⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Inleiding: een Tussentijd in de Heilsgeschiedenis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En inderdaad, wij gaan vanavond weer verder met het Johannesevangelie en met Johannes 4, waar we inmiddels al een paar avonden mee bezig zijn. We vervolgen de bespreking van dat hoofdstuk en het beroemde gesprek dat Jezus gevoerd heeft met de Samaritaanse vrouw. Dat verblijf van een paar dagen daar in Samaria... ja, daarover valt toch wel heel veel te melden. Al was het alleen maar omdat dit hoofdstuk maar liefst 54 verzen telt en die geschiedenis van Samaria tot en met vers 42 loopt, dus dat is een lang gedeelte.⟨/p> ⟨p>Er komt trouwens nog iets bij: Johannes is de enige die ons deze geschiedenis verhaalt. Mattheüs, Markus en Lukas spreken hier niet over. We hebben al vaker overwogen dat Johannes in zoveel opzichten blijk geeft kennis te hebben van de dingen die later door de apostel Paulus ook bekendgemaakt zijn: van de verborgenheid, van de tussentijd, over het feit dat Israël gestruikeld is en dat het heil naar de natiën is gegaan voor een zekere periode. Ook deze geschiedenis illustreert dat weer. Ik kan me zo voorstellen, even vanaf het aardse niveau bezien en los van het feit dat hij natuurlijk geïnspireerd werd toen hij deze dingen optekende, dat Johannes, nadat hij eenmaal kennis had gekregen van de ontwikkelingen van de heilsgeschiedenis en ook kennis had gekregen van de verborgenheid... Per slot van rekening — dat wil ik er nog even bij zeggen...⟨/p> ⟨p>Je leest in Efeze 3 — ik heb er geen dia van, maar daar staat het, ik lees het dan maar even voor. In Efeze 3 vers 6 is het geloof ik. Ja, daar staat dat geheimenis. Daar spreekt Paulus over het feit dat het geheimenis aan hem bekend is gemaakt, dat ten tijde van vroegere geslachten niet bekend is geworden aan de kinderen der mensen. Ik lees nu uit vers 5: "...zoals het nu geopenbaard is aan de heiligen." En dan staat er: "Zijn apostelen en profeten." En dan: "Dit geheimenis, namelijk dat de natiën..." et cetera. Daar gaat het me nu even niet om, de inhoud van het geheimenis. Maar het gaat er even om dat dat geheimenis geslachtenlang, ook zelfs de aionen die daaraan voorafgegaan zijn, onbekend was. Nu is het aan Paulus bekendgemaakt en vervolgens geopenbaard aan zijn apostelen en profeten. Ik zet nu even een dikke streep onder het woordje "apostelen". Dat zijn toch in ieder geval de twaalf; ik zou niet weten wie anders. Dus ook Johannes en Petrus hebben kennis van deze dingen gekregen via de apostel Paulus.⟨/p> ⟨p>Moet u zich eens voorstellen dat Johannes deze dingen gehoord heeft — in hoeverre hij dat allemaal verstaan heeft, is nog weer een ander ding — maar vervolgens heeft hij teruggekeken op het leven van de Heer, op het leven van Jezus, en heeft daarin patronen gezien die gewoon parallel lopen met dat wat de apostel Paulus had bekendgemaakt. Een geschiedenis als deze, waar we het vanavond over hebben, illustreert dat. We zijn het al eerder tegengekomen in verband met de bruiloft te Kana, maar ook hier — en we zullen het nog vele keren meemaken als we het Johannesevangelie zo lezen en met elkaar bespreken — zien we weer zo'n onderbreking in de heilsgeschiedenis geïllustreerd. De Heer gaat naar Zijn vaderland, maar onderweg verblijft Hij gedurende twee dagen in een heidens land. Want dat is eigenlijk wat het is, laat ik het anders zeggen: niet-Joods. In Samaria. Daar verblijft Hij en daar ontmoet Hij vele gelovigen. Dat wil zeggen: het Woord wordt daar gesproken en dat vindt een geweldige ingang in die tijd van onderbreking.⟨/p> ⟨p>En dan, na die twee dagen, vertrekt Hij weer en komt vervolgens in Kana. Nou ja, u weet wat er in Kana gebeurde, en dat was weer op de derde dag. Ik bedoel maar te zeggen: dat verraadt kennis van de dingen die de apostel Paulus bekendmaakt, namelijk dat het heil naar de natiën zou gaan voor een periode en vervolgens ook weer bij Israël terug zou keren. Zeker. Maar nu maakt God zo'n omweg. Eigenlijk is dat wat de Heer hier ook doet. Het is een onderbreking, een tussentijd, een intermezzo. We hebben eigenlijk al heel veel dingen daarvan overwogen. Dit zeg ik eigenlijk alleen maar even vooraf. Terwijl ik in de auto zat, hierheen op weg, dacht ik eraan en had ik me voorgenomen om daar in ieder geval de bespreking mee te starten: Johannes, die kennis heeft gehad van de verborgenheid en dat dus ook geïllustreerd heeft gezien in het leven van de Heer. En dat op een verborgen wijze. Kijk, in zo'n geschiedenis als deze wordt dat verder allemaal niet uitgelegd, maar de patronen herken je als je de verborgenheid kent. Het is dus noodzakelijk om de verborgenheid te kennen om deze patronen te herkennen. Anders lukt dat niet; anders zie je hier alleen maar mooie verhalen. Nee, het zijn tekenen en het zit vol met typologie en met verborgen betekenissen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="395" title="Speel af vanaf 06:35">▶ 06:35⟨/button> ⟨span>De Samaritaanse Vrouw als Type van de Tien Stammen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We blikken nog even terug op wat we hebben gezien: die ontmoeting met de Samaritaanse vrouw daar aan de bron van Jakob. We hebben gezien dat deze Samaritaanse vrouw een type is van de tien stammen. U weet, Israël werd na het koningschap van Salomo verdeeld in de twee stammen – het rijk van Juda – en de tien stammen van Israël, ook wel Jozef of Efraïm genoemd. In ieder geval zijn dat de tien stammen en zij is daar een type van.⟨/p> ⟨p>Er zijn een paar overwegingen daarbij. Samaria was namelijk ook het gebied van de tien stammen; de stad Samaria was zelfs de hoofdstad van het tien-stammenrijk. En dan heb je nog een hele bijzondere connectie, want over de tien stammen lezen we in de profeten dat zij hoereerden. Dat is de bekende beeldspraak en dat moet je eigenlijk vrij letterlijk nemen. Kijk, de Heer was getrouwd met zijn volk en dat betekent dus dat als zijn volk andere goden achterna liep, het feitelijk hoereerde. Afgoderij was voor Israël dus echt hoererij; men was namelijk getrouwd met de Man, de Heer Zelf.⟨/p> ⟨p>Wel, de tien stammen hoereerden en ze zijn uiteindelijk ook van Gods wege met een scheidbrief weggezonden. Zo zijn ze eigenlijk ook voor het grootste gedeelte verdwenen onder de natiën. Daarover is meer te zeggen dan wat ik nu doe, maar daar komt het echt op neer. Wel, dat is wat deze vrouw eigenlijk ook uitbeeldt. Deze vrouw had ook geen man. De man die ze had, dat was haar eigen man niet; dat was inmiddels nummer vijf, geloof ik. Maar in ieder geval zie je ook daarin weer een parallel.⟨/p> ⟨p>Dat betekent trouwens ook dat als het heil, de boodschap van redding, naar de natiën toe gaat, het eigenlijk ook terechtkomt bij die tien stammen. Want de tien stammen zijn verdwenen onder de natiën. Dus als het heil naar de natiën gaat, gaat het feitelijk ook weer naar de tien stammen. Begrijpt u de gedachte? Waar zijn ze gebleven? Nou ja, eigenlijk zijn ze hun identiteit kwijtgeraakt. En dat betekent dat wanneer het Joodse volk is gestruikeld en het heil naar de natiën is gegaan – zoals Paulus dat uiteenzet in zijn brief – het daarmee dus inderdaad ook terechtkomt bij die tien stammen. Daar is deze Samaritaanse vrouw echt een uitbeelding van: van de natiën, of meer specifiek van Efraïm, van de tien stammen.