⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Inleiding op de Hebreeënbrief en Recapitulatie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dan gaan we nu dan toch echt beginnen met de bespreking van de Hebreeënbrief. De vorige avond was alleen maar een inleiding, maar het is toch wel van belang om een idee te hebben over wat voor brief we het eigenlijk hebben.⟨/p>
⟨p>We hebben daarbij vooral stilgestaan bij de vraag wie de geadresseerden zijn. Die vraag is vrij simpel te beantwoorden, namelijk: het zijn de Hebreeën. De titel van de brief doet dat natuurlijk al ernstig vermoeden. Daarbij kwam ook de vraag naar het auteurschap aan de orde, want dat is een vraag die per definitie gesteld wordt en ook logischerwijs aan de orde komt. Tevens hebben we de vraag gesteld wanneer deze brief eigenlijk gedateerd moet worden en waar we hem moeten plaatsen in de tijd. Als je die vraag hebt beantwoord, dan begrijp je ook wanneer en met het oog waarop deze brief geschreven is.⟨/p>
⟨p>De conclusie van die eerste avond was – en ik kan het ongeveer in één à twee zinnen zeggen: het is een brief geschreven aan Hebreeën, aan Israëlieten. Het is een brief geschreven door Paulus, maar zijn naam staat er met opzet niet onder omdat het buiten zijn eigenlijke bediening valt. Deze brief is geschreven in een tweede generatie, dat wil zeggen: waarschijnlijk tussen de jaren zestig en zeventig, vlak voor de verwoesting van de tempel en de verwoesting van de stad Jeruzalem. Met het oog daarop is deze brief geschreven. Wat daar verder allemaal over te zeggen is en wat er in die brief allemaal staat, daar gaan we het de komende jaren heel uitgebreid over hebben.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="126" title="Speel af vanaf 02:06">▶ 02:06⟨/button> ⟨span>Hebreeën 1 Vers 1: God Sprak tot de Vaderen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ja, want het is een lange brief en we gaan nu beginnen bij Hebreeën 1 vers 1. De apostel valt meteen met de deur in huis. Het is geen gebruikelijke brief; ik geloof dat ik daar de vorige keer ook al eventjes op gezinspeeld heb. Weliswaar heeft het een afsluiting als elke andere brief, namelijk met groeten en met diverse huishoudelijke mededelingen, maar daarentegen vangt het meteen aan zonder aanhef – of in ieder geval niet een aanhef met een groet, een vredegroet en de gebruikelijke inleiding. Het valt met de deur in huis doordat het meteen gaat spreken over de dingen die in deze brief aan de orde moeten komen en die uitgebreid ter sprake gebracht worden.⟨/p>
⟨p>Goed: "Nadat God eertijds vele malen en op vele wijzen..." Ja, eertijds, dat wil zeggen: van de dagen der oudheid af. Gesproken heeft vele malen. Nou, dat is niet zo moeilijk als je de Hebreeuwse Bijbel kent, want God heeft vele malen gesproken, elke generatie weer opnieuw. Maar bovendien ook op velerlei wijzen, waarbij je kunt denken aan bijvoorbeeld de profeten waaraan gerefereerd wordt. Denk aan visioenen die zij te zien kregen, denk aan Daniël. Je kunt denken aan het woord dat rechtstreeks tot hen gesproken werd. Je kunt denken aan allerlei symbolische gebeurtenissen die de profeten door moesten geven van Godswege. Nou, je kunt een eindeloze lijst aanbrengen van de vele wijzen waarop God Zijn woord doorgaf. Wat er benadrukt wordt, is dat het inderdaad vele malen, maar bovendien op vele wijzen gebeurde. En bovendien staat erbij: "tot de vaderen gesproken had".⟨/p>
⟨p>Dit bevestigt trouwens wel meteen weer waar we het al in de eerste avond ook over hadden, namelijk dat deze brief gericht is aan Hebreeën. Want er wordt gesproken over de vaderen. De vaderen, dat is typisch zo'n uitdrukking die te maken heeft met het volk Israël. Want God sprak tot het volk Israël middels de profeten, maar ze worden hier genoemd: de vaderen. Van wie zijn het de vaderen? Nou, ik wil u wel eventjes op weg helpen. Je leest in Romeinen 9 vers 4 over de voorrechten van Israël. Immers, zij zijn Israëlieten. En dan gaat Paulus een hele lijst van voorrechten opsommen die aan hen zijn gegeven van oudsher. Let maar eens op: hunner is de zoonstelling – dat is wat er letterlijk staat, de aanneming tot zonen. De zoonstelling: zij zijn dat volk dat als zoon gesteld zal worden, wat in de praktijk erfgenaam betekent. En vervolgens: de heerlijkheid en de verbonden. Let ook trouwens op het meervoud. Niet alleen het oude verbond is voor Israël, zoals de christelijke theologie traditioneel altijd beweerd heeft: het oude verbond is voor Israël, het nieuwe verbond is voor de kerk. Nee, hunner – dat wil zeggen van de Israëlieten – hunner is de heerlijkheid en de zoonstelling, maar ook hunner zijn de verbonden. Het oude, maar ook het nieuwe verbond komt speciaal, en wat het verbond betreft exclusief, aan hen toe. En hunner is de wetgeving, hunner is de eredienst, hunner zijn de beloften en hunner – en nou komt het – huner zijn de vaderen.⟨/p>
⟨p>Dus als in Hebreeën 1 vers 1 verwezen wordt naar God die sprak op vele wijzen en vele malen tot de vaderen, dan is dat al een hele duidelijke heenwijzing naar de adressering. Namelijk: het gaat hier over Israëlieten, inderdaad Hebreeën dus. "En uit hen is, wat het vlees betreft, de Christus, die is boven alles, God te prijzen tot in de aeonen, amen." Een geweldige aanhef, maar het doel van dit citaat dat ik nu geef, is om er even op te wijzen: die vaderen, dat hoort bij de Israëlieten.⟨/p>
⟨p>Goed. God sprak eertijds vele malen en op vele wijzen tot de vaderen in de profeten. Ja, over dat woord "in" is men, naar ik gemerkt heb, een beetje gevallen. Men zou zeggen: Hij sprak door de profeten, maar ook in de profeten. Het idee, het Hebreeuwse idee – hier wordt gesproken tot Hebreeën, dus is het logisch dat daar ook Hebreeuwse gedachten in meekomen, ook al is deze brief geschreven in het Grieks.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="443" title="Speel af vanaf 07:23">▶ 07:23⟨/button> ⟨span>God Spreekt Door een Vreemde Tong: het Grieks⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dat is trouwens ook heel eigenaardig, misschien mag ik daar – toch even als een zijspoortje – op wijzen. Want dat moet opmerkelijk heten: dat een brief aan de Hebreeën in het Grieks geschreven is. Je zou het ook verwachten, terwijl Paulus notabene ook wel degelijk de Hebreeuwse taal zeer machtig was. Hij was een Hebreeër der Hebreeën. Je leest in Handelingen 22 dat hij zijn volksgenoten, toen hij gevangen genomen werd in Jeruzalem, vanaf de balustrade op het Tempelplein toesprak in de Hebreeuwse taal. Dus het was helemaal geen probleem voor Paulus om zijn volk in het Hebreeuws toe te spreken, maar deze brief hebben we in het Grieks.⟨/p>
⟨p>En wat de reden daarvan is? Nou, in het algemeen kun je dat van het Nieuwe Testament zeggen: alle brieven die we kennen, sterker nog, heel het Nieuwe Testament bezitten we in het Grieks. Maar het is feitelijk ook de vervulling van wat we lezen in de woorden van Jesaja, die zegt dat God door lieden van een vreemde tong tot dit volk zal spreken. Tot de Hebreeën. Dat wil zeggen: door de lieden van een 'belachelijke lip', staat er ook nog bij in hetzelfde verband. Dat wil zeggen dat in de oren van een binnenlander elke spraak van een buitenlander natuurlijk belachelijk is. Het klinkt niet.⟨/p>
