⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie: de Wonderen van Gods Chronologie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Goed om elkaar hier weer allemaal te mogen treffen op deze derde avond onder de titel: 'Reken maar!'. Ik heb even gedacht dat die titel weleens zou kunnen afschrikken, omdat we het gaan hebben over chronologie. Dat is al zo'n woord waar je je tong over zou kunnen breken, en als je het dan ook nog eens hebt over getallen en over tijdlijnen, dan weet ik dat dat mensen zomaar kan afschrikken.⟨/p> ⟨p>Tegelijkertijd moet ik erbij zeggen dat ik vanaf de aanvang heb gezien hoe bijzonder het is zoals God dat alles in de tijd heeft ontworpen en hoe Hij de dingen plaatst. Hoe Hij daarin werkelijk betoont ook God te zijn: de God van de Aeonen, van de grote wereldtijdperken vanaf het begin tot aan het einde. Maar Hij is ook de God van de geschiedenis, die vanaf Adam een plan ontwikkelt, tot ontwikkeling brengt, ontvouwt en uitwerkt. Hij hanteert daarbij een tijdlijn die zo perfect en zo volmaakt is.⟨/p> ⟨p>We hadden het in de auto zojuist nog even over een psalmwoord: "Ontdek mijn ogen, dat ik moge aanschouwen de wonderen van Uw Woord." Nou, dat is precies waar het deze avonden eigenlijk over gaat: over de wonderen van Zijn Woord, en dan uiteraard vooral in verband met de tijdrekening. En we rekenen veel; dat hebt u de voorgaande avonden ook wel gemerkt. Dat is eigen aan dit onderwerp.⟨/p> ⟨p>Laten we nog eens even terugblikken. Ik heb vanavond weer een heleboel te melden en ik heb ook heel wat dia’s gemaakt. Hoe ver ik kom? Ik heb uiteraard de planning om bij het einde te komen, maar ik ben daar niet helemaal zeker van. Ik wil het niet gaan afraffelen, dus hoe het uiteindelijk uitkomt, dat zien we wel. Nou ja, misschien – als we het dan toch over tijdplanning hebben – gaan we gewoon tot half elf door? Nee hoor, dat zullen we niet doen. We pakken de volgende keer gewoon de draad weer op waar we hem vanavond hebben losgelaten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="143" title="Speel af vanaf 02:23">▶ 02:23⟨/button> ⟨span>Terugblik: van Adam tot het Vijftigste Jubeljaar⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We kijken even terug. Wat hebben we gezien? We zijn gewoon begonnen bij Adam die gecreëerd werd, en daar begint de tijdrekening bij het jaar 1. We zijn zo doorgegaan; ik ga dat nu allemaal niet meer toelichten hoe we precies aan die getallen gekomen zijn. Trouwens, die staan allemaal zo in de Bijbel, maar je moet wel correct rekenen. Dat heb ik daarin al toegelicht.⟨/p> ⟨p>Zo kom je uit bij de vloed. Dat is het eerste getal dat natuurlijk heel markant is – of nou ja, het getal zelf is eigenlijk niet zozeer markant, maar het is wel een heel belangrijke mijlpaal, omdat hier ook een aeon, een wereldtijd, wordt afgesloten.⟨/p> ⟨p>Vervolgens gaan we verder na de vloed en kom je weer een heel aantal namen tegen in Genesis 10 en Genesis 11. Het wordt daar allemaal zo vermeld en je kunt ze op de tijdbalk allemaal een plaats geven: de namen van Peleg, Rehu, Serug, Nahor en Terah, de vader van Abram.⟨/p> ⟨p>Dan krijgen we vooral het eerste markante getal, namelijk Abram. Hij wordt geboren in het jaar 2000 sinds Adam. Het blijkt tevens het jaar te zijn waarin Noach overlijdt. Dus het tijdperk van Noach, van de voortijd, wordt daarmee afgesloten. Er wordt een nieuw begin gemaakt met Abram en alles wat hij representeert: de belofte, Israël, enzovoort. Daar wordt een aanvang gemaakt.⟨/p> ⟨p>Tijdens die eerste avond zijn we een heel eind gekomen in de tijd, want we hebben toen 2500 jaren besproken. Ik moet erbij zeggen dat die tijd – eigenlijk verreweg de langste tijdspanne van het Oude Testament – het kortst wordt besproken. Genesis 1 tot en met 11 beslaat een periode van 2000 jaar, maar daar worden niet heel veel hoofdstukken en niet zo heel veel passages aan gewijd.