⟨/p> ⟨p>Dan moet ik er trouwens nog wel iets bij zeggen, want wat lazen we nog in Johannes 4? Over deze bron lazen we in vers 4 en 5: Hij moest door Samaria gaan en kwam dan in een stad van Samaria genaamd Sichar, dicht bij het veld dat Jakob aan zijn zoon Jozef gegeven had. Let op: Jozef. En Jozef is een van de namen van het tien-stammenrijk. Ze worden heel vaak Efraïm genoemd, maar ook Jozef.⟨/p> ⟨p>Er zit daar nog een gedachte bij en ik hoop dat u het oppakt. Want ik realiseer me terwijl ik erover spreek dat het ook wel mysterieus is. Op een hele verborgen wijze gaat God daarin zijn weg. Maar het eerstgeboorterecht was gegeven aan Jozef, toch? Het eerstgeboorterecht kwam terecht bij Jozef en vandaar ook weer bij Efraïm. En dat houdt dus ook in dat als het heil nu in onze dagen naar de natiën gaat, de grootste zegen die God te geven heeft inderdaad terechtkomt bij de natiën en daarmee feitelijk ook bij de tien stammen. Ik denk dat ik hier nogmaals een keertje wat systematischer een avond over moet beleggen om dit zo eens uiteen te zetten, want hier zit nogal wat aan vast.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="708" title="Speel af vanaf 11:48">▶ 11:48⟨/button> ⟨span>De Bron van Jakob als Beeld van de Schriften⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nog even naar deze dia over de bron van Jakob. Over de Samaritaanse vrouw sprak ik al even als type van de natiën, en meer specifiek van de tien stammen. Maar ook de bron van Jakob zelf is een type van het Woord van God; dat kan niet anders. Het is het Woord Gods dat aan Jakob was toevertrouwd. Zo was het toch? We zullen het trouwens vanavond nog in een ander verband op een andere dia zien: de woorden Gods zijn aan Jakob toevertrouwd.⟨/p> ⟨p>Het water dat de bron levert en produceert, is uiteraard precies wat de Heer in dit hele gesprek uitdrukt. Hij zegt tegen die vrouw dat dit een type is van wat Hij te bieden heeft: Zijn woord, namelijk woorden van eeuwig leven. Het is het leven dat Hij aan het licht bracht. We hebben de vorige keer vooral gezien dat dit levende water een type is van wat Hij spreekt – "Mijn woorden zijn geest en leven" – maar het is ook een type van wie Hij zelf is: de Opgewekte uit de doden. Eigenlijk is dat het grote onderwerp van de hele Schrift: de opgewekte Christus.⟨/p> ⟨p>Dat levende water wordt aan deze arme Samaritaanse vrouw gegeven; daarover wordt gesproken. Het valt haar zomaar ten deel. Hoewel ze niet-Joods is, komt het toch bij haar terecht, en zoals we straks zullen zien, geldt dat ook voor al haar stadsgenoten.⟨/p> ⟨p>We hebben de vorige keer al een groot deel van dat gesprek gevolgd en zijn er zinsdeel voor zinsdeel doorheen gegaan. Het is de Heer die haar aanspreekt als Hij zegt: "Ga heen, roep uw man en kom hier." Wanneer zij antwoordt dat ze geen man heeft, zegt de Heer: "Terecht zegt u dat." Zij is onthutst en verbaasd dat de Heer daarvan zo precies op de hoogte is en ze zegt dan ook: "Heer, ik zie dat Gij een profeet zijt."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="856" title="Speel af vanaf 14:16">▶ 14:16⟨/button> ⟨span>De Oude Strijdvraag: de Berg Gerizim of Jeruzalem?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan komt de vrouw met een hele belangrijke vraag. Ik heb wel eens gehoord dat dit een soort afleidingsmanoeuvre zou zijn geweest van deze vrouw om het gesprek op dit onderwerp te brengen, zoals dat in vers 20 naar voren wordt gebracht, maar ik denk dat dat helemaal niet zo is. Sterker nog, de Heer neemt haar vraag juist heel serieus. Als zij deze dingen over het grote verschil tussen de Joden en de Samaritanen aanstipt, neemt de Heer dat serieus; Hij wordt niet van zijn apropos gebracht. Integendeel, het is juist de opmaat voor een heel belangrijk onderwijs.⟨/p> ⟨p>De vrouw zegt: "Onze vaderen hebben op deze berg aanbeden." Als ze zegt "deze", dan kan ze dat zo aanwijzen. Dit was bij Sichar – ik heb u de vorige keer ook een kaartje laten zien – vlakbij de bron van Jakob die er nog steeds is. Die lag vlakbij de berg Gerizim en vlakbij Sichem; dat is eigenlijk allemaal in diezelfde omgeving. Dat klopt ook wel. Dit gaat niet alleen maar over de Samaritanen, want we kunnen nog veel verder teruggaan in de tijd. Als we ervan uitgaan dat dit gesprek tweeduizend jaar geleden plaatsvond, dan kunnen we nog eens tweeduizend jaar verder teruggaan, namelijk naar de tijd van Abraham. Dat lezen we in Genesis 12: "En Abram trok het land door tot de plek bij Sichem." Sichem, dat is daar bij Sichar. Dit is dus een plaats met hele oude papieren.⟨/p> ⟨p>Er staat dat hij kwam tot de terebint van Moreh. "Moreh" betekent trouwens "onderwijs" of "onderwijzer". Een terebint is overigens een eik. Maar dat wist jij natuurlijk ook wel, Arie. Je kent ongetwijfeld ook de Latijnse namen, nietwaar? ⟨em>Quercus⟨/em>. ⟨em>Quercus⟨/em>? Ja, ⟨em>Quercus⟨/em>. Oké. Nou, laten wij het in mijn verhaal dan maar bij een eik houden. Terebint, ja. Het is eigenlijk heel eigenaardig, nu we het erover hebben, dat de Statenvertaling altijd spreekt over eiken, eikenbossen en eiken, terwijl het de NBG-vertaling is die altijd over terebinten spreekt. Dan denk ik bij mezelf: wat is nou duidelijker, gewoner Nederlands? Dan vind ik toch echt een eik heel wat gewoner en vertrouwder in de oren klinken dan een terebint. Bij "terebintjes" denk ik meteen aan aardappeltjes. Maar een terebint is dus gewoon een eik.⟨/p> ⟨p>In het leven van de aartsvaders speelt de eik iedere keer weer een grote rol. Hier bij Moreh, maar je leest ook over de eikenbossen van Mamre. Bij allerlei gelegenheden, vooral in het leven van de aartsvaders zoals Abraham, zie je dat hij zich telkens vestigde bij een eik. Dat heeft alles te maken met de belofte die God had gegeven. Het woordje "eik" is in de grondtekst verwant aan "eed". God heeft Abraham een eed gezworen en zo'n eik herinnerde hem daaraan; daarom ging Abraham daar naartoe. Later krijg je daar nog het symbool van in het teken van de besnijdenis, maar dat is nu verder niet het onderwerp.⟨/p> ⟨p>Abraham kwam bij Sichem tot de terebint van Moreh, terwijl de Kanaänieten toen in het land waren. U moet zich realiseren: Genesis 12 is het hoofdstuk waarin Abraham geroepen wordt. Daar staat: "Toen verscheen de HERE aan Abram en zeide: Aan uw nageslacht zal Ik dit land geven." En Abraham bouwde daar – dus bij die terebint in de plaats Sichem – een altaar voor de HERE, die hem verschenen was. Het gaat mij even om dat woordje "daar", want dat verwijst naar Sichem. Dus als deze vrouw zegt dat hun vaderen hebben aanbeden, dan kan ze er natuurlijk op wijzen dat er een tempel van de Samaritanen bij de berg Gerizim stond, maar ze kan nog veel verder teruggaan in het verleden, namelijk dat de aartsvaders daar al hebben aanbeden en een altaar bouwden.⟨/p> ⟨p>Dat was Abraham, maar als ik nog verder blader in het boek Genesis, dan kom je bij hoofdstuk 33 uit. Dat gaat over Jakob. We hebben in het verband met deze Samaritaanse vrouw al eerder even aandacht gegeven aan dit vers. Jakob komt dan terug uit het buitenland. Hij is twee decennia – twintig jaar – bij zijn oom Laban geweest. Na twee decennia komt hij weer terug in het land. U voelt wel, dit loopt weer parallel met waar we het zojuist over hadden: weer zo'n tussentijd. Die twintig jaren van Jakob in het buitenland zijn natuurlijk een type van de tussentijd waarin wij ons bevinden; de tijd waarin Jakob niet in zijn eigen land is, het land dat hem beloofd was. Maar hier komt hij weer terug. Hij kwam op zijn tocht uit Paddan-Aram behouden aan bij de stad Sichem in het land Kanaän. Daar heb je die stad weer, waar ooit zijn opa dat altaar bouwde.