⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op de Eerste Verzen van Hebreeën 1⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Inmiddels zijn wij bij de vierde studieavond over de Hebreeënbrief aangekomen. Tot nu toe hebben wij nog maar negen verzen van dat eerste hoofdstuk besproken, maar de eerste avond viel al min of meer weg doordat we een inleiding hebben gehouden over deze brief. We hebben ons toen beziggehouden met de adressering, de schrijver en de omstandigheden: de context van deze brief.⟨/p> ⟨p>Vervolgens zijn we van start gegaan bij de eerste verzen, waarbij ik moet zeggen dat in het algemeen de eerste verzen van een brief nogal rijk aan inhoud zijn. Dat geldt voor de hele brief, maar ze zijn compact doordat ze dikwijls al een samenvatting vormen van wat nog komen gaat. Alles wat volgt in de brief, is min of meer al aangestipt in de aanhef. Ook de Hebreeënbrief maakt daarop geen uitzondering. Daarmee heb ik wel een aardig excuus gevonden voor het feit dat we niet al te snel door die eerste verzen heen zijn gegaan.⟨/p> ⟨p>We zouden vanavond beginnen bij het tiende vers, maar voordat we dat doen, wil ik eerst nog even de voorgaande verzen lezen: die eerste negen verzen. Ik lees voor uit de NBG-vertaling en slechts af en toe zal ik een correctie aanbrengen waar de vertaling naar mijn bescheiden mening echt niet deugt, als ik het zo arrogant mag zeggen. Dat heb ik dan cursief gedrukt.⟨/p> ⟨p>In vers 1 staat: "Nadat God eertijds vele malen en op vele wijzen tot de vaderen gesproken had in de profeten, heeft Hij nu in het laatste der dagen tot ons gesproken in de Zoon, die Hij gesteld heeft tot erfgenaam van alle dingen, door wie Hij ook de ⟨em>aeonen⟨/em> maakt. Deze, de afstraling van Zijn heerlijkheid en de afdruk van Zijn wezen, die alle dingen draagt door het woord van Zijn kracht, heeft na de reiniging van zonden tot stand gebracht te hebben, Zich gezet aan de rechterhand van de Majesteit in de hoge. Zoveel machtiger geworden dan de engelen, als Hij een uitnemender naam boven hen als erfdeel ontvangen heeft. Want tot wie van de engelen heeft Hij ooit gezegd: Mijn Zoon zijt Gij; Ik heb U heden verwekt? En wederom: Ik zal Hem tot een Vader zijn, en Hij zal Mij tot een Zoon zijn. En wanneer Hij wederom de eerstgeborene in de wereld brengt, spreekt Hij: En Hem moeten alle engelen Gods huldigen. En van de engelen zegt Hij: Die Zijn engelen maakt tot winden, en Zijn dienaren tot een vuurvlam. Maar van de Zoon: Uw troon, o God, is tot in de ⟨em>aeon van de aeon⟨/em> en de scepter van de ⟨em>rechtmatigheid⟨/em> is de scepter van Zijn koningschap. Gerechtigheid hebt Gij liefgehad en ongerechtigheid hebt Gij gehaat; daarom heeft U, o God, Uw God met vreugdeolie gezalfd boven Uw deelgenoten."⟨/p> ⟨p>Tot zover waren we gekomen. Met name vanaf het vierde vers zien we een aaneenrijging van allemaal citaten, vooral uit het boek van de Psalmen. We gaan nu verder in het eerste hoofdstuk en we zullen zien dat er nog een aantal volgen. Het is met name het boek van de Psalmen dat hier in dit eerste hoofdstuk geciteerd wordt, maar de Hebreeënbrief wemelt sowieso van de aanhalingen uit het Oude Testament, of zo u wilt, uit de Hebreeuwse Bijbel.⟨/p> ⟨p>Om een voorbeeld te geven van het laatste vers: daar staat "Maar van de Zoon", en dan zegt God dus iets, gevolgd door een citaat uit Psalm 45. We hebben daar de vorige keer tamelijk uitgebreid bij stilgestaan. Wat is de functie van dat citaat? In het algemeen moet ik daarbij opmerken — en misschien is het wel goed om dat hier te onderstrepen — dat in de meeste vertalingen boven dit gedeelte staat dat de Zoon boven de engelen is gesteld. Het belang daarvan zullen we in de loop van de avond en ook de volgende avonden nog wel zien.⟨/p> ⟨p>Het idee is dat God zich in het Oude Testament, wanneer Hij zich openbaarde, bediende van engelen. Dat geldt in het bijzonder voor de wet die Hij op de Sinaï aan Mozes gaf. Dat ging ook niet rechtstreeks, maar we zullen dat vanavond denk ik nog zien: dat gebeurde door bemiddeling van engelen. Dat wil zeggen: God sprak Zijn woord door engelen, via engelen. Nu spreekt God tot ons door de Zoon; dat is Hebreeën 1 vers 1.⟨/p> ⟨p>Wat laat de schrijver van de Hebreeënbrief nu zien? Dat God tegen de engelen nooit de dingen heeft gezegd die Hij wel van Zijn Zoon zegt. Hij zei bijvoorbeeld nooit tegen een engel: "Mijn Zoon zijt Gij, Ik heb U heden verwekt," of tegen iemand die zich zou gaan zetten aan Zijn rechterhand. Dat zijn allemaal zaken die Hij wel van en tot Zijn Zoon zegt, maar die nooit tot engelen zijn gezegd.⟨/p> ⟨p>Daarmee is gezegd dat de wijze waarop God zich nu openbaart, namelijk via de Zoon, vele malen hoger, beter en machtiger is dan wat Hij ooit via engelen bracht in de Hebreeuwse Bijbel. Wat we nu kennen in de Zoon is zoveel verhevener en zoveel beter dan wat de Hebreeuwse Bijbel ooit had kunnen beschrijven. Het enige wat je wel kunt zeggen is: het was al aangekondigd. En vandaar ook al die citaten uit de Hebreeuwse Bijbel.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="377" title="Speel af vanaf 06:17">▶ 06:17⟨/button> ⟨span>De Zoon Spreekt Zijn God aan (psalm 102)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We pakken de draad op bij vers 10, waar we de vorige keer gebleven waren. Er volgt nu een nieuw citaat, maar dit is van een andere orde dan de voorgaande. Het is een citaat uit Psalm 102. De schrijver haalt daar een aantal zaken uit aan. Het is een vrij lange psalm, en waarom is dit citaat zo anders? Omdat dit citaat niet over de Zoon gaat of tot de Zoon gesproken wordt. Het is hier de Zoon die spreekt tot zijn God. Dat maakt een groot verschil, want tot dusver had de schrijver telkens woorden aangehaald waarbij de Zoon aangesproken werd of waarbij er over Hem gesproken werd. In het citaat dat nu volgt, gaat het echter over God.⟨/p> ⟨p>In het laatste vers dat we gezien hebben, zagen we dat God Zijn Zoon aanspreekt, ook als een god. We hebben het er de vorige keer over gehad dat dit op zichzelf niet zo bijzonder is in de context van 'god' en 'goden', maar de Zoon wordt aangesproken als God, en daarvan wordt dan gezegd: "Daarom heeft U, o God, uw God met vreugdeolie gezalfd boven uw deelgenoten." Dat wil zeggen: hier wordt iemand aangesproken die gezalfd is. De Messias, de Christus. Hij is gezalfd, maar door wie is Hij gezalfd? Wel, door zijn God. En wie die God is, dat gaat de schrijver nu in dit citaat verder aantonen. De psalm waarnaar verwezen wordt, is weliswaar een Messiaanse psalm — het gaat over de Messias — maar het is de Messias die tot God spreekt.⟨/p> ⟨p>Laten we dat eens bekijken in Psalm 102, vanaf vers 23. Ik neem een iets bredere context van de psalm: "Hij heeft op de weg mijn kracht gebroken, mijn dagen verkort. Ik zeg: Mijn God, neem mij niet weg op de helft mijner dagen; Gij, wiens jaren duren door alle geslachten heen." Wie spreekt hier profetisch? Hier is de Messias aan het woord die tot God zegt dat Hij op de weg, terwijl Hij Zijn weg ging, Zijn kracht heeft gebroken. Je hoort hier als het ware de woorden die Jezus ook heeft uitgesproken in de nacht voordat Hij stierf, namelijk in Gethsemane, toen Hij met luide smekingen bad tot God in die hof. Hier hoor je Hem zeggen: "Mijn God, neem mij niet weg in de helft mijner dagen." Onze jaren zijn zeventig, zoals we ook in Psalm 90 lezen. De helft daarvan is ongeveer halverwege de dertig. Gewoonlijk wordt er van uitgegaan dat Hij drieëndertig jaar was toen Hij stierf, dus dat was inderdaad in de helft van Zijn dagen.