⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op de Heilsgeschiedenis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dankjewel voor deze enthousiaste start, Wolter. En inderdaad, wij gaan onze vierde avond starten over de chronologie. Reken maar! Inmiddels hebben we al een hele hap tijd besproken. We gaan – en dat is ook nogal dubbelzinnig, dat heb ik de eerste keer al toegelicht – met zevenmijlslaarzen door de wereldgeschiedenis, of beter gezegd: de geschiedenis van de mensheid, de heilsgeschiedenis. Het zijn de stappen die God door de tijd zet.⟨/p> ⟨p>Als we gaan terugblikken, wordt het overzicht natuurlijk steeds langer. Ik wil er niet al te veel tijd aan besteden, maar om een idee te hebben van wat we tot dusver besproken hebben en om even scherp te krijgen wat er zo markant aan was en waarom, lijkt het me goed om daar een paar minuten aan te wijden alvorens we weer verder gaan.⟨/p> ⟨p>Wat we hebben gezien – en daar kan ik betrekkelijk kort over zijn – begint bij de creatie van Adam. Daar beginnen we te tellen; dat is jaar 1. Dan kom je uit in het jaar 2000. Zo hebben we dat berekend. Het jaar 2000 was enerzijds het jaar van de geboorte van Abram en aan de andere kant het sterfjaar van Noach. Daarbij moet je wel correct tellen, want ik weet dat het niet erg gangbaar is. Je moet zo rekenen dat de verwekkingsleeftijden van alle aartsvaders bij elkaar opgeteld zijn, minus een half jaar. Waarom? Omdat de telling inclusief is. Als er staat dat Adam 130 jaar was, betekent dat niet dat hij 130 jaar oud was, maar dat hij in zijn 130ste jaar was. Dat betekent dus eigenlijk dat hij 129-en-nog-wat jaar was. Dat noemen ze inclusief tellen; zo worden in de Bijbel inderdaad de jaren geteld.⟨/p> ⟨p>Als je niet precies weet hoeveel het is, of het nou 129,1 of 129,9 is, hoor je te middelen wanneer je niet meer informatie tot je beschikking hebt. Dat betekent dat we rekenen met halverwege het jaar. Vandaar dat we dat halve jaar eraf trekken, wat op zo’n lange termijn gauw een aantal jaren scheelt als je zo correct rekent. En dan kom je inderdaad uit in het jaar 2000.⟨/p> ⟨p>Vervolgens beginnen we weer in het jaar 2000, het jaar van de geboorte van Abram. Hij was honderd jaar oud toen Izaak geboren werd, zo lees je. Dat was dus in het jaar 2100. In Genesis 15 vers 13 lees je dat er vanaf de geboorte van Izaak 400 jaren gerekend moeten worden tot aan het jaar van de uittocht. En in Exodus 12 wordt zelfs gezegd dat het op de dag nauwkeurig was. Om even aan te sluiten bij de woorden die zojuist door Wolter werden uitgesproken: het was nauwkeurig. Niet alleen op het jaar nauwkeurig, maar zelfs op de dag nauwkeurig. Vierhonderd jaar later komen we dus in het jaar 2500. Dat is inderdaad het vijftig maal vijftigste jaar, oftewel het vijftigste jubeljaar. Dat was het jaar dat Israël uit het slavenhuis van Egypte werd bevrijd.⟨/p> ⟨p>Dat is het mooiste jaar wat je daarvoor kunt berekenen in de Bijbel. Het mooie aan deze studies is – tenminste, dat is in mijn beleving het geval en ik denk ook bij u – dat deze dingen niet aan de oppervlakte liggen. Je kunt ze niet zomaar oprapen; als je alleen de Bijbel leest, doe je dit soort ontdekkingen niet. Het zijn met recht ontdekkingen. Pas als je de bedekking wegneemt en onder de oppervlakte kijkt, worden zulke structuren zichtbaar, ook getalsmatige en tijdrekenkundige structuren.⟨/p> ⟨p>Het jaar 2500 was bovendien het 430ste jaar na de belofte aan Abram. Dat is een tijdsduur die je diverse keren vindt in Exodus 12, maar ook Paulus noemt dat in Galaten 3. Ook Paulus rekende op deze wijze; hij was uiteraard met deze dingen bekend. Dat betekent dat je via verschillende wegen uitkomt bij dit markante jaar. Van 2000 ga je naar het jaar 2500, niet 'zo ongeveer', maar precies. Je kunt dan nog een vijftigtal jaren doorrekenen naar het jaar waarin de verdeling van het land plaatsvond. We weten van Paulus, die in de synagoge van Antiochië een terugblik geeft op de historie van Israël, dat die periode vanaf de geboorte van Abraham tot aan de verdeling van het land – het moment dat ook de sabbatsjarencyclus en de jubeljarencyclus beginnen – een periode van 450 jaren is geweest. Dat is dus 50 jaar na het jaar 2500. Dat hebben we ook gezien. En dat was trouwens allemaal nog de tweede avond.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="355" title="Speel af vanaf 05:55">▶ 05:55⟨/button> ⟨span>De Tempelbouw en de Koningen van Israël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Tijdens de voorgaande studieavond hebben we ons beziggehouden met de tijd die volgde op de uittocht uit Egypte tot aan de start van de bouw van de tempel. Dat wordt heel expliciet zo genoemd; het is simpelweg een kwestie van Bijbellezen. In 1 Koningen 6 vers 1 lees je dat die periode 480 jaar besloeg. Het was het vierde regeringsjaar van Salomo toen hij begon met de bouw van de tempel, en dat was precies het 480ste jaar na de uittocht uit Egypte. Dan wordt het inderdaad een simpele rekensom, want dan kom je uit in het jaar 2980 dat de bouw van de tempel begon. Die bouw werd voltooid, inclusief het paleis en het hele gebouwencomplex daar in Jeruzalem, in het twintigste jaar daarna. Dat was dus precies in het jaar 3000. Dat is vijfhonderd jaar na de uittocht uit Egypte, of anders gezegd: precies duizend jaar na de geboorte van Abraham. Het is maar hoe je het hebben wil, maar het wordt zo vermeld: een periode van precies vijfhonderd jaar.⟨/p> ⟨p>Of was het toch de avond daaraan voorafgaand dat we dat besproken hebben? Ik raak wat dat betreft al gauw de tel kwijt. Dat is natuurlijk geen aanbeveling voor deze jongeman. Of is het juist omdat ik geen jongeman meer ben? Dat zou natuurlijk ook kunnen. In dat jaar 3000, toen de tempel en dat hele paleizencomplex voltooid waren, werd er heel nadrukkelijk een woord gericht tot Salomo. De Heer verscheen aan hem en Hij deed hem enerzijds beloften, maar waarschuwde hem anderzijds ook: als Salomo zou afwijken van het Woord, dan zou Hij zijn troon niet bevestigen.⟨/p> ⟨p>En het is inderdaad zo gebeurd. Meteen na Salomo's dood is het koninkrijk verdeeld en gesplitst in het tweestammenrijk en het tienstammenrijk. Met het koninkrijk van Israël, de tien stammen, is het slecht vergaan, want geen van hun twintig koningen heeft de Heer gevreesd. Bij het huis van Juda was het iets beter, maar ook daar verliet de meerderheid van de koningen de weg van de Heer. Beide huizen, het huis van Juda en het huis van Israël, hebben twintig koningen gehad. Als je die twintig koningen van Juda achter elkaar op een rijtje zet en hun regeringsjaren bij elkaar optelt, dan is dat een heel simpele rekensom. Het zijn volle jaren en opgeteld is dat 410 jaar. Dat is gerekend vanaf het tijdstip dat de Heer aan Salomo verscheen en de tempel met bijbehorend complex gereed was. Daarbij zijn de jaren van troonwisseling, de jaren van transitie, niet meegerekend. Dat zijn twintig jaren. Als je die meetelt, kom je op een totaal uit van 430 volle jaren. Dat betekent dat de hele periode vanaf de verschijning van de Heer aan Salomo tot aan de laatste koning en de verwoesting van Jeruzalem en de tempel precies 430 jaar is geweest.⟨/p> ⟨p>Dat was de ene lijn om dit te berekenen. De andere lijn is een veel simpeler verhaal dat we vinden wanneer we Ezechiel 4 opslaan. Daar zie je dat Ezechiel aan het einde van die periode dit moet uitbeelden met een maquette die hij moest maken van Jeruzalem. Hij moest op zijn zij gaan liggen: 390 dagen aan de ene kant en 40 dagen aan de andere kant. Daarbij wordt gezegd: elke dag wordt gerekend voor een jaar. Dat wil zeggen 390 en 40 jaren. Dat slaat op de periode waarin Jeremia geprofeteerd heeft; die 430 jaren gingen vooraf aan de verwoesting van Jeruzalem. Ik heb dit allemaal zo naar voren gebracht aan de hand van dit schriftgedeelte, zodat er twee getuigen zijn. Eigenlijk is er zelfs nog een derde getuige. Het hele verhaal is namelijk dat er na die 430 jaar een periode volgt van 70 jaar, zodat er opnieuw een periode is afgesloten van exact 500 jaar.