⟨/p> ⟨p>Jakob sloeg zijn legerplaats ten oosten van de stad op en hij kocht voor honderd geldstukken het stuk land waarop hij zijn tent gespannen had van de zonen van Hemor, de vader van Sichem. Dat is het stuk land dat Jakob later aan zijn zoon Jozef geeft en precies in dat gebied vindt dit gesprek met de Samaritaanse vrouw plaats. Ziet u? Die lijnen zijn heel gemakkelijk zo te traceren en aanwijsbaar. Er staat over Jakob dat hij daar, bij de stad Sichem waar hij zijn tent had gespannen op het land dat hij gekocht had en aan Jozef zou geven, een altaar oprichtte en dat noemde: "De God van Israël is God." Mooi, hè? Want als die vrouw dus zegt: "Onze vaderen hebben op deze berg aanbeden", hier op deze locatie, dan kun je dat negatief interpreteren en zeggen dat die Samaritanen de weg kwijt waren. Dat is ook zo en dat is heel goed te bewijzen, maar als je gewoon verder teruggaat naar de aartsvaders, dan klopt het wel. Het is een hele markante bodem en niet zomaar een plaats.⟨/p> ⟨p>Ik heb er nog eentje: Deuteronomium 11. Daar lees je wat Mozes tegen het volk zegt: "Wanneer nu de HERE, uw God, u gebracht zal hebben in het land, dat gij in bezit gaat nemen" – iets wat Mozes zelf niet meer zou meemaken – "dan zult gij de zegen uitspreken op de berg Gerizim." Dat is die berg waarvan die vrouw zegt: "deze berg". Het is de berg waar de zegen zou worden uitgesproken. De bergen Ebal en Gerizim zijn twee van die merkwaardige, bolvormige koepels die heel opvallend naast of tegenover elkaar in het landschap liggen. Gerizim vertegenwoordigt daarbij de zegen. Het verhaal dat daaraan vastzit, laat ik nu even voor wat het is, maar dit moet genoeg zijn. Het gaat erom dat de vrouw zegt: "Onze vaderen hebben op deze berg aanbeden", en dan gaat ze verder: "en gijlieden zegt..." Jullie dus.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1423" title="Speel af vanaf 23:43">▶ 23:43⟨/button> ⟨span>Jeruzalem als 'de Plaats' (ha Makom)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Jullie zeggen dat te Jeruzalem de plaats is waar men moet aanbidden. De plaats, ⟨em>ho topos⟨/em>. Weet je wat dat in het Hebreeuws is? De plaats, dat is een heel bekende uitdrukking die we in het Oude Testament vele malen tegenkomen. De plaats. Dan zegt een Hebreeër: ⟨em>ha Makom⟨/em>. ⟨em>Ha Makom⟨/em> betekent 'de plaats'. God zegt al in Deuteronomium 12: als jullie in het land gaan komen, dan zullen jullie gaan zoeken naar de plaats waar Ik Mijn Naam ga doen wonen. Het zou pas veel later, eeuwen later, zijn dat ze die plaats ook daadwerkelijk zouden vinden en waar de tempel gebouwd zou worden. Maar in ieder geval: dat is dé plaats. Oftewel, dat is de plaats waar God Zijn Naam zou doen wonen.⟨/p> ⟨p>We kunnen het trouwens ook nog in het Jiddisj zeggen en dan krijg je 'Mokum'. ⟨em>Makom⟨/em> is gewoon 'de plaats', dat is Jeruzalem, en vandaar ook dat ze Mokum, of Amsterdam, 'Jeruzalem van het Westen' noemen. Dat is gewoon 'de plaats'. Jullie zeggen dat Jeruzalem de plaats is waar men moet aanbidden. En ja, dat is volkomen correct. Dus jullie hebben gelijk, daar komt het op neer.⟨/p> ⟨p>Dat staat in Psalm 78, en die is eigenaardig. Ik wilde even een tekst laten zien waar dat zoal in het Oude Testament staat; dat was niet zo moeilijk. Maar toen kwam ik op Psalm 78 terecht en wilde ik vers 68 eventjes afdrukken. Toen zag ik in mijn ooghoek dat vers 67 daaraan voorafging. Dat vond ik niet zo'n verrassing, maar wel wat er stond. Daar staat – met een hoofdletter, de HEERE dus: 'Hij versmaadde de tent van Jozef, en verkoos Efraïms stam niet.' Hoewel die het eerstgeboorterecht kreeg. De tent van Jozef, ja, dat zijn dus ook weer de tien stammen. Ik wijs er nog even op wat in Johannes 4 vers 5 staat: dat was dus die plek, dat gebied dat Jakob aan zijn zoon Jozef had gegeven.⟨/p> ⟨p>Maar goed, Hij verkoos dus niet de tent van Jozef, niet de stam van Efraïm, maar Hij verkoos de stam van Juda, namelijk de berg Sion die Hij liefheeft. Dat was de plaats die Hij verkoren heeft. Dat is de plaats die Hij liefheeft. Nog een andere psalm, dit is Psalm 132: 'Want de HEERE heeft Sion verkoren, Hij heeft het Zich ter woning begeerd. Dit is Mijn rustplaats voor immer, hier zal Ik wonen, want haar heb Ik begeerd. En haar voedsel zal Ik rijkelijk zegenen.' Wat ook nog, als u het mij vraagt, heel symbolisch is: 'Haar voedsel zal Ik rijkelijk zegenen.' Dat wil zeggen dat wat zij aan voedsel – en ik bedoel dan ook geestelijk voedsel – zal produceren, daar verbindt de HEERE Zijn zegen aan. Het voedsel dat van daaruit geproduceerd zal worden.⟨/p> ⟨p>Maar hier ook weer: Sion verkoren, daar zal Ik wonen. Nou, die vrouw zegt dat zo: 'Wij, onze vaderen, hebben op deze berg aanbeden, en jullie zeggen dat Jeruzalem de plaats is waar men God zou aanbidden.'⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1669" title="Speel af vanaf 27:49">▶ 27:49⟨/button> ⟨span>Het Naderende Uur Buiten de Geografische Grenzen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan zegt Jezus tot haar: "Geloof Mij, vrouw." De uren... geloof Mij, vrouw. Hij zegt heel vaak in het Johannes-evangelie, met name: "Voorwaar, voorwaar", maar hier zegt Hij: "Geloof Mij, vrouw, de ure komt dat gij noch op deze berg, noch te Jeruzalem de Vader zult aanbidden." Opnieuw zien wij weer een verwijzing naar de tegenwoordige tijd, namelijk de tegenwoordige tussentijd. Want wat is het geval? In de dagen dat de Heer deze woorden uitsprak, was Jeruzalem de plaats waar de tempel stond. In de nabije toekomst zal er in Jeruzalem weer een tempel komen. Eerst nog een tempel die in bezit genomen zal worden door de antichrist en die verwoest zal worden, maar ik bedoel in het Messiaanse Rijk. Dan zal Jeruzalem weer ⟨em>Hamakom⟨/em> zijn, de Plaats. Daar zal de Heer Zijn naam doen wonen en Hij zal daar ook vanuit regeren. Dan zullen de volkeren ook optrekken naar Jeruzalem om daar onderwezen te worden. Kortom, dat zal de plaats zijn waar de Vader ook weer aanbeden zal worden.⟨/p> ⟨p>Maar er komt een uur, zegt de Heer hier, dat jullie noch op deze berg, noch te Jeruzalem de Vader zult aanbidden. Dat spreekt dus weer van een tussentijd, namelijk van de tegenwoordige tussentijd waarin het volk Israël terzijde staat en het heil naar de natiën gaat. Dat is de plek waar een groot gedeelte van de tien stammen in is ondergegaan; zij die alle rechten hadden verspeeld en totaal geen aanspraak konden maken, maar de hoogste zegen ontvangen: de eerstgeboortezegen.⟨/p> ⟨p>"Dat jullie noch op deze berg..." – de berg Gerizim. Wist u trouwens dat het ongeveer een eeuw hiervoor was dat de tempel op de berg Gerizim verwoest was door de Joden, door de Joodse hogepriesters? Maar de tempel te Jeruzalem zou binnenkort, een generatie later, ook daadwerkelijk verwoest worden. Ik heb hier een paar verwijzingen; ik ben daar de laatste tijd erg mee bezig. In een eerstvolgende Bijbelstudie in Rotterdam, in De Aker, wil ik daar wat uitgebreider op ingaan: op die tijdspanne die er gelegen heeft tussen het optreden van de Heer hier op aarde en de verwoesting van Jeruzalem veertig jaar later, in het jaar 70. Dat is voorzegd, zelfs de timing is zo voorzegd.