⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Terugblik op het Rekenen met Tijdlijnen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ook van mijn kant een heel goedenavond allemaal, beste vrienden. Dankjewel voor de introductie, Wolter. Wij gaan ons inderdaad ook vanavond weer verwonderen en rekenen; die twee bijten elkaar niet. We hebben inmiddels al zes avonden gehad waarbij we aan het rekenen geslagen zijn en ons hebben beziggehouden met de geweldige tijdlijnen die de Schrift uiteenzet. Het zijn zulke... nu ga ik een woord gebruiken dat niet correct is, maar ik weet even geen ander woord: zulke fabelachtige conclusies die zich aan je opdringen. Het is niet fabelachtig natuurlijk, want het mooie is dat het gewoon reëel is. Het is de wijze waarop de Schrift dat uiteenzet, en onder de oppervlakte ligt dat allemaal voor het oprapen.⟨/p> ⟨p>Laat ik om te beginnen, en dat bent u inmiddels wel van mij gewend... Aha, daar is nog iemand. Goedenavond. Nee, niet de eerste de beste, en ook niet de eerste de jongste. Zoals u van mij gewend bent, gaan we eerst nog even terugblikken op wat we besproken hebben, om het geheugen weer helemaal op te frissen. We zijn in de eerste avond al meteen uitgekomen op het jaar 2000. Als ik zeg het jaar 2000, dan moet ik dat even toelichten: het jaar 2000 sinds Adam. Want zo rekenen we: Anno Hominis. Dat wil zeggen dat we gaan rekenen vanaf de creatie van Adam. Al die getallen en leeftijden worden daarbij vermeld, waarbij het er wel op aankomt om accuraat te tellen. Maar dan kom je erop uit dat in het jaar 2000 nauwkeurig Noach overleed en tegelijkertijd, of in ieder geval in hetzelfde jaar, Abraham geboren werd. Een heel tijdperk werd afgesloten, maar daarmee begon ook weer een heel nieuw tijdperk.⟨/p> ⟨p>Het zijn met name die tijdvakken van telkens 500 jaar waar we ons de afgelopen zes avonden mee bezig hebben gehouden. Want hoe was het ook alweer? In het jaar 2000 sinds Adam stierf Noach en werd Abraham geboren, en 500 jaar later vond de Exodus plaats. Niet ongeveer, nee, op het jaar nauwkeurig. Wat zeg ik? Op de dag nauwkeurig! Het is zelfs heel nauwkeurig, want in dit geval zegt de Schrift dat expliciet; in Exodus 12 wordt gezegd: "juist op die dag". Hoe we daar precies aan gekomen zijn, ga ik nu niet vertellen, dat moet u allemaal nog maar eens een keertje terugluisteren. Ik schrijf naar aanleiding van elke Bijbelavond hier ook een aantal blogs waarbij ik het een en ander nader toelicht, zodat die twee parallel lopen.⟨/p> ⟨p>Deze 500 jaar is dus inderdaad het tijdperk van wat wij dan noemen de aartsvaders: van Abraham, van Izak en van Jakob. Het is ook de periode van een paar honderd jaar in Egypte. In het jaar 2500, in het vijftigste jubeljaar, vond de uittocht uit Egypte plaats. Dat was een heel markant moment, en ik noem meteen even de persoon die daarbij de centrale rol speelt: dat is in dit geval nogal simpel, dat is Mozes uiteraard.⟨/p> ⟨p>Nog weer 500 jaar later komen we uit in het jaar 3000. Dat is de periode vanaf de Exodus tot aan Salomo, van Mozes tot Salomo. Dat is een tijdperk voor met name de richteren. In dat jaar was Jeruzalem gereedgemaakt. Dat wil zeggen dat de tempel was voltooid en ook het paleis van het Davidische huis in gereedheid was gebracht. Dat was in het jaar 3000, en in dat jaar verschijnt de Heere ook aan Salomo. Hij waarschuwt hem voor wat er zou gebeuren als hij en zijn nakomelingen — en dan bedoel ik ook van het Davidische huis — zouden afwijken van het Woord van de Heere. Dan zou de stad namelijk compleet verwoest worden en de tempel zou verwoest worden. Dat is ook precies wat er gebeurd is.⟨/p> ⟨p>En wat dacht u? Dat is vervolgens weer exact 500 jaar verder. Het is een periode van 430 jaar van koningen en dan nog 70 jaar van ballingschap. Diezelfde structuur zag je ook van 70 en 430. Abraham was 70 jaar toen de belofte hem gegeven werd, en nog 430 jaar later werd de wet aan Israël gegeven. Dat zijn hele mooie, parallelle, symmetrische structuren. Want hier is het 70 en 430, en daar is het 430 en 70.⟨/p> ⟨p>Later in dit seizoen, want we hebben nog een avond of vijf, zes te gaan, ga ik daar nog nader op in. Dan kunnen we op een gegeven moment echt gaan terugblikken en de structuren meer met elkaar gaan vergelijken. Maar goed, deze symmetrie kan u niet ontgaan.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="386" title="Speel af vanaf 06:26">▶ 06:26⟨/button> ⟨span>Het Jaar 3500: de Herbouw van Jeruzalem Onder Kores⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Met het jaar 3500 gaan we vanavond weer verder. Want dit is namelijk precies het jaar waarin Jeruzalem herbouwd zou worden. Wat is er gebeurd? In het jaar 3000 was tegen Salomo gezegd dat Jeruzalem verwoest zou worden en dat er van de tempel niets zou overblijven. Dat is inderdaad 430 jaar later gebeurd. De stad, en trouwens het hele land, is zeventig jaar verwoest gebleven. Jeruzalem bleef in het bijzonder zeventig jaar een puinhoop. Dat getal zeventig staat er heel uitdrukkelijk; Daniël 9, het hoofdstuk waar we straks uit gaan lezen, begint daar ook mee.⟨/p> ⟨p>In dat zeventigste jaar geeft koning Kores, de machthebber van die dagen, het bevel om Jeruzalem en de tempel te gaan herbouwen. Daar zat een geweldig verhaal achter en aan vast; dat hebben we een paar avonden terug ook met elkaar besproken, schitterend! Maar dat betekent dus dat het jaar 3500 het jaar is van waaruit de stad en de tempel herbouwd gaan worden. De namen die hier centraal staan, zijn Kores, die daartoe het bevel geeft, en Daniël. Daniël merkt in de profeten op dat de termijn die geprofeteerd was, is verstreken. Dus zegt hij: "O God, draal niet." Het is precies in dat jaar dat God gaat ingrijpen middels Kores. Dat zijn schitterende dingen.⟨/p> ⟨p>Kijk, bij al dat berekenen blijf je je verwonderen. Ik haak meteen even aan bij wat Wolter zojuist zei. We hebben één God die alles perfect plaatst. Hij timet alles, maar Hij voorzegt het ook. Dat is echt de specialiteit van God. God voorzegt hoe het zal gaan, en zo is het ook al vaak gegaan. Neem die 430 jaren bijvoorbeeld; die had God tegen Abraham gezegd. Hij zei: "Zo zal het gaan, en dat is de termijn." Daarna zou het volk bevrijd worden uit Egypte. Men wist dus van tevoren wanneer dat zou zijn. Het kan zijn dat Israël dat vergeten was, maar God was het in elk geval niet vergeten. God heeft het van tevoren gezegd.⟨/p> ⟨p>Dat geldt ook voor die zeventig jaren. Voordat de tempel verwoest was, had God bij monde van Jeremia al gezegd dat de tempel en de hele stad verwoest zouden worden door Nebukadnezar. Zeventig jaar later zou het weer herbouwd worden. En zo is het exact gegaan. Op zo’n God kun je aan. Hij is een God die de toekomst in handen heeft — daarom is Hij God — en dus kan Hij het ook voorzeggen. Hij kent het heden en overziet de toekomst. Dat is de solide grond waarop wij rusten.⟨/p> ⟨p>Het jaar 3500. Wat we gezien hebben, zijn iedere keer happen van vijfhonderd jaar. Ik kan het ook anders zeggen, en ik formuleer het nu met opzet zo: het is iedere keer een periode van zeventig jaarweken. Dat wil zeggen: zeventig cycli van sabbatsjaren, waarbij je na elke zevende cyclus een jubeljaar hebt. Elke vijftig jaar heb je een jubeljaar, dus zo'n cyclus duurt in totaal vijftig jaar. Zeventig jaarweken representeren daarmee een periode van vijfhonderd jaar.⟨/p> ⟨p>Juist terwijl er een periode van vijfhonderd jaar — van zeventig jaarweken — voltooid was, stuurt God de engel Gabriël op Daniël af. Hij zegt: "Nu breekt er weer een nieuwe periode van zeventig jaarweken aan." Dan weet je ook meteen waar je eindigt. Als dit het jaar 3500 is, dan kom je zeventig jaarweken verder, oftewel vijfhonderd jaar later, uit in het jaar 4000. Dat is het jaar waarin Jeruzalem — en daarvoor zal ik de bewijzen nog overleggen, dat ga ik vanavond doen — officieel als volk en via de leiders van het volk afstand neemt van de Messias.