⟨/p> ⟨p>Dat is zo opmerkelijk, want die 70 jaar van de verwoesting van Jeruzalem waren een vergoeding van de sabbatsjaren. Al die tijd heeft men de sabbatsjaren niet in geloof gehouden en de Heer heeft ze als het ware gewoon genomen. Gedurende een periode van 500 jaar zouden er 70 sabbatsjaren gevierd moeten worden. Elk zevende jaar was immers een sabbatsjaar, dus over een periode van 500 jaar heb je 70 sabbatsjaren en ook nog de 10 jubeljaren. Ik ga dat rekensommetje nu niet doen, maar het is een vrij simpel verhaal. Als u al deze avonden tot dusver gevolgd hebt, dan moet dit inmiddels toch een klein beetje duidelijk geworden zijn. Zeventig jaren waren de vergoeding van die sabbatsjaren; gedurende die vijfhonderd jaar zou men zeventig sabbatsjaren hebben gevierd. En nu krijgen we weer iets eigenaardigs, iets heel bijzonders.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="776" title="Speel af vanaf 12:56">▶ 12:56⟨/button> ⟨span>Het Zeventigste Jubeljaar en de Scharniertijd⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het zeventigste jaar, dat is dus het jaar 3500, was tevens het zeventigste jubeljaar sinds Adam. Trouwens, en dat kan ik u nu op voorhand al zeggen: vanavond gaan we ons met dit jaartal met name bezighouden. Dat jaar 3500. Als je de hele heilshistorie beschouwt als een week van millennia, dan ben je op dat moment precies op de helft. Zeven dagen zijn zevenduizend jaren — zo rekent de Heer — en dan ben je dus in het jaar 3500 op de helft.⟨/p> ⟨p>Eigenaardig genoeg noemen historici deze periode ook de scharniertijd, ook wel de spiltijd. Dat is omdat het een periode is — niet specifiek één jaar, maar die hele periode — waarin in tal van opzichten een totaal nieuwe start werd gemaakt. De grote denkers en de grondleggers van de beschaving stammen uit die tijd. Ik heb daar ooit eens een paar avonden aan gewijd; dat is echt buitengewoon boeiend, maar het valt buiten dit bestek. Maar goed, het is wel weer een aardige bevestiging daarvan. Het is een scharniertijd.⟨/p> ⟨p>Zeventig jaren verliepen dus vanaf de verwoesting van Jeruzalem totdat er daar een einde aan kwam. Daar gaan we ons vanavond dus op focussen. En dat is echt heel boeiend, dat kan ik u nu alweer vertellen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="891" title="Speel af vanaf 14:51">▶ 14:51⟨/button> ⟨span>De Ondergang van Juda en de Ballingschap (2 Kronieken 36)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dan beginnen we nu eigenlijk met een nieuw verhaal. Nou, dat is niet helemaal waar, want de vorige keer hebben we ons al even beziggehouden met 2 Kronieken 36. Dat is het laatste hoofdstuk van het boek Kronieken, van de beide Kroniekenboeken, waarin de val van Jeruzalem wordt beschreven: hoe de stad wordt ingenomen door koning Nebukadnezar, de koning van het wereldrijk van Babel, en hoe de hele stad met de grond gelijk wordt gemaakt. Maar dat niet alleen; ook de tempel gaat in vlammen op.⟨/p> ⟨p>Laten we dat nog eens lezen om het scherp te krijgen. In 2 Kronieken 36 staat: "Hij" – dan gaat het over de HERE – "deed de koning der Chaldeeën" – de koning van Babel meer specifiek – "tegen hen", Israël, "optrekken. En deze doodde hun jongelingen met het zwaard in hun heiligdom." In hun heiligdom! "En hij spaarde jongeling noch maagd, oude noch grijsaard. Alles gaf Hij in zijn macht." Dat wil zeggen: in de macht van die koning van Babel. Die heeft daar verschrikkelijk huisgehouden. Het was een afschuwelijke tijd, die verwoesting van Jeruzalem. Echt afschuwelijk.⟨/p> ⟨p>Wij weten... ik bedoel, we hebben recentelijk ook weer vreselijke dingen meegemaakt, en zo dicht bij huis. Dat zijn wij eigenlijk nauwelijks meer gewend, maar dit is nog wel even wat anders hoor, wat daar toen is gebeurd. Ik lees even verder: "Al het gerei van het huis Gods" – van de tempel dus, die 430 jaar geleden was ingewijd – "al het gerei van het huis Gods, het grote en het kleine, de schatten van het huis des HEREN, met al het goud en zilver dus, en al de schatten van de koning en van zijn vorsten, alles bracht hij", Nebukadnezar, "naar Babel. En zij verbrandden het huis Gods; zij braken de muur van Jeruzalem af, al zijn paleizen verbrandden zij met vuur en alle kostbaarheden vernietigden zij."⟨/p> ⟨p>Ik moet daar nog aan toevoegen: dit is het uiteindelijke eindpunt, een dieptepunt, maar er waren al vele jaren van beleg aan voorafgegaan. Er hadden ook al deportaties plaatsgevonden vanuit Juda naar Babel. Dus het was niet zo dat hij kwam en dat dit meteen gebeurde; daar is een hele ontwikkeling aan voorafgegaan. Maar zo eindigde de tragische ondergang van het huis van Juda en daarmee ook de troon van David in die dagen.⟨/p> ⟨p>"Ook voerde hij hen" – Nebukadnezar dus – "hen die aan het zwaard ontkomen waren", de degenen die niet omgebracht waren, "naar Babel." Dat was echt een deportatie van de rest. "En zij werden hem en zijn zonen tot slaven, totdat het koninkrijk van Perzië de heerschappij verkreeg." Dat was zeventig jaar later. Ik zeg dat nu wel, maar ik kan het ook gewoon verder lezen, want er staat vervolgens in vers 21: "Waarom? Om het woord van Yahweh, door Jeremia verkondigd."⟨/p> ⟨p>Jeremia was die profeet die de laatste veertig jaar voorafgaand aan de ondergang van Jeruzalem geprofeteerd had. Hij heeft dat ook allemaal meegemaakt en naar aanleiding daarvan ook het boek Klaagliederen geschreven. Maar Jeremia had tot twee keer toe – we vinden dat in Jeremia 25 en Jeremia 29 – al gezegd dat de stad verwoest zou worden. Decennia van tevoren had hij al gezegd dat dit zou gebeuren, maar hij heeft ook gezegd voor hoe lang het zou zijn. Hij had gezegd dat de koning van Babel zou komen, de stad verwoest zou worden en de tempel in vlammen op zou gaan, en dat er vervolgens een periode van zeventig jaar zou aanbreken. Dat wordt allemaal nauwkeurig gezegd.⟨/p> ⟨p>Er staat bij: "...om het woord van Yahweh door Jeremia verkondigd in vervulling te doen gaan, totdat het land zijn sabbatsjaren vergoed gekregen heeft. Al de dagen die het woest lag, heeft het gerust om zeventig jaren vol te maken." Hier zie je weer: in een periode van vijfhonderd jaar worden er zeventig sabbatsjaren gevierd. Dat betekent dat je aan het einde van die zeventig jaar weer bij een jubeljaar uitgekomen bent. En wel een heel bijzonder jubeljaar, namelijk het zeventigste jubeljaar vanaf Adam. Al die tijd heeft dat land braak gelegen, gewoon woest, en is er niets op geproduceerd; niet gezaaid, niet geoogst, helemaal niets. Zeventig jaar lang, zoals voorzegd.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1220" title="Speel af vanaf 20:20">▶ 20:20⟨/button> ⟨span>Kores en het Einde van de Zeventig Jaar⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan staat er nog bij – en zo sluit het boek Kronieken dan ook af: "maar in het eerste jaar van Kores..." Dat wil zeggen: het eerste jaar dat hij de wereldheerser werd, dat hij heerser werd te Babel. Het was niet zijn eerste regeringsjaar in algemene zin, maar het is het eerste jaar dat hij de wereldheerser was. Het Babylonische Rijk maakte plaats voor het Medo-Perzische Rijk, ook wel kortweg het Perzische Rijk genoemd. Het maakte plaats voor dat rijk en de grote man daarvan; hij wordt ook wel Cyrus of Kores de Grote genoemd. Tot op de dag van vandaag is hij dé man in de historie voor Iraniërs, voor de Perzen dus: Kores, Cyrus de Grote.⟨/p> ⟨p>Hij werd de volgende vorst van een nieuw rijk in Babel. Het zou nog jaren duren, eeuwen zelfs, voordat er weer een nieuwe koning kwam met een nieuw wereldrijk met Babel als hoofdstad. Dat zou Alexander de Grote zijn, van het Griekse Rijk, die zijn hoofdstad daar in Babel zou vestigen. Dat was het derde rijk, en er komt nog een vierde rijk, kan ik u vertellen, maar dat is nog toekomst; zover zijn we nu nog niet.