⟨/p> ⟨p>Vervolgens begin je te rekenen vanaf Abram. Ik heb hier weer een nieuwe dia, een nieuwe tijdbalk, die begint bij het jaar 2000 vanaf Adam. Dan krijg je de periode vanaf het moment dat Abram geroepen wordt en hem de belofte wordt toevertrouwd tot aan de wetgeving op de Sinaï. Het is de apostel Paulus die daar in Galaten 3 over spreekt dat die periode 430 jaar is. We vinden dat ook in Exodus 12 vers 40; met name in de Septuaginta wordt dat heel duidelijk zo aangegeven: de periode vanaf de belofte – vanaf het moment dat Abram 70 jaar is – tot aan de wetgeving is 430 jaar.⟨/p> ⟨p>We lezen ook nog, en dat is iets wat tegen Abram zelf al wordt gezegd in Genesis 15, dat er vanaf het moment dat hij nageslacht zou hebben, dus vanaf de geboorte van zijn zoon Izaak, een periode zou lopen van 400 jaren tot aan de uittocht. Nu vallen dat jaar van de uittocht en het jaar van de wetgeving samen. Nou ja, er zit vijftig dagen tussen, zeven weken. Het was de vijftigste dag dat aan Israël de wet werd gegeven. Ik wil daar toch even op wijzen; dat moeten toch getallen zijn die gaan resoneren als je deze studies volgt. Die periode is dus 400 jaar.⟨/p> ⟨p>Aangezien Izaak geboren werd toen Abram 100 jaar was, dus in het jaar 2100, en je rekent 400 jaar verder, dan kom je uit in het jaar 2500. Dat waren de jubeljaren die toen nog niet in werking waren, maar als je dat daarop projecteert, is het vanaf Adam precies het 50ste jubeljaar: vijftig maal vijftig. Dat was het jaar dat het volk van Israël uit het slavenhuis van Egypte werd bevrijd. Een geweldige timing van God om juist dan Zijn volk in de vrijheid te stellen en van het slavenjuk te bevrijden.⟨/p> ⟨p>Dit was hetgeen wat we de eerste avond met name hebben gezien. De vorige keer hebben we ons beziggehouden met die volgende vijftig jaren. Want vanaf de geboorte van Izaak tot aan de uittocht zijn het er vierhonderd. Vervolgens krijg je veertig jaar woestijnreis, en dan volgen er nog tien jaren – zo weten wij van de apostel Paulus in Handelingen 13 – totdat het land verdeeld wordt. Dan krijgt ieder zijn lotsdeel, en dat is ook het moment dat voor Israël de hele cyclus van sabbatsjaren, en daarmee dus ook de jubeljaren, gaat tellen.⟨/p> ⟨p>Het bijzondere daarvan is dat dat precies gesynchroniseerd wordt met de jubeljaren die in feite al liepen. Het was namelijk in het jaar 2550 dat hier die instelling van sabbatsjaren en jubeljaren begon te lopen. Dat was zelf weer een jubeljaar. Dat is weer zo'n perfect voorbeeld van goddelijke timing. Vervolgens hebben we een hele periode van tijd besproken.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="505" title="Speel af vanaf 08:25">▶ 08:25⟨/button> ⟨span>Naar het Jaar 3000: de Voltooiing van de Tempel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We kijken naar een periode die heel duidelijk gedefinieerd wordt in 1 Koningen 6, namelijk vanaf de uittocht uit Egypte. Dat was in het jaar 2500. Als je vanaf daar 480 jaar verder rekent, dan kom je uit bij de start van de tempelbouw. Dat was dus in het jaar 2980. Je leest dat dit plaatsvond in het vierde jaar van de regering van Salomo, maar het was tevens het 480ste jaar na de uittocht.⟨/p> ⟨p>Dit betekent dus dat dit ook de periode is van de richteren, de tijd waarin het boekje Ruth zich afspeelt. We zien de eerste koning, Saul, die veertig jaar geregeerd heeft, gevolgd door David en zijn regering. En dan is het de zoon van David die eindelijk de tempel mag bouwen in Jeruzalem. Dat was dus in het 480ste jaar na de uittocht en, als je vanaf Adam rekent, in het jaar 2980.