⟨/p> ⟨p>Ik moet erbij zeggen – ik kan dat niet direct bijbelstaven, in de Bijbel wordt er nooit naar verwezen – maar ik heb begrepen dat in het jaar 135 voor Christus een Joodse hogepriester (ik ben zijn naam even kwijt) bevel heeft gegeven om de tempel van de Samaritanen te verwoesten. Dat heeft hij toen ook gedaan, maar het is de heilige plaats gebleven voor de Samaritanen. Maar ook de tempel te Jeruzalem zou binnenkort aan de beurt zijn. Regelmatig wijst de Heer daar al op: dat niet alleen Jeruzalem, maar ook de tempel en al die geweldige gebouwen die met name door Herodes zo verfraaid waren, gewoon compleet met de grond gelijkgemaakt zouden worden. "Geen steen zal op de andere blijven", had de Heer gezegd. En dat is Hem buitengewoon kwalijk genomen.⟨/p> ⟨p>Ik kan het niet nalaten om dit nog eventjes te onderstrepen. In Handelingen 6 vers 14 lees je dat Stefanus wordt verweten dat hij zegt... nu moet ik het even goed zeggen. In Handelingen 6 vers 14, als Stefanus voor het Sanhedrin gebracht wordt, wordt hij van het volgende beschuldigd: "Deze mens, Stefanus, spreekt onophoudelijk lasterlijke woorden tegen deze heilige plaats en de wet, want wij hebben hem horen zeggen dat deze Jezus, de Nazoreeër, deze plaats zal afbreken en de zeden veranderen die Mozes ons heeft overgeleverd." Het gaat erom dat deze Jezus deze plaats zal afbreken. De Bijbelse gedachte daarachter is in elk geval dat Jezus inderdaad Zelf ervan gesproken heeft dat die plaats zou afgebroken worden, ook als een vonnis van Godswege.⟨/p> ⟨p>Hoe dan ook, dan zou er dus niet meer op deze berg, maar ook niet te Jeruzalem, wat van oudsher de plaats is, aanbeden worden. Er zal een uur komen dat de Vader daar niet aanbeden zal worden. Dat is de situatie in deze dagen, al sinds het jaar 70, dat het ook daadwerkelijk niet meer te Jeruzalem kan. "Gij aanbidt wat gij niet weet", of: jullie aanbidden wat jullie niet weten. Dat wil zeggen: jullie zijn niet echt op de hoogte. Jullie zijn Samaritanen; je kunt zeggen dat dat een arrogante uitspraak is, maar het is gewoon de waarheid. De Samaritanen waren afgeweken van het Woord van God en zij zeiden: "Gerizim is de plaats", maar dat is niet juist.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2075" title="Speel af vanaf 34:35">▶ 34:35⟨/button> ⟨span>Het Voorrecht van de Jood en het Heil uit Juda⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De Heer zegt daarentegen: "Wij Joden, wij aanbidden wat wij weten." Hiermee wijst Hij op het voorrecht dat vanouds aan de Joden was gegeven. Wat zegt de psalmist in Psalm 147? "Hij heeft Jakob Zijn woorden bekendgemaakt, Israël Zijn inzettingen en Zijn verordeningen. Aldus heeft Hij aan geen enkel volk gedaan, en Zijn verordeningen kennen zij niet. Halleluja!" Dat klinkt misschien wat vreemd, dat zij die niet kennen, maar het idee is: waarom wordt God geloofd? Wel, omdat Hij Zijn inzettingen aan Jakob heeft bekendgemaakt en hen dat voorrecht ten deel heeft laten vallen. Daar wordt God voor geprezen: voor het feit dat Jakob toeviel wat aan geen enkel ander volk was gegeven.⟨/p> ⟨p>Ik heb nog een heel duidelijke tekst over dit onderwerp, waar ik eerder deze avond ook al even op wees: Romeinen 3. Paulus stelt daar de vraag: "Wat is dan het voorrecht van de Jood?" Een voorrecht is letterlijk een recht dat je vóór hebt op anderen; dat is wat een voorrecht is. "Of wat is het nut van de besnijdenis?" Nu moet u niet te snel antwoorden dat het niets is, want Paulus gaat hier uit een heel ander vaatje tappen. Hij zegt: "Velerlei in elk opzicht. En in de eerste plaats toch dit, dat hun, de Joden, de woorden Gods zijn toevertrouwd." Dat is het voorrecht van de Jood, dat ook aan Jakob is gegeven.⟨/p> ⟨p>Die bron van Jakob is daar trouwens ook een beeld van. We hebben het er immers al eerder over gehad dat je bij de bron van Jakob moet zijn als je de woorden Gods wilt vernemen. Dan moet je gewoon in de Schriften zijn, de zeventig boeken van de Bijbel. Ik zeg dat expres zo, want we hebben er de vorige keer bij stilgestaan dat er nog een andere plaats is waar Israël neerstreek in de oase: Elim. Daar waren twaalf waterbronnen en zeventig palmbomen. De zeventig is een embleem van de volkerenwereld, die gevoed wordt door wat de twaalf produceren. Maar een andere gedachte is dat die woorden het getal zeventig representeren: de zeventig boeken van de Bijbel.⟨/p> ⟨p>Wist u dat allemaal, dat de Bijbel zeventig boeken kent? Niet? Dan moet ik dat nog even vertellen. Kijk een willekeurig handboek na en u zult zien dat men leert dat de Bijbel 66 boeken telt. Ja, daar zitten veel te veel s-en in; dat sist teveel. En er zitten trouwens ook veel te veel zessen in, wat ik ook niet zo aanbevelenswaardig vind. Het punt is dat men het boek de Psalmen meestal als één boek rekent. Maar kijkt u het maar eens na in uw Bijbeltje: het boek der Psalmen is niet één boek, het is een collectie van vijf boeken. Bij Psalm 42 staat in uw Bijbel boven het tweede boek der Psalmen, en zo volgen verderop ook het derde, vierde en vijfde boek. Dat betekent dat de Psalmen niet één boek zijn, maar vijf boeken. Met andere woorden: 66 is geen juist getal. Er komen vier boeken bij en dan kom je op het getal zeventig. En ik moet u zeggen: als ik het zo uitleg, dan kan het niet missen dat dit juist is. Wie dat verzonnen heeft van die 66 boeken? Iemand riep "Volgerman". Ik weet het niet, maar degene die dat bedacht heeft, had in elk geval niet veel verstand van typologie. Of hij had er juist wel verstand van en wilde het Woord van God vervalsen door het te verbinden met het getal 66.⟨/p> ⟨p>Dat is dus het voorrecht van de Jood. Als de Heer zegt: "Wij aanbidden wat wij weten en jullie niet," dan geldt dat voor de volken in het algemeen. Als je kennis wilt hebben van God, als je wilt weten wie Hij is en wat Hij te melden heeft, dan moet je je vervoegen bij de bron van Jakob. Aan de Jood, aan Jakob, zijn de woorden Gods toevertrouwd. Want, zegt de Heer: "Het heil is uit de Joden."⟨/p> ⟨p>"Uit" betekent hier letterlijk "vanuit". Ik weet dat er mensen zijn die een antisemitische uitleg geven en zeggen: "Het is eruit en het komt er nooit meer in." Maar dat is niet de gedachte. Het komt vanuit hen; de redding komt uit Joden voort. Dat betekent niet dat een Jood in het algemeen redding kan geven, maar het geeft aan dat de Joden het kanaal zijn waardoor God redding geeft. En laten we welwezen: "Jood" heeft te maken met Juda, en dat is verbonden met redding. De redding is gelegen in een Jood met een hoofdletter. Zijn naam is Yeshua, wat betekent: "Yahweh redt". Hij is een Jood. Onze Heer is gesproten uit de stam van Juda, zoals de Hebreeënbriefschrijver duidelijk zegt.⟨/p> ⟨p>Er zit ook nog een andere gedachte in: het heil is vanuit de Joden. De redding blijft niet tot de Joden beperkt; het is niet alleen maar bij hen, maar het komt daaruit voort. Zij produceren dat woord van redding, maar het is niet alleen voor henzelf bedoeld. Integendeel, dat is precies wat die bron van Jakob uitbeeldt: het produceert voor iedereen die daar komt. Eigenlijk is deze ene zin alweer een verwijzing naar de tegenwoordige tijd, waarin het heil naar de natiën gaat. Het is vanuit de Joden gegaan, het is daar niet bij gebleven en daartoe niet beperkt gebleven. Maar de ure komt...