⟨/p> ⟨p>In het eerste jaar van Kores, de koning van Perzië, wekte de HEERE – opdat het woord des HEEREN, door Jeremia verkondigd, zou worden voltrokken – de geest van Kores, de koning van Perzië, op. Dat is een beetje een ingewikkelde zin. Ik geef weleens Nederlands aan buitenlanders en dan moet je dat uitleggen; dan heb je van die scheidbare werkwoorden. "En toen wekte hij... op." Dat is eigenlijk één woord: opwekken. Maar dat is een beetje lastig om dat allemaal zo te herkennen. Maar goed, u bent geen NT2-klas; u spreekt het allemaal vrij goed en u begrijpt het.⟨/p> ⟨p>Maar even dit: wekte de HEERE de geest van Kores, de koning van Perzië, op? Ja, hoezo? Hoe deed Hij dat? Nou, ik kan u dit vertellen, en ik ga het straks ook aantonen: dat deed Hij vanwege en door de voorzeggingen die over hem gedaan waren. En dat is nogal spectaculair, kan ik u vertellen. God had dus van tevoren gezegd hoe lang die termijn zou duren. Gewoon in het eerste jaar dat hij de wereldheerser wordt, en daarmee ook de heerschappij van het Babylonische Rijk ten einde is, doet hij in datzelfde jaar als eerste en beste wat er gedaan moet worden: hij maakt een eind aan die periode van zeventig jaar, zoals voorzegd door de profeet Jeremia.⟨/p> ⟨p>Zo staat het er, en zo eindigt het boek Kronieken ook. Ik vind het heel hoopvol na alle drama, alle afval en het verval dat geschilderd was. In die zin is het geen vrolijkmakend boek, maar het eindigt zo hoopvol. De HEERE wekte die geest van Kores op – ik heb dat expres even onderstreept en we gaan er straks verder op in – om door zijn gehele koninkrijk, ook in geschrifte (dus zwart op wit), deze oproep te doen uitgaan. Dit is het laatste vers van dat hele boek.⟨/p> ⟨p>Zo zegt Kores, de machtigste man van die dagen in de hele wereld, de koning van Perzië: "Alle koninkrijken der aarde heeft de HEERE, Jawèh, de God van de hemel, mij gegeven en Hij heeft mij opgedragen Hem een huis te bouwen in Jeruzalem, in Juda." Is dat niet opmerkelijk? Probeer je dat even voor te stellen: een heidense koning, de machtigste man, die nu zijn hoofdstad in Babel had in zijn eerste jaar. Het eerste wat hij doet zodra hij in die positie komt, is doen wat de profeet Jeremia had voorzegd dat zou gebeuren in dat jaar.⟨/p> ⟨p>Maar let ook op de erkenning van Kores. Dat hij zegt: "De HEERE heeft het mij opgedragen, de God van de hemel." Waarom? Om voor Hem een huis te bouwen in Jeruzalem, in Juda. Een heidense koning! Geen Jood, niet iemand die opgegroeid was met de Schriften zoals de Hebreeën die hadden en kenden. Dan krijg je toch de vraag: hoezo? Vanwaar deze erkenning door deze man? En hoezo "opgedragen"? Hij zegt: "De God des hemels heeft mij opgedragen." Hoezo? Lag daar een opdracht voor hem? Oké, je zou kunnen zeggen dat Jeremia had gezegd dat het zeventig jaar zou duren, maar dat is op zichzelf toch geen opdracht aan hém?⟨/p> ⟨p>En vanwaar ook die erkenning? Gewoon in geschrifte, zwart op wit, heeft hij dit zo vast laten leggen. Zo is het woord uitgegaan en zo is er officieel een einde gekomen aan de ballingschap van Israël. En dat niet alleen: ook de terugkeer naar Jeruzalem en tevens de herbouw van de tempel. En dan zegt hij er nog bij: "Wie nu onder u tot enig deel van zijn volk behoort (ongeacht tot welke stam), de HEERE, zijn God, zij met hem; hij trekke op."⟨/p> ⟨p>Dit is het laatste van het boek Kronieken. Het is trouwens opmerkelijk dat het einde van Kronieken meteen het begin is van het boek Ezra. In de Bijbel zie je ze ook achter elkaar staan, want deze laatste verzen vind je min of meer gelijkluidend weer terug in het eerste vers van het boek Ezra. Dus wat het slot is van het ene boek, is de aanvang, de start van het andere boek. Vandaar ook dat er goede redenen zijn om aan te nemen dat Kronieken is geschreven door Ezra, de schriftgeleerde. Maar goed, dat is even een ander onderwerp. In elk geval: dat is wat Kores doet.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1633" title="Speel af vanaf 27:13">▶ 27:13⟨/button> ⟨span>Jesaja's Profetie over het Herstel van Jeruzalem⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik ga u iets vertellen en neem u mee naar het boek Jesaja. Het is heel opmerkelijk, want laat ik u eerst eens een indruk geven van waar we Jesaja moeten plaatsen in de tijd. Jesaja profeteerde in de dagen van de koningen Uzzia, Jotham, Achaz en Hiskia. Dat verzin ik niet; dat kunt u zo in de aanhef van het boek Jesaja lezen. Dat was de tijd waarin Jesaja zijn bediening had. Uzzia heeft heel lang geregeerd, ik meen eenenvijftig jaar, en in zijn laatste jaar lees je dat Jesaja een openbaring van de Heer krijgt en wordt geroepen. Het slot van de regeringsperiode van Uzzia heeft hij dus nog meegemaakt, en vervolgens de perioden van Jotham, Achaz en Hiskia.⟨/p> ⟨p>Ik kan me voorstellen dat u zegt: "Hallo André, ik heb dat allemaal niet zo helder voor de geest. Er zijn twintig koningen over Juda geweest en wanneer ik dat allemaal precies moet plaatsen, weet ik niet meer." Oké, dan zal ik u even helpen. Jesaja profeteerde in de periode tussen 180 en 116 jaar voor de verwoesting van Jeruzalem door Nebukadnezar. Mocht u dat niet direct willen geloven, dan zou u de studie van de vorige keer nog even kunnen bijnemen en de tabel eens nakijken wanneer die koningen allemaal regeerden. Dan kun je het zo nalezen en narekenen; zo moeilijk is dat niet. Laten we het middelen op pakweg 150 jaar — anderhalve eeuw — voorafgaand aan de verwoesting van Jeruzalem. Het zou dus nog anderhalve eeuw duren voordat Jeruzalem plat zou gaan. Wat we zojuist hebben gelezen in het slot van de Kronieken, zou pas over vele decennia, zeg maar anderhalve eeuw, gebeuren. Dat is de tijd waarin Jesaja profeteerde. Heb je hem? Dat is heel belangrijk, want anders zie je nooit het geweldige van wat we nu gaan lezen.⟨/p> ⟨p>We gaan naar Jesaja 44. Het is een vrij lange passage, maar ik wil hem in zijn geheel gelezen hebben. Soms laat ik een vers of twee weg omdat dat voor het onderwerp wat minder ter zake doet, maar ik wil het scherp krijgen omdat het zo krachtig is. Lees maar met me mee: "Zo zegt Yahweh, uw Verlosser en uw Formeerder van de moederschoot aan..." Wie wordt hier aangesproken? Ik ga u het antwoord geven, maar dat zullen we straks pas lezen; hij wordt bij name genoemd. "Zo zegt de Heer, uw Verlosser en uw Formeerder van de moederschoot aan: Ik ben de HERE, die alles gemaakt heeft. Die de hemel heb uitgespannen, Ik alleen. Die de aarde uitgebreid heb door eigen kracht. Die de tekenen van de leugenprofeten tenietdoe en de waarzeggers — of wat daarvoor doorgaat — als dwazen aan de kaak stel."⟨/p> ⟨p>Ik vind dat altijd een heel aardige manier om ze te benoemen. Het zijn leugensprekers, maar we noemen ze waarzeggers. Ze babbelen maar wat. Dat is overigens ook interessant in dit verband, want 'babbelen' komt weer van Babel. In het Chaldeeuws betekent Babel 'Stad Gods' of 'Poort Gods', maar in het Hebreeuws betekent het 'verwarring'. Dat is veelzeggend, nietwaar? Wat de wereld de 'Poort Gods' noemt, is in Hebreeuwse oren niets anders dan verwarring. God doet de tekenen van de leugenprofeten teniet. Ze brabbelen wel wat en ze voorspellen, maar het komt niet uit, want een mens kan de toekomst nu eenmaal niet voorzeggen. Daarover straks meer.⟨/p> ⟨p>God stelt de dwaasheid van de waarzeggers als dwazen aan de kaak. Dat is wat de Heere doet. Hij doet de wijzen — of wat daarvoor doorgaat, zij die claimen het te zijn — terugwijken en maakt hun kennis tot dwaasheid. Moet je nagaan: we zullen dat straks ook zien over het Chaldeeuwse rijk, maar ook in die dagen stond hun wijsheid bekend. Tot op de dag van vandaag vind je daar de grondslagen van de beschaving en werd daar wijsheid gevonden. Maar God zegt: "Schoon lari, dwaasheid!" Hij stelt het ook aan de kaak. En er staat dan bij: "...die het woord van mijn knecht gestand doe en de aankondiging van mijn boden volvoer." God laat een boodschap spreken en Hij doet dat woord gestand. Als God iets zegt, dan doet Hij het ook, en precies zoals Hij het zegt. Als Hij een aankondiging doet via Zijn bode, dan volvoert Hij dat.