⟨p>Maar zo wordt het ook gezegd. Het is trouwens ook in een ander opzicht belachelijk voor Israël om de gedachte alleen al te koesteren dat God door een niet-Hebreeuwse taal tot hen spreekt. Dat is voor hen belachelijk. Zij zijn toch het volk? Het Hebreeuws is toch de taal 'van de andere kant'? God bedient Zich toch van het Hebreeuws? Maar God had bij monde van Jesaja al gezegd: "Ik zal tot dit volk spreken in een vreemde tongval." En feitelijk is het hele Nieuwe Testament daarvan een vervulling. In het Grieks, door een belachelijke taal – in Hebreeuwse oren dan – spreekt God tot de Hebreeën.⟨/p>
⟨p>Wellicht dat we in een ander verband daar nog eens op terugkomen. Maar nadat ik de vorige keer had gesproken over allerlei inleidende vragen, heb ik nog gedacht: "Hé, dat ben ik nog vergeten te vermelden." Dat deze brief is opgetekend in het Grieks, of in ieder geval dat wij hem nu in ons bezit hebben in het Grieks. Men heeft weleens gezegd dat de brief zoals we hem nu kennen misschien vertaald is, maar die kenmerken vertoont hij helemaal niet. Want dan zou je namelijk heel veel zogenoemde Hebreeuwse stijlfiguren verwachten, maar die heb je hier niet.⟨/p>
⟨p>Goed, even terug naar deze opmerking dat God sprak 'in de profeet'. Ik zei al dat dit eigenlijk een Hebreeuwse vorm van denken is. Want het idee in het Hebreeuwse gedachtegoed is dat een profeet – het woord betekent dat ook van origine – een mond is. Een profeet is niets anders dan een mond, namelijk van God. Hij spreekt namens God en je leest ook ergens – en ik geloof dat ik het straks ook nog in een ander verband ga aanhalen – dat God de woorden... dan staat er over de profeet: "Ik zal Mijn woorden in zijn mond leggen." Dus het is met recht: God sprak IN de profeten. Hij legde de woorden van Hem in hun mond en vervolgens spraken zij het uit als ware profeten. Want een profeet is, wat ik al zeg, een mond van God; iemand die namens God spreekt.⟨/p>
⟨p>In het Grieks is er trouwens nog een ander verhaal, want daar betekent het woordje profeet letterlijk: 'pro' is eigenlijk 'voor' en dit woord is 'zeggen'. Voorzeggen dus. En dat is eigenlijk ook de meest gangbare betekenis die wij eraan toekennen: iemand die profeteert, die voorzegt. Dat klopt, maar dat is weer de gedachte vanuit de Griekse betekenis van het woord. Goed, God sprak dus tot de vaderen op vele wijzen en op vele malen in de profeten. Wel staat er...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="722" title="Speel af vanaf 12:02">▶ 12:02⟨/button> ⟨span>Het Laatst Der Dagen en de Komst van de Messias⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij heeft nu in het laatst der dagen gesproken. Als u trouwens precies meeleest, dan staat er: 'en nu op de laatste' – ⟨em>last one⟨/em>, dat is enkelvoud – 'van deze dagen'. Hoe zeg je dat goed in het Nederlands? 'Van deze dagen', 'het laatst der dagen'. Dat is een uitdrukking die we natuurlijk ook heel veel keren tegenkomen in de Hebreeuwse Bijbel. Het laatst der dagen begint al in Genesis, maar hoe vaak ook niet bij de profeten? Ik denk aan de bekende profetie van Jesaja 2: 'en dat zal zijn in het laatste der dagen dat de berg des Heren vast zal staan'. Er zijn talloze profetieën die gaan over het laatste der dagen. De uitdrukking zelf – ik daag u uit om dat eens een keertje na te gaan – is altijd gekoppeld aan de Messiaanse tijd. De dagen van de Messias, dat is het laatste der dagen, waar alle woorden Gods uiteindelijk hun vervulling in zullen vinden. Als de Messias komt, dan is het het laatste der dagen. Dat blijkt ook wel.⟨/p>
⟨p>Maar voordat ik daar nog wat meer over zeg, wil ik eerst nog eventjes naar een andere schriftplaats gaan in dat verband, namelijk Galaten 4. Paulus spreekt daar over de 'volheid des tijds', een term die min of meer parallel daarmee loopt: 'Maar toen de volheid des tijds gekomen was, heeft God zijn Zoon uitgezonden, geboren uit een vrouw, geboren onder de wet'. Geboren uit een vrouw – Maria – en Jezus werd geboren onder de wet. Als joods jochje werd Hij besneden en op de veertigste dag getoond; Hij werd geboren onder de wet en Hij leefde ook onder de wet om hen die onder de wet waren vrij te kopen. Het gaat mij nu even om die volheid des tijds. De tijd was vervuld, de tijdspanne werd beëindigd met de komst van de Zoon, waar alle profetie betrekking op had, te beginnen al in het boek Genesis waar al gesproken werd over het zaad van de vrouw die zou komen en de kop van de slang zou vermorzelen.⟨/p>
⟨p>Daar komt nog iets anders bij. Het zijn de laatste dagen, maar er zijn zelfs hele expliciete profetieën, voorzeggingen over de komst van de Messias. Niet alleen over waar Hij geboren zou worden, hoe Hij geboren zou worden en in welke context, maar zelfs over het tijdstip. Ik denk dan met name aan de woorden in Daniël 9, de beroemde profetie van de zeventig weken – de zeventig zevens – waar geprofeteerd wordt over het tijdstip dat de Messias – zo wordt Hij ook genoemd in Daniël 9:24 – na die 69 weken zou worden uitgeroeid. Na 483 jaren, dat wil zeggen 69 maal 7 jaar, zou de Messias worden uitgeroeid. Men wist dus in de dagen van het Nieuwe Testament dat de tijd op handen was. De profetie had dat aangegeven. Slechts weinigen hadden er benul van, maar dat is een ander verhaal; dat is altijd zo geweest. Degenen die werkelijk de Schriften kenden en geloofden – en daarvan lees je toch heel wat in de dagen van de Heer Jezus – verwachtten het. Het merendeel niet, en zeker de schriftgeleerden hadden er weinig of geen oor naar, maar onder het volk waren er mensen die de redding verwachtten. Denk aan een man als Simeon of die oude Anna in de tempel; zij verwachtten al de vertroosting van Israël. Ze wisten gewoon: de tijd is op handen.⟨/p>
⟨p>Wat ik ermee wil zeggen is dat als de Messias komt, het laatst der dagen is aangebroken. Als we daar goed over doordenken, moeten we de conclusie trekken dat we sindsdien feitelijk in de laatste dagen leven. De Messias is namelijk gekomen en daarmee heeft het Messiaanse tijdperk ook een aanvang genomen. Wij leven nu in een hele onderbreking van de heilsgeschiedenis, wat feitelijk een heel merkwaardig verhaal is. Die onderbreking is iets waar het jodendom geen raad mee weet. Het jodendom zegt: 'Als de Messias komt, dan breekt daarmee dus ook de Messiaanse tijd aan. Nou, kijk eens om je heen, lees de krant, kijk naar de televisie... is de Messiaanse tijd aangebroken? Nee. Oké, dan is het antwoord van de Jood: dus is Jezus niet de Messias, want met de Messias zou ook de Messiaanse tijd aanbreken.' Dat is voor een Jood een buitengewoon groot bezwaar, waarbij men geen weet heeft van twee komsten of van een onderbreking. Maar dat is een heel verhaal apart, daar ga ik het nu niet over hebben.⟨/p>
⟨p>Het punt is: er wordt hier gesproken over het laatst der dagen. God heeft eertijds vele malen en op vele wijzen in de profeten gesproken tot de vaderen, maar Hij heeft nu, in het laatste van deze dagen – van die hele periode die daaraan voorafgegaan is, duizenden jaren in totaal vanaf Adam – tot ons gesproken in de Zoon. Nu is die periode afgesloten met de komst van de Zoon. Ik wil er ook meteen op wijzen dat er in deze verzen vaak gesproken wordt in de aorist, de tijdloze werkwoordsvorm. In de vertaling staat 'Hij heeft tot ons gesproken', maar de Concordant Version geeft de aorist weer als tijdloos: Hij spréékt. Niet 'Hij is sprekende' (⟨em>speaking⟨/em>), dat is de tegenwoordige tijd. Nee, ⟨em>He speaks⟨/em>: Hij spreekt, ongeacht wanneer, gewoon als een tijdloos feit. Het hele idee van tijd, van verleden, heden of toekomst, doet niet ter zake. Het feit wordt gesteld, ongeacht wanneer Hij spreekt. Ik zal nog wel vaker op die aorist wijzen, maar hier is dat ook zo: God spreekt in het laatst der dagen in de Zoon – of letterlijk: 'in Zoon'.⟨/p>