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2590" title="Speel af vanaf 43:10">▶ 43:10⟨/button> ⟨span>De Ware Aanbidders: in Geest en in Waarheid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De Heer zegt — en dat zei Hij zojuist ook al — dat de ure komt en nu is. Ik heb er al vaker op gewezen: dit is weer zo'n aanvullende kanttekening van Johannes. Johannes tekende dit gesprek op en voegde eraan toe dat die ure inmiddels is aangebroken. Op het moment dat Johannes dit opschreef, was de Heer al naar de hemel gevaren en had er heel wat plaatsgevonden. Die ure is nu aangebroken, zegt Johannes. Persoonlijk denk ik dan ook niet dat deze drie woorden, 'en is nu', door Jezus zelf zijn uitgesproken. Nee, Hij zei: 'de ure komt', en Johannes voegde als een soort voetnoot of kanttekening toe: 'en is nu'. Namelijk dat de waarachtige aanbidders — of de aanbidders in waarheid, die uitdrukking vinden we nog een regel verder — de Vader zullen aanbidden in geest en in waarheid.⟨/p> ⟨p>De Vader. Dat is mooi. Er staat hier dus niet dat zij de HEERE, Yahweh, zullen aanbidden. Nee, de Vader. We hadden al eerder in het Johannes-evangelie gelezen: 'Niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon, die aan de boezem des Vaders is...' Weer schrijft Johannes dit. Hij zegt dat die eniggeboren Zoon nu aan de boezem des Vaders is. Hij is verhoogd aan Gods rechterhand en daar bevindt Hij Zich nu bij de Vader. Die Zoon heeft Hem doen kennen. God Zelf is de Onzienlijke, maar Hij maakt Zich bekend via Zijn Zoon. Letterlijk Zijn Zoon, die Hij verwekt heeft; die heeft Hem doen kennen.⟨/p> ⟨p>De Vader aanbidden wil dus ook zeggen: Hem aanbidden die wij kennen door Zijn Zoon, en Hem daarom ook als Vader kennen. De Vader namelijk van de Zoon, en daarmee ook onze Vader, dat weet ik, maar het punt is dat wij Hem zo kennen, in die hoedanigheid, omdat de Zoon Hem heeft doen kennen. Als wat? Als Vader. Die waarheid moet je dus eerst kennen: de waarheid van de Zoon, voordat je de Vader en God kunt aanbidden in waarheid.⟨/p> ⟨p>In geest en in waarheid. 'In geest' wil zeggen dat het de tegenstelling is van vormen en rituelen. Geest heeft te maken met dat wat je niet kunt zien. Tot dusver kende men een religie; ik bedoel daarmee ook wat er in Jeruzalem plaatsvond. Dat waren rituelen, vormen en gebouwen; het was aanwijsbaar. Maar er komt een uur dat de ware aanbidders de Vader zullen aanbidden in geest, zonder zichtbare dingen. Geest staat in de Bijbel in het algemeen voor dat wat je niet kunt zien. En 'in waarheid' wil zeggen: op het ware fundament, de waarheid kennende. Want de Vader, zo staat er dan, zoekt zulke aanbidders. Nou, daar heb ik nog even...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2842" title="Speel af vanaf 47:22">▶ 47:22⟨/button> ⟨span>De Onzienlijke Tempel: Huisgenoten Gods in de Geest⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ja, laten we daar nog even naartoe gaan, naar Efeze 2. Want wat hier gesproken wordt over de ure die zou komen, zegt de Heer aan deze waterbron. De ure komt waarvan Hij spreekt, dat de ware aanbidding niet meer op deze berg of in Jeruzalem zal zijn, maar dat men de Vader zal aanbidden in geest en in waarheid. Wel, dat verwijst naar de tegenwoordige tijd. Ik zal u ook wat laten zien aan de hand van woorden die Paulus heeft opgetekend in de Efezebrief. Eerder was ik al eventjes bij Efeze 3, waar we lazen dat ook de verborgenheid bekend is gemaakt aan de apostelen, maar hier in Efeze 2 lees je dit: "En bij Zijn komst heeft Hij, Christus, vrede verkondigd aan u die veraf waart, en vrede aan hen die dichtbij waren."⟨/p> ⟨p>Dit is een inval van het moment; ik bedenk mij dit ineens ter plekke. Maar als hier nou staat dat Hij bij Zijn komst vrede heeft verkondigd aan u die veraf waart, wanneer was dat dan? Hij was toch alleen maar gezonden tot de verloren schapen van het huis Israëls? Is Hij dan ook bij de niet-Joden geweest? Dan zeg ik: ja, daar was Hij een keer twee dagen lang. Hier, gewoon in Johannes 4, toen was Hij daar. Ik kan het niet helpen dat ik die associatie zo leg. Want er staat: "Want door Hem, Christus, hebben wij beiden" – en dan gaat het over hen die veraf zijn, de natiën, de heidenen, de niet-Joden, en hen die dichtbij waren, die van origine altijd al dichtbij stonden – "want door Hem hebben wij beiden, heiden en Jood, in één geest" – let op: in één geest – "de toegang tot de Vader."⟨/p> ⟨p>Had de Heer het daar niet over in Johannes 4? "Zo zijt gij dan geen vreemdelingen en bijwoners meer, maar medeburgers der heiligen en huisgenoten Gods." Gebouwd op het fundament van de apostelen. Heb je hem weer? Daar had ik het over: de apostelen, zoals bijvoorbeeld Johannes daar een van was. Natuurlijk, Paulus is de man geweest aan wie de verborgenheid onthuld is, maar niettemin is de gemeente vandaag gebouwd op het fundament van de apostelen en profeten, terwijl Christus Jezus Zelf de hoeksteen is. En in Hem wast elk bouwwerk, goed ineensluitend, op tot een tempel, heilig in de Here.⟨/p> ⟨p>Met andere woorden: er is vandaag ook een heilige plaats. Maar dat is geen zichtbare locatie, het is geen gebouw en het zijn geen rituelen die daar plaatsvinden. Nee, het is een woonstede Gods in de geest. Dat staat dan weer op een andere plaats: een woonstede Gods in de geest. Dat is vers 22. Ja, klopt dat? Lees het eens voor als je wilt. Ja, dat is het: die woonstede Gods in de geest. Ik had geen ruimte meer op de dia natuurlijk, maar ik had vers 22 er zeker bij moeten doen: de woonstede Gods in de geest.⟨/p> ⟨p>Nou, dat is dus niet in Jeruzalem en niet op de berg Gerizzim, maar er is een tempel. Dat is echter een puur geestelijke aangelegenheid; niet aanwijsbaar, niet geografisch aanwijsbaar. Het heeft niets met rituelen te maken, maar Jood en heiden zijn daarin verenigd. Huisgenoten Gods – het is werkelijk ook een tempel, maar het is een geestelijke aangelegenheid. En zo hebben wij de toegang tot de Vader. Dus ja, wat Paulus zegt in Efeze 2 sluit naar mijn overtuiging naadloos aan bij de voorzegging die de Heer deed daar bij de bron van Jakob. Zullen we het hier even bij laten? Dan pauzeren we eerst even.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3122" title="Speel af vanaf 52:02">▶ 52:02⟨/button> ⟨span>Genade en Waarheid Door Jezus Christus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Oké, vrienden, wij zetten onze lezing voort. We waren gebleven bij vers 23, waar de Heer de ure aankondigde die zou komen waarin de waarachtige aanbidders de Vader zouden aanbidden in geest en in waarheid. Zulke aanbidders zoekt de Vader. Dat vindt zijn vervulling in de tegenwoordige tijd, waar juist de apostel Paulus ook over spreekt. Het is niet meer gebonden aan een locatie; het gaat niet meer om de vraag waar, maar het gaat erom hoe, namelijk in geest en in waarheid. De waarheid die juist ook bekend is gemaakt in Christus.⟨/p> ⟨p>Ik moet er ook aan denken dat we in Johannes 1 vers 17 nog lezen — ik las net vers 18 voor, maar wat dacht u van vers 17? Daar staat: de wet is door Mozes gegeven, de genade en de waarheid is door Jezus Christus gekomen. En dan: niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon, die aan de boezem des Vaders is, die heeft Hem doen kennen. Genade en waarheid is door Jezus Christus geworden. Ja, zo staat het er precies: genade en waarheid. Wat is de waarheid? Genade, dat is de waarheid.⟨/p> ⟨p>Door middel van wie? Nou ja, wat zou je dan verwachten? Door God. Je leest in Hebreeën dat God de wet gegeven heeft door bemiddeling van engelen, maar dat is vervolgens weer aan Mozes toevertrouwd. Het zijn eigenlijk toch ook weer middelaars geweest, instrumenten door wie dat is gegeven. Maar Mozes' naam staat model voor de wet, zoals de naam van Jezus Christus model staat voor de waarheid van genade. Dat is door Hem geworden. Zo hebben we God leren kennen als Vader, in waarheid.