⟨/p> ⟨p>Tegen Daniël wordt al in het jaar 3500 gezegd dat het zeventig jaarweken zou duren voordat de Messias Zijn werk zou verrichten. Ik zeg het expres even zo, want in werkelijkheid wordt het op een veel specifiekere manier geformuleerd. Maar vanaf dit moment zouden er zeventig jaarweken tot op de Messias volgen. De Messias wordt aangekondigd, maar niet alleen dat; er wordt ook gezegd wannéér Hij zou verschijnen. Dat is werkelijk een geweldige profetie. We hebben ons er al diverse avonden mee beziggehouden en ik stel voor dat we die profetie nog eens met elkaar gaan lezen.⟨/p> ⟨p>Ik wil iedere keer terugverwijzen naar de dingen die we al hebben gezien, zodat we het weer scherp voor de geest hebben. Ik wil vanavond wat meer op tijd stoppen dan de vorige keer. Dit wordt, althans in mijn planning, de laatste avond over Daniël 9. Er zijn nog heel wat chronologische hobbels te nemen, om het zo maar te zeggen. Nou ja, hobbels... in ieder geval zijn we er nog niet. Het wordt eigenlijk ook steeds spannender, want we komen steeds dichter bij onze eigen tijd. Goed, Daniël 9.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="817" title="Speel af vanaf 13:37">▶ 13:37⟨/button> ⟨span>Lezing en Verkenning van de Zeventig Weken in Daniël 9⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We gaan de verzen 24 tot en met 27 lezen. Alles wat u cursief ziet staan, wijkt af van de gangbare lezing, maar ik heb dat inmiddels voor een groot gedeelte al toegelicht. De vorige keer heb ik ook de interlineair laten zien, maar dat laat ik nu even achterwege. Tegen Daniël wordt plechtig gezegd: "Zeventig weken." Hier begint de profetie. Profetie betekent letterlijk — het is van oorsprong een Grieks woord — voorzegging. Er is hier sprake van zeventig weken, oftewel zeventig cycli van zeventallen van jaren. Voor een Hebreeër is dat natuurlijk een heel bekend begrip, maar daar hebben we het al over gehad. Zeventig weken is afgescheiden; die termijn is dus afgebakend. Het gaat om 490 jaar, gepresenteerd als een eenheid. Let op het enkelvoud: er staat niet 'zeventig weken zijn afgescheiden', maar 'zeventig weken is afgescheiden'. Het wordt gepresenteerd als een eenheid, een enkelvoud. Zeventig weken is afgescheiden, afgebakend over uw volk, Daniël — dus over het Joodse volk — en over uw heilige stad, Jeruzalem. Daarover gaan deze zeventig weken. Over dat volk van Daniël en over die heilige stad van hem, die op het moment dat dit gezegd werd nog helemaal in puin lag.⟨/p> ⟨p>Er worden een zestal dingen genoemd. De vorige keer heb ik daar veel uitgebreider bij stilgestaan, nu noem ik ze alleen even. De zeventig weken resulteren in het toesluiten van de overtreding. Ik heb u toen verwezen naar Hebreeën 9 vers 15. Dit is precies een perfecte beschrijving van wat de Messias gedaan heeft aan het kruis, namelijk de overtreding toesluiten en de zonden beëindigen. Juist in de Hebreeënbrief worden deze dingen aan de Hebreeën, het volk van Daniël, voorgehouden.⟨/p> ⟨p>Het tweede is: de zonde te beëindigen en om de verdorvenheid te beschutten. Ik geef toe dat dit wat afwijkt van de lezing zoals die gangbaar is, waarin vaak over verzoenen wordt gesproken. Maar dit begrip is eigenlijk beschutten of bedekken: de verdorvenheid te beschutten. Precies zoals Johannes daar ook over spreekt: Hij is een beschutting voor onze zonden, en niet alleen voor de onze — van Israël namelijk — maar voor de hele wereld.⟨/p> ⟨p>En dan: om een rechtvaardigheid van aeonen aan te brengen. Zo staat het er: een eeuwige gerechtigheid, maar eigenlijk een rechtvaardigheid van aeonen. Dat is die gerechtigheid Gods waar de brieven in het Nieuwe Testament in het algemeen zo uitbundig over spreken. In Christus is Gods gerechtigheid voor de aeonen aangebracht. Dat is een geweldig thema. Vanaf het moment dat Daniël dit hoorde, zou het nog zeventig weken duren voordat dit alles zijn beslag zou krijgen: de beschutting, de verzoening en de beëindiging van de zonden.⟨/p> ⟨p>Maar ook nog dit, en dat is heel bijzonder; hier wordt heel dikwijls, zo niet bijna altijd, overheen gelezen: namelijk om gezicht en profeet te verzegelen. Voor wie? Voor uw volk, Daniël, en uw heilige stad. Wat betekent dat? Dat betekent dat de schriften waarin de profeten aan het woord zijn en waarin zij hun gezichten en visioenen beschrijven, worden verzegeld. Dat woord verzegelen komen we nog twee keer tegen in het boek Daniël, en wel in hoofdstuk 12. Daar wordt gezegd dat er verzegeld wordt tot de eindtijd. Israël zou het niet begrijpen. Ik heb het de vorige keer ook vanuit andere schriftplaatsen, zoals Jesaja, laten zien: de schrift zou ontoegankelijk en bedekt worden. Dat is precies de beschrijving van de huidige situatie voor het volk van Daniël en de heilige stad. De Messias is voor hen bestemd en het werk is gereed; de zonden zijn beschut en de rechtvaardigheid van de aeonen is aangebracht, maar gezicht en profeet is voor hen verzegeld. Dat wil zeggen dat ze er niet bij kunnen; ze begrijpen het niet. Het is ontoegankelijk. Wanneer de zegels er weer af gaan en ze het wel gaan begrijpen, is dat bij de tijd van het einde. Die zeventig weken eindigen niet in de bekering van Israël. Integendeel, in die zeventigste week zal het juist gebeuren dat gezicht en profeet voor hen verzegeld wordt. Het is precies tegenovergesteld: niet dat ze de schriften gaan verstaan, maar het wordt voor hen verborgen. Of om de woorden van Paulus in 2 Korinthiërs 3 te gebruiken: het oude verbond is voor hen bedekt. Ze begrijpen het niet, maar dat is van Godswege zo gedaan en dat was al tegen Daniël gezegd, evenals wanneer dat zou gebeuren.⟨/p> ⟨p>Er staat ook nog bij: om de heiligheid der heiligheden te zalven. Dat wil zeggen het allerheiligste. Wat is het allerheiligste? Dat kan niet missen, want dat is waar het in deze profetie juist over gaat: over de Messias. Als ik Messias of Mashiach zeg, dan zeg ik in het Hebreeuws 'gezalfde'. Het allerheiligste dat gezalfd zal worden, is in die zeventigste week gebeurd, bij twee gelegenheden zelfs. Meteen al bij het aantreden van de Messias toen Hij gedoopt werd — Hij werd toen gezalfd met Gods Geest — en drieënhalf jaar later toen Hij opstond uit de dood en werd overgoten met heilige geest. Ik kom er straks nog even op terug, maar in ieder geval is dat allemaal gebeurd binnen de termijn die hier genoemd wordt.⟨/p> ⟨p>Weet dan — ik kan er nu niet te diep op ingaan, want ik wil het vooral even recapituleren zodat we het geheel vanavond nog eens kunnen overzien — weet dan en versta: vanaf de uitgang van het woord om te doen weerkeren en om Jeruzalem te bouwen. Dat terugkeren en bouwen gebeurde onder leiding van Kores. Het was ook al voorzegd dat Jeruzalem herbouwd zou worden door deze man; hij was al honderden jaren van tevoren bij name genoemd. Dat is die goddelijke specialiteit. Vanaf dat moment begint de klok te lopen; de zeventig weken gaan hier beginnen. Weet dan en versta: vanaf de uitgang van het woord om terug te keren naar Jeruzalem en om Jeruzalem te bouwen tot op Messias de Vorst, zijn zeven weken en tweeënzestig weken. Hier worden twee dingen genoemd: Jeruzalem bouwen en Messias de Vorst. Zeven weken zijn nodig om Jeruzalem te bouwen; dat is die periode van zeven maal zeven, oftewel 49 jaar. Als je het inclusief het jubeljaar rekent, is het 50 jaar. Die zeven weken beslaan de tijd van Ezra en Nehemia waarin de stad herbouwd werd. Vervolgens zijn er na die zeven weken nog eens tweeënzestig weken tot op de Messias. Dat betekent dus dat de Messias Zich aandient aan het einde van de negenenzestigste week, de zeven plus tweeënzestig. Reken maar na, daar heb je niet eens een calculator voor nodig. Goed, tot op Messias de Vorst zijn zeven weken en tweeënzestig weken.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1426" title="Speel af vanaf 23:46">▶ 23:46⟨/button> ⟨span>Na Tweeënzestig Weken Zal de Messias Worden Afgesneden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En na die tweeënzestig weken zal de Messias afgesneden worden. 