⟨/p> ⟨p>Dit is echt typisch Jesaja. Met name bij deze profeet zie je dat de ware God zich altijd legitimeert door te voorzeggen. Let op: niet door te voorspellen — dat doen die waarzeggers — maar God voorzegt: zo zal het gaan. De tegenstelling met het voorgaande vers is heel karakteristiek. Leugensprekers, waarzeggers, glazenbolkijkers of hoe ze ook mogen heten; God legitimeert Zich door de waarheid te spreken over dingen die geen mens kan weten. Dat is Zijn legitimatie. Als Hij spreekt over toekomende dingen, dan is dat een bewijs dat we inderdaad te maken hebben met de ware God, oftewel de God die de waarheid spreekt. Hij vraagt dat niet zomaar op blind geloof, maar Hij bewijst Zichzelf.⟨/p> ⟨p>Lees verder mee: "...die het woord van mijn knecht gestand doe en de aankondiging van mijn boden volvoer; die tot Jeruzalem zeg: het worde bewoond, en tot de steden van Juda: laten ze herbouwd worden; haar puinhopen richt Ik weer op." Neem dit even goed in gedachten. Dit wordt gezegd door Jesaja, anderhalve eeuw voor de verwoesting. Hier wordt al door Jesaja verondersteld dat de stad verwoest zal worden, en niet alleen Jeruzalem, maar ook de steden van Juda. Impliciet wordt gezegd dat ze worden verwoest, en expliciet dat ze ook weer herbouwd zullen worden — t.z.t., met de Z van 'te zijner tijd'. God voorzegt dit.⟨/p> ⟨p>Het is belangrijk om het geheel in ogenschouw te nemen en niet zomaar één vers eruit te lichten, want anders krijg je geen beeld van waar het werkelijk om gaat. "Die tot de diepte zeg: verdroog, en uw rivieren doe Ik opdrogen." Dat is trouwens op letterlijke wijze vervuld, maar ik lees verder: "Die tot... — nu komt het — die tot Kores zeg: Mijn herder, hij zal al mijn welbehagen volvoeren door tot Jeruzalem te zeggen: het worde herbouwd, en de tempel worde gegrondvest." Denk even met me mee: dit kan nooit begrepen of toegepast zijn op de tijd van Jesaja zelf. Hij leefde in de tijd van de koningen, en er zouden nog heel wat koningen volgen. Het zou nog anderhalve eeuw duren voordat de stad verwoest zou worden. Toch wordt hier al gezegd dat de stad verwoest zal worden, maar dat er ook weer een tijd komt dat de steden van Juda en Jeruzalem herbouwd zullen worden en de tempel weer gegrondvest zal worden. Notabene: de tempel stond er gewoon nog en Jeruzalem stond daar gewoon. Dat zou nog decennia zo blijven, anderhalve eeuw om precies te zijn. Hier wordt echt een aankondiging gedaan over de verre toekomst — want dat mag je het wel noemen als je over vele honderden jaren later spreekt. Wie kan dat doen? Wie kan zo'n voorzegging doen? En er wordt niet alleen gezegd dat de stad herbouwd zal worden, maar ook door wie: de herbouwer wordt bij name genoemd: Kores.⟨/p> ⟨p>Zijn naam betekent trouwens vermoedelijk – het schijnt omstreden te zijn – maar: herder. Maar dan begrijp je wel waarom er staat: 'Mijn herder'. En die Kores, hij zou gaan volvoeren wat Gods welbehagen is, wat God graag wilde, namelijk dat tot Jeruzalem gezegd zou worden: 'En nu wordt het herbouwd'.⟨/p> ⟨p>Kijk, Jeremia profeteerde aan het einde van die koningsperiode, vlak voor de verwoesting van Jeruzalem. Jesaja nog verder daarvoor, en deze voorzegging doet Hij al. En Hij noemt de vorst, de koning die dat alles zou gaan bewerkstelligen, bij name: Kores. Kores of Cyrus – dat hangt af van de uitspraak, maar dat is gewoon dezelfde naam – maar bij name wordt hij genoemd.⟨/p> ⟨p>Ik lees verder. Daar wil ik inderdaad ook nog even op attenderen – we zullen het straks trouwens nog een keer zien – dat Kores niet alleen opdracht zou geven tot herbouw van de tempel, maar ook om Jeruzalem te herbouwen. Houd hem even in gedachten, want dat hebben we op een later tijdstip nodig. Maar in ieder geval hebben we het nu alvast even gelezen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2307" title="Speel af vanaf 38:27">▶ 38:27⟨/button> ⟨span>Kores bij Name Genoemd als Gods Gezalfde (jesaja 45)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik lees verder, Jesaja 45. We waren in Jesaja 44, maar goed, dat trekt ons even niets aan van die hoofdstukindeling. Zo zegt de Heere tot zijn gezalfde... weet u wat er hier in het Hebreeuws staat? Mashiach. In deze interlineair ziet u het: de gezalfde van Hem. Mashiach. Kores is een mashiach. Voor een heidense koning wordt hij door God zelf een gezalfde genoemd. En hier opnieuw weer bij name. Kores was nog lang niet geboren, maar hier wordt hij al bij name genoemd. Zo zegt de Heere het tot zijn gezalfde, tot Kores: "Wiens rechterhand Ik gevat heb om volkeren voor hem neer te werpen." Ja, en dat gaat er ook over. Voordat Kores inderdaad Babel tot hoofdstad verklaarde en een nieuw wereldrijk had gebouwd, had hij inmiddels al vele volkeren neergeworpen om zijn rijk te vestigen. Maar het was, en dat staat erbij: "Ik," zegt God, "Ik heb zijn rechterhand gevat." Zodat hij in staat zou zijn om volkeren neer te werpen. "De lendenen van koningen ontgord Ik." Dat wil zeggen: Hij heeft ze allemaal onklaar gemaakt om deuren voor hem te openen, geen poorten blijven gesloten. Dat wil zeggen dat de Heere gewoon... u weet het hè: als de Heere sluit, dan kan niemand openen, maar als Hij opent, dan kan niemand sluiten. En voor Kores, op zijn tijd, gewoon op het geëigende moment, precies het jaar nauwkeurig, gaat Kores dat doen.⟨/p> ⟨p>En ik lees nog verder, vers 3: "En Ik zal u geven..." Wordt tegen Kores dus gezegd, die nog lang niet geboren was, maar hier wordt hij tevoren al bij name genoemd. "En Ik zal u geven de schatten van de duisternis en de rijkdommen van de verborgen plaatsen." Dat wil zeggen dat het hier ook gaat over wat hij allemaal nog zou gaan verkrijgen aan materiële rijkdommen. En er staat bij: "Opdat gij weet dat Ik, de Heere, het ben die u bij uw naam riep, de God van Israël." Kunt u zich voorstellen dat als Kores eenmaal op het toneel komt en hij krijgt deze profetie onder ogen, dat hij echt verbluft is geweest? En ik kan u vertellen: zo is het gegaan. Ja, nou ja... ik weet nu even niet of ik het nu al moet zeggen. Maar waarom niet? Er is geen cliffhanger dit keer. Nee, ik moet het nu zeggen, daar ontkom ik nu niet aan.⟨/p> ⟨p>Dat is heel boeiend. Want dit is een Bijbels gegeven – ik ga dat straks ook vanuit het boek Daniël nog tonen – maar er is nog iets. Als je de geschiedenisboeken erop naslaat, een van de bekendste geschiedschrijvers – ik heb zijn naam geloof ik al een keer genoemd – dat is de Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus. De man die de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70 trouwens heeft beschreven. Hij heeft gigantisch veel boeken geschreven; een van die boeken is 'De Oudheden' en daarin beschrijft hij de historie van Israël. Hij beschrijft ook de geschiedenis van Kores en hoe Kores een einde maakte aan de ballingschap. Weet u hoe dat kwam? Ik heb er nog niet zo lang geleden een blogje aan gewijd. Je kunt het zo nalezen in die boeken van Flavius Josephus dat aan Kores het boek Jesaja is gegeven. Ik kan u al vertellen door wie; dat is niet zo moeilijk, dat is gewoon Daniël geweest. Aan Kores is de boekrol van Jesaja gegeven, al eeuwenoud. En als Kores dan leest dat niet alleen Jeruzalem hersteld zou worden, maar dat degene die dat zou doen Kores zou zijn... zijn eigen naam! Moet je nagaan dat hij dus bij name al genoemd is: "Dat Ik u bij uw naam riep, opdat gij weet dat Ik de Heere het ben." Ja, dat doet geen mens hè?⟨/p> ⟨p>Tweehonderd jaar van tevoren. Want ik zei net: anderhalve eeuw zou het nog duren voordat Jeruzalem verwoest werd, maar Jeruzalem is zeventig jaar lang verwoest geweest. Dus pakweg tweehonderd jaar van tevoren was al voorzegd, niet alleen dat Jeruzalem weer herbouwd zou worden en de tempel, maar ook door wie. En als Kores dat dan leest, uitgerekend in het eerste jaar – hij krijgt die boekrol onder ogen – dan is hij zo verbluft. Hij had dus al van tevoren de opdracht gekregen van de Heere om de stad te herbouwen, inclusief de tempel. Zijn naam was al genoemd. Niet alleen heeft God de toekomst voorzegd, God had zijn toekomst voorzegd. Hij had zijn naam genoemd. Nou, dat vind ik toch wel tamelijk spectaculair, nietwaar?