⟨p>Dan neem ik u toch nog even mee naar het Oude Testament, want ik had het zojuist over de profeten waarin God sprak, wat wil zeggen dat Hij Zijn woord in hun mond legde. Maar wat dacht u van de grote profeet in het Oude Testament? Dan denk ik aan de eerste grote profeet. Dat is een beetje een strikvraag die ik nu stel, want je zou meer antwoorden kunnen geven – je zou bijvoorbeeld kunnen denken aan Abraham, die ook ergens een profeet wordt genoemd – maar in dit verband doel ik vooral op Mozes.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1246" title="Speel af vanaf 20:46">▶ 20:46⟨/button> ⟨span>Een Profeet Zoals Mozes⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In Deuteronomium 18, een geschrift van Mozes, lees je dat God een belofte doet. Er staat: "Een profeet zal Ik hun verwekken uit het midden van hun broederen." God spreekt hier tot Mozes en Hij zegt: "Jij, Mozes, hebt je taak bijna volbracht." Deuteronomium is immers zijn laatste boek, een afsluitende rede. Maar dan zegt God tegen Mozes dat Hij een profeet voor hun broederen – dat wil zeggen het volk Israël – zal verwekken uit het midden van hun broederen. Een profeet zoals Mozes: "Ik zal mijn woorden in zijn mond leggen." Hier doelde ik zojuist ook al even op. God zegt: "Ik zal mijn woorden in zijn mond leggen en hij zal alles tot hen zeggen wat Ik hem gebied."⟨/p>
⟨p>Hier wordt dus al een verwijzing gegeven. Ik moet er trouwens op wijzen dat deze profetie later door Petrus in Handelingen 3 weer aangehaald wordt en rechtstreeks betrokken wordt op de Heer Jezus Christus. Het kan niet missen: dit is een Messiaanse profetie. Daarmee zeg ik helemaal niets nieuws, want dat weten de Joden ook. Aan de Joden is het ook bekend dat dit al een Messiaanse profetie is bij monde van Mozes, of eigenlijk: het wordt tegen Mozes gezegd. Die Messias die zou komen, zou dezelfde status hebben als Mozes ooit had. Zoals God ooit Zijn woord gaf aan Mozes en het oude verbond als het ware beslag gaf, zo zou ook die profeet zijn die na hem zou komen. Ook Hem zou God verwekken.⟨/p>
⟨p>Ik wijs hier nu even op, omdat in de Hebreeënbrief – we komen er straks misschien nog wel op – al in het eerste vers wordt aangegeven dat God Zijn Zoon verwekt heeft. En dat is ook zo, op een heel bijzondere wijze. "Ik zal u een profeet verwekken in het midden van hun broederen," dat wil zeggen: in het midden van Israël. Van het kaliber van Mozes, "zoals gij zijt" dus. "En Ik zal mijn woorden in zijn mond leggen en hij zal alles tot hen zeggen wat Ik hem gebied." Het is Messiaans.⟨/p>
⟨p>En nu, en dat is waar de Hebreeënbrief mee aanvangt: God heeft op vele wijzen gesproken tot de vaderen in de profeten, maar nu is die hele periode afgesloten. Het laatst der dagen is aangebroken met de komst van Hem waar alle profeten van getuigen, namelijk de Zoon van God. Degene die Hij in Israël zou verwekken, waarbij Hij exact heeft aangegeven wie Hij zou zijn en uit wie Hij zou voortkomen. Ik bedoel uit welke geslachtslijn en zelfs – daar had ik het zojuist over – het tijdstip waarop Hij zou verschijnen. Ergens in het begin van onze jaartelling zou Hij nu verschijnen.⟨/p>
⟨p>En Hij spreekt tot ons in de Zoon, de echte, grote profeet zoals Mozes dat was. Hij zou alles spreken wat God te zeggen zou hebben. Dat staat er toch? "En hij zal alles tot hen zeggen wat Ik hem gebied." God heeft gesproken, nu in de Zoon, en daarmee vangt de Hebreeënbrief meteen aan. Het definitieve woord is nu gesproken in de Zoon. Ik breng dit meteen nog even in gedachten, en dat zal ik nog vele malen doen als we deze brief bestuderen. Vergis u niet: deze brief is niet zomaar geschreven aan een Ecclesia waar wij toe behoren. Nee, deze brief is geschreven aan gelovige Hebreeën.⟨/p>
⟨p>Die Hebreeën kenden het Jodendom. Ook dat zullen we nog vele malen zien. Dat was de context waarin zij leefden in Jeruzalem, met de tempeldienst. Er werd altijd gerefereerd aan en verwezen naar Mozes. Maar wat de schrijver hier naar voren brengt, is dat God nu definitief gesproken heeft in de Zoon. Nu zijn de laatste dagen aangebroken; de periode waar de profeten naar verwezen hebben: de Messiaanse tijd. God spreekt door Hem alles, zoals Hij dat ooit deed door Mozes. Zo doet Hij dat nu in de Zoon.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1568" title="Speel af vanaf 26:08">▶ 26:08⟨/button> ⟨span>Introductie van de Zeven Heerlijkheden van de Zoon⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan komen we op een prachtig thema, mag ik wel zeggen. Want met deze inleidende woorden in Hebreeën 1 vers 1 wordt feitelijk de Zoon van God geïntroduceerd. Het definitieve Woord is aan de Zoon en in deze eerste verzen wordt een zevental heerlijkheden van Hem opgesomd. We zullen ze vanavond eens nagaan. Ik weet niet hoe ver we daarin komen; ik heb me daarin geen limiet gesteld, we zien wel. Maar er zijn prachtige dingen over wie die Zoon is.⟨/p>
⟨p>Dat zien we wel vaker, met name in de brieven van het Nieuwe Testament. Ik herinner me dat we hier op deze plaats toen ook gesproken hebben over de Colossensenbrief. En wat zagen we toen in het eerste hoofdstuk van de Colossensenbrief? Dat Paulus zo breed uitpakt en de heerlijkheid van de Zoon van Gods liefde gaat beschrijven. Hij is het beeld van de onzienlijke God, de eerstgeborene van elk schepsel. Nou, en dan gaat hij een hele rij heerlijkheden opsommen, opstapelen mag ik wel zeggen, van die Zoon van Gods liefde.⟨/p>
⟨p>Hier gebeurt in feite iets soortgelijks. Ik denk trouwens ook aan Johannes 1: "In het begin was het Woord en het Woord was bij God." Ook dat pakt meteen uit, zonder een inleiding, door meteen de volle schijnwerpers op de Zoon van God te werpen. Hier ook; hier wordt de Zoon geïntroduceerd in vers 1 en vervolgens wordt Hij in Zijn heerlijkheden beschreven. Laten we ze eens nagaan.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1682" title="Speel af vanaf 28:02">▶ 28:02⟨/button> ⟨span>Heerlijkheid 1: de Zoon als Lotsdeelbezitter van Alles⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Die Hij, staat er in de vertaling, die Hij – de Zoon dus – gesteld heeft tot erfgenaam van alle dingen. Ik waarschuw u nu alvast maar eventjes: we zullen toch wel eens een aantal dingen daarvan zien waarvan blijkt dat het toch anders staat dan wat de vertalers ons willen doen geloven. Hier valt het nog mee, maar ook hier opnieuw wijs ik erop dat er ook hier weer niet staat "die Hij gesteld heeft", maar "die Hij stelt", of "die Hij plaatst". Tijdloos. Die Hij plaatst tot een erfgenaam.⟨/p>