'Uitgeroeid' staat er in de meeste vertalingen; dat is inderdaad de gedachte, maar er staat letterlijk gewoon 'afgesneden'. Hij zal afgesneden worden. Dat is ná die tweeënzestig weken, wat dus betekent: in die zeventigste week. Ik kom daar straks nog even op terug. De Messias zal worden afgesneden, maar er staat bij: 'het zal niet voor Hemzelf zijn'. Dat wil zeggen dat Hij ter dood gebracht zal worden. Hij wordt uitgeroeid, Hij wordt uit het volk uitgesneden. Maar dat zal niet voor Hemzelf zijn. De betekenis ligt daar toch voor het oprapen? Hij stierf, maar niet voor Zichzelf. Voor wie dan wel? Voor zijn volk en voor de heilige stad. Johannes zegt zelfs: niet alleen voor ons, maar voor de hele wereld. Niet voor Hemzelf; nee, dat is duidelijk.⟨/p> ⟨p>Het is ook nog mogelijk om de Hebreeuwse lezing op een andere manier te bekijken. Het zijn maar een paar woordjes in het Hebreeuws, maar je kunt het ook lezen als: 'Hij zal niet hebben'. Ook die lezing is eigenlijk niet zo moeilijk te begrijpen. Ik zie eerlijk gezegd geen dwingende reden om te kiezen tussen beide betekenissen; wellicht dat die dubbelzinnigheid ook in de tekst zit. Het ene is waar, maar het andere is namelijk net zo waar. Namelijk: Hij zal niet hebben. Als Hij wordt uitgeroeid en afgesneden, zal Hij niet hebben. Wat dan niet? Datgene wat een vorst geacht wordt te hebben: een domein waarover hij gaat. Dat zal Hij niet hebben; Hij stierf zonder macht. Wat stond er ook alweer op het bord bovenaan de paal waaraan Hij gehangen werd? 'Koning der Joden'. Maar hoe verachtelijk was dat? Hij had niets. Hij was de beloofde Koning van Juda, bovendien uit de koningsstam, maar Hij had niets. Dus hoe je het ook leest, linksom of rechtsom, in beide gevallen is de betekenis overduidelijk.⟨/p> ⟨p>Na die tweeënzestig weken zal de Messias worden afgesneden, maar het zal niet voor Hemzelf zijn. Vervolgens staat er dat een volk van een vorst die komen zal, de stad en het heiligdom zal verderven. Er staat niet direct bij wanneer dit zal zijn. Er staat: 'na de tweeënzestig weken zal de Messias afgesneden worden'. Dat is dus kennelijk in die zeventigste week, anders had er gestaan 'na de zeventigste week'. Maar daarbij zou het niet blijven. Het uitroeien van de Messias wordt in verband gebracht met wat er daarna plaatsvindt: een volk van een vorst die komen zal, zal de stad en het heiligdom verderven.⟨/p> ⟨p>Ik wil daar de volgende keer wat dieper op ingaan, op die periode tussen het sterven van Jezus — de uitroeiing van de Messias — en deze gebeurtenis waarbij de stad wederom met de grond gelijkgemaakt wordt. Ik moet er nu ineens aan denken dat dit tegen Daniël gezegd wordt in het jaar dat de stad al zeventig jaar in puin ligt. Nu krijgt Daniël te horen dat er een periode van zeventig weken gaat komen, waarna de stad en het heiligdom wéér verdorven zullen worden. Dat is nogal wat. En inderdaad, dat is op een afgodische manier gebeurd door de Romeinen in 70 AD (Anno Domini). Er lopen hier verschillende jaartellingen door elkaar. Wij rekenen nu de hele tijd in Anno Hominis, vanaf Adam. De aanduiding 70 AD behoort tot de gangbare christelijke jaartelling. Ik kom daar vanavond later nog op terug en zal dat de komende avonden ook nog wel ter sprake brengen. Het is een lastig punt, want ik wil eigenlijk puur de Bijbelse lijn vasthouden en me niet te veel storen aan de christelijke jaartelling. Maar goed, we weten allemaal dat bij de verwoesting van de stad Jeruzalem het jaar 70 AD haast spreekwoordelijk is. Dat was precies veertig jaar na de dood van Christus.⟨/p> ⟨p>Vervolgens staat er: 'en zijn einde zal zijn met een overstromende vloed'. Dat 'zijn' verwijst terug naar het heiligdom. Het einde van het heiligdom zal zijn met een overstromende vloed. Dat is een eigenaardig woord. Moet je dan denken aan een Jeruzalem dat onder water loopt? Dat is enerzijds moeilijk voorstelbaar, maar anderzijds legt de Schrift zichzelf uit. Deze uitdrukking komen we namelijk nog een keer tegen in het boek Daniël, in hoofdstuk 11 vers 10. Daar gaat het over oprukkende legers. Er staat: 'Dan zullen zijn zonen zich ten strijde rusten en een menigte grote legers verzamelen. Eén van hen zal tegen hen oprukken als een overstroming, steeds verder om zich heen grijpen...' Het woordje 'overstromen' in Daniël 9:26 is exact hetzelfde woord als in Daniël 11. Het gaat dus over legers die alles platwalsen en wegvagen.⟨/p> ⟨p>Zo wordt die beeldspraak dus uitgelegd: de stad wordt overstroomd door oprukkende legers. Zoals een vloed opkomt, zo kwamen die legers over de stad. U kent de plaatjes van de Romeinen wel; er is een bekend reliëf in Rome waarop te zien is hoe de Romeinen onder leiding van veldheer Titus met de attributen van het heiligdom wegtrokken. De hele stad is toen in vlammen opgegaan. Een geweldige overmacht aan legers heeft Jeruzalem platgewalst. Het einde van het heiligdom was met een overstromende vloed van oprukkende legers.⟨/p> ⟨p>'Tot het einde toe' — dat wil zeggen de 'tijd van het einde'. Dat is een uitdrukking die we vaker vinden, bijvoorbeeld in Daniël 8:19 en in hoofdstuk 12. Die tijd van het einde is nu nog steeds toekomstig; het is het slotstuk van deze aioon. Tot die tijd zal er 'krijg' zijn, oftewel oorlog, en 'vastelijk besloten verwoestingen'. Let op het meervoud: verwoestingen. Dat wil zeggen dat de stad verwoest wordt, maar dat het daar niet bij blijft. Eerst wordt de Messias afgesneden, daarna volgt de verwoesting van Jeruzalem en de tempel, en tot het einde toe zal er strijd zijn. Eigenlijk is dat een perfecte beschrijving van de afgelopen tweeduizend jaar. Er is geen stad die zo vaak verwoest is en in puin heeft gelegen als Jeruzalem. Daarom is het ook zo'n 'hoge' stad geworden; iedere keer werd er weer gebouwd op de puinhopen van de vorige stad. Soms werd de boel zelfs zozeer met de grond gelijk gemaakt dat complete heuvels zijn weggevaagd. Het is gigantisch hoe ze daar hebben huisgehouden.⟨/p> ⟨p>En dat terwijl de stad Jeruzalem heet: Jerushalom oftewel de vrede waarin de Heere zal voorzien. Toch zal die stad op een dag — en aangezien de termijn verstrijkt, zal dat binnenkort zijn — haar naam eer aandoen. Dat vind ik het mooie: dat Jerusalem-Shalom ook echt vervuld gaat worden.⟨/p> ⟨p>Maar het is duidelijk: tot het einde aan toe... Tot het einde van de tijd van het einde zal dat niet het geval zijn. Integendeel, het zijn vastelijk besloten verwoestingen.⟨/p> ⟨p>Nu komen we in het laatste vers van Daniël 9; dat wil zeggen het laatste vers van de profetie van die zeventig weken.⟨/p> ⟨p>"En HIJ..." Ik heb dit vers even met alleen maar kapitaalletters geschreven. U moet zich niet te veel laten leiden – of liever gezegd: u moet zich helemaal niet laten leiden – door hoofdletters en kleine letters in uw vertaling, want dat is interpretatie. Het Hebreeuws kent dat niet. Het zijn allemaal hoofdletters of kleine letters, hoe je het maar zeggen wilt, maar in ieder geval kent men dat onderscheid niet.⟨/p> ⟨p>Hij... ja, wie is nu die "Hij"?⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2054" title="Speel af vanaf 34:14">▶ 34:14⟨/button> ⟨span>De Zeventigste Jaarweek: het Bekrachtigen van het Verbond⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hij zal voor velen een verbond versterken gedurende één week. Kijk naar wat we hebben gelezen: de Messias zou komen na zeven en tweeënzestig weken. Dus aan het einde van die negenenzestig weken zou de Messias Zich aandienen. Hij zou ook uitgeroeid worden, maar in vers 27 wordt er weer op Hem teruggegrepen: Hij, namelijk de Messias die Zich aan het einde van de negenenzestig weken aandient. Ik kom daar straks nog even op terug, dan zal de logica u nog duidelijker worden. Hij zal voor velen van uw volk en uw heilige stad een verbond versterken of bekrachtigen. Ik heb daar de vorige keer geloof ik ook al wat over verteld: dat Hij een verbond – niet een specifiek bepaald verbond, maar een verbond – zal bekrachtigen gedurende één week.⟨/p> ⟨p>Ja, die ene week resteerde nog, nietwaar? We hebben de zeventig weken, de zeven weken en de tweeënzestig weken, en dan heb je er nog één over. Die Messias gaat dus een verbond bekrachtigen gedurende één week, oftewel zeven jaar. Ik ga hier straks nog uitgebreid op in, maar ik wil eerst de tekst goed gelezen hebben. Er staat: "En in de helft van de week" – dat is dus na drieënhalf jaar, want als een jaarweek zeven jaar is, dan is de helft daarvan drieënhalf jaar – "zal Hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden." Ik heb u dat de vorige keer al even aangegeven en ook dat wil ik straks nog laten zien. Wat gebeurde er namelijk? Precies in het uur van het avondoffer, het moment waarop het slachtoffer en spijsoffer gebracht werd, stierf de Heer.