⟨/p> ⟨p>Stel je voor... ik zat er vanmiddag even aan te denken. Stel je voor dat we nu een boekrol zouden vinden waarvan vast zou staan dat die anderhalve eeuw of tweehonderd jaar geleden geschreven zou zijn. En daar staat dan in dat er op 19 november 2015 in een gebouwtje in Rotterdam, De Aker, een André Piet een toespraak zou houden over chronologie. Dat is toch wel tamelijk spectaculair? Hoe is het mogelijk? Nou, in die orde ligt dat. Exact dezelfde orde. Zijn naam is genoemd en Kores kon er gewoon niet onderuit: "Ik moet dat doen, mijn naam is genoemd." Tweehonderd jaar geleden was dit al genoteerd, zwart op wit. Zodoende kon Kores dus inderdaad met recht zeggen: "De Heere heeft mij opgedragen." Bovendien op dit tijdstip – daar gaan we het straks ook nog over hebben – het is meteen in het eerste jaar van Kores, maar dat was tevens het zeventigste jaar van de verwoesting van Jeruzalem. Dus hij wist ook nog wanneer hij het moest doen. En dat hij daar niet alleen voor in aanmerking kwam; hij was degene, hij was gewoon bij name genoemd.⟨/p> ⟨p>Nou, dat vind ik echt geweldig. Zijn naam wordt voorzegd opdat hij de Heere zou erkennen. Dat is niet moeilijk geweest voor Kores: de God van de hemel. Alleen Hij is bij machte om dat te doen. Ziet u hoe God leugen spreekt en stelt die aan de kaak? Maar God spreekt de waarheid. Hij legitimeert, Hij voorzegt. Zo gaat dat, zonder poespas. Dat is wat God doet. Er staat nog even bij... ik moet het even verder lezen, want ik wil eigenlijk Jesaja uitlezen. "Ter wille van mijn knecht Jakob en van Israël, mijn uitverkorene." Dat wil zeggen: Kores zou het bekeerde volk doen terugkeren. Dat is eigenlijk dubbelop, want bekeren is terugkeren. En Jakob, u weet dat Jakob ooit ook bekeerd werd, toch? En toen werd hij Israël. En weet u waar dat was? Bij de Jabbok. Een omkering. "Ter wille van Jakob en van Israël" – die volgorde – "mijn uitverkorene, riep Ik u bij uw naam. Ik gaf u een erenaam, hoewel gij Mij niet kende."⟨/p> ⟨p>Ik zei al: het was een heidense koning. Wist hij veel? Hij was natuurlijk... het was een geweldige vorst. Het is Kores de Grote, nog dé man in de Perzische geschiedenis, tot op de dag van vandaag. Er is heel veel over hem te vinden en te lezen op allerlei websites over deze historie. Maar deze Kores kende de Heere niet. Nee, maar als hij de boekrol van Jesaja onder ogen krijgt, dan ontdekt hij dat hij bij name genoemd is: "Ter wille van mijn knecht Jakob en van Israël, mijn uitverkorene, riep Ik u bij uw naam. Ik gaf u een erenaam, hoewel gij Mij niet kende." Nee, so what? Laten we wel wezen: de Heere roept, en dat is allemaal genade. Het was niet omdat Kores de Heere zocht. Wij denken dat natuurlijk met ons godsdienstige denken, maar dat is alleen maar ballast. Ik vind dit zo geweldig. Een heidense vorst, God noemt hem "mijn herder", "mijn mashiach" en "hij gaat mijn welbehagen volvoeren". Dat is toch geweldig?⟨/p> ⟨p>Ja, maar ging hij wel naar de kerk? Ik bedoel, dat soort vragen stellen wij dan. Nee, maar God gaf hem een erenaam. En daar gaat het maar om. Wat mensen zeggen, dat doet niet ter zake. "Hoewel gij Mij niet kende." Nee, maar Ik ken u wel, ver van tevoren zelfs. Bij name. "Ik ben de Heere," zegt God, "er is geen ander. Buiten Mij is er geen God." Eén God. "Ik gordde u, hoewel gij Mij niet kende, opdat men wete waar de zon opgaat in het oosten en waar ze ondergaat in het westen."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2994" title="Speel af vanaf 49:54">▶ 49:54⟨/button> ⟨span>De Schepper van Licht, Duisternis, Heil en Onheil⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik wil u nog iets vertellen, want weet u wat nou zo mooi is, zo bijzonder? Dat is het contrast. De Perzische leer—Kores was een Pers, Kores de Pers—maar de Perzische leer van Zarathustra, die trouwens ook een man uit die dagen was, had een leer die bekend is tot op de dag van vandaag. Deze Zarathustra en zijn gevestigde naam in dat hele Perzische gedachtegoed kende dat dualisme, zoals dat met een mooi woord heet: de god van het goede en de god van het kwade. Nee, er wordt bij monde van Jesaja al tegen Kores op voorhand, eeuwen van tevoren, gezegd: "Ik ben het die de vrede maakt, maar ook het kwade schept."⟨/p> ⟨p>Daarmee komt een heel groot filosofisch en theologisch probleem ineens in zo’n perspectief te staan: waar komt het kwaad vandaan? God zegt: "Ik ben het. Ik ben de HEER, Ik doe dit alles." Er zijn geen twee goden van het goede en het kwade; Ik heb het allemaal in Mijn hand. Ik, de HEER, doe dit alles.⟨/p> ⟨p>Mag ik nog even verder? Ja, mag ik nog even? Ja, maar ik vraag het niet aan jou, Menno. Ik vraag het eigenlijk meer aan... Ja, mag ik nog even?⟨/p> ⟨p>Zo zegt de HEER, de Heilige Israëls en zijn Formeerder: "Vraag Mij naar de toekomstige dingen." Nu moet je niet bij mensen wezen. Dit kan alleen God. Dit is Gods legitimatiebewijs: "Vraag Mij naar de toekomstige dingen. Vertrouw Mij Mijn zonen en het werk van Mijn handen toe. Ik ben het die hem verwekt heb in gerechtigheid." Die 'hem', dat is Kores. En dan: "in gerechtigheid." Dat betekent gewoon: Ik, God, doe recht. Gods gerechtigheid betekent dat God recht doet. Dat is niet zo moeilijk, maar het betekent ook dat Hij recht doet aan wat Hij spreekt en aan wat Hij belooft. Als Hij iets zegt, dan doet Hij dat. "En al zijn wegen zal Ik effen maken." Ik zal zijn pad gewoon bereiden, zodat hij voorspoedig zijn ding kan doen, om het zo maar te zeggen.⟨/p> ⟨p>Hij is het die Mijn stad herbouwen zal en Mijn ballingen vrij zal laten. Zo ver van tevoren wordt dat gezegd. "Zonder koopprijs en zonder geschenk," zegt de HEER van de legermachten. Dat wil zeggen dat die ballingen ook nog eens een keertje zouden worden vrijgelaten met ondersteuning. Dat is heel boeiend, hè? Daar hoefden ze niets voor te betalen. Bovendien werden ze nog met de hoogste autoriteit, namelijk van Kores zelf, ondersteund met goud, zilver, have en vee en alles. Al het tempelgerei dat Nebukadnezar in bezit had genomen, kregen ze allemaal weer zo terug. En zoveel meer. Zonder koopprijs, zonder geschenk; het is genade.⟨/p> ⟨p>Nou, zover wilde ik in ieder geval even komen voor de pauze. Het is negen uur, dus dat lijkt me ook wel weer een aardige tijd. We hebben zo voor de pauze gezien dat er toch wel wat bijzonders aan de hand is als we zo lezen aan het einde van het tweede boek van de Kronieken. De geest van Kores werd gewekt door de HEER om het volk weer terug te brengen naar het land en de tempel te doen herbouwen, en dat hij daar de opdracht voor krijgt. Als je dat zo leest, denk je: hoe kan dat? Hoezo dan? Nou, we hebben het vanuit het boek Jesaja gezien. Het wordt bevestigd vanuit zelfs buitenbijbelse bronnen, maar ook in de Bijbel kun je het gewoon zo terugvinden. Kores, die man die de tempel weer deed herbouwen. Zijn naam wordt al ver van tevoren, al tweehonderd jaar van tevoren en zeg maar honderdvijftig jaar voor zijn geboorte—pak me niet op een paar jaar—bij name genoemd.⟨/p> ⟨p>Daarmee zegt de HEER: "Ik doe dat, en Ik noem hem nu reeds bij name." Dat is opdat hij en iedereen zou weten dat Ik de HEER ben. Als je toekomende dingen wilt weten, moet je bij Mij wezen en bij niemand anders. Ja, dat is geweldig. Dat is echt: "Ik ben het." Ik vind het zo geweldig, die vele passages in het boek Jesaja waar God Zich presenteert: "Ik ben degene die alles in handen heeft." Ik ben daar zo blij mee, want dit is dus niet alleen maar chronologie. We hebben het over Iemand die we werkelijk kunnen vertrouwen. Daardoor heb je rust in je leven, waardoor je weet dat er helemaal niets misgaat. Er is een God die dat allemaal—goed en kwaad, licht en duisternis—een plaats geeft en een bestemming geeft.