⟨/p> ⟨p>Het is hier de Messias die tot zijn God spreekt. Let op wat deze 'Ik', de Messias, bidt tot God: "Gij, wiens jaren duren door alle geslachten heen. Gij hebt voormaals de aarde gegrondvest, en de hemel is het werk uwer handen." Dit is Psalm 102, waarbij de gedachte is dat de ik-figuur de Zoon is, de Messias die profetisch sprekend wordt ingevoerd. De 'Ik' is de Messias en 'Gij' is Zijn God. Dat wordt hier in Hebreeën aangehaald: "En: Gij, Here, hebt in den beginne de aarde gegrondvest, en de hemelen zijn het werk uwer handen." Het is dus een Messiaanse psalm, maar de Messias spreekt hier Zijn God toe, Degene die Hem gezalfd heeft met vreugdeolie.⟨/p> ⟨p>Wat hier geformuleerd wordt, is de glorie van God als de grote Schepper, waarvan dan gezegd wordt dat de hemelen het werk van Zijn handen zijn. Vervolgens zegt vers 11: "Die zullen vergaan, maar Gij blijft." De vergankelijke schepping — hemel en aarde — wordt hier geplaatst tegenover de onvergankelijke Schepper. "En zij zullen alle als een kleed verslijten." Hier zit de gedachte van vergankelijkheid in, maar ik denk ook aan de schepping als omhulling. Dat is een Bijbelse gedachte: de schepping is de omhulling, het kleed van de Schepper. God is in Zijn schepping, zoals een kleed ook iemand uitdrukt en de omhulling van iemand is. De schepping is de uitdrukking, maar ook de omhulling van de Schepper. God is in Zijn schepping.⟨/p> ⟨p>Beide gedachten komen hier samen: die van vergankelijkheid — een kleed dat verslijt — en het idee dat het een kleed is dat uitdrukking geeft aan wie de Schepper is. Er wordt gezegd: "En als een mantel zult Gij ze oprollen, als een kleed zullen zij ook verwisseld worden; maar Gij zijt dezelfde en uw jaren zullen niet ophouden." Het idee is uiteraard dat de schepping vergankelijk is en voorbijgaat, zowel hemel als aarde, maar de God die Hij hier aanspreekt, gaat nooit voorbij. Uw jaren zullen niet ophouden; Gij zijt altijd dezelfde.⟨/p> ⟨p>De schrijver geeft hier dus een citaat uit de Psalmen, niet om daarmee aan te geven dat hier tot de Zoon gesproken wordt. De Zoon spreekt hier zelf Zijn God aan. Eigenlijk is het een korte onderbreking in zijn hele betoog, zoals je wel vaker zult zien in deze brief; intermezzo's die voortdurend voorkomen. Waar de Zoon meestal wordt aangesproken, wordt hier juist een citaat gegeven om de glorie te beschrijven van de God die Zijn Zoon heeft gezalfd. En dan vers 13.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="848" title="Speel af vanaf 14:08">▶ 14:08⟨/button> ⟨span>Zet U aan Mijn Rechterhand (psalm 110)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En tot wie van de engelen heeft Hij ooit gezegd? Nu volgt er weer een citaat uit de Psalmen, namelijk uit Psalm 110. Als ik Psalm 110 ter sprake breng, dan denk ik dat je daar met gemak een heel bijbelstudieseizoen aan zou kunnen wijden, want deze psalm wordt ontzettend vaak in het Nieuwe Testament aangehaald. Het is een cruciale psalm; niet alleen een psalm, maar ook regelrechte profetie. Over welke psalm hebben we het dan en wat staat daar? Laten we daar even naartoe gaan. Ik vind het van groot belang omdat ook in het hele betoog van de Hebreeënbrief deze psalm en de profetie die hier wordt uitgesproken vaak zal terugkeren. Daarom vind ik ook dat we verplicht zijn om, nu de schrijver dit voor de eerste keer doet, dat even aandachtig te aanschouwen.⟨/p> ⟨p>Psalm 110 is een psalm van David, de koning aan wie de belofte was gegeven van de troon, ook voor zijn nageslacht, de Zoon van David. Aldus luidt het woord van JAHWEH – ik geef het hier even in het Hebreeuws weer, want anders is het heel verwarrend; dan krijg je twee keer 'Heere' (met grote en kleine letters) en dat moet je dan altijd weer uitleggen. Maar zo staat het er gewoon: aldus luidt het woord van JAHWEH, de God en Schepper waar het vorige citaat over ging, tot 'mijn Heer'. Dat zegt David dus. David zegt dat het woord van JAHWEH, zijn God, zich richt tot 'mijn Heer', de Heer van David dus. Wie is die Heer van David?⟨/p> ⟨p>Laten we eerst even verder lezen wat JAHWEH tot Davids Heer zegt: "Zet U aan Mijn rechterhand, ga zitten, totdat Ik uw vijanden gelegd heb als een voetbank voor Uw voeten." Dit is zo messiaans als het maar kan. Het gaat over Degene die zal heersen over Zijn vijanden, wiens vijanden gesteld zullen worden tot een voetbank voor Zijn voeten. Dan weet je meteen: dit gaat over de Messias. David noemt dus de Messias, die uit zijn eigen nageslacht – uit het zaad van David – zou voortkomen, "mijn Heer". Dat is eigenaardig. Iemand die uit hem zou voortkomen en in wie God Zijn belofte definitief in vervulling zou laten gaan, noemt hij zijn Heer. David wist dat; hij was immers ook een profeet, zoals Petrus zegt in Handelingen 2. Vandaar ook dat er zoveel Psalmen van David zijn waarbij de profetie inderdaad spreekt over de Zoon. Dit is een frappante psalm, omdat hij hier zijn Zoon aanspreekt als mijn Heer. Hij staat boven hem en zou definitief zijn troon bezitten. Waarom definitief? Omdat Hij niet zou sterven; Hij hoefde Zijn troon niet over te dragen aan een nakomeling, want Hij is Degene die onvergankelijk leven aan het licht brengt.⟨/p> ⟨p>Ik lees even verder in vers 2 van diezelfde psalm: "JAHWEH strekt van Sion Uw machtige scepter uit." Wie is die 'Uw'? Dat is die Heer die zich zou zetten aan Gods rechterhand. "Heers te midden van Uw vijanden." Waarmee dus ook gezegd is dat het de Messias is die heerst te midden van Zijn vijanden. Waar gebeurt dat? Er wordt bij gezegd: in Sion. In het Midden-Oosten dus. Daarover blijft geen enkele twijfel bestaan, hoezeer men ook moeite heeft gedaan om dat te vergeestelijken, maar het gaat gewoon over Sion, een geografische plaats in het Midden-Oosten. JAHWEH zal Davids Heer bekrachtigen; God Zelf is het die de Messias daarbij behulpzaam is en ervoor zal zorgen dat al Zijn vijanden zullen worden onderworpen.⟨/p> ⟨p>Ik sla even een vers over, want dit is geen volledige bespreking van Psalm 110, maar ik moet er toch iets over zeggen. Let ook op vers 4, een buitengewoon belangrijk vers dat in het vervolg een gigantische rol gaat spelen in het betoog. Heel Hebreeën 5, 6 en 7 zijn eigenlijk een uitwerking van dit citaat. JAHWEH heeft gezworen – niet alleen beloofd, maar gezworen – en het berouwt Hem niet: "Gij, Davids Heer, zijt priester voor eeuwig naar de wijze van Melchisedek." Hier zegt David, duizend jaar voordat de Messias daadwerkelijk geboren zou worden, dat die Messias verhoogd zal worden aan Gods rechterhand. Hij zal daar gaan zitten tot een bepaalde tijd, namelijk totdat Zijn vijanden gelegd zullen worden tot een voetbank voor Zijn voeten. Vervolgens zal Hij heersen in Sion, te midden van Zijn vijanden.⟨/p> ⟨p>Maar er staat nog iets bij: JAHWEH heeft gezworen aangaande Hem: "Gij zijt priester voor eeuwig naar de wijze van Melchisedek." Met andere woorden: de Zoon van David is niet alleen de Koning die zal heersen in Sion, Hij is ook Priester. Dat wordt niet alleen beloofd, het wordt gezworen. Waarom naar de wijze van Melchisedek? In Genesis 14 lezen we over Melchisedek dat hij koning was van Salem (het latere Jeruzalem of Sion) én priester van de Allerhoogste. Melchisedek was dus koning en priester tegelijk. Dat zijn twee functies die later onder Israël en de wet nooit gecombineerd konden worden, omdat ze aan verschillende stammen waren toebedeeld: de priesterfunctie was voor de stam Levi en de koningsfunctie voor de stam Juda. Je kon nooit koning en priester in één persoon zijn. Maar hier wordt van de Zoon van David door David zelf gezegd dat zijn Nakomeling, die hij mijn Heer noemt, verhoogd zal worden aan Gods rechterhand om vervolgens te heersen in Sion, maar ook dat Hij Koning en Priester zal zijn, zoals ooit Melchisedek.