⟨/p> ⟨p>Op dat moment scheurde dat gigantische gordijn van vierentwintig of vijfentwintig meter hoog dat voor het heiligdom hing. Er hing er eentje in het heiligdom, maar ook eentje vóór het heiligdom, voor de tempel, die je vanaf de buitenkant al van verre kon zien. Ik geloof dat de Romeinse hoofdman die Jezus zag sterven, dit tegelijkertijd heeft gezien. Ik heb daar de vorige keer al iets over verteld: hij zag de Heer sterven en tegelijkertijd zag hij dat reusachtige gordijn scheuren. Dat gebeurde in het uur van het avondoffer, terwijl de priester daar bezig was. Met recht werd de offerdienst toen onderbroken en gestaakt, simpelweg vanwege dat gigantische moment daar in het heiligdom.⟨/p> ⟨p>Weet u wat zo opmerkelijk is? Er is heel veel opmerkelijk, maar staat u mij toe hier even bij stil te staan. Ik zei zojuist al iets over hoe gedetailleerd God de toekomst voorzegt. Zal ik u iets vertellen? De chronologie van de voorzegging is gedetailleerder dan de chronologie van de geschiedschrijving. Wilt u dat ik dat herhaal? Ja, dat doe ik nog even: de chronologie, de tijdrekening en de tijdspecifieke details in de voorzegging zijn gedetailleerder dan de gegevens die wij voorhanden hebben in de geschiedschrijving.⟨/p> ⟨p>Om een voorbeeld te geven: die eerste zeven jaarweken waarin Jeruzalem herbouwd zou worden. Hoe weten we dat dit negenenveertig of vijftig jaar heeft geduurd? Dat weten we eigenlijk alleen vanuit de profetie in Daniël 9. Uit de boeken Esra en Nehemia kun je wel opmaken dat het ongeveer één generatie is geweest, wat perfect matcht, maar daar staat nergens expliciet dat het om precies zeven jaarweken ging. Het wordt hier echter voorzegd. Daniël 9 vormt de chronologische ruggengraat; je kunt de gebeurtenissen hier zo aanwijzen. Hier wordt van tevoren gezegd: zeven weken.⟨/p> ⟨p>Maar kijk ook naar wat hier gezegd wordt over de helft van de week. Dat wil zeggen: eerst zal de Messias Zich aandienen en drieënhalf jaar later zal Hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden. Nu weet iedereen dat de rondwandeling van de Heer hier op aarde drie à vier jaar heeft geduurd. Dat is algemeen bekend en vanuit de evangeliën is dit perfect te bevestigen, maar dat het precies drieënhalf jaar zou zijn, staat in de geschiedschrijving van de evangeliën of de verhandelingen nergens zo beschreven. Hoe weten we het dan? Het wordt hier voorzegd. Dat vind ik op zich al werkelijk verbazingwekkend. Juist God voorzegt exact hoe het zal zijn en hoelang het zal duren. In Zijn voorzegging geeft Hij meer details dan wij achteraf in de historische boeken terugvinden. Is dat eigenaardig of niet? Ik vind het buitengewoon. Het beschrijft precies hoe God de toekomst overziet, zoals wij het verleden kunnen overzien. Wij kunnen met grote precisie feiten over het verleden vaststellen, maar God laat die details in de historische boeken soms achterwege omdat Hij ze van tevoren al had aangekondigd. Zo werkt dat.⟨/p> ⟨p>Het is niet zo moeilijk om te vertellen wat voor weer het gisteren was; tot in de kleinste puntjes kan ik u dat vertellen. Maar het wordt heel wat moeilijker om dat over overmorgen te doen. Zelfs het KNMI lukt dat zelden. Maar God voorzegt de termijn. Niet alleen dat bepaalde dingen zouden gebeuren, zoals de komst van de Messias en dat Hij uitgeroeid zou worden, maar ook wanneer dat zal zijn en wanneer het slachtoffer en spijsoffer op een bepaald moment zouden staken. Dat wordt hier gezegd: in de helft van de week.⟨/p> ⟨p>Er staat dan nog bij: "En over een vleugel van gruwelen". Vertaaltechnisch is dit een wat lastige passage, of in ieder geval zijn dit lastige regels. "Over een vleugel van gruwelen" – dat gaat waarschijnlijk over een beschermende vleugel. In de Bijbel heeft het woord 'vleugel' meestal de betekenis van bescherming, zoals 'geborgen onder de vleugelen'. Andere uitleggers zeggen dat het hier gaat over een vleugel van het tempelcomplex of het tempelgebouw, die gevuld is met gruwel. Een 'gruwel' staat in de Bijbel voor afgodische praktijken.⟨/p> ⟨p>Afijn, de Messias zal een verbond versterken gedurende één week. Over die tweede helft gaan we het straks hebben, maar nu eerst dit: Hij zal een verbond versterken gedurende één week. In de helft van de week zal Hij, de Messias, slachtoffer en spijsoffer doen ophouden. En dan: "en over een vleugel van gruwelen zal een verwoester zijn, ook tot de voleinding toe, die vastelijk besloten zijnde zal uitgestort worden over de verwoeste." Dit is een hele lastige passage als u dit zo leest. Straks zal ik u echter de parallellie laten zien tussen vers 26 en vers 27, en dat verklaart alles.⟨/p> ⟨p>Maar eerst nog even dit. Ik heb hier een bescheiden vraagtekentje geplaatst – zo af en toe ben ik ook eens bescheiden – bij "tot aan de voleinding toe die vastelijk besloten zijnde zal uitgestort worden". Wat wordt er precies uitgestort? Wel, dat vaste besluit tot verwoesting. Over die stad die al verwoest was, is vast besloten dat zij iedere keer weer verwoest zal worden. Tot het einde toe zal er gewoon geen vrede komen; er zal krijg blijven. En nu laat ik u nog iets zien.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2637" title="Speel af vanaf 43:57">▶ 43:57⟨/button> ⟨span>De Perfecte Chronologische Parallel Tussen Vers 26 en 27⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want ik zal u laten zien dat Daniël 9 vers 26 en 27 volstrekt parallel lopen. In vers 26 lazen we dat na die tweeënzestig weken de Messias afgesneden zal worden, maar dat het niet voor Hemzelf zal zijn. In vers 27 lees je dat Hij velen een verbond zal versterken gedurende één week, en dat Hij in de helft van de week het slachtoffer en spijsoffer zal doen ophouden. Het gaat over precies hetzelfde.⟨/p> ⟨p>Verder wordt er gesproken over een volk van vorsten dat komen zal en de stad en het heiligdom zal verderven, waarbij het einde zal zijn met een overstromende vloed. Dat komt overeen met wat er in vers 27 staat: over de gruwelijke vleugel zal een verwoester zijn. In het begin van vers 26 gaat het dus over de dood van de Messias, maar in het begin van vers 27 ook. Het gevolg daarvan is dat er een volk van vorsten zal komen – een volk van een vorst, de Romeinse legers die de stad en het heiligdom compleet verdorven hebben – en dat er een verwoester zal komen.⟨/p> ⟨p>Vers 26 zegt dat er tot het einde toe krijg zal zijn, vastelijk besloten verwoestingen. Dat komt overeen met vers 27, waar staat dat de voleinding vastelijk besloten zal worden uitgestort over de verwoeste. Ziet u? Parallel woordgebruik. Zowel chronologisch als qua woordgebruik loopt dit gewoon perfect synchroon. Vers 27 is eigenlijk een nadere aanduiding of een nadere specificatie van vers 26. Daar is meer over te zeggen dan ik nu doe, maar ik wil dit in ieder geval gezegd hebben. Nogmaals, de volgende keer wil ik vooral wijzen op deze bijzondere relatie: de dood van de Messias en vervolgens, veertig jaar later, de verwoesting van Jeruzalem. In beide verzen wordt die relatie gewoon direct verondersteld. De dood van de Messias, het moment van zijn sterven, en vervolgens die verwoester die het heiligdom verderft. Bovendien zal er tot het einde toe krijg zijn en dat is vastelijk besloten. Het is niet anders, het kan niet anders. Zo zal en zo moet het gaan.⟨/p> ⟨p>Het wordt nu tijd voor enkele conclusies tot dusver. We hebben de zeventig jaarweken gezien, verdeeld in zeven weken en tweeënzestig weken. Die eindigen bij de Messias en dan resteert er nog één week. Ze beginnen bij de herbouw van Jeruzalem. Deze zeven weken gaan over de herbouw van Jeruzalem, die eerste negenenveertig of vijftig jaren. De volgende tweeënzestig jaarweken eindigen bij de Messias, waarna Hij zou worden afgesneden. Dat is gewoon wat Daniël 9 daarover zegt.