⟨/p> ⟨p>Ja, wat wil je nog meer? Kijk, dan heb je een reden van bestaan. Een God die je ook werkelijk—we hadden het er in de pauze nog even over—werkelijk lief kunt hebben. Er zei net iemand tegen mij: "Sinds ik deze dingen weet, kan ik niet meer stoppen om hierover na te denken. God is zo groot geworden, en ook zo waard om geliefd te worden." Want die grote God heeft elk creatuur lief, Hij heeft daar een plan mee en een bestemming voor. En Hij gaat het allemaal wel maken. Ja, dat is zo overtreffend groot, maar ook zo geweldig dat het werkelijk diep je hart raakt. Dus we praten hier niet zomaar over tijdlijnen en jaartalletjes. Dit is zoveel meer. Maar dat had u al begrepen, denk ik.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3357" title="Speel af vanaf 55:57">▶ 55:57⟨/button> ⟨span>Daniël en de Transitie Naar het Medo-perzische Rijk⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We gaan naar Daniël in Babel. Ik zal ook hier nu even een zetting geven in de tijd. Dat lezen we meteen in de aanhef van het boek, zoals we dat net ook zagen bij Jesaja. In het eerste vers staat al wanneer hij zijn werk deed en profeteerde. Van Daniël lezen we dat hij gedeporteerd werd naar Babel; dat staat meteen in het eerste hoofdstuk. Dat was in het derde jaar van koning Jojakim. Kijkt u het nog maar eens na in dat lijstje waar we het al over gehad hebben: dat moet ongeveer twintig jaar voor de verwoesting van Jeruzalem geweest zijn. Vrij precies twintig jaar zelfs. Daarmee haak ik weer even aan op wat ik eerder zei: weliswaar werd de stad in het elfde jaar van Sedekia verwoest, maar al enige decennia daarvóór was Nebukadnezar de stad aan het belegeren. Dat had soms weer voortgang en dan weer even niet. Maar in elk geval werden Daniël en zijn vrienden – de knappe jongens in letterlijke en figuurlijke zin – naar Babel gebracht. Dat was dus twintig jaar voordat de stad verwoest werd.⟨/p> ⟨p>Nu gaan wij helemaal naar het einde van die periode. Dat betekent dat aan het einde van die zeventig jaar Daniël al hoogbejaard was. Hij was 87 jaar oud, heb ik me laten vertellen. Ik heb het niet nagerekend, maar zo oud moet hij ongeveer geweest zijn in dat jaar. Een zeer bejaarde man dus. We gaan naar Daniël 9 vers 1. Ik lees vanavond niet het hele hoofdstuk, maar ik wil het wel in grote lijnen met u doornemen. Waarom? Omdat Daniël 9 een buitengewoon belangrijk hoofdstuk is in het kader van het onderwerp waar we het deze avonden over hebben: de Bijbelse chronologie. Ik durf wel te zeggen dat er geen hoofdstuk zo belangwekkend is voor de Bijbelse chronologie als Daniël 9. Men noemt het ook wel de ruggengraat van de Bijbelse profetie. De kenners onder u weten dat denk ik wel; dit is het hoofdstuk dat gaat over de zeventig jaarweken. Wanneer wordt die profetie gegeven? Hoe? En vanaf wanneer moet je dan rekenen? Dat zijn details waar we het uitgebreid over gaan hebben, maar laten we beginnen bij het begin.⟨/p> ⟨p>Er staat: "In het eerste jaar van Darius, de zoon van Ahasveros..." Dat zijn trouwens niet eens per se persoonsnamen, maar titels. Ahasveros is zo'n titel, dus hoef je niet direct aan één specifiek persoon te denken. Hij was uit het geslacht van de Meden en was koning geworden over het koninkrijk der Chaldeeën. Ik vertelde u al dat Kores de Perzische koning was over het hele rijk. Toen het Babylonische rijk viel, maakte het plaats voor het Perzische rijk, ook wel het Medo-Perzische rijk genoemd. Het was het rijk van de Meden en de Perzen. Kores was de Perzische koning en de vorst van het hele rijk. Darius de Meder – zo wordt hij in het boek Daniël op meerdere plaatsen genoemd – werd bij de verovering van Babel tot koning gesteld over het gewest Babel. Men zegt, hoewel dat buitenbijbelse geschiedenis schijnt te zijn, dat hij de schoonvader van Kores was. Je moet je vrienden altijd te vriend houden, nietwaar? Omdat Darius door Kores was aangesteld over het gewest Babel, was het eerste jaar van Darius ook het eerste jaar van Kores in Babel. Dit was ook precies het jaar waarin de zeventig jaren van de verwoesting van Jeruzalem moesten eindigen. Kores was degene die het hele rijk bestuurde, en dat tijdstip is van groot belang.⟨/p> ⟨p>Dit komt namelijk overeen met wat we eerder zagen: het eerste jaar van Kores. In 2 Kronieken 36 vers 22 staat dat ook vermeld. Het eerste jaar van Darius komt dus overeen met het eerste jaar dat Kores als de grote machthebber in Babel regeerde. Babel is veroverd, het Perzische rijk begint, en Kores stelt Darius aan over het gewest van de Chaldeeën. Dat wordt in Daniël 9 nog eens benadrukt. Hoewel Daniël al hoogbejaard was, bekleedde hij nog steeds een hoge positie. Hij had een hoge positie in het koninkrijk van Babel, maar zelfs wanneer er een complete transitie plaatsvindt en er een heel nieuw wereldrijk wordt gevestigd, krijgt hij opnieuw een toppositie. Waarom ik dat weet? De Bijbel zegt het zelf. In Daniël 6 vers 29 lees je: "En deze Daniël stond in hoog aanzien onder het koningschap van Darius en onder het koningschap van Kores, de Pers." De een was een Mede, de ander een Pers, maar Daniël had in dat hele rijk een toppositie.⟨/p> ⟨p>Hij was dus een bekende voor deze machthebbers. Kores komt daar aan en stelt zijn schoonvader Darius aan als koning van Babel, en in dat koninkrijk is Daniël vervolgens een van de mannen met het allerhoogste aanzien, net zoals hij dat in het voorgaande rijk had. Ik zeg dit ook om aan te geven dat Daniël en Kores elkaar kenden. Dat verklaart heel gemakkelijk waarom Kores de boekrol van Jesaja heeft kunnen lezen. Hoe kwam Kores daar anders aan? Ik geef toe, het staat er niet expliciet in de Bijbel, dus dat zeg ik er even bij als waarschuwing. Er staat niet letterlijk dat Daniël hem die boekrol heeft gegeven, maar uit buitenbijbelse bronnen vernemen we dat hij de boekrol van Jesaja heeft gelezen. Dat is ook logisch, want in Kronieken staat dat de Heere hem had opgedragen de tempel te bouwen; hij was dus op de hoogte van die profetie. De link is dan snel gelegd: Daniël bekleedde zo'n toppositie in het rijk van Kores, dus wie ligt er meer voor de hand als de persoon die hem de boekrol van Jesaja heeft getoond? Ik geef het u ter overweging mee; het lijkt mij een inkoppertje. Maar als u zegt: "André, dat staat er niet", dan geef ik me direct gewonnen. In elk geval weten we nu het tijdstip: het was het eerste jaar van het Perzische rijk. Kores is de grote machthebber, Darius is over het rijk van Babel gesteld, en dan staat er het volgende.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3924" title="Speel af vanaf 01:05:24">▶ 01:05:24⟨/button> ⟨span>Daniël Bemerkt de Termijn van Zeventig Jaren in de Boeken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Toen lette ik, Daniël, in de boeken. Nou, ik kan u al laten zien, we lopen nu een beetje vooruit, maar dat is in ieder geval in Jeremia geweest. Dat wordt hier ook gezegd, maar niet alleen in Jeremia, maar ook nog eens in Leviticus. Hij leest in de boeken, de Schriften, de heilige boeken. Hij lette op, in de boeken, op het getal van de jaren waarover het woord van Yahweh tot de profeet Jeremia gekomen was, dat Hij, God de Heere, over de puinhopen van Jeruzalem zeventig jaar zou doen verlopen.⟨/p> ⟨p>En nu zijn wij in het eerste jaar van het Perzische Rijk. Dat wil zeggen: aan het einde van de termijn. En Daniël, die kijkt in die boeken en die leefde daarmee, en die lette daarop. En ja, die was bekend met de profetie van Jeremia, die al lang niet meer leefde, maar die had ooit gezegd: zeventig jaren zouden gaan over de puinhopen van Jeruzalem. Dat is de termijn. En ik zal u vertellen: dat wordt twee keer in Jeremia genoemd. Ik heb het volgens mij voor de pauze nog even gememoreerd: hoofdstuk 25 en 29. Voor de rest lezen we ook in 2 Kronieken 26, maar dat hebben we nu al verschillende keren gezien. En we komen het ook nog tegen, behalve hier, ook nog in Zacharia 1 vers 12. Allemaal diezelfde zeventig jaren die geprofeteerd zijn.