⟨/p> ⟨p>Hoe kan Hij ook Priester zijn? De schrijver gaat daar uitgebreid op in de hoofdstukken die ik zojuist noemde. Daar wordt betoogd hoe Hij inderdaad Koning én Priester kan zijn naar de ordening van Melchisedek; dat gaat dus nog een hele grote rol spelen. Maar let op: als de schrijver van de Hebreeënbrief hier in hoofdstuk 1 Psalm 110 aanhaalt, dan doet hij dat met een duidelijke reden en hij gaat dat ook nog uitgebreid uitleggen. Laten we nu meteen naar het bewuste vers toe gaan en Psalm 110 verder laten voor wat het is: "Tot wie van de engelen heeft Hij ooit gezegd: Zet U aan Mijn rechterhand?"⟨/p> ⟨p>Dit is de tweede keer dat hij dat zegt. In vers 5 hadden we al gezien dat hij een soortgelijke vraag stelt: "Tot wie van de engelen heeft Hij ooit gezegd: Mijn Zoon zijt gij; Ik heb U heden verwekt?" Dat is gebaseerd op Psalm 2, ook van David. En hier: "Tot wie van de engelen heeft Hij ooit gezegd: Zet U aan Mijn rechterhand?" Dat duidt op een positie van rust, waarmee is aangegeven dat de Messias verhoogd wordt. Hij krijgt een plaats aan Gods rechterhand en daarmee een hemelse positie. Ook dat is een van de rode draden van de Hebreeënbrief: wij kennen Iemand die nu gezeten is aan Gods rechterhand in het hemels heiligdom. Hij laat Zich nu helemaal niet zien; dat gebeurt pas als Hij straks zal gaan heersen te midden van Zijn vijanden in Sion. Dan wordt het zichtbaar. Maar nu, waar is Hij nu? Welnu, aan Gods rechterhand.⟨/p> ⟨p>Dus daarboven. En dus ook niet... Hij wordt niet gezien. Dat is ook weer een ander thema in de Hebreeënbrief: Hij is momenteel als priester in het hemels heiligdom, achter het voorhangsel, onttrokken aan het oog. Maar dat is feitelijk allemaal al besloten in dit citaat. God zegt tegen de Messias: "Ga zitten aan Mijn rechterhand." Daar zat Hij dus nog niet; Hij was op aarde, maar Hij wordt verhoogd. Dat is wat er profetisch al in zit.⟨/p> ⟨p>David wist van deze dingen. Of hij het begreep, weet ik niet, want we lezen later dat Petrus ook zegt dat de profeten zelf hebben gezocht en gespeurd in hun eigen geschriften. Ze hebben vaak niet eens begrepen wat ze moesten optekenen. Dat vind ik altijd wel mooi, maar zo zegt Petrus dat. Van de Messias heeft David dus geprofeteerd dat Hij vanaf de aarde geplaatst zou worden aan Gods rechterhand, tot een bepaalde tijd. Tot... totdat. "Ga zitten aan Mijn rechterhand", een positie van eer. Tot geen van de engelen heeft Hij dat ooit gezegd, maar wel van de Zoon. Dat is uniek. En dan: "totdat Ik Uw vijanden gemaakt heb, totdat Ik Uw vijanden zal plaatsen tot een voetbank voor de voeten van U." Dat is een positie van echte autoriteit.⟨/p> ⟨p>Goedenavond, hartelijk welkom. Ik hoop niet dat jullie het me kwalijk nemen dat ik alvast maar begonnen ben. Zal ik het even herhalen? Natuurlijk was ik al aardig op dreef hoor. Maar wij waren inmiddels al verder gevorderd in vers 13 van Hebreeën 1. Gebleven dus bij deze woorden: totdat Hij aan Gods rechterhand zou gaan zitten, maar voor een bepaalde tijd. Dat wil zeggen dat Hij in de hemel zou verblijven, want dat is waar God is: aan Zijn rechterhand, de hoogste positie. Ook letterlijk, niet alleen moreel in de zin van iemand die boven een ander staat, maar ook fysiek de hoogste plaats. En dat zou een "totdat" hebben: "totdat Ik Uw vijanden zal maken, zal plaatsen tot de voetbank voor Uw voeten."⟨/p> ⟨p>Hij krijgt die positie, die allerhoogste positie van eer en voorrang. Dat is waar de rechterhand van spreekt: die positie van voorrang krijgt Hij in de hemel, totdat God Zijn vijanden gaat maken, zal plaatsen tot een voetbank voor Zijn voeten. Dat is niet nu. Nu kunnen Zijn vijanden gewoon ongebreideld hun gang gaan. En bovendien: Hij mag dan de hoogste positie hebben — waarover straks nog meer — we zien er toch helemaal niets van. Ik loop even vooruit op hoofdstuk 2 vers 5 geloof ik, maar daar zien we nu helemaal niets van. Hij is momenteel daarom ook geen Koning, ook al is Hij ertoe gesteld. Hij is Priester; Hij vervult een rol als Priester in het heiligdom. Daar is Hij momenteel.⟨/p> ⟨p>Maar straks gaat Hij dus daadwerkelijk de koningsfunctie uitoefenen, en wel op de plaats waar dat hoort: namelijk waar de troon van David gesteld is, in Sion. Daar zullen de vijanden onderworpen worden. Vanaf Zijn troon vestigt de Zoon Zijn heerschappij in Sion over Israël en vervolgens over alle volkeren. Zo onderschikt Hij alle volkeren, alle koningen en alle vijanden. Dit woord wordt later trouwens door de Heer in 1 Korinthe 15 ook nog weer aangehaald: dat Hij al Zijn vijanden aan Zich zal onderwerpen, tot de laatste vijand aan toe. En dat is niet iemand, maar dat is de dood.⟨/p> ⟨p>Daar zullen we het nu maar even niet over hebben, maar het gaat erom dat het hier duidelijk over de Messias gaat. Dat is zo'n uniek woord dat tot Hem gesproken wordt van Godswege, nota bene een eedzwering. Alleen dat zou ons al moeten doen beseffen dat het hier om een zeer uniek woord gaat. De betekenis van Psalm 110 kunnen we nauwelijks overschatten. Let op, dat zullen we nog vaak gedurende de studies die nog gaan komen — zo God ons daarvoor de tijd, de gelegenheid en de gezondheid geeft — bevestigd zien worden. Goed.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1816" title="Speel af vanaf 30:16">▶ 30:16⟨/button> ⟨span>Engelen als Uitgezonden Dienende Geesten⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In Hebreeën 1 vers 14 staat: "Zijn zij niet allen dienende geesten die uitgezonden worden?" De vraag was: tot wie van de engelen heeft Hij dat ooit gezegd? Het is een retorische vraag; Hij heeft dat namelijk nooit tegen de engelen gezegd, wat hier als bekend wordt verondersteld. Die engelen zijn feitelijk niets anders dan dienende geesten. Een engel betekent zelfs al een boodschapper; voor ons is dat ook iemand om een boodschap te sturen, een boodschappenjongen. Hij doet alleen maar wat hem opgedragen wordt.⟨/p> ⟨p>Zij zijn dienende geesten die uitgezonden worden ten dienste van hen die het heil, de redding, zullen beërven of aan wie het ten deel zal vallen. Hoe meer ik erover nadenk – ik heb het al eens kort toegelicht – hoe mooier ik het woord 'lotsdeel' vind. Aan een erfenis zou je altijd nog aanspraak kunnen maken: "ik ben erfgenaam". Maar een lotsdeel valt je ten deel. Dat is wat 'toevallig' is: het valt je toe, het is een lotsdeel.⟨/p> ⟨p>Welnu, over die engelen zegt de schrijver hier: dat zijn dienende geesten. Vergis je niet – en dat is juist het hele idee dat ik net al even heb aangegeven – engelen waren in het jodendom en voor die Hebreeën buitengewoon hoge wezens. Waarom? Omdat God Zich in het Oude Testament, als Hij Zich openbaarde, altijd bediende van engelen. Engelen waren juist de hoogste wezens die je maar kon bedenken. Vandaar dat Hebreeën 1 meteen uitpakt door te zeggen dat de Zoon boven de engelen staat. Dat is nogal wat voor een Hebreeuws denkend iemand, want voor hen zijn engelen de hoogste wezens, het kanaal waarvan God Zich bedient wanneer Hij Zich openbaart. "Niemand heeft ooit God gezien," hoe vaak wordt dat niet gezegd? Hij is de onzienlijke God. Als God Zich openbaarde in het Oude Testament, was dat middels engelen.⟨/p> ⟨p>Maar, zegt de schrijver hier nu: die engelen zijn strikt genomen dienende geesten, uitgezonden ten dienste van hen die het heil zullen beërven. Hoe hoog hun positie dan ook mag zijn, de Zoon is daar oneindig ver boven verheven. Dat is eigenlijk de inzet van Hebreeën 1.