⟨/p> ⟨p>Ik heb nog een ander plaatje, want sommige mensen zijn gek op schema's. Dat verduidelijkt inderdaad heel veel. Als u de tijdtabel vasthoudt die we tot dusver gezien hebben, dan ziet u dat het woord uitgaat om Jeruzalem te herbouwen in het jaar 3500. De herbouw van de stad duurt zeven weken, wat inclusief het jubileumjaar uitkomt op het jaar 3550. Dan gaan we tweeënzestig jaarweken verder en kom je uit in 3992. We moeten uiteindelijk op 4000 uitkomen, want het waren zeventig jaarweken. Dan kom je dus uit in 3992, waarna er nog een periode van zeven jaar volgt: die ene jaarweek, plus het jubileumjaar.⟨/p> ⟨p>Hij zal een verbond bekrachtigen, maar daar liggen natuurlijk nog een heleboel vragen. Ik zie ze in uw ogen, echt waar, dat kan ik zien. De vorige keer heb ik misschien een beetje voor mijn beurt gesproken toen ik het al had over de dood van Stefanus. Ik heb nogal wat mailtjes gekregen naar aanleiding van de laatste Bijbelstudie die daarover gingen, want ik heb er toen geen enkel bonnetje bij gelegd. Dat is niet zoals het hoort natuurlijk. Ik heb iets gezegd wat ik toen nog helemaal niet had waargemaakt. Ik kon toen wel zeggen dat het nog kwam, maar dat was toch wat onbevredigend. Dat vond ik zelf ook. We hebben het over de eerste helft van die zeventigste week gehad, maar over de tweede helft nog niet. Daar gaan we het straks over hebben.⟨/p> ⟨p>De Messias zal een verbond bekrachtigen gedurende één jaarweek. In de helft van de jaarweek – wat we tot dusver hebben gezien – zal Hij het slachtoffer en spijsoffer doen ophouden. In het plaatje van de zeventigste jaarweek van die vijfhonderd jaren is dit het jaar 493, het jaar waarin de Messias aantrad. Dan volgt een periode van zeven jaren waarin Hij het verbond bekrachtigt.⟨/p> ⟨p>Kijkend naar hoe Daniël dit voorzegt: zeven en tweeënzestig weken tot op Messias de Vorst, waarna Hij een verbond zal bekrachtigen gedurende één jaarweek. In de helft van die jaarweek zou Hij de offers doen ophouden. We hebben nu dus ook gezien hoe dat zijn vervulling heeft gekregen: aan het einde van de zeven en tweeënzestig weken gaf de Messias acte de présence. Hij werd gezalfd bij zijn doop in de Jordaan; daar wordt uitdrukkelijk een zalving genoemd. Hij werd gezalfd met Gods Geest en vanaf dat moment begint zijn openbare optreden. Hij bekrachtigt het verbond in woord en in werk, met krachten, wonderen en tekenen. Gedurende drieënhalf jaar heeft Hij dat in zijn wandeling op aarde gedaan, en in de helft van die week gebeurt er iets met de offerdienst.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3082" title="Speel af vanaf 51:22">▶ 51:22⟨/button> ⟨span>De Helft van de Week: het Staken van Slachtoffer en Spijsoffer⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dan staken slachtoffer en spijsoffer op een bepaald moment. Dat is het moment waarop de Messias sterft en het voorhangsel scheurt. Ten tijde van de avondofferdienst wordt de dienst tijdelijk zo gestaakt; dat verwijst dus naar het kruis.⟨/p> ⟨p>Zal ik u nog eens wat vertellen? Want nu worden we bevestigd. Deze is ook mooi hoor! Want wanneer begint een jaar? Ik heb het over een Bijbels jaar, een Hebreeuws jaar. Nu heb ik het hier al bijgezet natuurlijk, dit is een beetje een open deur intrappen, maar dat is in de maand Tisri. U weet, het Joodse nieuwjaar wordt gevierd in september-oktober, nietwaar? Dat varieert, want die kalender werkt heel anders dan onze kalender, maar in ieder geval heb je het Joodse nieuwjaar altijd in september-oktober, op 1 Tisri. De eerste van de maand Tisri.⟨/p> ⟨p>Ik zou kunnen zeggen: de eerste van de zevende maand. En dan zegt u: dat klopt, maar het nieuwjaar begint toch in de zevende maand? Dan zeg ik: ja. En als u vraagt hoe dat dan zit, daar heb ik het een andere keer wel over. Maar neem van mij aan – u kunt het trouwens zelf lezen, waarom zou ik er zo'n ingewikkeld verhaal van maken? – in het boek Leviticus 25, waar God de inzetting geeft van de sabbatjaren en de jubeljaren, daar vertelt Hij ook dat het jaar, het jubeljaar, begint in de zevende maand, in de maand Tisri.⟨/p> ⟨p>Een jaar begint in Tisri. Een jaarweek begint dus ook in die maand. Wanneer begint zo'n hele nieuwe cyclus weer? Elk jaar begint überhaupt met Tisri, dus ook een jaarweek, zo'n hele nieuwe cyclus van zeven jaren, begint in de maand Tisri. Kijk, dan weten we weer een detail dat we in de Evangeliën niet vinden. Want na 69 weken – oftewel aan het einde van die 69ste week of aan het begin van de 70ste week – treedt de Messias aan. Dan wordt Hij gezalfd. Zijn doop in de Jordaan, toen Hij de Messias werd, vond dus plaats in Tisri.⟨/p> ⟨p>Nu gaan we even de proef op de som nemen. Want drieënhalf jaar later, zo was al voorzegd, zou de Messias worden uitgeroeid en zou Hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden. Dat moet dus drieënhalf jaar verder zijn. Dan zijn we inmiddels in het jaar 496 van die vijfhonderd jaren. Dat is dus halverwege het jaar. Bent u er allemaal nog? Ja, ik ben er ook nog. We gaan zo koffie drinken, maar eerst hebben we dit nog. Want als het jaar en de jaarweek beginnen in Tisri, wat is dan halverwege de jaarweek? In welke maand zitten we dan? Ja, in de maand Aviv.⟨/p> ⟨p>Aviv is het Hebreeuwse woord voor lente. Meestal is die maand bekender onder de naam Nisan, trouwens ook een Bijbelse benaming. Maar in ieder geval, het maakt niet uit, dit is precies een half jaar daarna. Dit verschilt exact een half jaar. Dat is een fenomeen dat je heel vaak in de Bijbel vindt: dat verschil van een half jaar. Jezus en Johannes de Doper scheelden ook precies deze tijd: zes maanden. Maar dat betekent dus dat als slachtoffer en spijsoffer ophouden, dat in de maand Aviv moet zijn. En welk feest wordt er gevierd, of welk hoogtepunt vindt er plaats in Aviv? Het Pascha. Dit is de maand waarin de Messias met recht stierf.⟨/p> ⟨p>Dit is een perfecte bevestiging van wat we tot dusver hebben gezien. Daniël voorzegt: als de Messias komt, dan zal Hij een verbond bevestigen, een jaarweek lang. In de helft van de week zal Hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden. En inderdaad, we gaan drieënhalf jaar verder en we komen uit in de maand Aviv. Wat is er gebeurd in die gedenkwaardige maand Aviv, toen de Messias stierf, drieënhalf jaar na Zijn aantreden? Hij stierf zodanig ten tijde van het avondoffer dat de offerdienst gestaakt moest worden. Is dat bijzonder of niet?⟨/p> ⟨p>Hier zien we dus perfect bevestigd dat, aangezien die jaren beginnen in Tisri, de helft van die jaarweek noodzakelijkerwijs moet vallen halverwege het jaar. En dat is dus halverwege het Hebreeuwse jaar, oftewel in de maand waarin Jezus is gestorven en opgestaan. God zij dank! Maar nu hebt u nog een vraag: wat weten we van deze tweede helft van die zeven jaren? Daar gaan we het straks over hebben, lijkt mij.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3418" title="Speel af vanaf 56:58">▶ 56:58⟨/button> ⟨span>De Tweede Helft van de Bekrachtiging in het Boek Handelingen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Goed, vrienden, wij zetten de draad weer voort. Wij gaan verder met de tweede helft, en dat is in dit geval erg dubbelzinnig: de tweede helft van deze avond en de tweede helft van die zeven jaren. Want die was verdeeld, zo hebben we gezien, in twee gelijke helften. In de helft van de week zal de Messias slachtoffer en spijsoffer doen ophouden. Maar daarmee is nog maar de helft voorbij van die periode die in Daniël 9 werd beschreven, namelijk dat de Messias een verbond zal bekrachtigen, één week lang.⟨/p> ⟨p>Die eerste helft hebben we gezien. De Heer ging rond en heeft drieënhalf jaar hier op aarde gewandeld. Dat begon in Tisri en eindigde met Pascha. In die tijd heeft Hij inderdaad dat verbond bekrachtigd — het verbond dat God beloofd had. Dan denk ik aan het verbond met Abraham, maar in het bijzonder de vervulling daarvan: het nieuwe verbond. Het Koninkrijk Gods is nabijgekomen; de tijd is vervuld. Je leest in de evangeliën dat Hij dat zo aankondigt: de tijd is vervuld! En dan volgt de oproep tot bekering, maar ook de bekrachtiging, ook letterlijk met de vele wonderen en tekenen die toen hebben plaatsgevonden.