⟨p>Het Griekse woord voor erfgenaam is eigenlijk – met excuses dat het helemaal geen Nederlands woord is, maar hoe moet je het anders weergeven – het idee is niet een erfgenaam, maar een lotsdeelbezitter. Sommigen kennen de term misschien en het is even wennen, maar ik zou niet weten hoe je het anders zou moeten aangeven. Het idee is niet van een deel dat je verkrijgt doordat de erflater overlijdt en dan komt de erfenis vrij. Dat is niet het Griekse woord. Het gaat hier over een lotsdeel. Dat wil zeggen: een deel dat je door loting verkrijgt.⟨/p>
⟨p>Kijk ook, over Hebreeuws denken gesproken: de Hebreeën kenden dat maar al te goed. Want hoe was het al gegaan met het land Israël dat hen ten erfdeel was gegeven? We noemen het zo, maar het was feitelijk geen erfdeel; het was een lotsdeel. Door loting was het hele land aan hen toegekomen. Hoe die loting geschiedde, dat is weer een heel verhaal apart. Ik zou zomaar in de verleiding komen om daar wat over te gaan vertellen, want het heeft dan weer te maken met de Urim en de Tummim, waar ik aankomende zondag wat meer over hoop te vertellen. Dan zal het thema namelijk de efod van de hogepriester zijn – dat is een priesterschort. Maar goed, dat heeft dus ook met loting te maken, maar dat is ook het woord wat hier gebruikt wordt. Dus Hij is een lotsdeelbezitter.⟨/p>
⟨p>Voor het gemak spreek ik ook heel dikwijls over een erfgenaam, maar ik wil er eventjes op wijzen dat als je dat woord hoort, je moet denken aan iets wat door loting ten deel is gevallen. Zo zeggen wij dat trouwens ook; dat hoeft nog niet eens letterlijk door het werpen van het lot te zijn. Wij spreken toch ook over iets wat ons "lot" is. Dat wil helemaal niet zeggen dat er een loting heeft plaatsgevonden, maar het valt je ten deel. Dat is het idee. Dat hoeft dus helemaal niet door een erfenis te zijn. Misschien dat het begrip breed genoeg is om dat zelfs in te sluiten, maar het valt je ten deel als een lot. Dat is het.⟨/p>
⟨p>Wel, Hij is die lotsdeelbezitter, of zo u wilt: erfgenaam. Ik hoop dat u in ieder geval dat soort Bijbelse connecties automatisch bij dat woord betrekt. Als ik het heb over een erfgenaam of over een erfenis, dan moet je denken aan een lotsdeel; iets wat je ten deel valt. Hij, die Zoon – want daar gaat het dus over – Hij heeft tot ons gesproken in de Zoon, die Hij stelt of die Hij plaatst tot erfgenaam, tot lotsdeelbezitter van alles. Alsjeblieft, geen limiet, geen begrenzing, geen beperkingen eraan. Wat valt aan de Zoon ten deel? Wel, alles.⟨/p>
⟨p>Trouwens, een zoon heeft ook weer alles te maken met een erfgenaam of met een lotsdeelbezitter. De zoon is juist degene aan wie alles ten deel valt. En daar kom ik toch weer stiekem een beetje bij het begrip erfgenaam, want ze grijpen soms in elkaar over. Maar een zoon... denk ook aan wat er in Galaten 4 staat: wie een zoon is, die is ook een erfgenaam. Die valt ten slotte ook dat ten deel wat van de vader is. Zoonschap. Die Zoon, Hij is de Zoon van God en als zodanig valt Hem ten deel: wat? Nou, hier staat het: alles.⟨/p>
⟨p>En later in de brief wordt dat trouwens nog uitgelegd. Ik heb voor mij Hebreeën 2 vers 8... nee, Hebreeën 2 vers 5. Daar staat: "Want niet aan engelen heeft Hij de toekomende wereld, waarvan wij spreken, onderworpen." De toekomende wereld. Ga maar eens een keertje na wat Hem allemaal ten deel valt. Alle dingen! In de Efezebrief en in de Kolossenbrief wordt dat zo dikwijls benadrukt: ongeacht of het in de hemel is of op de aarde – alles. Dat alles valt Hem ten deel en Hij is door God als zodanig geplaatst. Dit is het eerste wat van de Zoon gezegd wordt: Hij is de erfgenaam, de lotsdeelbezitter, en alles valt Hem ten deel. Dat is het eerste. En dan?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2044" title="Speel af vanaf 34:04">▶ 34:04⟨/button> ⟨span>Heerlijkheid 2: de Maker van de Toekomende Aionen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En nu wordt het een beetje lastig. Daar staat: "door wie Hij ook". Dat klopt: "door wie Hij ook". In onze vertaling staat vervolgens dat Hij "de wereld geschapen heeft". Nou, laat ik dit even systematisch neerzetten: er staat hier niet "de wereld", er staat niet "geschapen" en er staat ook niet "heeft". Nee, er staat: "door wie Hij de aeonen maakt". Dat is wat er staat. Niet: "door wie Hij de wereld geschapen heeft". Het wijst ook niet terug naar het verleden — ja, in onze vertaling wel — maar het gaat hier niet over de wereld, het gaat over de aeonen. En het gaat ook niet over scheppen, maar over maken: door wie Hij de aeonen maakt of doet. Ziet u dat? Dat is een heel andere gedachte.⟨/p>
⟨p>God is de Schepper van alle dingen; Hij schiep alles met het oog op de Zoon die zou komen. Dat is waar. Maar hier wordt niet gewezen op wat men de pre-existentie van Christus voor Zijn geboorte noemt. Nee, het gaat hier over de Zoon. En sinds wanneer is Hij de Zoon? Wel, sinds Hij is verwekt door God Zelf bij de maagd Maria. Daar komen we straks nog op terug, of anders de volgende keer, maar in elk geval is Hij de Zoon van God omdat Hij door God verwekt is. Daarom heet Hij de eniggeboren Zoon van God. Wel, van die Zoon wordt gezegd: Hij is het door wie God de aeonen maakt.⟨/p>
⟨p>En als je dan vraagt: "De aeonen, welke aeonen dan?", dan zijn dat niet de voorbijgegane aeonen, want toen was de Zoon er nog niet eens. Nee, het gaat hier naar mijn stellige overtuiging — maar nu moet u oppassen, want het wordt hier niet "gepreciseerd", zoals dat met een mooi woord heet; het wordt hier niet heel exact aangegeven — over de toekomende aeonen. Er wordt simpelweg gesteld: God is het die door de Zoon de aeonen maakt. Zijn dat ook de tegenwoordige aeonen? Daar heb ik veel moeite mee om dat te zeggen, want deze aeon is de boze aeon die onder beslag ligt van de leugen. Er wordt van de tegenstander gezegd dat hij de god van deze aeon is (2 Korinthe 4:4). Nee, als er hier gesproken wordt over de aeonen, dan gaat het over de toekomende aeonen. Dat past op alle mogelijke manieren.⟨/p>
⟨p>Ik zal een paar dingen aangeven. In de eerste plaats wordt er gezegd dat die Zoon geplaatst is; God plaatst Hem tot een erfgenaam of tot een lotsdeelbezitter van alles. Wanneer zal dat waar zijn? Wanneer zal Hij die erfenis — om even in die termen te blijven — in ontvangst nemen? Dat is niet in deze aeon, maar in de toekomst. Zoals ik zojuist voorlas: "Niet aan engelen heeft Hij de toekomende wereld, waarvan wij spreken, onderworpen." Waarover heeft de schrijver van de Hebreeënbrief het? Hij heeft het over de toekomende wereld. Die zal Hij in ontvangst nemen, daar zal Hij over heersen en die aeonen zal Hij ook daadwerkelijk maken, vormen, beheersen en vormgeven in alle opzichten. Daar is Hij de Zoon van, de bezitter. Dat zijn de aeonen.⟨/p>
⟨p>Als deze boze aeon afgesloten wordt bij de voleinding, dan zal de toekomende aeon aanvangen. Dat wil zeggen: dat toekomende wereldtijdperk, voor het gemak de duizend jaren waarin satan gebonden zal zijn en de volkeren niet meer in staat zal zijn te verleiden. Maar daar blijft het niet bij, want ook de aeon die daarop volgt, op de nieuwe hemel en de nieuwe aarde, is de aeon waarin de Zoon zal heersen en die Hij vorm zal geven. Die zullen helemaal onder Zijn beslag komen; Hij zal heersen in recht en gerechtigheid. Die aeonen zijn de aeonen van de Zoon, waarin Hij de erfgenaam, de lotsdeelbezitter zal blijken te zijn. Het is niet voor niets als je het in het verband ziet: God plaatst Hem tot lotsdeelbezitter van alles, door wie Hij ook de aeonen maakt. Welke aeonen? De aeonen waar Zijn lotsdeelbezit mee verwant is: de toekomende wereld, de toekomende aeonen. Wel, die maakt Hij.⟨/p>