⟨/p> ⟨p>Deze vrouw krijgt me toch een partij dingen te horen, dat wil je niet weten. Verborgenheden en zaken die de Heer onder Zijn eigen volk niet eens kwijt kon. Het is een heel bijzonder verblijf, een korte onderbreking die in de andere evangeliën niet opgetekend staat. Maar juist Johannes licht dit eruit en het is zoveelzeggend; het spreekt van de tegenwoordige tussentijd. We gaan verder, want de Heer motiveert dat nog nader. De Vader zoekt aanbidders die Hem aanbidden in geest en in waarheid. En dan: God is geest.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3339" title="Speel af vanaf 55:39">▶ 55:39⟨/button> ⟨span>God Is Geest: de Onzienlijke Ontwerper⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Of eigenlijk staat er: geest is de God. Dat staat er eigenlijk niet eens zozeer; normaal gesproken ontbreekt het koppelwerkwoord, maar de nadruk ligt altijd op dat eerste woord. Vandaar ook die denkbeeldige streepjes op de E: Géést is de God. In het Nederlands moet je er altijd een werkwoord tussen zetten, dus zeggen we: God is geest. De nadruk ligt dan op dat eerste woordje ‘geest’.⟨/p> ⟨p>Geest is eigenlijk een verzamelnaam. We hebben daar wel vaker bij stilgestaan. Het woord voor geest in het Grieks is pneuma, maar pneuma is ook de aanduiding voor wind. We zagen dat trouwens in het voorgaande hoofdstuk, Johannes 3, waar wordt vertaald dat de wind blaast waarheen hij wil. Daar wordt het vertaald met wind, maar eigenlijk staat er gewoon het woordje pneuma. Wij maken een verschil, maar in de Griekse gedachte is wind ook gewoon geest. Pneuma is bovendien adem. In het Hebreeuws heb je exact dezelfde gedachte met het woord ruach. Ruach is ook wind; men zegt dan dat het in beweging gebrachte lucht is. Je ziet de effecten ervan en je onderkent die, maar het is in zichzelf niet te zien. Vandaar dat je ook leest over demonen of over engelen die gedienstige geesten worden genoemd.⟨/p> ⟨p>God is geest. Wat is de verzamelnaam? Het zegt eigenlijk iets over ons onvermogen om het te zien. Het is onzienlijk. Het gaat over iets wat wij niet met onze zintuigen kunnen vangen; we kunnen het met onze ogen niet pakken. Ik heb verwijzingen naar twee schriftplaatsen meegebracht, maar ik had er heel wat meer kunnen toevoegen. In 1 Timotheüs 1 vers 17 lezen we over de ene, de waarachtige, de onzienlijke God. En in Kolossenzen 1 vers 15 lees je dat Hij, de Zoon, het beeld is – het icoon – van God, de onzienlijke of de onzichtbare. God is de onzienlijke en Hij heeft een icoon, een beeld door wie Hij Zich uitdrukt. Dat is de Zoon.⟨/p> ⟨p>Maar God is geest, daar gaat het nu even om. Dat wil zeggen dat Hij niet te zien is. Trouwens, dat zegt Paulus in Romeinen 1 ook: wat van Hem niet gezien kan worden, Zijn eeuwige kracht en goddelijkheid, wordt sinds het begin der schepping met het verstand in Zijn werken doorzien. Dat wil zeggen dat we God weliswaar niet kunnen zien, maar dat Hij Zich niettemin in Zijn werken laat kennen. Als je naar de schepping kijkt, zie je ontwerp. Of je nu een atoom neemt, moleculen of op biologisch niveau de cellen bekijkt: alles getuigt van design. Zo’n intelligent design wordt met het verstand doorzien. Er is een God, er is een Intelligent Ontwerper. Dat kan niet missen. Zo laat Hij Zich kennen. Je hoeft God niet te kunnen zien om Hem toch te herkennen.⟨/p> ⟨p>Die hoedanigheid van God stempelt ook de wijze van aanbidden in de uren die de Heer hier aankondigt. Wie Hem aanbidden, moeten aanbidden in geest en in waarheid. Let ook weer op dat woordje ‘moeten’: het is bindend, zo staat er letterlijk. Er is geen ontkomen aan. Je aanbidt in die geestelijke waarheid, de waarheid die geest is. Dat is logisch, nietwaar? Juist in deze tegenwoordige uren wordt God op de hoogste wijze aanbeden, namelijk conform wie Hij is: geest.⟨/p> ⟨p>Ik kreeg juist vandaag nog een vraag via de mail of de Heilige Geest een persoonlijkheid is. U begrijpt dat dit te maken heeft met de leer van de drie-eenheid, waarbij wordt gezegd dat je één wezen hebt maar drie personen: de Vader is God, de Zoon is God en de Heilige Geest is God. De vraag was of de geest een kracht is of een persoon. Maar dat is een tegenstrijdigheid creëren die de Schrift niet kent, als u het mij vraagt. Want de geest is kracht. Zij wordt ‘de kracht’ genoemd. Tegen Maria wordt gezegd: 'Je zult zwanger worden uit geest en de kracht van de Allerhoogste zal u overschaduwen.' Geest is kracht.⟨/p> ⟨p>Is Gods geest dan onpersoonlijk? Natuurlijk niet. Je leest over Gods geest die overtuigt, de geest die spreekt en de geest die vertroost. Allerlei persoonlijke kenmerken worden aan de geest toegeschreven. Het misverstand zit in de gedachte dat als de geest een persoon is, het dus een onderscheiden persoon moet zijn, een andere persoon dan de Vader. Maar dat is niet waar. Je leest in 1 Korinthe 2 dat niemand weet wat in een mens is, dan alleen zijn eigen geest. Zo weet ook niemand wat in God is, dan alleen de Geest Gods. De Geest Gods maakt het vervolgens bekend. Is mijn eigen geest een persoon? Ja, natuurlijk, maar het is niet een andere persoon dan ik ben. Zo is het hier ook: God is geest. Het karakteriseert Hem. We gaan even verder, zoals dit gesprek zich voortzet.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3816" title="Speel af vanaf 01:03:36">▶ 01:03:36⟨/button> ⟨span>De Ronduit Verkondigde Messias in Samaria⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De vrouw zei tot Hem: "Ik weet...", want ook als Samaritaanse had zij een Messiaanse verwachting. Dat is trouwens niet alleen voorbehouden aan Joden en christenen. Die Samaritanen, ik vertelde u er eerder al over, waren eigenlijk een soort mixvolk. Ze kwamen deels uit Assyrië, maar waren ook nakomelingen van de tien stammen. Zij hadden een mengvorm van godsdienst met bepaalde Bijbelse elementen en waren dus op de hoogte van de komst van een Messias. Zoals de moslims trouwens ook een Messiaanse verwachting hebben.⟨/p> ⟨p>Deze vrouw zegt ook: "Ik weet dat de Messias komt" – trouwens, er staat niet 'de' Messias, er staat: "Ik weet dat een Messias komt die Christus genoemd wordt." Ook hier is dit weer zo'n kanttekening, zo'n voetnoot die Johannes in zijn verslag toevoegt voor zijn lezers. Dat noemen we een redactionele toevoeging. Hij redigeert dat, hij tekent dat op en hij zegt als het ware: "Dit zou je even tussen haakjes erbij moeten zetten." Ik weet dat de Messias (die Christus genoemd wordt) komt. Want Messias en Christus betekenen exact hetzelfde; de een is Hebreeuws en de ander is Grieks. "Ik weet dat de Messias komt die Christus genoemd wordt en wanneer Die komt, zal Hij ons alles verkondigen."⟨/p> ⟨p>Ook dat heeft diepe Bijbelse sporen. Je leest al in Deuteronomium dat Mozes zegt dat God hun een profeet zal verwekken, en dat duidt in die hele context op de Messias. Die zal jullie inderdaad de waarheid ten volle bekendmaken. Welnu, deze Samaritaanse vrouw wist dat. Wanneer Die komt, zal Hij ons alles wat maar nodig is en wat verteld moet worden, verkondigen.⟨/p> ⟨p>En dan zegt Jezus iets heel expliciets wat uniek is. Hij zegt tot haar: "Ik, die met u spreek, ben het." Dit is uniek, want dit is nou precies wat Jezus onder de Joden juist niet ronduit zei. Nee, weet u wat Hij ronduit zei? Dat ze het niet moesten vertellen! In Mattheüs 16 leest u dat Petrus Hem belijdt als: "Gij zijt de Christus, de Zoon van de levende God", en dan lees je even verderop dat Hij de twaalf discipelen nadrukkelijk verbood om tegen iemand te zeggen dat Hij de Christus is. En in Johannes 10 – daar komen we later in de bespreking nog wel op het spoor – zeggen de Joden tegen Jezus: "Indien Gij de Christus zijt, zeg het ons nou eens ronduit." Met andere woorden: het hing erom en alles ademde het, maar Hij zei het niet expliciet.