⟨/p> ⟨p>Ik zal daar een paar voorbeelden van geven. In Psalm 34 vers 7 staat: "De Engel des HEREN legert Zich rondom wie Hem vrezen en redt hen." Ik zeg dit trouwens ook om nog iets anders te laten zien, waar ik tot dusver nog niets over heb gezegd. Het idee bestaat – en ik moet u zeggen dat ik het zelf jarenlang ook zo heb gemeend en uitgesproken – dat de Engel des HEREN in het Oude Testament de Zoon was. Als dat zo zou zijn, dan verliest Hebreeën 1 volledig zijn betekenis. De Zoon is namelijk juist boven de engelen verheven en wordt hier met de engelen gecontrasteerd. Stel dat de Zoon dé Engel des HEREN was, dan verliest deze brief zijn betekenis, omdat die twee, de Zoon en de engelen, tegenover elkaar geplaatst worden. Of zo u wilt: de Zoon wordt boven de engelen geplaatst. "Tot wie van de engelen heeft Hij ooit gezegd: Mijn Zoon zijt Gij?" Dat is toch zinloos als de Zoon zelf een engel zou zijn? Nee, de Zoon is degene die God verwekt heeft bij Maria. Hij werd verwekt tot Zoon bij Maria en later werd Hij verwekt als Zoon uit de doden; daar hadden we het de vorige keer al over. Maar dat geldt dus ook voor de Engel des HEREN: de Zoon is geen engel, welke van de engelen ook. Dus ook niet wat de Jehova's getuigen beweren, dat het de engel Michaël zou zijn. Dat kan niet. De Zoon is juist geen engel.⟨/p> ⟨p>"Want Hij zal aangaande u Zijn engelen gebieden dat zij u behoeden op al uw wegen." Dat is een woord uit Psalm 91, wat in het Nieuwe Testament ook nog aangehaald wordt door de diabolos in de woestijn, wanneer hij Jezus tracht te verleiden. Hij haalt dan bij gelegenheid zelfs een Bijbelwoord aan: "Spring van het dak van de tempel af, want Hij zal aangaande u Zijn engelen gebieden en zij zullen u behoeden op al uw wegen." Waarom dat een verkeerd citaat was, daar gaat het nu even niet om. Het punt is nu even die engelen: zij zijn uitgezonden ten dienste van degenen die de redding, het heil, zullen beërven.⟨/p> ⟨p>Dat zie je ook in Daniël 6. Ik geef zomaar een paar argumenten daarvoor. Daar staat: "Mijn God heeft Zijn engel gezonden." U kent die geschiedenis wel over Daniël die in de leeuwenkuil wordt geworpen. Dan wordt er gezegd: "Mijn God heeft Zijn engel gezonden en de muil der leeuwen toegesloten, en zij hebben mij geen kwaad gedaan." Dat is een mooie illustratie van hoe een engel wordt uitgezonden ten dienste van mensen van Zijn volk, of degenen die het heil beërven – hoe je dat ook maar formuleren wilt – maar in elk geval ten dienste van hen. Daarmee is dus dit woord bevestigd: engelen zijn dienende geesten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2222" title="Speel af vanaf 37:02">▶ 37:02⟨/button> ⟨span>Hebreeën 2: Aandacht Schenken Om Niet Af te Drijven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Daarmee zijn wij aangekomen bij het tweede hoofdstuk. We gaan nu wat sneller, zoals ik al had aangekondigd. "Daarom" – en hoezo daarom? Dat is op basis van al het voorgaande. Het gaat niet alleen om het laatste argument dat de schrijver noemde; laten we het neutraal houden: het is op basis van alles wat tot dusver is betoogd. Het is niet voor niets dat men hier een nieuw hoofdstuk is begonnen. Weliswaar is die indeling later mensenwerk, maar niettemin is het heel logisch, want hier begint inderdaad een nieuw onderdeel van het betoog.⟨/p> ⟨p>"Daarom moeten wij te meer aandacht schenken." Wij? Wie zijn die "wij"? Het is van belang om nu weer even terug te koppelen naar wat we de eerste keer hebben besproken: deze brief is geschreven aan Hebreeën. Dus die "wij" zijn Hebreeën. Je slaat hier echter gemakkelijk de plank mis, en dat zal nog vaak blijken. We zijn nog maar bij het begin van een brief die nota bene dertien lange hoofdstukken telt. Velen van hen waren ongetwijfeld gelovig en maakten deel uit van datzelfde lichaam, diezelfde Ecclesia waar u en ik ook deel van uitmaken. Er is immers maar één lichaam, waarin Jood en heiden één zijn. Maar hier worden de Hebreeën niet aangesproken als leden van het lichaam; ze worden aangeschreven áls Hebreeën. In die hoedanigheid worden ze geadresseerd, en dat is van groot belang.⟨/p> ⟨p>Hoe moet je dat duidelijk maken? Het maakt altijd een groot verschil in welke hoedanigheid iemand wordt aangesproken. Stel je voor: mijn broer is burgemeester. Zover heeft hij het weliswaar niet geschopt, maar stel dat mijn broer burgemeester is van de plaats waar ik woon, en hij is ook voorzitter van de voetbalvereniging. Als ik hem een brief schrijf, maakt het een heel groot verschil of ik hem aanschrijf als mijn broer, refererend aan de ervaringen die we vroeger thuis hadden, of dat ik hem aanschrijf als burgemeester, of als voorzitter van de voetbalvereniging met wie ik samen op zaterdag langs de lijn sta. Als broer, als burgemeester of als voorzitter: dat zijn verschillende hoedanigheden. De vraag in welke hoedanigheid iemand wordt aangeschreven, is cruciaal.⟨/p> ⟨p>In deze brief wordt nooit melding gemaakt van het lichaam van Christus, of dat de gelovigen deel uitmaken van die Ecclesia. Er is hooguit één keer een verwijzing in Hebreeën 12 naar de "Ecclesia van de eerstgeborenen", maar het duurt nog een hele tijd voordat we het daarover zullen hebben. Voor het overige worden zij aangesproken als het volk van de Hebreeën. Meteen al in hoofdstuk 1 vers 1 hebben we dat gezien, en hier ook. "Daarom moeten wij" gaat over wij Hebreeën, wij Israëlieten, of misschien nog specifieker: Hebreeuws-sprekenden. Dat is wat een Hebraïer feitelijk ook is. Waarom ik dat nu zeg, zal vanzelf blijken, maar we moeten de identiteit van die "wij" wel goed onder ogen zien.⟨/p> ⟨p>"Daarom moeten wij te meer aandacht schenken aan hetgeen wij gehoord hebben, opdat wij niet afdrijven." Ik heb dit plaatje erbij geplaatst, want dat is inderdaad het beeld: afdrijven zoals een boot dat doet op een rivier. Je kunt zo gemakkelijk van je doel vandaan drijven. Bij "hetgeen wij gehoord hebben" verwijst de schrijver weer terug naar wat hij in het eerste hoofdstuk zei, namelijk dat God vandaag, in het laatst der dagen, tot ons gesproken heeft in de Zoon. Dat was Hebreeën 1:1. Welnu, de schrijver zegt: daarom moeten wij des te meer aandacht schenken aan hetgeen wij gehoord hebben, namelijk wat God gesproken heeft in de Zoon, opdat wij niet afdrijven. Hij gaat nu ook uitleggen waarom dat zo is. Hoezo des te meer? Want indien het woord... en nu komen we erbij. Ik heb hier al vaak naar verwezen, maar nu komt eindelijk het hoge woord eruit.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2550" title="Speel af vanaf 42:30">▶ 42:30⟨/button> ⟨span>De Wet Gegeven Door Bemiddeling van Engelen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want indien het woord door bemiddeling van engelen gesproken — laat ik het meteen even helemaal lezen — van kracht is gebleken en elke overtreding en ongehoorzaamheid rechtmatige vergelding heeft ontvangen... Maar hoe? Hier staat: "het woord door bemiddeling van engelen gesproken". Waarover heeft hij het hier? De Hebreeën wisten dat wel. Hij heeft het hier gewoon over de wet, over de Torah. Wilt u daar een argument voor? Nou oké, ik geef er twee.⟨/p> ⟨p>In Handelingen 7 vers 53 is Stephanus aan het woord. Hij houdt daar een vlammende toespraak die hem zijn leven heeft gekost. Dan lees je in vers 53 van dat hoofdstuk — en hij spreekt daar het Sanhedrin aan, dat wil zeggen de hoogste Joodse raad, de hoogste instantie daar in Jeruzalem: "Gij Israëlieten, gij die de wet ontvangen hebt op beschikking van engelen, doch haar niet hebt gehouden." Hij heeft het hier over het woord van de wet waar het Jodendom op gebaseerd was en wat die Hebreeën kenden. Dat was een woord dat God had gegeven, ja, maar niet zomaar: door bemiddeling of, zoals hier staat, door beschikking van engelen.