⟨/p> ⟨p>En Daniël let daarop. De termijn is voorbij. Nee, hij kijkt in die boeken en God had gezegd: zoveel jaren, dus... En dan? Wat gaat hij dan doen? Wat gaat hij doen? Nou, laten we gewoon maar lezen. Ik ga er soms wat snel doorheen, omdat het niet altijd direct van belang is in verband met het grote thema van deze avonden over de chronologie. Maar het is ook van belang om het hele hoofdstuk te lezen en als eenheid te zien, zodat je precies weet waar het over gaat. Hij merkte dat op: de termijn was voorbij.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4066" title="Speel af vanaf 01:07:46">▶ 01:07:46⟨/button> ⟨span>Het Gebed en de Schuldbelijdenis van Daniël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En ik, Daniël, richtte mijn aangezicht tot Yahweh God om te bidden en te smeken in vasten en in zak en as. Dat wil zeggen: hij ging in rouw. En dat niet alleen; ik zal u ook vertellen waarom hij dat deed. Er staat in Leviticus al iets over geschreven. Ik zei u al: hij las in de boeken. Niet alleen in Jeremia, maar ook in Leviticus wordt er al over gesproken. In hoofdstuk 26 van Leviticus — in hoofdstuk 25 lezen we over de sabbatsjaren en de jubeljaren, weet u hem nog? — en dan lees je in hoofdstuk 26 dit. Ik lees het eventjes voor: "En gij zult onder de volkeren tegronde gaan en het land van uw vijanden zal u verteren." Hier wordt al voorzegd hoe het zou gaan als het volk de weg van de Here zou verlaten.⟨/p> ⟨p>"Gij zult onder de volkeren tegronde gaan en wie van u overgebleven zijn — de rest, het overblijfsel — zullen in de landen van hun vijanden wegkwijnen vanwege hun ongerechtigheid." En dan lees je in vers 40: "Maar belijden zij hun ongerechtigheid en die van hun vaderen... dan zal Ik mijn verbond met Jakob gedenken. Ook mijn verbond met Izaak en ook mijn verbond met Abraham zal Ik gedenken. En Ik zal het land gedenken." Dus wat God had gezegd in de boeken, dat wist Daniël al: als jullie dan luisteren naar Mij en jullie belijden jullie ongerechtigheid, jullie keren terug naar Mij, dan zal Ik Mijn verbond gedenken. Dus wat stond Daniël te doen? Hij wist: de termijn is voorbij. Maar wat dan? Wat zou hij dan doen? Nou, precies wat hij nu ging doen.⟨/p> ⟨p>En dan staat er: "En ik bad tot Yahweh, mijn God." Ik lees nu weer verder in Daniël 9 dus, hè. "En ik bad tot Yahweh, mijn God, en ik deed schuldbelijdenis." Hij zei: "Ach Here, Gij grote, geduchte God, die vasthoudt aan het verbond." Wij lieten het los, maar U houdt vast. U houdt U aan Uw woord en aan de goedertierenheid jegens hen die U liefhebben en Uw geboden bewaren. Ik lees gewoon uit de NBG-vertaling zonder al te veel commentaar; ik begrijp dat de strekking helder is, lijkt mij. "Wij hebben gezondigd en misdreven." Ziet u trouwens dat Daniël hier zich opstelt als de mond van zijn volk?⟨/p> ⟨p>Kijk, op Daniël zelf zou dit niet eens van toepassing zijn, gewoon individueel gezien. Daniël was vanaf zijn jongensjaren al gedeporteerd naar Babel, maar hij had besloten om zich niet te verontreinigen met de koningspijzen enzovoorts. Hij was in rouw, feitelijk zijn hele leven. Ze waren in ballingschap en hij diende de Here op zijn post. Het hele boek Daniël is daar bekend om, hoe Daniël inderdaad zo bij het Woord geleefd heeft. Nu is hij op hoge ouderdom en nu gaat hij belijdenis doen als spreekbuis van het volk. Hij was een prins trouwens; hij kwam uit het koninklijk huis. Hij was een prins en nu, als prins daar in de vreemde, nu de termijn voorbij was, neemt hij het op voor zijn volk en treedt op als hun spreekbuis.⟨/p> ⟨p>"Wij hebben gezondigd en misdreven, wij hebben goddeloos gehandeld, we zijn weerspannig geweest, we zijn afgeweken van Uw geboden en van Uw verordeningen. En we hebben niet geluisterd naar Uw knechten, de profeten, die in Uw naam gesproken hebben tot onze koningen, onze vorsten, onze vaderen en tot het ganse volk van het land. Bij U, Here, is de gerechtigheid, maar bij ons een beschaamd gelaat, gelijk heden ten dage bij de mannen van Juda, de inwoners van Jeruzalem en geheel Israël; bij hen die dichtbij en die veraf wonen in al de landen waarheen Gij hen hebt verstoten om de ontrouw die zij jegens U hebben gepleegd. Here, bij ons is een beschaamd gelaat, bij onze koningen, onze vorsten en onze vaderen, want wij hebben tegen U gezondigd."⟨/p> ⟨p>Ziet u hoe hij door het stof gaat, met recht, en het voor het volk opneemt? Hij spreekt voortdurend in de wij-vorm. Het is eigenlijk het volk dat hier spreekt bij monde van Daniël. En dan staat er verder: "Bij Yahweh, onze God, is barmhartigheid en vergeving, hoewel wij tegen Hem weerspannig zijn geweest." Ziet u het contrast? Het menselijk aandeel is weerspannigheid en Zijn aandeel is barmhartigheid en vergeving. Altijd een weg terug. Wij zijn weerspannig geweest en hebben niet geluisterd naar de stem van Yahweh, onze God, en niet gewandeld naar de wetten, de Torah, de onderwijzingen die Hij ons gegeven heeft door de dienst van Zijn knechten, de profeten.⟨/p> ⟨p>Ik lees gewoon verder. "Ja, heel Israël heeft Uw Torah overtreden en is afgeweken door niet te luisteren naar Uw stem. En daarom is over ons uitgestort de met een eed bekrachtigde vloek, welke geschreven staat in de wet van Mozes, de knecht Gods, want wij hebben tegen Hem gezondigd." Kijk, dat staat onder andere in Leviticus 26 dus. Dat was een met een eed bekrachtigde vloek. God belooft het en kondigt het aan, en Hij roept God aan, dat wil zeggen: Zichzelf dus. Dat doet God niet zo gauw hoor, een eed zweren, maar een paar keer doet Hij dat. Bij Jesaja lees je een paar keer zelfs dat Hij dat doet. In ieder geval, ja, en God houdt Zijn Woord. Als God dat zegt, dan doet Hij dat. Of een mens het er nu mee eens is of niet, dat maakt helemaal niets uit. Hij doet het.⟨/p> ⟨p>En Hij heeft de woorden bevestigd die Hij gesproken had over ons. En dat is iets waar je je om zou verblijden. Weet je waarom? God houdt Zijn Woord. Hij bevestigt de woorden die Hij gesproken had over ons en over onze regeerders die ons bestuurden, door zulk een groot onheil over ons te brengen. Dan kun je zeggen: moet je daar nu zo dankbaar voor zijn? Jawel, God houdt Zijn Woord; wees daar nu maar blij om. Want dat onheil... kijk, God is de Schepper van goed en van kwaad, maar ook dat kwaad heeft een plaats in Zijn plan. Hij zet een mens dan weer op zijn plek door zulk een groot onheil. En het gaat hier natuurlijk over die zeventigjarige verwoesting van de stad en de tempel. Door zulk een groot onheil over ons te brengen als er nergens geweest is onder de ganse hemel, behalve in Jeruzalem. Ziet u hoe groot die ramp daar is geweest. En nu zijn er precies zeventig jaren voorbij.⟨/p> ⟨p>En zoals geschreven staat — ik lees gewoon verder in Daniël 9 — zoals geschreven staat in de wet van Mozes, is al dit onheil over ons gekomen. En wij hebben de Here, onze God, niet vermurwd door ons te bekeren, om te keren van onze ongerechtigheden en acht te slaan op Uw waarheid. Daarom was de Here wakker. Hoe lees je dat ook alweer zo mooi? "De Bewaarder Israëls sluimert noch slaapt." Hij is wakker. En tegen Jeremia zegt Hij: "Zie je die amandeltak? Ik waak over Mijn Woord." Ik waak daarover. Er is voor God niets zo heilig als Zijn Woord, want Hij weet hoe betrouwbaar dat is. Geen tittel of jota, zelfs niet het kleinste letterteken, zal ter aarde vallen zonder dat het gebeurt wat Hij zegt.⟨/p> ⟨p>Tja, daarom is er niets beters, of wat zou een mens anders doen dan zich bezighouden met dat wat geopenbaard is? Ik bedoel, er is flauwekul genoeg in de wereld, je wordt overstroomd met informatie, maar het is allemaal onzin — sorry — in vergelijking met dit dus. Ik zeg niet dat niet alles een zekere waarde heeft, dat begrijp ik ook wel, maar als je het vergelijkt met de Schrift, met wat er staat geschreven... het Woord, dat is het enige wat er werkelijk toe doet. De Here is wakker, Hij waakt over Zijn Woord. De Here was ook wakker om het onheil over ons te brengen, want de Here, onze God, is rechtvaardig. Dat wil zeggen: Hij doet wat Hij belooft en wat Hij aanzegt. Dat is rechtvaardig. Hij is rechtvaardig in al Zijn werken die Hij doet. Wij hebben niet geluisterd naar Zijn stem. Er komt een mens trouwens ook proefondervindelijk achter hoe dom dat is. Je zou het op voorhand kunnen weten, maar erachter komen doe je toch wel. Alleen wij kiezen meestal de lange route. Dat is dom, dus hè? Je kunt het veel sneller weten.