevaten.⟨/p> ⟨p>De man is het broze vaatwerk, dat weet u toch? Ja, ik zie Ton nu wel heel boos kijken. En de vrouw is het "brozer" vaatwerk. Zo staat het in 1 Petrus 3: "Mannen, gaat met uw vrouw om als met een brozer vaatwerk." Dat is de overtreffende trap: brozer vaatwerk. Daarmee wil Petrus zeggen dat zij nog brozer is dan jij bent. Dat is het idee. We zijn allemaal broos, maar de vrouw is dus niet het zwakkere geslacht; wij zijn het zwakkere geslacht. Toch? Ja, ik weet het... Maar goed, jullie moeten eigenlijk je mond houden; het is een heel broos en kwetsbaar onderwerp waar we het nu over hebben.⟨/p> ⟨p>Maar goed, ik had het over een aardevat. Wat zei je? "Zeker als je over mij praat?" Jazeker, jij krijgt het straks te horen! Maar dat vaatwerk, zo’n aardevat, spreekt dus van vergankelijkheid; een kruik die breekt. Hier is echter sprake van een gouden kruik. Die kruik is een beeld van het lichaam, van ons aardse, tastbare bestaan dat zo broos is en breekt. Er zitten breuken in en uiteindelijk breekt het ook daadwerkelijk. Een gouden kruik daarentegen is een beeld van een lichaam dat onvergankelijk is. Daar heb je het weer: goud.⟨/p> ⟨p>Vandaar ook dat deze kruik gevuld is met manna, met brood uit de hemel dat een uitbeelding is van het levende Brood. Het spreekt allemaal van onvergankelijk leven. Dat is iets waar je voortdurend op gewezen wordt als je in het heiligdom komt, zelfs meteen al bij de introductie. Alles daar spreekt van goud, van onvergankelijkheid, van de onvergankelijke God. Wat Hij doet, is namelijk hout overtrekken met goud. Hout wordt goud. Hij brengt onvergankelijkheid tot stand en Hij wekt onvergankelijk leven. Hij is ook de levende God. Goed, dat bevond zich daarin als eerste.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4058" title="Speel af vanaf 01:07:38">▶ 01:07:38⟨/button> ⟨span>De Staf van Aäron: Hogepriesterschap Aangewezen Door Leven uit de Dood⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Vervolgens wordt er gesproken over de staf van Aäron die gebloeid had. Ook hier kun je weer exact hetzelfde verhaal vertellen, of in ieder geval verwijst het naar exact hetzelfde thema, namelijk over Hem die opstond uit de doden. De geschiedenis van de staf van Aäron vindt u terug in Numeri 17. Waar ging het toen om? In die dagen – u kunt dat in de context ook teruglezen – was de vraag wie de hogepriester is. Dat Aäron dat zou zijn, werd namelijk omstreden; er was kritiek op gekomen. Toen heeft God gezegd: "Elke stam van Israël moet zijn eigen staf inleveren." Elke staf spreekt van een bepaalde stam, en die moesten voor het aangezicht van de Heere, voor het aangezicht van God, neergelegd worden. Ze bleven daar in de nacht liggen en de volgende morgenochtend vroeg zou blijken welke stam de hogepriester zou leveren, namelijk de staf die bloesem voort zou brengen. Dan blijkt inderdaad de staf van Levi, de stam van Levi, bloesem voort te brengen. Toen was duidelijk wie de hogepriester was; hij werd van Godswege aangewezen.⟨/p> ⟨p>Als je hierover doordenkt, spreekt dat ook in detail weer van de heerlijkheid van Christus en wat Hij tot stand bracht. Want de vraag was: wie is de hogepriester? Welnu, van Godswege wordt die aangewezen door onvergankelijk leven, door leven uit de dood voort te brengen. Dat is wat die staf natuurlijk uitbeeldt: een staf die bloesem voortbrengt, is iets doods dat levend wordt en leven geeft. Gedurende de nacht wist men van niets en de volgende morgen vroeg bleek het. Uiteraard spreekt dit over de hof en over de weggewentelde steen. Toen Hij oprees uit het graf, toen kwam er leven voort uit de dood en toen wees God de Hogepriester aan. Als ik het zo zeg, refereer ik ook weer aan Hebreeën 7, dat Hij Hogepriester is, niet vanwege Zijn vleselijke afkomst, maar krachtens onvernietigbaar leven. Dat wordt al uitgebeeld in deze geschiedenis: God wijst een Hogepriester aan door leven uit de dood voort te brengen na de nacht, vroeg in de ochtend.