⟨/p> ⟨p>Dan volgt er een periode van twintig jaar voordat de tempel en de bijbehorende gebouwen, ook de paleizen en dat hele gebouwencomplex, gereed zijn. Er staat tot twee of drie keer toe dat dit twintig jaar in beslag nam. Dat betekent dus dat je vanaf 2980 nog weer twintig jaar verder moet rekenen en waarachtig: als je eenmaal weet hoe het werkt, dan kun je zulke dingen gewoon voorspellen. Dat is ook zo leuk. Er zit zo'n duidelijk ritme in, maar wat is timing anders dan ritme?⟨/p> ⟨p>Je kunt in de chronologie echt gaan extrapoleren, zoals dat in de wiskunde heet. Als je eenmaal de lijn kent, dan gaat daar een voorspellende of voorzeggende werking van uit. Om het even platter te zeggen: je had er vergif op kunnen innemen dat het in het jaar 3000 wel weer iets bijzonders moest zijn. En dat is ook zo. Het was precies duizend jaar na de dood van Noach. Het was duizend jaar na de geboorte van Abraham. Het was vijfhonderd jaar na de uittocht uit Egypte. In dat twintigste jaar na de start van de tempelbouw was alles gereed en daarmee was het ook het zestigste jubeljaar. Drie millennia, drieduizend jaren, zijn inmiddels dus voorbij.⟨/p> ⟨p>Daar zijn we de vorige keer bij gebleven. Er is natuurlijk veel meer over verteld, maar ik wilde dit toch even aanstippen, al was het maar ter opfrissing van het geheugen. Er zijn hier ook weer mensen die voor het eerst zijn en trouwens, het is voor ons allemaal goed om het geheugen even op te frissen. Hoe was het ook alweer? Zodat je ook het overzicht behoudt.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="694" title="Speel af vanaf 11:34">▶ 11:34⟨/button> ⟨span>Gods Tweede Verschijning en Voorwaardelijke Belofte aan Salomo⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We zijn nu dus in het jaar 3000; het jaar dat de tempel en het paleis van Salomo in gereedheid zijn gebracht. En dan gebeurt er iets bijzonders: dan verschijnt de Heer namelijk aan Salomo. Daar wil ik nu eerst vanavond eens bij stilstaan. De Heer die verschijnt aan Salomo, overigens voor de tweede keer. Want toen hij begon met zijn regering, verscheen de Heer in een droom ook al aan hem en toen vroeg Hij hem ook wat Salomo's wens was. En toen was het geen macht, geen eer en geen geld, maar hij vroeg aan God om wijsheid.⟨/p> ⟨p>Nu zijn we weer zoveel jaar verder, vermoedelijk zo'n 24 jaar verder. Dat was namelijk aan het begin van zijn regering dat de Heer verscheen, en nu verschijnt de Heer voor de tweede keer aan hem. Ik neem u mee naar 2 Kronieken 7. We vinden een ander verslag daarvan ook in het boek Koningen, maar we volgen nu even de lijn van 2 Kronieken. En dan staat er: "Toen Salomo het huis des HEREN en het huis des konings voltooid had." Dat was dus twintig jaar na de start van de bouw en vijfhonderd jaar na de uittocht. Nou, hier vindt u de bonnetjes: in 2 Kronieken 8 vers 1 leest u dat het twintig jaar na de start van de bouw was. Dus dat was in het jaar 3000.⟨/p> ⟨p>Toen Salomo het huis des HEREN en het huis van de koning voltooid had, en alles wat Salomo in de zin gekomen was om in het huis des HEREN en in zijn eigen huis te maken, voorspoedig tot stand gebracht had... Dat is heel karakteristiek voor dat hele optreden en de regering van Salomo, dat hij buitengewoon succesvol was. Het is ook een compleet wereldrijk wat hij gevestigd heeft, vergis u niet. Afijn, de Heer verscheen aan Salomo. "Des nachts", staat er dan, en Hij zei tot hem: "Ik heb uw gebed gehoord en deze plaats hier in Jeruzalem voor Mij tot een huis van offeranden verkoren."