⟨/p> ⟨p>Eigenaardig trouwens dat je dat in het Oude Testament niet eens een-twee-drie leest, althans ik ben het nooit zo direct tegengekomen, maar in het Nieuwe Testament wordt daar als vanzelfsprekend van uitgegaan. Je leest in het Oude Testament dat God op de berg Sinaï verschijnt ten aanschouwen van Mozes bij meerdere gelegenheden en hem ook de wet geeft — de stenen tafelen, maar ook alle andere woorden. En dan blijkt het dus via engelen te zijn geweest. Het is niet rechtstreeks geweest. God heeft dat gedaan door bemiddeling van engelen. Niemand heeft ooit God gezien, ook Mozes niet, of het zouden zijn achterste delen, zijn achterkant, moeten zijn geweest. Maar dat bevestigt eigenlijk wat ik nu zeg: hij heeft Hem nooit van aangezicht tot aangezicht gezien. En als de Bijbelkenners onder jullie nu zeggen: "Hè, maar van Mozes lezen we toch: van aangezicht tot aangezicht?", dan was dat door bemiddeling van engelen. Het was via, via.⟨/p> ⟨p>Ik zal u een ander voorbeeld geven. In de brandende braamstruik lees je dat de Here aan hem verschijnt; lees het maar na in Exodus 3. Maar later zegt Stephanus in Handelingen 7 dat het een engel van de Here was die aan hem verscheen. In Exodus staat dat het de Here was die verscheen, en Stephanus zegt dat het een engel Gods was. Daarvan moet ik trouwens zeggen dat dit eigenlijk ook al in Exodus 3 staat. Daar wordt Mozes aangesproken vanuit die brandende braamstruik en dan lees je: "Voorts zeide Hij: Ik ben de God van uw vader, de God van Abraham, de God van Isaac, de God van Jacob." Toen verborg Mozes zijn gelaat, want hij vreesde God te aanschouwen. Maar u moet eens opletten, want een paar verzen eerder lees je: toen hij eens de kudde naar de overkant van de woestijn geleid had, kwam hij bij de berg Gods en daar verscheen hem de engel des Heren als een vuurvlam midden in een braamstruik. Hij keek toe en de braamstruik stond in brand, maar werd niet verteerd. In verband met de verschijning aan Mozes staat het er dus wel heel uitdrukkelijk: het is de Here die spreekt — er wordt gesproken van "Ik ben de Here" — maar Hij spreekt namens God als een ware vertegenwoordiger.⟨/p> ⟨p>Voordat we gaan pauzeren, wil ik ook nog het andere bewijs laten zien vanuit Handelingen 7. Daar lees je in vers 30 van de toespraak van Stephanus: "En toen er veertig jaar voorbijgegaan waren" — dat wil zeggen dat Mozes daar in de woestijn gebivakkeerd had — "verscheen hem in de woestijn van de berg Sinaï een engel in de vlam van een brandende braamstruik." Een engel. Dus ook daar zie je het weer bevestigd. Het was de Here die verscheen, ja, maar niet rechtstreeks; het was door bemiddeling van, via of op beschikking van engelen. Op dit citaat wil ik straks nog even verder terugkomen in Galaten 3, maar ik stel voor dat we nu dan eerst even pauze houden.⟨/p> ⟨p>Zullen wij de draad weer op pakken? Wij waren gebleven bij vers 2 van hoofdstuk 2, over dat woord dat door bemiddeling van engelen gesproken is. U ziet trouwens dat "bemiddeling van" er niet eens staat; er staat gewoon "door engelen gesproken". "Bemiddeling", dat hebben de vertalers er voor de duidelijkheid — of onduidelijkheid — aan toegevoegd, maar het staat er niet letterlijk. Ik wees al even op het woord van Stephanus die iets soortgelijks zegt: dat de wet door beschikking van engelen aan Israël is gegeven. Het gaat hier heel uitdrukkelijk over de wet, waarvan Stephanus zegt: "Die wet waar jullie je op beroemen, maar die jullie helemaal zelf niet houden." Dat werd hem niet in dank afgenomen.⟨/p> ⟨p>In Galaten 3 vers 19 vinden we een woord van Paulus. In een schitterend betoog in die brief maakt hij veel duidelijk met de vraag: "Waartoe dient dan de wet?" Om de overtreding te doen blijken. Elders zegt hij trouwens: "Opdat de overtreding zou toenemen, opdat de zonde zou toenemen" (Romeinen 5 vers 20). Mensen denken vaak dat de wet gegeven is om de mens beter te maken, maar nee, die wet is gegeven opdat de zonde zou toenemen, want de wet is de prikkel der zonde. Waartoe diende de wet? Om de overtreding te doen blijken is zij erbij gevoegd. Dat wil zeggen: de belofte was al veel eerder gegeven en de wet maakt de belofte niet ongedaan. Ze is erbij gevoegd totdat het zaad zou komen — het beloofde zaad welteverstaan, het zaad van Abraham — waarop de belofte sloeg. En die wet is op last van God door engelen in de hand van een middelaar gegeven, namelijk Mozes.⟨/p> ⟨p>Ook hier weer: op last van God, jazeker, maar door engelen in de hand van een middelaar gegeven. Hier vind je dezelfde gedachte als in Hebreeën 2 en Handelingen 7. Die wet is niet rechtstreeks, maar door engelen aan het volk gegeven. Dus die wet waar Israël zich op roemde en die de Hebreeën kenden, dat was een woord van engelen. Maar dat betekent dus dat het woord dat wij nu kennen — namelijk het woord van de Zoon — zoveel meer is, want de Zoon is verheven boven de engelen. Heel hoofdstuk 1 diende om dat aan te tonen en al die citaten onderstrepen die boodschap: "Tot wie van de engelen heeft Hij ooit dit gezegd? Tot wie van de engelen heeft Hij ooit dat gezegd?" De Zoon is zoveel verhevener boven de engelen; dat was de hele strekking van hoofdstuk 1 kort samengevat. Dat betekent dus ook dat het woord van de Zoon zoveel meer is dan dat woord van engelen, namelijk de wet. Tot aan de komst van de Zoon bediende God Zich van engelen, maar nu in de laatste dagen spreekt Hij tot ons door de Zoon.⟨/p> ⟨p>Indien het woord door bemiddeling van — of gewoon door — engelen gesproken van kracht is gebleken en elke overtreding en ongehoorzaamheid rechtmatige vergelding heeft ontvangen... Ik heb hier een plaatje bijgezet als illustratie van wat hier gezegd wordt: het gouden kalf.⟨/p> ⟨p>Maar ik zou nog wel even verder kunnen gaan. God had Zijn Woord gegeven, dat wil zeggen de Torah, en elke overtreding en ongehoorzaamheid werd vergolden. Bij deze gelegenheid lieten drieduizend man het leven, maar zovelen zijn toen in de woestijn omgekomen – om niet te zeggen allemaal, op twee na: Kaleb en Jozua. Voor de rest zijn ze allemaal omgekomen in de woestijn. Dus elke overtreding, dat gaat heel duidelijk over de wet. De wet wordt overtreden, ook ongehoorzaamheid, oftewel weerbarstigheid. Wel, dat kreeg een rechtvaardige, een billijke vergelding.⟨/p> ⟨p>Dat gold voor een woord van engelen. Hoe zullen wij Hebreeën dan ontkomen, indien wij geen ernst maken met zulk een heil? Ik zeg dat er niet iedere keer bij, maar het gaat om 'wij Hebreeën'. Dat is zo to the point. Want als dat al waar was van het woord dat door engelen gegeven was, als daar ongehoorzaamheid zo vergolden werd, hoeveel te meer geldt dat dan niet voor het woord dat nu gegeven is en gesproken is door de Zoon? Als we dat naast ons neerleggen... en dat is ook precies waar de schrijver van de Hebreeënbrief uitgebreid op in zal gaan.⟨/p> ⟨p>Het is ook werkelijkheid geworden voor het volk Israël, voor die Hebreeën die daar in het land woonden en meer specifiek in Jeruzalem. Ik verwijs weer even terug naar de eerste avond. Die Hebreeën woonden daar in Israël, bij de tempel. En wat is er gebeurd? Enkele jaren nadat deze woorden zijn opgetekend en nadat ze dit gehoord hebben, is het volk in de diaspora verdwenen. De stad is afgebrand. Er is geen steen op de andere gebleven van de tempel en de hele tempeldienst is verdwenen. Kortom, dit is precies wat er gebeurd is. Hoe zullen wij ontkomen? Nou, ze zijn ook niet ontkomen.⟨/p> ⟨p>Waarom is dat gebeurd? Die gebeurtenissen hebben allemaal plaatsgevonden in het jaar 70 van onze jaartelling. Precies veertig jaar later, of zo u wilt ongeveer veertig jaar later. Maar dat staat nog te bezien. Als we ervan uitgaan dat de Heer Jezus is gestorven en opgestaan in het jaar 30, dan is veertig jaar later – een generatie, een geslacht verder – dat onheil over de Hebreeën gekomen. Ze hebben geen acht gegeven op het woord van de Zoon. Ze hebben Hem verworpen, hoewel het bevestigd is op alle mogelijke manieren. En dat is wat de schrijver nu vervolgens ook zegt.