⟨/p> ⟨p>Wel, die eerste helft hebben we gezien en we weten ook waar die eindigt. Maar de vraag is: hoe heeft die bekrachtiging voor die andere helft van die zeven jaren zich verder ontwikkeld? En waar eindigde dat? Ik heb het al eventjes voor mijn beurt benoemd, maar we moeten dat toch nog wat duidelijker in kaart krijgen. Want daarvoor kom je onwillekeurig terecht in het boek Handelingen.⟨/p> ⟨p>Je leest in Handelingen 1 dat Lucas — want Lucas is natuurlijk de schrijver van dat boek — zegt: "Mijn eerste boek heb ik gemaakt, Teofilus (Godliefhebber), over al wat Jezus begonnen is te doen en te leren, tot de dag dat Hij werd opgenomen." Jezus stierf halverwege de jaarweek en veertig dagen later werd Hij opgenomen. Lucas had dat tot dusver allemaal keurig in geregelde orde op schrift gesteld; dat is wat wij het Lucas-evangelie noemen. Maar nu zegt hij: "Ik ga verder." Dat was zijn eerste boek, maar dat ging alleen over wat Jezus begon te doen en te leren. Die hele formulering impliceert dat het tweede boek gaat over wat Jezus vervolgens doet en leert. Dat is toch wat deze formulering suggereert? Hij begon, daar ging het eerste boek over, en het tweede boek gaat over wat Jezus vervolgens in Zijn voortzetting heeft gedaan.⟨/p> ⟨p>Daar gaat het boek Handelingen inderdaad over. Wij noemen het 'De Handelingen van de Apostelen' en daar is niks op tegen, maar eigenlijk, als ik afga op het eerste vers van Handelingen 1, dan zijn het niet de handelingen van de apostelen, maar de handelingen van Jezus Christus. Het is net zoiets als bij het boek Openbaring. Dat noemen we vaak 'De Openbaring van Johannes', maar dat kun je wel vergeten. Openbaring 1 vers 1 zegt meteen hoe het wel zit: het is de openbaring van Jezus Christus aan Johannes. Dat is echt wat anders. In ieder geval gaat het in Handelingen over het handelen van Jezus Christus. De apostelen zijn niets anders dan instrumenten; zij zijn feitelijk niet de handelende persoon. In het boek Handelingen gaat het over wat Jezus Christus doet door middel van hen.⟨/p> ⟨p>Kijk, als ik een tafel in elkaar zet — wat ik overigens nooit doe, ik kan nog geen dop van een flesje erop draaien (die grap snappen alleen de mensen hier), en ik kan ook helemaal geen tafel in elkaar zetten, al kan ik hem wel heel goed uit elkaar halen — maar waar het om gaat is het instrumentarium. Als je een spijker in een plank slaat, dan zeg je toch niet: "Die hamer heeft een spijker in de plank geslagen"? Nee, ik sla die spijker in de plank en die hamer is alleen maar een instrument dat daarvoor wordt gebruikt. In diezelfde orde ligt dit ook: Jezus Christus treedt handelend op.⟨/p> ⟨p>Dit is dus het eerste wat we vastgesteld hebben: Jezus Christus gaat hier verder. Er is trouwens nog iets om in gedachten te houden. Het loutere feit dat in Daniël 9 gezegd wordt dat de Messias in de helft van de week slachtoffer en spijsoffer zal doen ophouden en dat Hij zal worden uitgeroeid of afgesneden, roept een vraag op. Het verbond zou immers zeven jaar lang bekrachtigd worden. Hoe kan dat dan als Hij uitgeroeid is? Dat kan maar op één manier: Hij moet weer zijn opgestaan. Alleen dan kon Hij daarmee verder gaan. Wat hier gesuggereerd wordt, is inderdaad hoe het is gegaan: Hij stierf en op de derde dag werd Hij opgewekt. En inderdaad, toen is Hij verder gegaan met de bekrachtiging van dat verbond.⟨/p> ⟨p>In Handelingen 2 is Petrus aan het woord. Hij is vooral de hamer die de Heer gebruikt heeft gedurende die eerste tijd, om even in die beeldspraak te blijven. Hij zegt in vers 32, op het tempelplein in de heilige stad: "Deze Jezus heeft God opgewekt, waarvan wij allen getuigen zijn." Dat is een juridisch begrip: ooggetuigen. We hebben dat gewoon met eigen ogen gezien, we hebben het met onze handen getast. Het graf is leeg, de steen is weggewenteld; wij zijn ooggetuigen. Het is een historische claim. "Deze Jezus heeft God opgewekt, waarvan wij allen getuigen zijn. Nu Hij dan door de rechterhand Gods verhoogd is en de belofte van de Heilige Geest van de Vader ontvangen heeft..." Dat is trouwens mooi: Hijzelf ontving de belofte van de Heilige Geest van de Vader. Wanneer kreeg Hij de Geest? Toen Hij dood was en werd opgewekt. Als je de geest geeft, sterf je, maar toen Hij de Heilige Geest kreeg, werd Hij verhoogd uit het graf.⟨/p> ⟨p>Hij werd verhoogd door de rechterhand Gods en ontving de belofte van de Heilige Geest van de Vader. Hij stond op uit de doden en Hij kreeg de Geest. En dan staat erbij: "Heeft Hij dit uitgestort wat gij ziet en hoort." Ziet u waarom ik dit nu aanhaal? Omdat Petrus hiermee zegt dat wat zij daar waarnemen — de krachten, wonderen en tekenen die zich daar voordoen terwijl de mensmenigte is samengestroomd — het werk is van de handelende Persoon. Petrus geeft tekst en uitleg: "Dit is wat Hij heeft gedaan. Deze Jezus, die jullie hebben gekruisigd maar die door God is opgewekt, heeft dit uitgestort wat gij ziet en hoort." Met andere woorden: die zichtbare krachten op de Pinksterdag, een Joodse hoogtijdag, waren er omdat Hij die had uitgestort. Jezus Christus wordt hier neergezet als de handelende Persoon en als Degene die het verbond bekrachtigt.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3985" title="Speel af vanaf 01:06:25">▶ 01:06:25⟨/button> ⟨span>De Handelingen van de Opgewekte en Verhoogde Christus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Petrus zegt dan een paar verzen verder: "Dus moet ook het ganse huis van Israël zeker weten dat God Hem en tot Heer (kurios) en tot Christus (de Gezalfde) gemaakt heeft." We hebben nu dus twee redenen, ik heb dat al eerder aangegeven. Waarom is Jezus de Christus, de Messias, de Gezalfde? Wel, Hij heeft heilige geest van God ontvangen. Dat was zo toen Hij opstond uit de wateren van de Jordaan, maar ook en vooral toen Hij verrees uit het graf. Toen heeft God Hem tot Christus gemaakt, deze Jezus die jullie gekruisigd hebben in het midden van de jaarweek.⟨/p> ⟨p>Om even de lijn vast te houden: deze Jezus, die tot Heer en Christus gemaakt is, is in het boek Handelingen nog steeds actief. En hoe? Middels het getuigenis van de apostelen wordt het verbond – dat nieuwe verbond – bevestigd en bekrachtigd. We gaan weer een hoofdstuk verder naar Petrus in Handelingen 3. Ik moet er snel doorheen gaan, maar ik wil dit toch even duidelijk gezegd hebben. Petrus spreekt hier naar aanleiding van een ander wonderteken dat had plaatsgevonden in de naam van Jezus. "Zilver en goud heb ik niet, maar wat ik heb," zeiden Petrus en Johannes, "dat geef ik u: in de naam van Jezus Christus, sta op en wandel!" En de man sprong op, staat er dan. Er ontstaat een enorme oploop, want het was een compleet godswonder, en Petrus steekt weer van wal.⟨/p> ⟨p>Hij zegt: "Nu broeders, ik weet dat jullie uit onkunde hebben gehandeld, zoals ook jullie oversten" – dat wil zeggen: toen Jezus werd overgeleverd – "maar zo heeft God in vervulling doen gaan wat Hij bij monde van alle profeten tevoren geboodschapt had, namelijk dat Zijn Christus moest lijden." Waar staat dat? Nou, ik zou zeggen: bijvoorbeeld in Daniël 9. Daar staat dat de Messias afgesneden zou worden. Er staat zelfs wanneer het zou gebeuren en dat Hij bij die gelegenheid slachtoffer en spijsoffer zou doen ophouden. Wanneer dat zou zijn? Met Pasen. Tevoren geboodschapt!⟨/p> ⟨p>Dan komt de oproep: "Komt dan tot berauw," of eigenlijk tot omdenken. Omdenken is het woord dat er staat: ⟨em>metanoia⟨/em> en bekering. "Opdat uw zonden uitgedelgd worden, opdat er tijden van verademing mogen komen van het aangezicht des Heren, en Hij de Christus die voor u tevoren bestemd was, Jezus, zende." Hem moest de hemel opnemen tot de tijden van de wederoprichting van alle dingen, waarvan God gesproken heeft bij monde van Zijn heilige profeten van oudsher. Dat wil zeggen: die Jezus is nu ten hemel opgenomen, maar Hij komt weer terug. Wanneer? Wel, wanneer jullie je bekeren. Er staat: "Kom tot berauw en bekering, opdat er tijden van verademing mogen komen en Hij de Christus, die voor u tevoren bestemd was, Jezus, zende."