⟨/p> ⟨p>Dat scheelt een heleboel ellende en ongein. Nu dan, Here, onze God... Daniël gaat verder en we luisteren naar hem: "Nu dan, Here, onze God, die Uw volk uit het land Egypte hebt geleid." U hebt hen ooit al een keertje eerder uitgeleid uit de slavernij en in het land gebracht. Weet u hoe lang dat geleden was? Precies duizend jaar geleden. Dat was namelijk in het jaar 2500, het vijftigste jubeljaar, weet u wel.⟨/p> ⟨p>Nu herinnert Daniël de Here in zijn gebed aan die dingen: "Here, onze God, die Uw volk uit het land Egypte hebt geleid" – dat was precies duizend jaar geleden – "met een sterke hand, en U een naam hebt gemaakt." God heeft Zich toen ook gemanifesteerd, eerst aan Egypte, heel demonstratief, en vervolgens daar in het land van Kanaän. Het was zo overduidelijk. "Gelijk heden ten dage." Wat dat wil zeggen is dat U ook nu Uw woord gestand hebt gedaan. Wij hebben gezondigd, wij hebben goddeloos gehandeld.⟨/p> ⟨p>"Here, mogen naar al Uw gerechtigheid..." Pardon, dit is haast blasfemisch als ik het zo zeg, maar: "Here, mogen naar al Uw gerechtigheid Uw toorn en Uw grimmigheid," die gedurende die zeventig jaar zo duidelijk gedemonstreerd zijn, "zich toch afwenden van Uw stad Jeruzalem, Uw heilige berg." Want om onze zonden en om de ongerechtigheden van onze vaderen zijn Jeruzalem en Uw volk tot een smaad geworden voor allen om ons heen. Dat is nogal wat. De reden was duidelijk, en dat al zeventig jaar lang.⟨/p> ⟨p>"Nu dan, hoor, o onze God, naar het gebed van Uw knecht en naar zijn smeking, en doe Uw aangezicht lichten over Uw verwoest heiligdom, om des Heren wil." Dat wil zeggen: om Uw eigen wil. Ziet u hoe hij echt de mond is van het volk? Het volk gaat inderdaad diep door het stof en erkent hoe de situatie werkelijk is. Daniël verwijst nu naar Gods wil en naar Zijn verwoeste heiligdom; dat was Zijn verlies.⟨/p> ⟨p>"Neig, mijn God, Uw oor en hoor; open Uw ogen en zie onze verwoestingen en de stad waarover Uw naam is uitgeroepen. Want niet op grond van onze gerechtigheden storten wij onze smeekbeden voor U uit" – dat was inmiddels wel duidelijk lijkt mij – "maar op grond van Uw grote barmhartigheden. O Here, hoor! O Jahweh, vergeef! O Here, merk op! Treed handelend op en toef niet langer!"⟨/p> ⟨p>Toeven betekent dus: wacht niet langer. "Om Uwszelfs wil, mijn God." Dat wil zeggen: zorg dat U betrouwbaar blijkt. Nu is het einde van de termijn daar. Wij hebben alle reden om door het stof te gaan en de zeventig jaren van verwoesting te aanschouwen over dat heiligdom van Hem en over Zijn heilige stad. En nu zegt hij: "Here, vergeef, hoor, merk op en treed handelend op. Wacht nu niet langer, want de termijn is vervuld." Waarom? Om Uwszelfs wil, opdat U betrouwbaar blijkt. Daar doet Daniël een beroep op. Want Uw naam is uitgeroepen over Uw stad en over Uw volk. Daar moet je op letten. Dat wilde ik ook nog even gelezen hebben.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4904" title="Speel af vanaf 01:21:44">▶ 01:21:44⟨/button> ⟨span>De Boodschapper Gabriël Verschijnt Tijdens het Gebed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Terwijl Daniël nog aan het spreken en aan het bidden was, en zijn zonde en de zonde van zijn volk Israël beleed, en zijn smeking over de heilige berg van zijn God uitstortte voor de HERE, zijn God – terwijl hij dus nog sprak in het gebed – kwam de man Gabriël. Gabriël is de man die hij tevoren had gezien in het gezicht; dat kunt u nalezen in hoofdstuk 8 vers 16. We komen hem trouwens nog een keertje tegen in hoofdstuk 10 vers 16. Het is de man Gabriël, die boodschapper van God – ik neem aan een hemelse boodschapper van God – die we in het Nieuwe Testament ook weer tegenkomen als de engel Gabriël.⟨/p> ⟨p>Terwijl Daniël dus nog sprak in het gebed, kwam de man Gabriël, die hij tevoren had gezien in het gezicht, in ijlende vlucht tot vlak bij hem. Dat wil zeggen: met grote snelheid. Hij kwam op de tijd van het avondoffer; dat is het negende uur, oftewel drie uur ’s middags. En hij begon hem te onderrichten. Hij sprak met hem en zei: "Daniël, nu ben ik uitgegaan om u een klaar inzicht te geven."⟨/p> ⟨p>In vers 23 lezen we: "Bij het begin van uw smeekbeden..." Want Daniël had het getal van de jaren opgemerkt en op grond daarvan was hij officieel namens het volk belijdenis gaan doen. Hij gaat diep door het stof en erkent Gods Woord. En nu krijgt hij van Gabriël, de boodschapper van God, te horen dat er bij het begin van zijn smeekbede al een woord was uitgegaan. Wat voor woord was dat? Wel, een woord om de stad en de tempel te herbouwen.⟨/p> ⟨p>Gabriël zegt: "Ik ben gekomen om het u mee te delen." Wat had Daniël nou gevraagd? Hij had gevraagd: "Heer, de termijn is vervuld. De stad zou weer herbouwd worden en de tempel zou weer herbouwd worden. Doe het nu, want nu is de tijd." Terwijl hij dus nog spreekt, komt Gabriël en zegt: "Ik ga je iets vertellen. Bij het begin van uw smeekbeden, toen jij dus begon, is er een woord uitgegaan. En ik ben gekomen om het u mee te delen, want u bent zeer bemind." Met andere woorden: je krijgt waar je om bad. "Let dus op het woord en sla acht op het gezicht."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5084" title="Speel af vanaf 01:24:44">▶ 01:24:44⟨/button> ⟨span>Vooruitblik op de Profetie van de Zeventig Jaarweken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ja, nu komen we op iets! Maar dat doen we vanavond niet meer. Dat is de cliffhanger, inderdaad. Want nu gaat hij iets heel belangrijks vertellen. Dit is aan het einde van de zeventig jaren, het eerste jaar van het Perzische Rijk. Daniël heeft zijn belijdenis nog niet eens volvoerd, hij is nog niet eens uitgebeden, of hij krijgt al te horen: "Bij het begin van jouw smeekbeden is er een woord uitgegaan." Dat woord betreft Kores de Pers, aan wie Daniël misschien kort daarvoor — dat weet ik dan weer niet — de boekrol van Jesaja had gegeven. En Kores heeft het erkend. Is dat niet geweldig? Dat vind ik echt geweldig.⟨/p> ⟨p>Daniël krijgt dus zoiets geweldigs te horen, uitgerekend op dit moment, in dit jaar. En sterker nog: tijdens zijn gebed. Het woord is nu uitgegaan. We zullen dat de volgende keer trouwens ook gaan zien. Want nu, in dit zeventigste jaar van de verwoestingen van Jeruzalem — wat ook het zeventigste jubeljaar was — gaat er een profetie gegeven worden over weer een nieuwe periode van zeventig jaarweken.⟨/p> ⟨p>Ik zal u vertellen — en u weet het eigenlijk al een beetje — dat dit gewoon vijfhonderd jaar is: zeventig cycli van de sabbatsjaren. In het jaar waarin de verwoestingen van Jeruzalem ophouden en de geest van Kores geprikkeld wordt door de HEER, ziet hij in dat hij een opdracht van God krijgt. Omdat hij al tweehonderd jaar van tevoren bij name was genoemd, had hij een opdracht gekregen; hier in dit jaar gaat het gebeuren. In dat jaar gaat de HEER een nieuwe profetie aan Daniël openbaren. Nu niet over zeventig jaar, maar over zeventig jaarweken, een periode van vijfhonderd jaar.⟨/p> ⟨p>Ik zou wel zeggen: wéér van vijfhonderd jaar. Want dat is inmiddels een ritme dat we wel hebben leren kennen. Van het jaar 2000 naar 2500, de uittocht. Naar de voltooiing van de tempel in het jaar 3000, en nu in het jaar 3500: weer vijfhonderd jaar. Nu gaat er weer een nieuwe profetie komen over weer vijfhonderd jaar. Daar gaan we het de volgende keer over hebben. Ik zie dat het vijf voor tien is, en over timing gesproken: dat lijkt mij een mooi moment om af te sluiten. Maar wat een God, wat een Woord en wat een reden om daarop te bouwen!⟨/p>