⟨p>Ik wil er nog eentje noemen. We hoeven niet ver te bladeren; slechts een paar verzen verder in vers 8 wordt er gezegd: "Maar van de Zoon zegt Hij: Uw troon, o God, is tot in de aeon van de aeon." Dat is helaas helemaal wegvertaald met "in alle eeuwigheid", maar dat kunt u wel vergeten. Dat staat er niet. Er staat: "tot in de aeon van de aeon". Dat men daar geen raad mee wist en het heel anders heeft weergegeven, daar kan ik ook niets aan doen, maar we doen bijbelstudie en dus wijs ik u op wat er echt staat. Er wordt hier gesproken over de troon van de Zoon. Hij zal heersen en Zijn deel ontvangen van alles. Wanneer? In de toekomende aeonen.⟨/p>
⟨p>Het geweldige van deze uitdrukking — en dit is het enige wat ik er even over wil zeggen, want anders ga ik te ver voor de fanfare uitlopen — is dat het ene het andere nog in heerlijkheid overtreft. "De aeon van de aeon" is zo'n typisch Hebreeuwse manier van zeggen. "Het heilige der heiligen" is gewoon het allerheiligste. Of het "Lied der liederen" is van alle liederen het meest overtreffende lied. Of de "Koning der koningen" is van alle koningen de overtreffende Koning. Het is eigenlijk een overtreffende trap. De "aeonen van de aeonen" zijn de meest overtreffende aeonen. Maar deze uitdrukking is nog bijzonderder: "de aeon van de aeon". Deze komen we maar één keer tegen in de hele Bijbel. Het wil zeggen dat de ene aeon de andere nog overtreft. Hij heerst in beide, maar de laatste aeon overtreft de voorgaande nog in heerlijkheid. Dat wil zeggen dat Hij straks zal beginnen te heersen in heerlijkheid op de troon van Zijn heerlijkheid; daarmee vangen de toekomende aeonen aan. Maar de aeon die daarop zal volgen, zal nog overtreffender zijn in heerlijkheid. Die aeonen maakt Hij.⟨/p>
⟨p>Daar wil ik het nu even bij laten in verband met deze uitdrukking. Het gaat erom aan te geven dat hier geen sprake is van de wereld of de kosmos die in het verleden geschapen is. Nee, God is het die de Zoon plaatst tot lotsdeelbezitter van alles, en Hij maakt door Hem ook de aeonen. Deze tweede heerlijkheid sluit direct aan op die eerste heerlijkheid die van Hem beschreven wordt, zodat we in de Hebreeënbrief meteen worden warmgemaakt en klaargestoomd voor dat wat gaat komen. De heerlijkheid van de Zoon zal Hem straks in de praktijk gegeven worden. Of ik het helemaal correct zeg, weet ik niet, want feitelijk is het zo dat alle dingen nu al onder Zijn voeten onderworpen zijn, maar wij zien het nog niet. Het is verborgen.⟨/p>
⟨p>Ik stel voor dat we eerst even een kopje koffie met elkaar gaan drinken en dan zullen we het voortzetten met dit derde punt. We waren gebleven bij vers 3, althans, daar zouden wij een aanvang mee maken. Dat is dan de derde heerlijkheid die hier beschreven wordt van de Zoon van God, nadat in vers 2 gesproken is dat Hij gesteld is tot een lotsdeelbezitter van alles en dat God door Hem de aeonen maakt — de toekomende wel te verstaan. En dan vervolgens als derde...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2664" title="Speel af vanaf 44:24">▶ 44:24⟨/button> ⟨span>Heerlijkheden 3 en 4: de Afstraling en het Embleem van God⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Deze, de Zoon dus. Het gaat hier overigens over de tegenwoordige tijd; dat blijkt niet echt uit de vertaling, maar wel in de grondtekst: "zijnde" (⟨em>being⟨/em>). Het gaat over Hem in het nu. Deze is de afstraling van Zijn heerlijkheid, waarbij de gedachte is dat Gods heerlijkheid zelf onzienlijk is. Bij afstraling denk je al gauw aan de zon, en daarbij heb je ook meteen een prachtig beeld. De zon zelf kun je niet zien; wat je ziet is het licht dat zij uitstraalt. Dat is feitelijk ook het geval bij God Zelf. God Zelf is de Onzienlijke – hoe vaak wordt dat niet van Hem gezegd? Maar wie is Jezus Christus dan? Hij is het beeld, het icoon van God, waardoor God zichtbaar wordt. De onzienlijke God maakt Zich zichtbaar in Hem.⟨/p>
⟨p>De afstraling, de uitstraling van de heerlijkheid van Hem. Ik dacht aan een tekst in de Korinthebrief waar Paulus schrijft, in 2 Korinthe 4 vers 6: "Want de God, die gesproken heeft dat het licht uit het duister zou schijnen, heeft het doen schijnen in onze harten." En dan staat er letterlijk: "tot verlichting van de kennis van de heerlijkheid Gods in het aangezicht van Christus." Hier heb je een soortgelijke gedachte, namelijk dat de heerlijkheid van God ergens gezien wordt. Waar wordt die gezien? God Zelf is de Onzienlijke, maar als die heerlijkheid van God zich manifesteert, dan is dat in het aangezicht van Christus, het aangezicht van Jezus Christus, de Gezalfde.⟨/p>
⟨p>En daar gaat het trouwens ook weer over de positie nu. Dat wil zeggen: Hij is de opgestane Heer en uit hoofde daarvan ook gezalfd met Gods Geest. Hij heeft onvergankelijk leven ontvangen, daardoor is Hij de Mashiach, de opgestane Christus. En waarin wordt Gods heerlijkheid gezien? In Hem. "Deze, de afstraling van zijn heerlijkheid" – van Gods heerlijkheid dus – "en de afdruk van zijn wezen."⟨/p>
⟨p>Bij het woord "afdruk" herken je, zelfs als je geen Grieks kent, ons woord "karakter". Ons woord karakter komt dus uit het Grieks. Een karakter is daarbij – zoals we dat in onze vertaling ook zien – een afdruk. Zoals je dat ook hebt met een karakter bij een letter; dat is gewoon een afdruk van een letter, een karakter dus. Het woord dat hier gebruikt wordt, geeft de Concordant Version weer met "het embleem": het embleem van Zijn wezen.⟨/p>
⟨p>Nou, daar moet ik toch even wat over vertellen, want er staat hier niet "de afdruk van zijn wezen", maar er staat hier letterlijk – ik heb hier een weergave uit het ISA-programma – het Griekse woord ⟨em>hypostasis⟨/em>. Dat kennen wij nog wel, althans in een iets afgeleide vorm: ons woord hypothese. Dat "hypo" is "onder" en het andere deel is "stelling" of in dit geval "staan". Onder-staan. ⟨em>Understand⟨/em>. Alleen is dat in het Engels, als je het samenvoegt, weer een heel ander begrip, vandaar dat het wat verwarrend is.⟨/p>
⟨p>Maar het idee is dat een ⟨em>hypostasis⟨/em> letterlijk een onderstelling is. Dat kennen wij ook; een onderstelling is een aanname. Vandaar ook de Engelse weergave: een ⟨em>assumption⟨/em>. Dat is grappig trouwens. Het woord komt, als ik me niet vergis, een stuk of zeven keer voor in het Nieuwe Testament en een paar keer wordt het door de vertalers ook weergegeven met "aanname". Als men het concordant had gedaan, had men dat ook hier zo weergegeven met een aanname: Hij is de afdruk van Zijn aanname, van Zijn onderstelling.⟨/p>
⟨p>Dat lijkt wat ingewikkeld, maar het idee daarbij is als volgt. God is de onzienlijke God, maar Zijn heerlijkheid wordt uitgestraald door Christus. Waar Gods heerlijkheid zichtbaar wordt, is dat in Christus. Hier is het idee: Hij is de afdruk, het embleem van alles wat God onderstelt. God Zelf is de Onzienlijke, en nu begrijp ik ook waarom men dat vertaald heeft met "wezen". Het wezen kun je niet zien; het wordt alleen verondersteld, aangenomen. Hij is het embleem van alles wat God onderstelt. Zeg ik het zo duidelijk? Van God Zelf wordt niets gezien, maar Hij is het die het embleem daarvan is.⟨/p>