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3380" title="Speel af vanaf 56:20">▶ 56:20⟨/button> ⟨span>Het Heil Bevestigd Door Tekenen en Wonderen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hoe zullen wij dan ontkomen indien wij geen ernst maken met zulk een heil, dat allereerst – of letterlijk staat er: om te beginnen, oorspronkelijk of aanvankelijk – verkondigd is door de Heer. Dat is trouwens wel mooi dat het zo gezegd wordt: door de Heere. Hier wordt Jezus de Messias dus de Heere genoemd. Hij is Heer krachtens Zijn opstanding; Hij is gemaakt tot Heer en tot Christus door Zijn opstanding.⟨/p> ⟨p>Dat woord dat verkondigd is door de Heere en door hen die het gehoord hebben. Ik heb al eerder op dit woord gewezen, maar dat was bij een andere aanleiding. Dit werpt ook licht op het tijdstip wanneer deze brief geschreven is en ook op wie de auteur is, of liever gezegd: wie de auteur niet kan zijn. Ik moet eigenlijk zeggen wie niet in aanmerking komen voor het auteurschap van deze brief. Waarom? Wel, hier zegt de schrijver: "Het woord is allereerst verkondigd door de Heere en door hen die het gehoord hebben." Hen. Hij hoort daar dus zelf niet bij. Het gaat hier over de apostelen; die hebben dat gehoord. En het is ons "op betrouwbare wijze overgeleverd", maar dat staat er eigenlijk niet. Er staat letterlijk – u ziet het hier trouwens – "was confirmed". Het was bevestigd. Dat is van belang. "Op betrouwbare wijze is overgeleverd" is een hele mond vol, maar daarmee zeg je meer én minder dan wat er staat. Er staat letterlijk: was bevestigd.⟨/p> ⟨p>Maar eerst even dit: dit geeft dus aan dat deze woorden niet kort na de dood en opstanding van de Heer Jezus zijn geschreven, maar een lange tijd later. De schrijver wist van Jezus’ bediening en van het woord dat allereerst verkondigd is door de Heere. Hoe wist hij daarvan? Wel, het is hem verteld. Hij hoort niet bij degenen die het zelf allemaal hebben meegemaakt; hij hoort niet bij die apostelen. Het is hem overgeleverd.⟨/p> ⟨p>En dan dit: "op betrouwbare wijze is het overgeleverd". Letterlijk, zoals gezegd: was bevestigd. Hoe dan? Wel, laten we even verder lezen: "terwijl God ook getuigenis daaraan geeft". Dat is verleden tijd. Kijk: "was bevestigd". Hoe? Wel, "medegetuigende". U ziet, letterlijk staat dat er ook. Dat noemen ze een voltooid deelwoord, maar dat betekent dus letterlijk gewoon: God was medegetuigende toen... Ik wil het niet ingewikkeld maken, maar ik zeg het toch even expres zo om het zuiver weer te geven. Het is dat woord dat verkondigd is door de Heere, het is gehoord door de apostelen en het was bevestigd, namelijk door God die daaraan getuigenis gaf. Het is de verleden tijd, dat is het idee. Het was bevestigd terwijl God medegetuigende was.⟨/p> ⟨p>En hoe gaf God daaraan medegetuigenis? Wel, dat staat er vervolgens bij: door tekenen, wonderen en velerlei krachten. Nu weet u meteen waarom ik de nadruk leg op de tijdsvorm: het staat in de verleden tijd. Die tekenen, wonderen en velerlei krachten... ja, dan ben ik echt een Nederlander: "velerlei klachten". Dat lijkt wel een Chinees spraakgebrek. Maar God gaf daaraan medegetuigenis, het was bevestigd door tekenen, wonderen en vele krachten. Dat behoorde inmiddels al tot de verleden tijd, zo staat het geformuleerd. Die tekenen, wonderen en krachten; zo gaf God in het verleden medegetuigenis. Dat woord werd dus verkondigd en God getuigde daarmede van.⟨/p> ⟨p>Dat is ook een heel aardige aanwijzing. Die Handelingentijd, waarvan we lezen dat God zo uitdrukkelijk en heel expliciet bevestiging gaf aan het woord van de apostelen door vele wonderen, vele krachten en tekenen, dat behoorde inmiddels tot het verleden. God had dat zo betuigd en had zo het woord van de apostelen bevestigd. Zo staat het er. Inmiddels gebeurde dat niet meer; men had het namelijk als volk verworpen. Ik gaf net dat citaat van Stephanus. De naam Stephanus betekent "kroon", en die kroon hebben ze verworpen. Ze hebben hem gestenigd. We praten nu niet over een bepaalde groep onder het volk; nee, officieel heeft de leiding van het volk Stephanus omgebracht. Daarmee heeft Israël als natie het getuigenis van de Heere en van Zijn apostelen officieel verworpen. Het Sanhedrin en Israël hebben hem daarmee dus verworpen. En dan lees je vervolgens: tekenen, wonderen, allerlei krachten... dat behoorde inmiddels tot het verleden. Nogmaals, dat komt niet tot uitdrukking in onze vertaling, maar het staat er wel zo. Daarom zeg ik dit ook.⟨/p> ⟨p>"En door de heilige geest toe te delen naar zijn wil." Kijk, door die dubbele hoofdletters bij "de Heilige Geest" wordt gesuggereerd alsof dit om een apart persoon gaat, maar dat staat er helemaal niet. Er staat: "uitdelingen van heilige geest". Niet dé heilige geest, maar uitdelingen van heilig-heilige geest. Het is in wezen een nadere uitleg. Kijk, als er staat dat God daaraan getuigenis gaf door tekenen, wonderen en veel krachten, en door uitdelingen van heilige geest, dan betekent dat woord "en" in dit geval gewoon "namelijk", zoals zo vaak. Het voegt twee zinsdelen aan elkaar; het is met recht een voegwoord. Als ik zeg: "onze God en Vader", heb ik het ook niet over twee personen. Dan heb ik het over onze God, namelijk onze Vader. Dat is hier ook de gedachte. God gaf daaraan getuigenis door tekenen, wonderen, krachten, namelijk door uitdelingen van heilige geest. Die krachten, die tekenen en die wonderen, dat zijn uitdelingen van heilige geest. God gaf op een bijzondere wijze Zijn heilige geest. Hij deelde daarvan rijkelijk uit en dat kwam tot uitdrukking in die tekenen. Een teken wil niets anders zeggen dan dat iets een betekenis heeft. Een wonder wil zeggen dat het een bijzondere gebeurtenis is waarvan je je afvraagt: wat is dat? Je verwondert je. En krachten is meer algemeen. Hoe deed God dat? Wel, door Zijn heilige geest uit te delen.⟨/p> ⟨p>U ziet ook in de wijze waarop de tekst is vertaald en weergegeven dat daar vaak zoveel theologie in mee komt. Daarom ben ik zo blij dat ik dit aan u kan doorgeven met een interlineair, waarbij we gewoon echt op de kleintjes letten en met precisie alles laten zien. Bijvoorbeeld dat dit in de verleden tijd staat, maar ook dat het hier niet over een persoon gaat, de derde persoon van de drie-eenheid, de Heilige Geest. Nee, het gaat gewoon om God die uitdelingen deed van heilige geest, van heilige kracht, naar Zijn wil. Ja, volgens de wil van Hem. Want – en nu gaan we verder – vers 5.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3965" title="Speel af vanaf 01:06:05">▶ 01:06:05⟨/button> ⟨span>De Toekomende Wereld Niet aan Engelen Onderworpen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nou volgt er weer een citaat uit de Psalmen, maar dat hadden we bijna wel kunnen voorspellen, want hij gaat maar door. "Want niet aan engelen heeft Hij de toekomende wereld, waarvan wij spreken, onderworpen." Hier weer: niet aan engelen. Dit is nou voor de derde keer dat hij zoiets zegt. In hoofdstuk 1 vers 5: niet tegen engelen, nooit tegen engelen heeft Hij ooit gezegd: "Mijn Zoon zijt Gij, Ik heb U heden verwekt." In 1 vers 13: nooit tegen een engel heeft Hij gezegd: "Zet U aan mijn rechterhand totdat Ik uw vijanden gemaakt heb tot een voetbank voor uw voeten." Niet aan engelen heeft Hij de toekomende wereld onderworpen.