⟨/p> ⟨p>Reken maar dat het een gigantisch bouwwerk is geweest, maar ook schitterend. Een hoeveelheid goud en edelmetalen en het allerkostbaarste werd daar allemaal voor ingezet. Salomo was natuurlijk niet alleen buitengewoon wijs, maar ook nog eens een keertje gigantisch rijk. Hij wist ook waar hij zijn geld vandaan moest halen; daar had hij speciale lijnen voor aangelegd en scheepvaart. Een enorme vloot stond hem ook ter beschikking.⟨/p> ⟨p>Afijn, nu was dat huis compleet, dat huis der offeranden. Ik sla even een paar verzen over en dan staat er in vers 17: "Wat jou aangaat, indien jij voor Mijn aangezicht wandelt zoals jouw vader David gewandeld heeft en doet naar alles wat Ik jou geboden heb..." Het is met opzet dat ik even hier het woordje 'jou' en 'jij' gebruik. Waarom? Omdat in de vertaling vaak 'gij' staat, maar 'gij' kan zowel enkelvoud als meervoud zijn. In het Hebreeuws wordt hier echter heel uitdrukkelijk een enkelvoudsvorm gebruikt. Dus dat moet je weergeven met 'u', of, nou ja, 'u' kan ook meervoud zijn, dus neem 'jij' of 'jou'. Hier wordt Salomo aangesproken, dat is even van belang.⟨/p> ⟨p>Want wat de Heer nu zegt, is een geweldige belofte aan de ene kant, maar ook voorwaardelijk. En daar weet je eigenlijk al hoe het gaat. Ja, echt, dat zou je eens in de Bijbel moeten nagaan; het is een mooi onderwerp voor een bijbelstudie: op het moment dat er voorwaarden gesteld gaan worden, hoe loopt het dan af? Als er voorwaarden aan het adres van de mens verbonden worden... Nou, hier wordt dat gedaan: "Wat jou aangaat, indien jij voor Mijn aangezicht wandelt zoals jouw vader David gewandeld heeft en doet naar alles wat Ik jou geboden heb, Mijn inzettingen en Mijn verordeningen in acht neemt... dan zal Ik jouw koningstroon bevestigen, zoals Ik Mij jegens jouw vader David verbonden heb met de woorden: nimmer zal jou een man ontbreken die over Israël heerst."⟨/p> ⟨p>Zou u dat eens na moeten gaan? Dat doen we nu niet, maar ik wil er wel eventjes aan refereren. Dat staat in 2 Samuel 7. Dat is een heel belangrijk hoofdstuk trouwens in verband met de dynastie van David en zijn koningshuis, de kroon van David. Aan David was er een onvoorwaardelijke belofte gegeven, namelijk over hem, maar vooral ook over zijn huis. David zou degene zijn die de voorvader, de stamvader van de Messias zou wezen, en uiteindelijk zou het Messiaanse koninkrijk een Davidisch koninkrijk zijn. Dat wil zeggen: gewoon via de generatielijn van David. Dat is onvoorwaardelijk.⟨/p> ⟨p>Hier wordt gerefereerd aan die belofte, maar hier wordt iets voorwaardelijks gezegd. Namelijk dat áls Salomo zich zou houden aan Gods inzettingen en verordeningen en dat in acht zou nemen, wel, dan zou de troon van Salomo, "jouw koningstroon", bevestigd worden. En dan zou ook aan Salomo in vervulling gaan: "Nimmer zal jou een man ontbreken die over Israël heerst."⟨/p> ⟨p>U moet zich even realiseren: Salomo, zijn naam betekent... we hebben er de vorige keer geloof ik nog eventjes bij stilgestaan, toen hadden we het nog over 'de slomen'. Maar Salomo is de vredevorst, dat was hij ook. Hij was een koning die recht, gerechtigheid en vrede representeerde in heel zijn rijk. Maar Salomo is ook de zoon van David. En als ik het zo zeg, dan voelt u wel dat hier natuurlijk een enorme lading in ligt. Als ik zeg "de zoon van David", ja, waar denken wij dan aan?⟨/p> ⟨p>Nou ja, ik zou zeggen: sla het Nieuwe Testament open en lees meteen de eerste en beste regel. Daar staat een geslachtsregister van Jezus Christus, de Zoon van David, de Zoon van Abraham. Zo wordt Hij meteen heel triomfantelijk in het Nieuwe Testament geïntroduceerd: de Zoon van David. Wel, de Zoon van David zou uiteindelijk de belofte die ooit aan David gedaan was, realiseren. Maar hier hebben we de eerste zoon van David. De eerste. Maar daar wordt een voorwaarde aan verbonden, en dat zou niet goed gaan. Dat kan ik u nu al vertellen, dat is slecht nieuws.