⟨/p> ⟨p>Ik zal het nog anders vertellen: straks wordt het voor Israël duidelijk. Israël zal straks weten wie de ware Hogepriester is als Hij uit het heiligdom komt. Want wat lees je aan het einde van Numeri 17? Dat de volgende morgen de staf van Aäron uit het heiligdom wordt genomen en aan Israël wordt gedemonstreerd. Ik moet dan helemaal denken aan het feit dat de Hogepriester nu in het hemels heiligdom is, en straks komt Hij uit het heiligdom, na de nacht van deze wereld. Dan zal er een nieuwe dag aanbreken en dan zal God openlijk het bewijs leveren wie de Hogepriester is, namelijk door die staf te tonen die bloeit. Dat was godswerk, dat was onmiskenbaar een regelrecht godswonder. Leven uit de dood, dat is waar het van spreekt; dat kan niet missen.⟨/p> ⟨p>Wist u trouwens dat deze zelfde staf al eerder had dienstgedaan in de geschiedenis? Eerst werd een staf een slang, maar ook later lees je dat Mozes op de zee sloeg – maar het was de staf van Aäron – en dat hij de Rode Zee spleet. Zo werd er ter plekke een weg door de doodswateren gecreëerd en zo ging Israël veilig door de dood heen en kwamen ze aan de andere kant aan. Ook dat is uiteraard weer een beeld van de dood waar een weg doorheen gebaand wordt en dus ook weer een verwijzing naar nieuw leven. Zodat die staf van Aäron in alle opzichten verwijst naar nieuw leven, zoals een staf dat trouwens altijd doet. Het spreekt altijd van opstanding. Ik moet bij die woorden ook altijd denken aan Psalm 23 – ik heb er afgelopen zondag trouwens ook nog naar verwezen. Daar lees je: "Al ga ik door een dal van schaduwen des doods, dan is het Uw stok en Uw staf die mij vertroosten." Goed, de staf van Aäron die gebloeid had, bevond zich ook in het heiligdom, of meer specifiek nog: in de ark.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4410" title="Speel af vanaf 01:13:30">▶ 01:13:30⟨/button> ⟨span>De Tafelen Des Verbonds: de Veilige Bewaarplaats voor de Tweede Wet⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan vervolgens zijn er nog de tafelen des verbonds, ook wel het getuigenis genoemd. Ik moet daar nog iets bij zeggen: dat was namelijk het tweede stel. Met de eerste set stenen tafelen ging het niet goed toen Mozes van de berg afdaalde en het volk rond het gouden kalf aan het dansen was. Toen werden de stenen verpletterd. De wet werd gebroken, heel symbolisch. En dan lees je later dat God tegen Mozes zegt: "Maak u nogmaals stenen tafelen, houw die uit de rots." Houw ze uit de rots. En dan staat er: "Breng ze tot Mij." De Heer heeft ze vervolgens van beide zijden beschreven. Dat was een tweede stel en die moest hij opbergen in de ark, daar waar ze veilig waren.⟨/p> ⟨p>Zodra de wet — die stenen tafelen — op het vlees gelegd wordt, dan gaat het niet goed; dat is wat het oude verbond uitbeeldt. Dan gaan ze aan diggelen. Maar de tweede keer — en dan spreek ik van het nieuwe verbond — worden ze veilig bewaard, omdat die wet dan in het hart, in het binnenste gelegd wordt. Of je dat nu betrekt op Israël, waar straks de wet in hun binnenste geschreven wordt, of in de eerste plaats op de Messias, die ook zegt: "Uw wet is in mijn binnenste." Zoals die stenen tafelen dus in die ark, in die kist rustten, zo was dat eigenlijk ook het centrum. Die ark ontleent zelfs zijn naam aan die stenen tafelen: de Ark des Getuigenis, de ark van die stenen tafelen.