⟨/p> ⟨p>Die wereld, dat is eigenlijk de oikoumene. Daar herkennen wij ons woordje oecumene nog aan, maar dat betekent letterlijk de bewoonde aarde. Het is niet zomaar de aarde, maar de bewoonde aarde. Maar goed, niet aan engelen heeft Hij die bewoonde aarde onderworpen. Kijk, de schrijver zegt: daarover hebben wij het. Als we het hebben over de Zoon die zal heersen, dan hebben we het niet over de tegenwoordige wereld, maar over de toekomende. Dat is een belangrijk woord hoor, want hoe vaak wordt daar niet gezegd — en het is eigenlijk ook de officiële leer vanaf Augustinus — dat Christus vandaag heerst? Dat kon men ook makkelijk zeggen toen eenmaal het christendom een officiële status kreeg en zelfs een christelijke keizer kreeg. Het Romeinse Rijk kreeg een christelijke keizer: Constantijn. En toen dacht men: "O, kennelijk is het Messiaanse Rijk al aangebroken", en met terugwerkende kracht heeft men de hele theologie zo gemaakt dat Christus eigenlijk vanaf Zijn hemelvaart al heerst. Een wanstaltige gedachte, afgezien van het feit dat het christendom zelf een wanstaltig gedrocht was geworden.⟨/p> ⟨p>Maar waarom? Het is niet de tegenwoordige wereld die aan Christus is onderworpen. Hij is nu verborgen en wij zien helemaal nog niet dat dingen Hem onderworpen zijn. De toekomende wereld, die zal aan Hem zijn onderworpen. Laat u nooit wijsmaken dat wij vandaag in het Messiaanse Rijk leven waarin koning Jezus zou heersen. Ik vind het trouwens een gênant idee dat dít de wereld is waarin de Zoon heerst. Nee, natuurlijk niet; het is een dwaze gedachte. Dat is straks. Het is de toekomende wereld die aan Hem zal zijn onderworpen en niet de tegenwoordige.⟨/p> ⟨p>En wat doet de Zoon nu dan? Wel, Hij is gezeten. Hij zit aan Gods rechterhand, daarboven in het hemels heiligdom, en Hij wacht totdat Zijn vijanden gesteld zullen worden, totdat God de vijanden zal maken, zal plaatsen tot een voetbank voor Zijn voeten. Wij leven dus nu in die tijd dat Hij onttrokken is aan het oog, tot op de dag van vandaag. Maar het is dus de toekomende wereld die aan Hem zal zijn onderworpen.⟨/p> ⟨p>En nu is het wel grappig, dit begrip "de toekomende" komen we nog een aantal keren meer tegen in de Hebreeënbrief. Ik zal ze u laten zien. In hoofdstuk 6 vers 5 spreekt hij over de toekomende eeuw, de toekomende aeon. In hoofdstuk 10 vers 1 spreekt hij over de Hogepriester van de toekomende goederen. Bij goederen moet je niet denken aan artikelen, maar het is eigenlijk een meervoud van "goed", goede dingen dus. Dat is een beetje moeilijk in het Nederlands te zeggen, maar het woord goederen is een meervoud van goed, dus toekomende goede dingen. Straks als Hij uit het heiligdom zal komen, dan zullen al die dingen die wij nu al kennen openbaar worden. Dat wat nu verborgen is, zal straks openbaar worden. In de toekomende eeuw, in de toekomende wereld, zal Hij die toekomende goede dingen openbaren.⟨/p> ⟨p>En dan in hoofdstuk 13 vers 14 wordt er nog gesproken over de toekomende stad. We hebben het ook over Jeruzalem; daar heeft de schrijver het over, en over de tijd in afwachting daarvan. Maar dan praten we over Zijn priesterlijke functie. Thans, als we het hebben over Zijn koninklijke functie, dan is het de toekomende wereld. Niet de tegenwoordige. Ja, de toekomende wereld is aan Hem onderworpen. Maar zijn punt is trouwens vooral: niet aan engelen is de toekomende wereld onderworpen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4302" title="Speel af vanaf 01:11:42">▶ 01:11:42⟨/button> ⟨span>Wat Is de Mens? (psalm 8)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Maar iemand heeft ergens betuigd, en ik kan u wel verklappen wie die iemand is: dat is David, en dat 'ergens' is Psalm 8. Het staat er gewoon bij. Want nu gaat hij vervolgens citeren. Als je het literair of stilistisch zo zou weergeven, dan zouden hier de aanhalingstekens worden geopend, namelijk: "Wat is de mens, dat Gij zijner gedenkt?" 'Gedenkt' is een bekend woord dat vaak ook bij andere gelegenheden wordt geciteerd. In de kerk wordt Psalm 8 vaak gezongen: "Wat is de mens, dat Gij zijner gedenkt?" En wat wordt daar meestal bij gedacht? Men denkt: dit gaat over de mens, over u en ik in het algemeen. Maar dan raad ik iedereen die dat denkt aan om Hebreeën 2 eens te lezen. Dan weet je meteen beter en word je in één keer verlost van dat idee.⟨/p> ⟨p>"Wat is de mens, dat Gij zijner gedenkt, dat U aan hem denkt? Of de mensenzoon, dat Gij naar hem omziet?" Alleen bij die uitdrukking 'de mensenzoon' zou je al aan het denken gezet moeten worden. In het Hebreeuws staat er in Psalm 8 gewoon ⟨em>Ben Adam⟨/em>. ⟨em>Ben⟨/em> betekent de erfgenaam, de lotsdeelbezitter; de erfgenaam van Adam. Het gaat hier over die mensenzoon en dat God naar hem omziet.⟨/p> ⟨p>Het citaat gaat verder, want u kunt het allemaal terugvinden in Psalm 8. Maar nu wordt het wat complex, maar wel heel boeiend. Want er staat: "Gij hebt hem voor een korte tijd beneden de engelen gesteld." Dat staat hier in Hebreeën 2. Als we nu even naar Psalm 8 zelf gaan, naar de Hebreeuwse versie, dan ziet u daar iets anders staan. Als u dat meeleest in de NBG-vertaling, staat daar: "Toch hebt Gij hem bijna goddelijk gemaakt." Vandaar ook dat het natuurlijk heel dikwijls in de kerken wordt aangehaald met de gedachte dat dit over de mens gaat. De mens zou zo hoog verheven zijn, hij mag heersen over Gods schepping en we zijn bijna goddelijk gemaakt. Dat zou over ons in het algemeen gaan. Maar dat is niet waar het over gaat.⟨/p> ⟨p>Hoe kan dat? Als u trouwens een Statenvertaling hebt, dan zult u inderdaad zien dat het in Psalm 8 zo vertaald wordt: "Gij hebt hem voor een korte tijd beneden de engelen gesteld." Vanwaar dat verschil met "bijna goddelijk gemaakt met heerlijkheid en luister gekroond"? Nou, ik aarzel wel eventjes om dat te gaan uitleggen, maar ik wil het kort even aanstippen. Ik hoop niet te ingewikkeld te doen, maar het punt is dit: er staat in het Hebreeuws letterlijk: "Gij hebt hem een weinig minder dan ⟨em>Elohim⟨/em> gemaakt." En dat is een formulering die wat poly-interpretabel is. Wat betekent 'weinig' en wat betekent '⟨em>Elohim⟨/em>'?⟨/p> ⟨p>⟨em>Elohim⟨/em> is een meervoudsvorm. Dat is normaal gesproken de aanduiding van God, maar letterlijk betekent het 'goden'. Kijk, dan zou je dit krijgen: wat betekenen deze woorden? Wel, het punt is dat de schrijver van de Hebreeënbrief Psalm 8 aanhaalt, maar hij doet dat niet uit de Hebreeuwse Bijbel; hij doet dat uit de zogenoemde Septuagint, de Griekse vertaling van Psalm 8. En daar staat: "Gij hebt hem een korte tijd beneden de engelen gesteld." Hoe komt dat? Waarom heeft men dat zo weergegeven? 'Een weinig' betekent hier gewoon 'een korte tijd'. Een korte tijd minder dan de goden, namelijk de engelen, gemaakt.⟨/p> ⟨p>Deze weergave is precies tegenovergesteld aan de andere gedachte. In dat geval zou het betekenen: "Gij hebt hem bijna goddelijk gemaakt", zo hoog. Maar hier is het juist een aanduiding van zijn vernedering: "Gij hebt hem een korte tijd zelfs beneden de engelen gesteld." De schrijver van de Hebreeën-brief is daar volstrekt helder in. De gedachte in Psalm 8 is: "Gij hebt hem voor een korte tijd beneden de engelen gesteld." Dat is de gedachte. En dus de vertaling in de NBG-vertaling kunt u gerust doorkrassen met de verwijzing naar Hebreeën 2. Er staat gewoon: "een korte tijd beneden de engelen gesteld".⟨/p> ⟨p>Wie? Wel, de Zoon des mensen, de ⟨em>Ben Adam⟨/em>. Het gaat niet over de mens in het algemeen, maar over die ene mens. Gij hebt hem voor een korte tijd beneden de engelen gesteld, en vervolgens: "Met heerlijkheid en eer hebt Gij hem gekroond." Waar zou dat nu over gaan? Dat is toch niet zo moeilijk: het gaat hier over de ⟨em>Ben Adam⟨/em>, over de Zoon des mensen. Hij is een korte tijd beneden de engelen gesteld en nu is hij vervolgens gekroond met eer en heerlijkheid.⟨/p> ⟨p>Ik lees even verder: "En alle dingen hebt Gij onder zijn voeten onderworpen." Toch nog even terugkomend op dat "met heerlijkheid en eer hebt Gij hem gekroond": dat slaat uiteraard op zijn opstanding. Hij is een korte tijd beneden de engelen gesteld, namelijk vanwege het lijden van de dood. Ik zit nu even te aarzelen om het uit te leggen, want later zegt de schrijver dit ook.