⟨/p> ⟨p>Pas later, na Zijn opstanding, wordt het expliciet verkondigd. Dan zegt Petrus: "Dus moet het gans huis Israël nu zeker weten dat God Hem tot Heer en tot Christus gemaakt heeft." Dan wordt het zwijgen niet langer voortgezet. Dan wordt het uitdrukkelijk verteld en moet iedereen het weten. Maar tot die tijd wordt dat verborgen gehouden. Maar juist deze verborgen waarheid, die de Joden niet ronduit te horen kregen, krijgt deze Samaritaanse vrouw wel te horen. Verborgenheden die daar in Samaria verteld werden en die zij te horen kreeg.⟨/p> ⟨p>Terwijl, was de Heer niet uitsluitend gezonden tot de verloren schapen van het huis Israëls? Daarom is zo'n intermezzo, dat eigenlijk niet tot Zijn missie behoorde, zoveel zeggend voor het uur dat inmiddels is aangebroken en de tijd waarin wij nu leven. Goed, Jezus zei tot haar: "Ik, die met u spreek, ben het."⟨/p> ⟨p>Daarop kwamen Zijn discipelen. We hadden al eerder in het hoofdstuk gelezen dat dit gesprek plaatsvond nadat Jezus vermoeid was gaan zitten bij de bron en Zijn discipelen de stad in waren gegaan om eten te halen. Daarop kwamen Zijn discipelen terug en ze waren verbaasd dat Hij met een vrouw in gesprek was. Dat was namelijk echt tegen de toenmalige etiquette. Het was trouwens dezelfde verbazing die de vrouw eerder zelf ook had: "Hoe kunt Gij, een Jood, dit aan een Samaritaanse vrouw vragen?" Ze waren verbaasd en toch zei niemand: "Wat zoekt Ge?" of: "Waarom spreekt Gij met haar?"⟨/p> ⟨p>"Wat zoekt Ge?", dat moet dan de gedachte zijn van: "Wat wilt U eigenlijk van haar? Wat zoekt U bij haar dat U het gesprek aangaat?" En: "Waarom spreekt Gij met haar?" U ziet dat het woordje 'ti' hier zowel 'wat' als 'waarom' kan betekenen. Hier heeft de interlineair gekozen voor 'waarom', maar als je het identiek weergeeft, dan is het: "Wat spreekt Gij met haar?", oftewel: "Wat bespreekt U met haar?" Ze durfden dat niet te vragen. Dat waren de twee vragen die natuurlijk op hun lippen lagen en die ze graag hadden willen stellen, maar toch zei niemand het tegen Hem. Want ze hadden toch wel in de gaten dat hier iets bijzonders aan de hand was. De vrouw dan...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4208" title="Speel af vanaf 01:10:08">▶ 01:10:08⟨/button> ⟨span>De Achtergelaten Waterkruik en het Levende Water⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dat vind ik zo’n opmerkelijk detail: dat ze haar kruik vergat. Ze liet hem staan. En dit is nu weer zoiets... Ik heb er hier wat bij gezet, maar ik geef direct toe dat mijn gedachten en de uwe wellicht daarin nog verder kunnen gaan. Want wat wil dit zeggen? De vrouw liet haar kruik staan. Het is zo beeldend in zo’n gesprek; je ziet het voor je. Ze zitten bij die waterput en die vrouw gaat vervolgens naar de stad, maar ze liet de kruik staan.⟨/p> ⟨p>Het eerste waar ik aan dacht: die kruik was feitelijk ook een symbool van wat ze zocht, maar wat nooit voldoening gaf. Want we lazen in dit zelfde hoofdstuk natuurlijk, in vers 15, dat de vrouw tot Hem zei: "Heer, geef mij dit water opdat ik geen dorst heb en niet hierheen behoef te gaan om te putten." Nou ja, ze begrepen het nog niet helemaal natuurlijk, maar eigenlijk is dat waar die kruik ook symbool voor staat.⟨/p> ⟨p>Je kunt het trouwens ook nog op een andere manier verstaan. Afgezien van het feit dat dit natuurlijk een feitelijke mededeling is – ze liet haar kruik staan – moet je toch echt een andere vraag stellen: waarom wordt dat er zo bij vermeld? Waarom zou ze die kruik dan laten staan? Ik heb er ook aan zitten denken. Eerder kwamen we trouwens ook al kruiken tegen in dit evangelie, bij de bruiloft van Kana; dat was op de derde dag. Daar lees je ook dat die kruiken gevuld moeten worden. Die aardevaten. Want een aardevat is hol. U weet het: holle vaten klinken het hardst. Maar de bedoeling van die vaten is juist dat ze gevuld worden. Waarom zijn ze hol? Gewoon opdat ze gevuld zouden worden.⟨/p> ⟨p>Nu denk ik bij mezelf: die vrouw laat haar kruik staan eigenlijk als symbool van zichzelf. Vult u het maar. Dat is precies wat de Heer had gezegd: "Ik heb jou wat te geven. Werkelijk levend water." Dus natuurlijk is het een feitelijke mededeling, maar het is zo’n veelzeggende daad dat ze daar die kruik bij die waterbron laat staan, daar waar de Heer is. Vult u maar. Het is in de Bijbel altijd zo dat die watervaten, of kruiken, of aardevaten, altijd weer gevuld worden. Trouwens, het is de apostel Paulus die dan zegt: "Wij hebben een schat in aardevaten." Er gebeuren altijd weer wonderen met wat er in die aardevaten gebeurt. Of er nu fakkels in bewaard worden, of er komt water in en dan wordt het wijn, of er wordt olie in bewaard; het gaat altijd om wat erin zit. Niet om die veraarden zelf, hoe mooi ze beschilderd zijn of hoe groot die oren zijn. Het gaat niet om de buitenkant; het gaat om waarvoor ze dienen, namelijk waarmee ze gevuld zijn. Dat lijkt me een aardig understatement, ook voor ons eigen leven. Het gaat niet om die buitenkant; het gaat erom wat erin zit. En waarmee zouden die aardevaten anders mee gevuld worden dan met wat echt voldoening geeft?⟨/p> ⟨p>Die vrouw liet haar kruik staan en ze ging naar de stad en ze zei tot de mensen... Dat vind ik mooi. Die vrouw wordt er helemaal niet op uitgestuurd. Ze móést dit niet doen. De Heer had niet gezegd: "Ga naar de stad." Die vrouw kon gewoon haar mond niet houden. Ze had iets... ja, die kan de mond toch ook niet houden? Of mag ik dat niet zeggen? Maar nee, dat is mooi. Kijk, en zo werkt dat. Ik wou haast zeggen: het woord doorgeven is als een hoestbui; je kunt het niet binnenhouden. En als je eenmaal het goede bericht hebt gehoord en je realiseert je dat het een goed bericht is, dan hoeft niemand je meer te vertellen dat je het aan anderen zou moeten vertellen.⟨/p> ⟨p>Ik denk altijd bij mezelf: op het moment dat je de trigger van "je moet het vertellen" nodig hebt, dan heb je het geheim kennelijk nog niet in de gaten en dan kun je beter je mond houden. Als het echt een blijde boodschap is, dan kan het niet binnengehouden worden. Dan moet het eruit. Deze vrouw ook; die had iets geweldigs te vertellen. Die ging naar die stad, want ja, de mensen moesten komen. Het is een prachtige illustratie van hoe dat werkt als je een blijde tijding hebt gehoord. Dit is het natuurlijke effect van het horen en het vernemen van een blijde tijding.⟨/p> ⟨p>Ze ging naar de stad en ze zei tot de mensen: "Kom mee en zie." Ik hoor hier de woorden die we al eerder in het evangelie tegenkwamen in Johannes 1 vers 40: "Komt en ziet." Ja, daar hoef je niet voor gestudeerd te hebben. Mensen zeggen weleens: "Je moet eerst een cursus volgen om zulke dingen te vertellen." Wat een onzin zeg. Als je Hem kent en je kent de blijde tijding, als het jou blij heeft gemaakt en je hebt ook nog een mond, dan kun je ook de blijde tijding doorvertellen. Dan maakt het helemaal geen klap uit of het er stotterend uitkomt of academisch. Wat dacht u nou? Wat wist deze vrouw? Deze vrouw wist nog wel zo goed als niks. Nee, maar ze zorgt er wel voor dat de hele stad nu in beweging komt. En het enige wat ze vertelt is: "Kom mee en zie. Ervaar het zelf."