⟨/p> ⟨p>Wanneer wordt Hij gezonden? Wanneer zij tot omdenken komen, tot bekering komen. Met andere woorden: de terugkeer van Christus valt samen met de bekering van Israël. Dat is wat hier gezegd wordt. Dat is trouwens nog steeds waar hoor. Die twee zijn aan elkaar gekoppeld. Als de Heer terugkeert, dan keert Israël terug. Dat geldt in meer dan één opzicht, of vice versa; het is maar hoe u het hebben wil. "Hem moest de hemel opnemen tot de tijden van de wederoprichting van alle dingen waarvan God gesproken heeft bij monde van Zijn heilige profeten van oudsher." En al de profeten van Samuël af, en vervolgens zovelen er hebben gesproken, hebben ook deze dagen aangekondigd.⟨/p> ⟨p>Deze dagen! Ik heb dat expres even benadrukt, omdat die termijn van zeven jaren nog niet vervuld was. Drieënhalf jaar was voltooid, maar het verbond zou nog drieënhalf jaar bekrachtigd worden. En hier wordt het bekrachtigd door het woord van de apostelen – het woord van de Heer Zelf – en bovendien wordt dat bevestigd met krachten, tekenen en wonderen. "Jullie zijn zonen van de profeten en van het verbond." Let op dat verbond dat God met uw vaderen gemaakt heeft toen Hij tot Abraham zei: "En in uw nageslacht zullen alle stammen der aarde gezegend worden." God heeft in de eerste plaats voor u – voor jullie volk en de heilige stad – Zijn Knecht doen opstaan en Hem tot u gezonden om u te zegenen, door eenieder van u af te brengen van zijn boosheden.⟨/p> ⟨p>Ziet u? Het gaat om Israël, om die stad. Daarom vertikten de twaalf het ook gewoon om die stad te verlaten; daar moesten ze wezen. Jeruzalem moest "ja" gaan zeggen. Dat verbond moest bekrachtigd worden. Natuurlijk zou het veel verder gaan, maar het begint daar in Jeruzalem. We moeten de lijntjes kort houden. In Daniël 9 zagen we de bekrachtiging van het verbond voor Daniëls volk en de heilige stad. Dat heeft een "totdat"; het zou zeven jaar duren. En wat lezen we nu in het boek Handelingen? Hoe lang, of laat ik het anders zeggen: tot wanneer heeft die bekrachtiging van het verbond geduurd? Wel, dat eindigt heel abrupt.⟨/p> ⟨p>De twaalf prediken in Jeruzalem, Israël wordt opgeroepen tot bekering en de belofte wordt gegeven: "Als jullie je bekeren, zal de Messias tot jullie worden gezonden." Daarbij vond er een enorme hoeveelheid krachten en tekenen plaats. Tot die tijd, tot de steniging van Stefanus, vindt er een oproep plaats tot bekering van het volk. Ik las het u net voor uit Handelingen 3, en in Handelingen 2 ziet u het trouwens ook. Wat er vervolgens gebeurt, is een massale hoeveelheid krachten, wonderen en tekenen. Ik geef hier een aantal verzen door waar je dat allemaal beschreven vindt. Dat verbond wordt bekrachtigd, heel uitdrukkelijk in woord en in bovennatuurlijke wonderen en krachten; het kan niet missen.⟨/p> ⟨p>En het eindigt ook heel abrupt. Want – en dat is opmerkelijk – wat ik zojuist al zei over de termijn dat de Heer hier op aarde gewandeld heeft: die kun je uit de evangeliën niet direct opmaken. Dat het ongeveer drieënhalf jaar geweest moet zijn, is wel duidelijk, maar het staat er niet expliciet. We weten dat het drieënhalf jaar geweest is omdat het zo geprofeteerd staat.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4455" title="Speel af vanaf 01:14:15">▶ 01:14:15⟨/button> ⟨span>De Steniging van Stefanus: het Abrupte Einde van de Jaarweek⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het is identiek aan die zeven weken waar ik het eerder over had. En iets dergelijks geldt ook voor de steniging van Stefanus. Want als je dat... kijk het maar eens een keertje na. Ik weet niet of u zich ooit bezighoudt met de chronologie van het boek Handelingen. Ik wel, omdat ik daar de laatste tijd nog weleens Bijbelstudies over geef. Maar als je dat leest, zeggen mensen over de steniging van Stefanus: "Ja, wanneer dat precies was, is niet helemaal duidelijk." Men zegt twee jaar, drie jaar, sommigen vier jaar na de dood van de Heer heeft dat plaatsgevonden. Het is niet helemaal duidelijk: twee, drie of vier jaar. En dan vind ik het zo mooi dat ik het precies weet. Want het heeft namelijk drieënhalf jaar geduurd. Ik kan namelijk niet missen, want de bekrachtiging van het verbond is heel duidelijk gedateerd.⟨/p> ⟨p>Dat wil zeggen: we weten wanneer het begint, wanneer de Messias Zich aandient, namelijk in Tishri. Drieënhalf jaar later stierf Hij en werden slachtoffer en spijsoffer gestaakt. De offerdienst eindigde ten tijde van het avondoffer. Vervolgens is de Heer doorgegaan met de bekrachtiging van het verbond. Kijk maar in het boek Handelingen: tot hoe lang is dat doorgegaan? Wel, tot de steniging van Stefanus. Want daarna is het helemaal over. Kijk er maar naar: er vinden vanaf dat moment geen wonderen, tekenen en krachten meer plaats in Jeruzalem, en ook de prediking en de oproep tot bekering van het volk vindt daar niet meer plaats.⟨/p> ⟨p>Zo’n specifiek moment aan te wijzen bij de aanvang en halverwege de jaarweek; zo’n specifiek moment kun je ook aanwijzen voor het einde. De bekrachtiging van het verbond door de Messias Zelf voor Israël – let op: voor het volk van Daniël, het Joodse volk dus, en de heilige stad – dat eindigt gewoon. Dat is een historisch gegeven. Kijk het na in het boek Handelingen: het eindigt bij de dood van Stefanus. Daarna is het over, dan houdt de bekrachtiging op. Die periode is dus inderdaad, zo weten we uit Daniël, zeven jaar.⟨/p> ⟨p>Historisch gezien zegt men: "Nou, dat is ongeveer zeven jaar geweest." Men zegt dat het zes, zeven of acht jaar is geweest. Nee, het is exact zeven jaar: twee keer drieënhalf jaar. Dus die periode van zeven jaar vanaf het optreden van de Heer, vanaf de doop van Jezus tot aan de steniging van Stefanus, is twee keer drieënhalf jaar. Maak u niet ongerust, die drieënhalf jaar komen we nog een keer tegen, maar dat is nog toekomstig: 42 maanden. Ik zei al dat we nog een aantal avonden te gaan hebben, dus daar gaan we het nog wel over hebben. Want die periode van drieënhalf jaar komen we in de eindtijd weer tegen. Maar denk nu niet – en ik moet u daarvoor waarschuwen – "O, drieënhalf jaar, dus het verwijst naar de eindtijd." Nee, dat hoeft helemaal niet. Drieënhalf jaar kan naar verschillende perioden verwijzen.⟨/p> ⟨p>Sowieso, als we het hebben over de zeventigste week, is dat al duidelijk, want die periode was verdeeld in twee keer drieënhalf jaar. En toen heb ik het nog eens nagevraagd bij Elia. Hoe lang duurde die periode ook alweer dat er hongersnood was in Israël? Er stond dat dit drie jaar en zes maanden was, oftewel: ook drieënhalf jaar. Dat eindigde bij het Karmelgericht. Het zijn allemaal prachtige lijnen, maar wat ik ermee wil zeggen is: een periode van drieënhalf jaar is heel markant. We komen dat iedere keer weer tegen. Die zeventigste jaarweek, die periode vanaf het optreden van de Messias tot aan het moment dat de bekrachtiging van het verbond ophoudt, is zeven jaar geweest.⟨/p> ⟨p>Goh, dat moet dan echt snel gaan. Uiteindelijk doet zich iedere keer weer hetzelfde probleem voor: de bepaling van de tijd is een heel interessant gegeven, maar soms gaat de tijd te snel. Met de steniging van Stefanus door het Sanhedrin – let op, dat is officieel – eindigt die hele periode van de bekrachtiging van het verbond. We gaan nu even naar Handelingen 7. Stefanus heeft daar een gloedvolle rede gehouden. Je leest over Stefanus dat er door zijn hand krachten, tekenen en wonderen geschiedden. Hij houdt een gloedvolle rede; lees het maar eens na. Hij verwijst telkens naar wat er in het verleden is gebeurd, en dan komt zijn conclusie. Hij zegt tegen Israël dit – zeer complimenteus: "Hardnekkigen en onbesnedenen van hart en oren." Onbesneden wil zeggen: op jullie oren en jullie harten ligt nog steeds een voorhuid, een bedekking. Dat is eigenlijk wat onbesneden is, en die bedekking moet worden weggenomen; dat is waar het over gaat.⟨/p> ⟨p>Jullie mogen dan naar het vlees besneden zijn, maar naar hart en oren zijn jullie onbesneden, hardnekkig, gewoon totaal... Jullie verzetten je altijd tegen de Heilige Geest. Zoals uw vaderen, zo ook gij. Dit was niet erg parlementair om het zo te zeggen, maar het was de waarheid. Dan komt er een retorische vraag: "Wie van de profeten hebben uw vaderen niet vervolgd? Noem er maar eens eentje." Zelfs hebben zij hen gedood die geprofeteerd hebben van de komst van de Rechtvaardige, van wie jullie nu verraders en moordenaars geworden zijn. Dus toen die Rechtvaardige ooit werd aangekondigd, hebben jullie die mensen, die profeten, al gedood. En nu is de Rechtvaardige gekomen en wat hebben jullie gedaan? Jullie hebben Hem verraden en jullie hebben Hem vermoord.