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4711" title="Speel af vanaf 01:18:31">▶ 01:18:31⟨/button> ⟨span>Een Korte Tijd Beneden de Engelen Gesteld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Wij zien Jezus, die voor een korte tijd beneden de engelen gesteld was vanwege het lijden des doods. Hoezo dan? Nou, engelen sterven niet. Hij was om een hele simpele reden een korte tijd beneden de engelen gesteld: engelen sterven niet. Dus toen Hij stierf, was Hij beneden de engelen gesteld. Dat was maar voor een korte tijd, namelijk drie dagen. En als er dan vervolgens staat dat Hij met heerlijkheid en eer gekroond is, dan gaat het erover dat Hij een korte tijd beneden de engelen gesteld was vanwege zijn lijden en sterven, en dat Hij vervolgens met heerlijkheid en eer gekroond is. Die heerlijkheid is de heerlijkheid van de opstanding, van een onvergankelijk leven. En die eer is dat Hij gesteld is aan Gods rechterhand. Hij is dus opgestaan en heeft onvergankelijk leven ontvangen – de heerlijkheid van de opstanding – en de eer van de hoogste positie. Daarmee is Hij gekroond.⟨/p> ⟨p>Dat is met recht de overwinning, de overwinningskrans. U ziet het hier: er staat eigenlijk dat hem een krans, een overwinningskrans, gegeven is. Die overwinningskrans is de overwinning op de dood. Hij stond op uit de doden in heerlijkheid en kreeg een positie van de aller- allerhoogste eer. Niet aan een engel werd die eer toegedeeld, nee, aan de zoon van Adam, de Ben-Adam zoals het er staat. "Met heerlijkheid en eer hebt Gij hem gekroond," en dan staat er nog bij: "Alle dingen hebt Gij onder zijn voeten onderworpen." Alle dingen zijn onderworpen, zoals de Heer Jezus trouwens na zijn opstanding ook zegt. Ik heb hier een tekst weergegeven, Matthäus 28 vers 18. Wat zegt Jezus daar, zo ongeveer aan het einde van het Matthäus-evangelie? "Mij is gegeven alle macht," dat wil zeggen: alle volmacht, alle autoriteit in hemel en op aarde. Hij oefent die macht nu nog niet uit, maar die autoriteit heeft Hij wel. Hij is gekroond met die eer en die heerlijkheid, ook al is Hij momenteel daarboven aan Gods rechterhand. Dat is een positie van eer en alles is aan zijn voeten onderworpen.⟨/p> ⟨p>Want de schrijver gaat verder: "Want bij dit 'alle dingen hem onderworpen' heeft Hij niets uitgezonderd dat hem niet onderworpen zou zijn." Met recht: alles is hem onderworpen. Er staat ook ⟨em>tapanta⟨/em>, 'het al'. Dat is van groot belang. Alles is aan de Zoon onderworpen en niets is daarvan uitgezonderd – behalve dan uiteraard God zelf, die hem alles onderworpen heeft. Verzin ik dat? Nee, dat is logisch en bovendien wordt dat rechtstreeks zo gezegd in 1 Korinthe 15. Want daar lees je: "Want alles heeft Hij aan zijn voeten onderworpen. Maar wanneer Hij zegt dat alles onderworpen is, is blijkbaar Hij uitgezonderd die hem alles onderworpen heeft." Dat wil zeggen: God zelf. Dat ⟨em>tapanta⟨/em>, 'het al', gaat over heel de schepping. Van die hele schepping is niets uitgezonderd. Alles wordt aan hem ondergeschikt, tot de dood aan toe. Hij doet die dood als laatste vijand teniet, met als gevolg dat er geen dood meer is en dat dus allen zullen leven. Want als er geen dood meer is, dan leven allen. Hij doet de dood teniet; dat is inderdaad pas de laatste vijand, maar Hij zal dat doen en dan leven allen.⟨/p> ⟨p>"Alle dingen hem onderworpen heeft Hij niets uitgezonderd dat het niet onderworpen zou zijn. Maar," zegt de schrijver dan, "toch thans zien wij nog niet dat hem alle dingen onderworpen zijn." Dat is het punt. Principieel heeft Hij die eer en heerlijkheid nu al; Hij is aan Gods rechterhand, Hij is in het heiligdom. Maar daarmee is ook gezegd dat we hem nu nog niet zien. Dat is de gedachte die later in de brief wordt geïllustreerd: de Hogepriester die in het hemels heiligdom is op de Grote Verzoendag, onttrokken aan het oog. Wij zien dat nog niet, en dat is ook helemaal niet de bedoeling, want het is de toekomende wereld waarin dat zichtbaar zal worden.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5034" title="Speel af vanaf 01:23:54">▶ 01:23:54⟨/button> ⟨span>Jezus Smaakte de Dood voor een Ieder⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Wat wij wel zien, dat is Jezus. Niet met deze fysieke ogen, maar gewoon in de Schriften en met de ogen van het hart, zo u wilt. Zoals je trouwens later over Mozes leest in Hebreeën 11: hij was ziende de Onzienlijke. Dat lijkt lekker tegenstrijdig, maar het kan: de Onzienlijke zien met de ogen van het geloof in de Schriften. Dan zie je Hem ook. Wij zien Jezus, typisch de naam in de Hebreeën-brief voor Hem die hier op aarde wandelde en vernederd is. Wij zien Jezus, die voor een korte tijd beneden de engelen gesteld was – die drie dagen dus – vanwege het lijden van de dood, de dood van het kruis, opdat Hij door de genade van God voor een ieder de dood zou smaken.⟨/p> ⟨p>Zulke woorden zijn zo machtig, want hiermee is de essentie van dat heil waar de schrijver het over heeft, uiteengezet. Hij heeft de dood gesmaakt; Hij was dus echt mens. Dat is ook een van de dingen die nu zo duidelijk naar voren gebracht worden: Hij is geen engel. Nee, Hij was en is mens. En Hij stierf; Hij heeft de dood geproefd en gesmaakt. Voor wie? Dat was de genade van God. Het is puur genade, het is 'om niet' wat Hij daardoor bewerkt. Maar het is voor een ieder, voor ⟨em>everyone⟨/em>, niemand uitgezonderd.⟨/p> ⟨p>Laat mensen maar praten en laat religie maar zeggen wat zij wil. We hadden het juist aan het begin van deze avond, nog voordat we officieel begonnen, over de catechismus. In Zondag 8 staat de vraag of alle mensen dan gerechtvaardigd worden, omdat ook alle mensen stervelingen en verdoemd zijn in Adam. Dan zou je zeggen dat daar een triomfantelijk 'ja natuurlijk' op volgt, want zou Christus minder zijn dan Adam? Maar nee, u moet het maar eens lezen sinds Zondag 8. Daar staat: "Nee, maar alleen degenen die Hem geloven." Ik denk dat als je het zo zegt, je bewijst dat je Hem niet gelooft.⟨/p> ⟨p>Wat geloof je dan? Het Evangelie. En wat is het Evangelie? Het Evangelie is dat Hij door de genade van God voor een ieder de dood smaakte. Dat wil zeggen: Hij stierf voor elk mens. Waarom stierf Hij? Wel, om op te kunnen staan. En waarom moest Hij opstaan? Om dat leven dat Hij aan het licht bracht, te kunnen geven aan iedereen. Om dat leven te kunnen geven, heeft Hij die dood gesmaakt. Zo'n dood! En wij zouden Hem van die eer willen beroven? Dat was juist de hele doelstelling! Daarom smaakte Hij voor een ieder de dood. Hoe grof is het om dat woord te vertreden en te zeggen dat het maar voor een klein aantal is. Dan houd je geen Evangelie meer over en is de genade geen genade meer.⟨/p> ⟨p>Opdat Hij door de genade van God voor een ieder de dood zou smaken. En Hij wordt beloond; door God is Hij in elk geval op waarde geschat. Hij is gekroond met eer en heerlijkheid. Zo eindigt het dan ook. Ik had nog dit woord uit 2 Korinthe 5: "Het is de liefde van Christus," zegt Paulus, "die ons dringt, daar wij tot inzicht gekomen zijn dat één voor allen gestorven is." Hoeveel Schriftplaatsen wilt u er nog meer bij hebben? Er is één God en één middelaar, de mens Christus Jezus, die Zich gegeven heeft tot een losprijs voor allen.⟨/p> ⟨p>Die mens, die Zoon van Adam, is thans gekroond met heerlijkheid en eer. Weliswaar zien wij dat nog niet, maar wij zien Hem en wij weten dat Hij ooit stierf voor elk mens. En datgene waarmee Hij gekroond is – namelijk die heerlijkheid en eer – gaat Hij geven aan elk mensenkind. Dat is het loon op Zijn werk. Met heerlijkheid en eer gekroond. Ik stel voor dat we het daar voor vanavond bij laten. Daarmee hebben we toch een aardige sprong voorwaarts gemaakt naar hoofdstuk 2 vers 9, nietwaar?⟨/p>