⟨p>Je ziet hiermee trouwens dat deze derde heerlijkheid – deze derde zin – eigenlijk synchroon loopt met de vierde. Dus de afstraling van Zijn heerlijkheid is de afdruk van Zijn wezen. Het is niet exact hetzelfde, maar het loopt wel parallel. De afdruk van Zijn aanname. Alles wat God veronderstelt te zijn, daar is Hij het embleem van. Vandaar dat die twee hier in één adem worden genoemd. Juist de afgelopen dagen heb ik mezelf daar nog wat nader bij bepaald naar aanleiding van een vraag die ik kreeg.⟨/p>
⟨p>God Zelf is de Onzienlijke. Hoe vaak wordt Hij niet zo in de Bijbel genoemd? De ongeziene God die niemand zien kan. Welke vergelijking wilt gij op God toepassen? Een mens zou ook geen beeld van God moeten maken. Waarom niet? Omdat God Zichzelf voorziet van een beeld. En wie is dat beeld? Wie is het icoon van God? Zo wordt Hij genoemd. Ons woord "beeld" is in het Grieks eigenlijk "icoon". Wij mogen geen icoon van God maken, want dat past ons niet en dat kunnen wij helemaal niet. Bovendien doet God het Zelf: Hij voorziet Zich van een icoon, iemand door wie Hij Zich volkomen openbaart. Dat is de Zoon van Gods liefde. Hij is het karakter, het embleem van alles wat Hij veronderstelt te zijn. God Zelf is in die zin de onkenbare, de niet-waarneembare; Hij gaat alle begrippen te boven en te buiten. Maar dat is geen probleem: Hij is het die Zichzelf van boven naar beneden een beeld geeft, namelijk de Zoon die Hij Zelf daartoe verwekt heeft. De afdruk, het karakter, het embleem van Zijn onderstelling. En nu komen we bij het vierde.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3146" title="Speel af vanaf 52:26">▶ 52:26⟨/button> ⟨span>Heerlijkheid 5: Drager van het Al Door Gods Krachtig Woord⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Pardon, we zijn bij het vijfde punt: Hij die alle dingen draagt. Hij is de afstraling van Gods heerlijkheid en de afdruk, het karakter van Zijn wezen of aanname. Hier staat: die alle dingen draagt, die het al draagt. Vandaar dat ik even dit embleem erbij heb gehaald van de wereld, de kosmos, of hoe je het ook wilt noemen. Hij is degene die het draagt; de hele wereld wordt door Hem gedragen. Alles, ⟨em>ta panta⟨/em>. Het al wordt door Hem gedragen.⟨/p>
⟨p>En hoe dan? Door het woord Zijner kracht. Nu moet u even goed opletten. Als er staat "door het woord Zijner kracht", over wiens kracht gaat het dan? Wiens woord is het? Je zou zeggen – en dat heb ik zelf ook altijd gedacht, maar dat was niet nauwkeurig lezen – dat het gaat om het woord van Christus, het woord van de Zoon. Maar nee, het gaat over het woord van Gods kracht. Laten we het even goed lezen. God heeft in deze laatste dagen tot ons gesproken in de Zoon, die Hij, God, gesteld heeft tot erfgenaam van alle dingen, door wie Hij ook de aeonen maakte. Deze Zoon is de afstraling van Zijn heerlijkheid, dat wil zeggen van Gods heerlijkheid, en de afdruk van Zijn aanname, van Gods aanname.⟨/p>
⟨p>Deze Zoon is het die alle dingen draagt. Dat wil zeggen: de Zoon draagt alle dingen door het woord Zijner kracht. Dat wezen en die heerlijkheid gaan over God, dus "Zijner kracht" gaat ook over God. Hij draagt alle dingen. Hoe doet Hij dat? Wel, door het woord van – letterlijk – de declaratie van de kracht van Hem. Dit woord betekent eigenlijk letterlijk de uitspraak van God. Als God spreekt, is dat krachtig. Vandaar ook de declaratie van Zijn kracht. De vertalers geven het soms een beetje vrij weer als "Zijn krachtig woord", maar daar heb ik weinig bezwaar tegen. Het idee is duidelijk: Zijn krachtig woord.⟨/p>
⟨p>Wiens krachtig woord? Gods krachtig woord. En hoe is de Zoon in staat om de pilaar te zijn, de drager van het al? Wel, dat kan Hij zijn door Gods krachtig woord. God heeft namelijk tot Hem gesproken en over Hem gesproken. Ver voordat Hij verwekt werd, had God dat al gedaan. Sterker nog, alle dingen zijn geschapen met het oog op Hem; met het oog op Hem die zou komen. En nu is Hij er, en nu is Hij degene die de basis is van alles. De wereld wordt door Hem gedragen. Hoe komt dat? Omdat God Zijn woord gegeven heeft en gesproken heeft aangaande Hem. Hij is dus de drager van deze wereld.⟨/p>
⟨p>Dat zal ook blijken, want deze hele wereld zal Hem straks ten deel vallen. In de praktijk is Hij degene door wie de aeonen gemaakt zijn, maar dat is zo omdat Gods krachtig woord heeft geklonken aangaande Hem. Daarom is Hij immers ook gekomen. In de volheid des tijds heeft God Zijn woord in Hem vervuld en alles wordt door Hem gedragen. Hier staat het: dragende het al door Gods krachtig woord. Het is een geweldige gedachte dat Hij degene is die de basis vormt. Sterker nog, heel de wereld heeft God gemaakt met dat oogmerk. Dat is een gedachte waar we het al eens eerder over hebben gehad naar aanleiding van de Kolossenzenbrief: God heeft heel de wereld gemaakt met het oog op Zijn Zoon, aan wie Hij alles als lotsdeel ten deel zou laten vallen.⟨/p>
⟨p>Zodoende is de Zoon van God het middelpunt van heel de schepping. Hier wordt gezegd: Hij draagt het al. Hij is de dragende kracht van het al vanwege Gods krachtig woord. Ik weet niet hoe ik het duidelijker zou moeten zeggen dan dat. Maar laten we echter even verder gaan. U vindt misschien dat ik wat lang blijf steken in deze eerste verzen, maar dat is met een opzet. Die eerste verzen van de Hebreeënbrief zijn namelijk zo geladen. In deze eerste vier verzen wordt meteen eigenlijk al een samenvatting gegeven van alles wat gaat volgen. In wezen gaat deze hele brief over de Zoon van God en over hoe uitnemend Hij is boven alles.⟨/p>
⟨p>Dat wordt in zeven krachtige punten samengebald in deze eerste verzen van deze brief. Daarom sta ik daar wat langer bij stil dan ik bij de rest zal doen – althans, dat is mijn planning. Gelooft u daar niks van? Nee? Nou ja... toch zit er soms een verschil in het soortelijk gewicht van bepaalde woorden. Dit is de basis van de hele brief. Dus Minnie, we zullen het zien. Maar dit is ook een beetje een excuus om aan te geven dat we hier heel aandachtig bij stil moeten staan. Hij is de drager van alle dingen. Waarom? Wel, vanwege het krachtige woord van God.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3546" title="Speel af vanaf 59:06">▶ 59:06⟨/button> ⟨span>Heerlijkheid 6: de Ware Betekenis van Offer en Reiniging⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Punt 6: Hij heeft, na de reiniging der zonden tot stand gebracht te hebben, Zich gezet aan de rechterhand van de majesteit in den hoge. Nou, ook hier staat het in de grondtekst eigenlijk korter en veel meer samengebouwd. Er wordt niet eens gesproken over "tot stand gebracht te hebben", zoals de vertalers dat hebben weergegeven. In de grondtekst staat er alleen maar "maken", maar de vertalers hebben het weergegeven met "na tot stand gebracht te hebben". Nou, daar voeg je een heleboel gedachten aan toe hoor. Wat er feitelijk staat, is: de reiniging van zonde doende, oftewel makende. Dat is het.⟨/p>
⟨p>Dit is de zesde heerlijkheid die van Hem gegeven wordt. Hij is de Zoon, alle dingen vallen Hem ten deel. Hij is de drager van alle dingen. Nu wordt hier als zesde van Hem gezegd: Hij is degene die de reiniging van zonden doet. Het gaat er nog niet eens om wat dat precies is, voor wie en in welke uitwerking; daar gaat de brief later uitgebreid bij stilstaan. Hier gaat het puur om het punt dat Hij het is die de reiniging van de zonden tot stand brengt of doet.⟨/p>