⟨/p> ⟨p>En wat er dan gebeurt? Toen zij dit hoorden... let op, dit is het Sanhedrin, de officiële regering van Israël in die dagen. De Joodse Raad. Dit is niet zomaar een aantal individuen; hier is Israël als volk vertegenwoordigd. De representanten, de leiders van de stad doen hier iets. Ze hadden ooit Jezus vermoord en overgeleverd, en wat ze nu doen is eigenlijk – dit zijn woorden uit de Hebreeënbrief – de Zoon van God opnieuw kruisigen. Dat wil zeggen: eigenlijk wat ze nu gaan doen, is bevestigen wat ze drieënhalf jaar eerder ook al deden.⟨/p> ⟨p>Toen zij dit hoorden, sneed het hun door het hart. Ze knersten met hun tanden van verzet en agressie tegen hem. Maar hij, Stefanus, vol van de Heilige Geest, sloeg de ogen ten hemel en zag de heerlijkheid Gods en Jezus, staande ter rechterhand Gods. Je leest in het voorgaande trouwens dat zijn gezicht straalde als dat van een engel. Dat moet een geweldig schouwspel zijn geweest. Zo'n gloedvol betoog, maar ze konden er niets tegenin brengen. Maar het sneed hun door het hart. En dan zegt hij: "Ik zie de heerlijkheid Gods." Dat is wat hij zag. "En Jezus, staande ter rechterhand Gods."⟨/p> ⟨p>Dat lijkt mij toch wel een heel grote mijlpaal, of niet? Want wat was de positie van Jezus Christus sinds drieënhalf jaar? Hij zat. Hij was gezeten aan de rechterhand Gods. Hier vindt iets heel bijzonders plaats, een heel bijzonder moment: hier stáát Hij. Stefanus bevestigt dat expliciet tegen degenen die hem aanschouwen. Hij zegt: "Zie, ik zie de hemelen geopend en de Zoon des mensen, de Ben Adam, de Erfgenaam van Adam, staande ter rechterhand Gods." Met dat staan is denk ik nog wat meer aan de hand, maar daar kan ik nu niet verder op ingaan. Eén ding moet echter duidelijk zijn: dit is een heel bijzonder moment. Dat blijkt ook wel, want vanaf nu, vanaf deze gebeurtenis, vanaf deze dag, houden de krachten, wonderen en tekenen in Jeruzalem abrupt op. Goed, laten we nog even verder lezen. Dit is dus wat hij ziet en wat hij zegt te zien. Maar zij begonnen luidkeels te schreeuwen, stopten hun oren toe en stormden als één man op hem los.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5057" title="Speel af vanaf 01:24:17">▶ 01:24:17⟨/button> ⟨span>De Verwerping van de Kroon en de Mantels aan de Voeten van Saulus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"En de getuigen legden hun mantels af aan de voeten van een jongeman, Saulus genaamd." Het is de eerste keer dat deze persoon nu in de Bijbel genoemd wordt, bij deze gelegenheid. Ze legden hun mantels af. Eigenlijk vind ik dat een hele mooie typologie. De mantel is een beeld van heerlijkheid, en die wordt hier eigenlijk door Israël officieel ook afgelegd. En bij wie komt dat terecht? Bij ene Saulus. Zou dat iets te betekenen hebben?⟨/p> ⟨p>Weet u, twee hoofdstukken later in Handelingen 9 – eigenlijk pal hierop – wat gebeurt er dan? Daar gaat Saulus; hij ontketent een geweldige vervolging. Hij is eigenlijk dé man van de vervolging. Je leest ook dat hij het overtreffend deed; er was geen man die het zo gemunt had op de naam van Jezus als deze Saulus. Wat gebeurt er? Ik kan het niet bewijzen, maar als je het mij vraagt, dan is dat een jubeljaar geweest. Het speelt trouwens in Daniël ook geen rol meer, moet ik erbij zeggen. Het wordt alleen gezegd: het verbond wordt bekrachtigd één jaarweek lang. Twee keer drieënhalf jaar. Er wordt gezegd wat er in het midden van de jaarweek gebeurt, ⟨em>that’s it⟨/em>.⟨/p> ⟨p>Het enige wat ik weet, is dat de beëindiging van de bekrachtiging van het verbond inderdaad eindigde bij de dood van Stefanus. Bij die gelegenheid komt voor het eerst Saulus achter de coulissen tevoorschijn. Ik zou maar zeggen: loopt hij zich warm? Want ja, nu gaat de vervolging beginnen. Als dit doek is gevallen, dan gaat er een hele nieuwe periode aanbreken. Dit is zo’n markant jaar. Hier vindt officieel de verwerping plaats van de Messias. Kijk, eerst was de Messias gedood, maar Petrus zegt dan nog: "Jullie hebben het uit onkunde gedaan." Nu bevestigen ze hun daad, gewoon heel uitdrukkelijk.⟨/p> ⟨p>En door Stefanus... trouwens, weet u wat Stefanus betekent? Dat is een kroon of een krans. Hier wordt de kroon feitelijk verworpen. Hier vindt de officiële verwerping van het evangelie plaats; dat wil zeggen, het evangelie van de opgestane Messias wordt hier officieel door Jeruzalem, door de leidslieden, verworpen. Hier houdt ook de bekrachtiging van het verbond voorlopig definitief op. Dit markeert het einde van die zeventigste jaarweek.⟨/p> ⟨p>Zij stenigden Stefanus – hier wordt de kroon verworpen – die de Heer aanriep en zei: "Heer Jezus, ontvang mijn geest." En op de knieën vallend riep hij met luider stem. Het is eigenlijk gewoon een herhaling van de dood van de Heer Zelf: buiten de legerplaats, buiten de stad. En dan zegt hij: "Heer, reken hun deze zonde niet toe." Hier hoor je de echo van andere woorden van Iemand die dat ook zei, drieënhalf jaar eerder. Maar nu wordt die opgewekte Messias, die zich niet onbetuigd liet in woord en daad, ook drieënhalf jaar daarna, tot aan de dood van Stefanus, verworpen. De kroon wordt verworpen, het evangelie wordt verworpen door Israël.⟨/p> ⟨p>Het wordt tijd voor een heel nieuwe tijd. U ziet wat een markant gebeuren dit is. En met deze woorden ontsliep hij. Saulus stemde in met zijn terechtstelling en er ontstond te dien dage een zware vervolging tegen de gemeente te Jeruzalem. In Handelingen 9, het volgende hoofdstuk, zien we dat Saulus op de weg naar Damaskus wordt geroepen. Zie je? Hier eindigt het. Hier eindigt de bekrachtiging van dat verbond. Nu wordt het echt tijd om nog eventjes de puntjes op de i te zetten met wat schemaatjes.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5343" title="Speel af vanaf 01:29:03">▶ 01:29:03⟨/button> ⟨span>Eindconclusies, Tijdlijnschema's en Blik op de Christelijke Jaartelling⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Wat hebben we gezien? Voor zover dat nog niet duidelijk was: hier is het einde van die zeventig jaarweken. Dit is dat sabbatsjaar, dat zevende sabbatsjaar, en dit is dan dat laatste: het jubeljaar dus. Het begon met Jezus, die gezalfd werd met geest en kracht bij Zijn doop in de Jordaan. Drieënhalf jaar later sterft Hij in de maand Aviv, in de maand Nisan. Drieënhalf jaar later, en nog weer drieënhalf jaar later, eindigt de bekrachtiging van het verbond abrupt, namelijk bij de steniging van Stefanus. Daniël zegt: dat zijn zeven jaren. Het is nog gedetailleerder dan we weten vanuit de evangeliën en het boek Handelingen. Want dat ik dit zo precies kan vertellen, is gewoon omdat het vijfhonderd jaar tevoren al geboekstaafd was door Daniël zelf: wanneer de Messias zou komen en hoelang dat allemaal zou duren in die zeventigste week.⟨/p> ⟨p>Daar moeten we het de volgende keer maar eens wat meer over hebben. Want inderdaad, wanneer stierf de Heer? Het wordt vrij algemeen aangenomen dat dit in het jaar 30 van onze jaartelling is geweest. Dan wordt het verhaal vervolgens wat simpeler. Want dat betekent dus dat in het jaar 33 van onze jaartelling dat jubeljaar aanbrak; oftewel, het jaar 4000 brak toen aan.⟨/p> ⟨p>U wilt misschien zeggen: "Ga nu nog eens verder." Dat kan ik ook wel doen, maar daar gaan we de volgende keer over verder. Ik heb het nu gehad over de termijn van de bekrachtiging van dat verbond: de eerste helft, de tweede helft en wat er precies in het midden daarvan gebeurde. Dit mag u van mij in principe weer vergeten, maar ik begrijp ook dat u zegt: "Ik wil even een aanknopingspunt hebben bij onze kalender." Daar gaan we het de volgende keer wat uitgebreider over hebben, ook als we het hebben over de verwoesting van de tempel in het jaar 70 — precies veertig jaar verder. Daar is zoveel boeiends over te vertellen dat heel erg onbekend is, maar ik stel voor dat we dat parkeren voor de volgende keer.⟨/p>