⟨/p> ⟨p>Het is het tweede stel. Wist u trouwens dat ons woord Deuteronomium verwijst naar die tweede wet? 'Deutero' betekent tweede en 'nomium' betekent wet. God geeft Zijn tweede set, en dat wordt in het boek Deuteronomium beschreven. Voor de fijnproevers: ik kwam er juist vanmiddag nog achter en ik vond het zo prachtig. Lees het even door in Deuteronomium 10 vers 3 tot 5, daar staat over die tweede set van stenen tafelen — tablets — die gelegd zouden worden in die kist, in die ark.⟨/p> ⟨p>Pal daarop, ik meen in vers 6 en vers 7, wordt er gesproken over de dood van Aäron en dat zijn zoon Eleazar, de tweede hogepriester, daarvoor in de plaats kwam. Dat wil zeggen: het eerste hogepriesterschap verdwijnt en het tweede hogepriesterschap, de zoon van Aäron, de nieuwe generatie, kwam daarvoor in de plaats. Dat klopt typologisch natuurlijk geweldig. Ik stuitte er zomaar op, dus ik geef het vanavond even door nu ik eraan denk. En dan nog daarboven... dit vers wil ik ook nog even besproken hebben.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4634" title="Speel af vanaf 01:17:14">▶ 01:17:14⟨/button> ⟨span>De Cherubs van Heerlijkheid en de Rust op het Verzoendeksel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Daarboven waren de cherubs der heerlijkheid die het verzoendeksel overschaduwen. In de meeste plaatjes – sterker nog, ik heb geen enkel plaatje gevonden waarin het anders wordt weergegeven – wordt dit zo afgebeeld. Maar ik heb er grote twijfels over of het inderdaad twee cherubim waren. Want het is ook zeer wel mogelijk dat het vier cherubim waren. Ik zal u nu de argumenten pro en contra besparen, maar als u het mij vraagt, klopt dat veel beter: vier levende wezens. Heb je hem? Ja, Jesaja, maar ook in Openbaring en Ezechiël vind je dat terug. Dus zeker typologisch, maar ook gewoon als je de tekst in Exodus leest, is er reden om aan te nemen dat het inderdaad vier cherubim waren, niet twee.⟨/p> ⟨p>Maar goed, even los daarvan: boven die ark, boven die kist, waren de cherubs van heerlijkheid. Ik laat alle andere details van de draagstokken en de ringen enzovoort terzijde; daarover kunnen wij nu niet in bijzonderheden treden. Maar daarboven waren de cherubs die een uitbeelding zijn van heerlijkheid, vandaar ook 'cherubs der heerlijkheid'. In feite is het een uitbeelding van Gods heerlijkheid. Ze bewaakten ook de heerlijkheid van God. Dat gebeurde ook toen de mens uit de hof gezonden werd; toen waren daar cherubim die inderdaad de hof bewaakten en bewaarden.⟨/p> ⟨p>Zij overschaduwden het verzoendeksel, en dat verzoendeksel is het centrum. Of in ieder geval: daar waren de blikken op gericht. Kijk maar, in Exodus 25 vind je die ark beschreven. Dat verzoendeksel is inderdaad een troon. Hoe vaak lees je niet in het Oude Testament dat God troont op de cherubs? Op welke cherubs? Wel, op deze. Want dat verzoendeksel is Gods troon, de plaats waar Hij troont, of in ieder geval een uitbeelding daarvan.⟨/p> ⟨p>Dan begrijp je ook waarom er bijvoorbeeld in de Hebreeënbrief – maar daar hebben we het al eerder over gehad – in hoofdstuk 4 gesproken wordt over het feit dat wij vrijmoedigheid hebben om in te gaan tot de troon der genade. Dat sluit helemaal aan bij die symboliek: dat het verzoendeksel een troon is. Trouwens, zoals ik zojuist al even zei, was er ook een krans, een kroon omheen, zoals je bij een troon verwacht.