⟨p>Ik heb hier expres een embleem, een soort plaatje of illustratie van een offer bij gegeven, want dat is wat in de rest van de brief heel uitgebreid betoogd gaat worden. Hoofdstuk 9 en hoofdstuk 10 gaan zo diep in op de betekenis van het offer van Christus. Daarbij zeg ik nu alvast: het offer van Christus is niet alleen maar Zijn sterven. Nee, laat ik het nog even sterker zeggen: het offer van Christus is niet Zijn sterven; het offer van Christus is Zijn opstanding. Natuurlijk moest Hij sterven, maar laat ik het duidelijk maken aan de hand van deze illustratie van een offer.⟨/p>
⟨p>Wat was een offer? Is dat een dier dat je slacht? Nee. Een offer is een dier dat geslacht is en dan vervolgens op een verhoging terechtkomt, een altaar, en dan opstijgt tot God als een liefdelijke reuk. Dat is een offer. Een offer is niet een slachting; een slachting is alleen de noodzakelijke voorwaarde tot het offer. Het offer zelf is dat wat opstijgt, en wat opstijgt heeft te maken met wat er na de slachting gebeurt. Dit is zo essentieel, want ik weet niet hoe uw gedachten daarover zijn, maar ik ben er in ieder geval mee grootgebracht en ik weet zeker dat negenennegentig procent van alle christenen — of waarschijnlijk nog veel meer — bij het offer van Christus denkt aan Zijn sterven. En dat is fout. Het is niet zo dat het er niets mee te maken heeft, maar het offer veronderstelt het sterven en de slachting, terwijl het offer zelf dat letterlijk overstijgt. Het is dat wat opstijgt na de slachting.⟨/p>
⟨p>Ik zeg het er nu alvast even bij, want laat ik Hebreeën 9 noemen. Daar wordt ook gesproken over die reiniging, hetzelfde woord dat hier gebruikt wordt: de reiniging van zonden. Welnu, in Hebreeën 9 wordt gesproken over hoeveel te meer het bloed van Christus — die door de eeuwige Geest Zichzelf als een smetteloos offer aan God gebracht heeft (eigenlijk staat ook dit in de aorist) — ons bewustzijn zal reinigen van dode werken om de levende God te dienen. Hier wordt gesproken over wat er gebeurt met het bloed in het algemeen van een lam. Een dier werd geslacht en in Hebreeën 9 gaat het dan over de Grote Verzoendag. Dat bloed werd vervolgens ingebracht — na de slachting dus — in het heiligdom.⟨/p>
⟨p>Hier betoogt de schrijver van de Hebreeënbrief dat het bloed van Christus spreekt van Zijn slachtoffer, van Zijn sterven, en van wat daarna daarmee gebeurde. Hij is ingegaan in het hemels heiligdom, als de Opgestane natuurlijk. Wanneer is Hij ingegaan in het hemels heiligdom? Dat was toch als de Opgestane? Welnu, wij kennen een levende Heer en Hij reinigt, zo staat het hier ook, ons bewustzijn. Hier worden de Hebreeën aangesproken: Hij reinigt het bewustzijn van dode werken. Hij neemt het oude weg, het oude bestaan, en Hij geeft nieuw leven in de plaats. Dat is reiniging. Het oude wordt weggedaan en iets totaal nieuws komt daarvoor in de plaats. Dat is reiniging. Vandaar ook: ons bewustzijn reinigen van dode werken. Het is leven dat daarvoor in de plaats komt en vandaar ook om de levende God te dienen. Het spreekt allemaal van leven.⟨/p>
⟨p>Het zal ongetwijfeld een gedachte zijn waar we nog wel vaker noodzakelijk naar gewezen worden. Wij wijzen er nu even op in verband met dit punt: Hij is degene die de reiniging van zonde tot stand brengt. Hoe? Wel, door Zijn offer. Daarmee is de zonde definitief voorbij; Hij maakt ons daar schoon van en dat is wat reiniging is. Daarmee is de zonde verleden tijd. En door wie? Wel, Hij is het die dat doet.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3929" title="Speel af vanaf 01:05:29">▶ 01:05:29⟨/button> ⟨span>Heerlijkheid 7: Gezeten in Rust Ter Rechterzijde van de Majesteit⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan komen we bij de zevende heerlijkheid die van Hem wordt gegeven. Dat is de afsluitende, zoals u zelf ook wel kon nagaan: het getal van de volheid. In dit zevental heerlijkheden wordt als laatste genoemd: Hij is gezeten aan de rechterhand van de majesteit in den hoge. Er staat trouwens niet dat Hij Zich heeft gezet, maar dat Hij is gezeten. Het is geen eigen initiatief van Hem geweest. Ook dat wordt trouwens later in de Hebreeënbrief aangehaald, in hoofdstuk 5 vers 4: niemand matigt zichzelf die waardigheid aan. Het gaat daar over de plaats die Hij nu krijgt; die plaats is Hem gegeven. Hij heeft Zich niet gezet op eigen initiatief, Hij is gezeten aan de rechterhand van de majesteit in den hoge. Daarbij duidt het woord 'gezeten' op rust. Zitten is rust.⟨/p>
⟨p>Dat is een waarheid die met name in Hebreeën 10 weer wordt uiteengezet en toegelicht. De schrijver van de Hebreeënbrief vertelt daar zo geweldig over de tabernakel. In die tabernakel staan geen stoelen. Wist je dat? Alles wat daar plaats moest vinden, wordt uitgebreid beschreven, maar stoelen waren er niet. Dat wordt ook toegelicht: dat is logisch, want elke priester staat bij zijn dienst, want het werk is nooit af. Maar dan zegt de schrijver: "Deze echter is eens voor altijd gaan zitten." Hij heeft namelijk eenmalig het offer gebracht en daarmee is het werk gedaan. En dus is er rust. Hij is gezeten, Hij zit. En wij zien Hem zitten. Eigenlijk is dat wat een gelovige is: iemand die Hem ziet zitten. En dat bedoel ik heel letterlijk en figuurlijk, hoe je het ook maar hebben wilt. Wij zien Hem zitten, terwijl een heleboel mensen Hem niet zien zitten. Waarom zie je Hem niet zitten? Nou, dan moeten je ogen daarvoor geopend worden. Dan moet je je bril opzetten, Walter. Daar hadden we het al over. Dat begrijpen alleen Walter en ik.⟨/p>
⟨p>Goed, Hij is gezeten aan de rechterhand van de majesteit in den hoge. Letterlijk staat er trouwens 'aan de rechterhand', maar in het Grieks staat dat nooit zo. Wij moeten zoiets dan weergeven, maar er staat eigenlijk gewoon 'rechts', 'in rechts'. Ik weet wel dat dit geen goed Nederlands is, maar er staat gewoon 'rechts'. Als je het heel neutraal weer zou geven, dan moet je zeggen: aan de rechterzijde. Waar staat de rechterhand of de rechterzijde voor? Zowel in de Bijbel als in het gewone spraakgebruik staat dat altijd voor 'vooraan'. Rechts spreekt van voorrang. Dat moet je niet aan een Engelsman vragen, maar normale mensen weten dat. Rechts is een plaats van eer en daarmee ook van voorrang. Zoals trouwens links — laat de mensen in Den Haag het maar niet weten — een beeld is van oneer en vernedering. Dat is een heel mooi onderwerp, maar daar ga ik nu verder niet op in. Het moet bekend zijn: iemands rechterhand is iemand die een positie van eer bekleedt. Of je dat nou letterlijk of figuurlijk neemt, maakt niet uit, maar dat is de betekenis van het begrip.⟨/p>