⟨/p> ⟨p>Trouwens, ze zegt: "Kom en ziet." Nou ja, die mens was te zien, maar het ging uiteraard om wat die mens te vertellen had, om Zijn woord. Dat zullen we straks ook zien. "Kom mee, ziet een mens die gezegd heeft alles wat ik gedaan heb." Dat was hetgeen wat haar natuurlijk meteen echt had overtuigd. Dit was gewoon Gods spraak. Hij had iets gezegd wat alleen God kan weten, en dat had haar overtuigd van de goddelijke missie van deze mens. Dat is van God, anders niet. "Ziet een mens die gezegd heeft alles wat ik gedaan heb; zou deze de Christus niet zijn?" Ze stelt het als vraag. Ze had inmiddels trouwens gehoord: "Ik ben het." Maar goed, ze geeft het door en de mensen zouden zelf hun conclusie maar moeten trekken.⟨/p> ⟨p>Ze gingen dan de stad uit en ze kwamen tot Hem. Ik kan het niet helpen, maar ik denk dan aan een woord in Hebreeën, dat lees je in Hebreeën 13 vers 13. Makkelijk om te onthouden: "Zo laat ons de stad uitgaan, de legerplaats, tot Hem en Zijn smaad dragen," staat er dan. U zegt: "Ja, maar dat is een heel ander verband." Ik zeg: dat weet ik wel, maar het gaat er even om dat ze de stad uitgingen. De legerplaats verlieten ze. Dat moet je dan ook doen als je tot Hem wilt gaan. Dan moet je niet daar in het gevestigde systeem van de mensen zijn. Ik bedoel, dit is nu even de overdrachtelijke gedachte daarachter. Dan moet je niet meer in de legerplaats zijn en bij dat wat men zegt, de tradities, de overlevering en de meningen en de filosofieën van mensen; dat moet je allemaal achter je laten en ga tot Hem. Dan moet je eens horen wat je dan te vernemen krijgt. Ze gingen de stad uit en kwamen tot Hem.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4752" title="Speel af vanaf 01:19:12">▶ 01:19:12⟨/button> ⟨span>De Ware Spijs: de Wil van de Vader Volbrengen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Intussen, in de tussentijd... Een tussentijd in een tussentijd. Want dit is weer zo’n intermezzo, eigenlijk zoals de hele geschiedenis een intermezzo is. Het is een onderbreking van de reis; Jezus ging van Judea naar Galilea. Hij verbleef hier, maar het was slechts een break. Met recht ook een break, want Hij hield daar een pauze bij die bron. Hij pauzeerde daar. Dus alles is een pauze, een onderbreking.⟨/p> ⟨p>En hier weer: "Intussen vroegen zijn discipelen Hem, zeggende: Rabbi, eet." Ja, ze waren per slot van rekening niet voor niets de stad ingegaan om wat eten te halen. Vandaar dus wat ze tegen Hem zeggen. En dan weer zoiets eigenaardigs; de geschiedenis herhaalt zich. Want wat zegt de Heer nu? De discipelen zeggen tegen Jezus: "Eet nu wat," en Hij zegt: "Ik heb een spijs te eten waarvan jullie niet weten."⟨/p> ⟨p>Ik zou zeggen: blader even terug, of kijk mee; ik hoef niet eens te bladeren. In vers 10 lazen we dat die vrouw bij die put zit en dan gaat het over het water uit die put. Jezus antwoordde haar daar: "Indien gij wist van de gave Gods en wie het is die tot u zegt: Geef Mij te drinken, gij zoudt Hem gevraagd hebben en Hij zou u levend water hebben gegeven." En nu begint de Heer over een andere spijs. De vrouw had het eerst over gewoon water, en vervolgens zegt de Heer: "Ik heb het over levend water." Nu zeggen de discipelen: "Eet wat," en de Heer zegt: "Ik weet van een spijs waar jullie geen idee van hebben. Ik heb een spijs te eten waarvan gij niet weet."⟨/p> ⟨p>De discipelen zeiden toen tot elkaar: "Iemand heeft Hem toch niet te eten gebracht?" Het is hetzelfde misverstand als wat die vrouw ook al demonstreerde. Want zij zei in vers 11, nadat de Heer had gezegd dat Hij haar levend water zou hebben gegeven: "Heer, gij hebt geen emmer en de put is diep, hoe komt gij dan aan levend water? Zijt gij dan soms meer dan onze vader Jakob, die ons de put gegeven heeft en er zelf uit gedronken heeft?" Men had niet in de gaten dat hier typologisch onderwijs werd gegeven. Dat is wat het is. Zij hadden het over water, de Heer had het over levend water. Zij hadden het over gewoon eten, wat ze zojuist in de stad hadden gehaald, en de Heer had het over echte spijze waar Hij van at.⟨/p> ⟨p>Dat zegt Hij dan ook hier tegen de discipelen: "Mijn spijze, mijn voeding, is de wil te doen van Degene die Mij gezonden heeft en Zijn werk te volbrengen." Maar eerst even dit: "Mijn spijze is de wil te doen van Degene die Mij gezonden heeft." Dat was waar Hij Zijn voeding aan onttrok, aan ontleende. Ik heb een woord gevonden dat daar zo op aansluit in Hebreeën 10 vers 5, 6 en 7. Daar lees je dit over de Messias bij Zijn komst in de wereld, in een citaat uit Psalm 40: "Slachtoffer en offergave hebt Gij niet gewild, maar – en dat slaat profetisch op de Messias – Gij hebt Mij een lichaam bereid. In brandoffers en zondoffers hebt Gij geen welbehagen gehad."⟨/p> ⟨p>Moet je trouwens opletten: dit staat dus al in de Hebreeuwse Bijbel. Daar staat al dat het niet gaat om die slachtoffers en die offergaven; die verwijzen naar Iemand die zou komen, voor wie God Zelf een lichaam zou bereiden. En dan staat erbij – het citaat uit Psalm 40 gaat nog steeds door: "Toen zeide Ik: Zie, hier ben Ik. In de boekrol staat van Mij geschreven. Zie, hier ben Ik om Uw wil te doen, o God." Kijk, dat was Zijn spijs. En dan zegt Hij: die wil van God staat in de boekrol. En ja, dat wat in de boekrol stond, de wil van God, dat was de spijze van de Heer. Daar voedde Hij Zich mee.⟨/p> ⟨p>De boekrol, dat was gewoon een levend woord. Het wordt niet voor niets vergeleken met brood en water. Het wordt vergeleken met wijn en met melk. Dit staat allemaal in het Oude Testament. En waar wordt het nog meer mee vergeleken? Ik zit er ineens aan te denken: met honing. Melk en honing; een land overvloeiende van melk en honing. Het is ook geestelijk waar. Melk heeft te maken met de eerste beginselen van het Woord van God, en honing heeft te maken met de verborgenheden. Ja, want je gaat er ook nog van stralen. Je kent die geschiedenis van Jonathan wel. Hij pakte een staf en at van de honing, terwijl Saul dat verboden had. Het oude verbond mag niet, maar hij had genomen van die honing met de staf en dan staat er: zijn ogen waren verlicht. Jonathan straalde. Dat is natuurlijk een prachtig type van het Woord van God, maar dat was ook de spijze van de Heer: om dat Woord te doen en te vervullen.⟨/p> ⟨p>Hij was ook de vervulling van het Woord. Dus ja, het is wel heel triviaal wat er dan gezegd wordt: "Nou eet, eet een stukje." Maar voor de Heer was het niet triviaal. Het was een opmaat om te verwijzen naar wat voor Hem werkelijk spijze was: "Mijn spijze is de wil te doen van Degene die Mij gezonden heeft en Zijn werk te volbrengen." Hier staat trouwens een woord dat later in het Evangelie weer terugkomt, maar dan in de verleden tijd: "Het is volbracht." Hetzelfde werkwoord wordt daar weer gebruikt, alleen dan in een andere tijdsvorm. Hier is Hij bezig het te volbrengen en dan is het volbracht. Hij zegt: "Het is mijn spijze de wil te doen van Degene die Mij gezonden heeft en Zijn werk te volbrengen", totdat het dus is volbracht.⟨/p> ⟨p>Ik zie dat het kwart over is en ik denk dat we er verstandig aan doen om nog het een en ander te parkeren voor de volgende keer. Want we krijgen de mooiste dingen van deze geschiedenis nog, in mijn beleving tenminste. Dan komen alle draadjes bij elkaar en ligt de betekenis voor het oprapen; ook hoe het inderdaad verwijst naar de tegenwoordige tijd. Maar goed, daar moeten we het de volgende keer maar over hebben. Dan beginnen we bij vers 35.⟨/p>