⟨/p> ⟨p>In Exodus 25 – ik lees weer even voor uit de Statenvertaling – staat: "En de cherubim zullen hun beide vleugelen omhoog uitbreiden, bedekkende met hun vleugelen het verzoendeksel." Overigens heeft het woord 'verzoenen' in dit geval niets te maken met vijanden tot vrienden maken. Dat zeg ik er voor de volledigeheid even bij. Het Hebreeuwse woord voor verzoenen is ⟨em>kippoer⟨/em>, wat 'bedekken' betekent. Een deksel dus. In die zin is 'verzoendeksel' zelfs dubbelop. Het heeft niets te maken met ons woord verzoenen in de zin van een conflict bijleggen. Dat is het lastige bij ons woord: het heeft twee totaal verschillende betekenissen en we geven er één naam aan. Dat is heel verwarrend, vooral in het Nederlands. Andere talen hebben dat manco niet. Maar goed, dat terzijde.⟨/p> ⟨p>"En hun aangezichten zullen tegenover elkander zijn; de aangezichten der cherubim zullen naar het verzoendeksel zijn." Daar gaat het nu even om. Waar keken ze naar? Hun aangezicht was daarop gericht: op die troon, op dat verzoendeksel. "En gij zult het verzoendeksel bovenop de ark zetten." Het was dus echt met recht een deksel. Dat moest gebeuren nadat de getuigenis – dat wil zeggen de stenen tafelen die de Here zou geven – in de ark gelegd waren. Die stenen tafelen bevonden zich daar in het binnenste, precies waar ze horen, maar waar de blik op gericht is, is dat verzoendeksel.⟨/p> ⟨p>Wat gebeurde er op dat verzoendeksel? Waar diende dat vooral toe? En waarom heet het überhaupt verzoendeksel in de zin van bedekking? Het heeft te maken met het bloed dat daar jaarlijks door de hogepriester gebracht en gesprenkeld werd. Op en bij die troon; op de troon is dat bloed. Ik weet wel, men zegt dan: "Ja, dat spreekt van het sterven van Jezus." Maar dat is veel te onvolledig. Zelfs als je het zo zegt, is het niet helemaal correct. Dat bloed spreekt van Jezus Christus die gestorven is en die vervolgens is ingegaan in het heiligdom en nu rust op de troon. Dat bloed spreekt niet alleen van het feit dat Hij gestorven is. Het spreekt van Hem, een Persoon die gestorven is, maar meer nog: die is opgestaan uit de doden. Het spreekt dus wel van een slachtoffer, maar een slachtoffer dat leeft. Hij die geslacht is, maar die vervolgens een offer werd, opstond uit de doden en het hemels heiligdom binnenging.⟨/p> ⟨p>Ik geef toe, ik gebruik nu verschillende beelden door elkaar, maar het idee is heel simpel: het slachtoffer is met het bloed ingegaan in het heiligdom en Hij rust nu daar op die troon. Daar zijn de cherubs met hun aangezicht op gericht. Dat is het centrum. En wie rust daar op die troon? Wel, dat is het Lam dat staat als geslacht. In het midden van de hemel, midden op de troon – zoals we zien in Openbaring 4 en 5 – het Lam, staande als geslacht.⟨/p> ⟨p>Dat vind ik een mooie gedachte om mee af te sluiten voor vanavond. Hierover kunnen we nu niet verder in bijzonderheden treden; ik heb het alleen maar even aangestipt. Voor de schrijver van de Hebreeënbrief was dit ook alleen maar een aanloop om vervolgens te beginnen over de dienst in dat heiligdom en wat daar gebeurde. Dat is het onderwerp van het vervolg. Dit was bedoeld om een indruk te geven van het heiligdom, waarbij de schrijver er eigenlijk nog aan voorbijging wat het allemaal beduidt en waar het voor staat. Hij trad daar niet in bijzonderheden, en hoewel ik dat wel een klein beetje heb gedaan, is het niet meer dan een aanstipping geweest. Ik stel voor dat we daar de volgende keer inderdaad verder op ingaan.⟨/p>