⟨p>Hij is gezeten — dat is rust — in de 'rechts' — dat is voorrang, een positie van eer die Hem is toegekend — van de majesteit in hoogten. Let op het meervoud: van de majesteit in hoogten. We moeten eventjes doorbladeren in deze brief naar hoofdstuk 8 vers 1. Daar gaat Paulus, ik noem hem maar even zo, samenvatten. Als u de brief wilt onderverdelen, dan begint hier echt iets nieuws. Hij begint dan met een samenvatting: "De hoofdzaak van ons onderwerp is..." Er zijn dus al heel wat hoofdstukken gepasseerd. De hoofdzaak van ons onderwerp is dat wij zulk een hogepriester hebben die gezeten is ter rechterzijde van de troon der majesteit in de hemelen. Dan weet u meteen wat deze uitdrukking betekent. Want hier in Hebreeën 1 vers 3 werd gezegd: "is gezeten aan de rechts van de majesteit". Welke majesteit? Dat lijkt me niet zo moeilijk. Maar dan vervolgens: "in den hoge", of letterlijk "in hoogten". Welke hoogten? Blader even door en het antwoord krijgt u zo op een presenteerblaadje aangediend, want daar staat: Hij is gezeten ter rechterzijde van de troon der majesteit. De majesteit staat uiteraard voor de troon, dat lijkt mij nogal wiedes; de majesteit is immers de Koning. En wat zijn die hoogten dan? Dat zijn de hemelen. Welke hemelen er ook zijn, want ze zijn er in meervoud. Hoeveel dat er zijn is nog een verhaal apart, maar in ieder geval drie.⟨/p>
⟨p>Hij is daar gezeten aan de troon der majesteit in de hemelen, waarbij het idee hier al is dat die hogepriester waar hier sprake van is, niet alleen maar een hogepriester is, maar ook een Koning. Want Hij is gezeten — wij hebben een hogepriester — ter rechterzijde en in voorrang van de troon der majesteit in de hemelen. Een priester die op een troon zit, dat doet denken aan Melchizedek. Dat was juist het onderwerp waar het in Hebreeën 7 over ging: Melchizedek, de koning-priester van Salem.⟨/p>
⟨p>Als we weer even teruggaan naar Hebreeën 1: hier wordt de Zoon heel triomfantelijk geïntroduceerd. Die Zoon van God en Zijn heerlijkheden, een zevental in aantal, worden zo opgesomd, opgestapeld en gepresenteerd. Dat is de Zoon van God. Dat is degene waar het allemaal om ging en Hij is het definitieve kanaal waardoor God van Zich doet horen. In het laatste der dagen spreekt God door Hem tot ons.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4431" title="Speel af vanaf 01:13:51">▶ 01:13:51⟨/button> ⟨span>De Betere Naam: de Zoon Is Uitnemender Dan Engelen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In vers 4 wordt er nog aan toegevoegd: "zoveel machtiger geworden dan de engelen." In de vertaling staat "machtiger", maar weet u wat er letterlijk staat? Er staat letterlijk "beter". En dat is een van de sleutelwoorden in deze brief. Het begrip "beter", dit woord "beter", komt dertien keer voor in deze Hebreeënbrief. Je mag gerust zeggen dat het in de Hebreeënbrief gaat over Hem die het betere vertegenwoordigt. Hij is beter dan de engelen, Hij is beter dan Mozes, beter dan Jozua (Hebreeën 4), beter dan Melchizedek (Hebreeën 7), beter dan Aäron (Hebreeën 8), enzovoort. Hij is het betere offer, het betere verbond waar Hij ook borg voor staat. Iedere keer dat betere; Hij is overtreffend.⟨/p>
⟨p>Waarom wordt dat hier gezegd van de Zoon? Waarom is Hij overtreffend boven de engelen? Dat moet je heel goed bedenken. Wellicht dat ik de volgende keer daar nog wat nader op in zal gaan, maar ik wil nu alvast zeggen dat hier in Hebreeën 1 – in mijn Bijbeltje staat het trouwens ook boven de tekst: "de Zoon boven de engelen", de vertalers zijn ons daarin van dienst – eigenlijk de hele clue van dit eerste hoofdstuk staat: de Zoon staat boven de engelen.⟨/p>
⟨p>Waarom is dat van belang? Dan moet je weer de Hebreeuwse achtergrond begrijpen. Wat was namelijk het Hebreeuwse denkbeeld? Wat dachten die Hebreeën? Waar gaat het Jodendom om? Het Jodendom gaat om de wet van Mozes, nietwaar? Maar hoe was die wet ooit aan Mozes gegeven? Door de bediening van engelen. Dat staat trouwens ook in hoofdstuk 2 vers 2. Maar ook in het Nieuwe Testament wijst Stefanus erop en Paulus wijst er in Galaten 3 op. Hier in hoofdstuk 2 vers 2 zegt de schrijver: "Want indien het woord, door bemiddeling van engelen gesproken, van kracht is gebleken..." enzovoort. Dan gaat het over de wet die door engelen is besteld aan Mozes op de berg Sinaï. God heeft dat gedaan door middel van engelen. Feitelijk was dat hele oude verbond, de wet van Mozes, een woord dat door bemiddeling van engelen aan Israël gegeven was. Maar nu heeft God niet gesproken door middel van engelen; God spreekt door de Zoon. En die Zoon is zoveel meer dan wie dan ook van de engelen. Dat is waar het in Hebreeën 1 over gaat.⟨/p>
⟨p>Daar zullen we het de volgende keer ook over hebben, maar laat ik u alvast een opstapje geven als een soort smaakmaker om meteen de toon te zetten. Wat wordt er dan gezegd? "Hij is zoveel beter geworden dan de engelen, als Hij uitnemender naam boven hen als lotsdeel ontvangen heeft." Uitnemender, ⟨em>more excellent⟨/em>. Hij is zoveel uitnemender. Waarom? Wel, dat blijkt alleen al uit de naam die Hij heeft ontvangen. En welke is die naam? Zoon. "Zoon" is niet zomaar een titel, "Zoon" is een naam. Zo wordt het hier ook genoemd. Die naam van de Zoon is zoveel uitnemender dan engelen. Engelen zijn slechts... het woord "engel" betekent gewoon een boodschapper. Maar de Zoon, aan Hem valt alles ten deel. Hij is de Zoon, Hij is niet slechts een boodschapper. Natuurlijk spreekt God door middel van Hem, maar Hij is Zoon en Hij heeft een zoveel uitnemender naam als Hem ten deel is gevallen.⟨/p>
⟨p>Immers, vers 5: "Tot wie van de engelen heeft Hij ooit gezegd..." En nu komt het: het eerste citaat uit de Hebreeuwse Bijbel. Er zullen er nog vele tientallen volgen, misschien wel honderd; ik weet het niet precies, ik heb ze nooit geteld. Maar er worden in deze brief ontzettend veel citaten gegeven, allemaal uit de Hebreeuwse Bijbel, ons Oude Testament. Het eerste citaat dat hij geeft, is uit Psalm 2 vers 7: "Tot wie der engelen heeft Hij ooit gezegd: Mijn Zoon zijt Gij, U heb Ik heden verwekt?"⟨/p>
⟨p>Het is een profetische psalm die in de eindtijd zijn vervulling krijgt. Ik blader er even naartoe om ook goed te kunnen citeren. In vers 2 staat: "De koningen der aarde scharen zich in slagorde en de machthebbers beraadslagen tezamen tegen de Here en tegen Zijn Gezalfde." Er staat in het Hebreeuws gewoon Zijn ⟨em>mashiach⟨/em>, Zijn Messias, de Christus dus. "Laat ons hun banden verscheuren en hun touwen van ons werpen." Hier gaat het over het moment dat in de nabije toekomst vervuld zal worden, namelijk dat alle volkeren ten strijde zullen trekken tegen Jeruzalem. En dan staat erbij: "Die in de hemel zetelt, lacht; de Here spot met hen." Dan spreekt Hij tot hen in Zijn toorn en verschrikt hen met Zijn gramschap. Dan volgt het antwoord in vers 6: "Ik heb immers Mijn Koning gesteld over Zion, Mijn heilige berg." En dan volgt het citaat uit vers 7: "Ik wil gewagen van het besluit: de Here sprak tot mij (tot de Messias): Mijn Zoon zijt Gij, Ik heb U heden verwekt."⟨/p>
⟨p>En dan zegt God tegen Hem: "Vraag Mij en Ik zal volkeren geven tot Uw erfdeel, tot Uw lotsdeel, en de einden der aarde tot Uw bezit." Dit is zo'n duidelijke Messiaanse psalm, letterlijk, want het gaat over de ⟨em>mashiach⟨/em>, de Koning, degene die door God gesteld is tot Koning over Zion, wereldwijd zelfs. Maar wie is die Messias? Wel, dat is wat hier gezegd wordt: die Messias is niemand minder dan de Zoon van God. God Zelf verwekt Hem, dat is wat er staat: "Mijn Zoon zijt Gij, Ik heb U heden verwekt." Waar slaat dat "heden" op? Zullen we die vraag parkeren tot een volgende keer? Want dat is nog weer een heel mooi verhaal apart.⟨/p>