⟨/p> ⟨p>Maar goed, er staat zo overtreffend goed nieuws tegenover. Eigenlijk is Salomo daarmee ook een geweldig antitype van die andere Zoon van David. Maar waarom vertel ik dit? Omdat hier iets tegen de zoon van David, tegen Salomo gezegd wordt. Namelijk dat het lot van zijn dynastie in handen zou liggen van hemzelf, van Salomo. "Als jij je gaat houden aan Mijn woord en Mijn verordeningen, dan zal jouw troon, jouw koningstroon bevestigd worden." Met andere woorden: als Salomo dat niet zou doen — want dat is de kracht van het 'indien' — dan zal jouw troon niet bevestigd worden.⟨/p> ⟨p>Nou, we weten hoe het gegaan is. Ik loop nu een beetje vooruit, maar goed: Salomo heeft zich er niet aan gehouden. En meteen daarna is zijn troon ook, ja, hoe zeg je dat... vervallen. Het huis is in verval geraakt, het is letterlijk in tweeën gebroken. Dat is gebeurd.⟨/p> ⟨p>Maar laten we eerst nog even verder lezen. Aan de ene kant wordt de positieve kant genoemd, en dan staat er in vers 19: "Maar indien gij u afkeert..." Nu wordt trouwens wel een meervoud gebruikt: jullie. Salomo wordt aangesproken, maar met hem dus ook heel zijn volk dat hij beheerst en waarover hij koning was. "Indien jullie", zo zou je dat eigenlijk moeten zeggen. Maar goed: "Indien gij u afkeert en Mijn inzettingen en Mijn verordeningen die Ik u voorgehouden heb, verlaat, andere goden gaat dienen en u voor hen neerbuigt, dan zal Ik hen uitrukken uit Mijn land dat Ik hun gegeven heb." Met andere woorden: als jij en je volk je niet houden aan Mijn woord en Mijn verordeningen, dan zal het slecht aflopen met jouw troon, maar ook met het volk. "Ik zal hen", dat wil zeggen het volk, "uitrukken uit Mijn land." Want het is namelijk Mijn land, hè? En hen naar een andere plaats brengen.⟨/p> ⟨p>Ik zal hen uitrukken uit Mijn land dat Ik hun gegeven heb. En dit huis, notabene net in gereedheid gebracht, dit kolossale huis met al die gebouwen daarbij. De stad Jeruzalem had een glorie als nooit tevoren en ik vermoed dat het sindsdien nooit meer zo is geweest als toen in de dagen van Salomo. "Dit huis dat Ik aan Mijn naam geheiligd heb, zal Ik dan van Mijn aangezicht wegwerpen." Dat wordt er gezegd.⟨/p> ⟨p>Hoe ernstig zijn de woorden die hier tegen Salomo gezegd worden? Dit wordt tegen Salomo gezegd en tegen zijn volk, maar Salomo wordt hier specifiek aangesproken. Ik benadruk het heel erg en u vraagt zich misschien nu af waarom. Nou, blijf nog eventjes tot een uur of tien, dan weet u het.⟨/p> ⟨p>"Dit huis dat Ik aan Mijn naam geheiligd heb, zal Ik dan van Mijn aangezicht wegwerpen en Ik zal het tot een spreekwoord en een spotrede onder alle volkeren maken." Kortom, dat huis zal Ik wegwerpen; het zal verwoest worden. "Dit huis dat hoogverheven was, ieder die eraan voorbijgaat, zal zich ontzetten." En men zal zeggen: "Waarom heeft de HEER alzo aan dit land en aan dit huis gedaan?"⟨/p> ⟨p>Eerst wordt er al gesproken over die troon die niet bevestigd zou worden. Nu wordt vervolgens het land — dat wil zeggen het volk — eruit gebonjourd, om het maar even zo te zeggen. Het land wordt kennelijk ook niet heel gelaten; nou, dat is een understatement, want dat zal ook nog blijken. Bovendien zou het huis verwoest worden. Ieder die daar langs zou komen en ieder aan wie dit ten gehore was gebracht, die zou dat zien, zich ontzetten en dit zeggen: "Waarom heeft de HEER alzo aan dit land en aan dit huis gedaan?" Zo'n enorme glorie, zo hoogverheven, en nu zo diep gezonken. Ja, wie hoog zit en wie hoog staat, die kan diep vallen. Nou, zo is het inderdaad ook met Salomo vergaan.⟨/p> ⟨p>Ja, en dan zal men zeggen: "Het antwoord is omdat zij — Salomo en zijn volk — de HEER, de God van hun vaderen die hen uit het land Egypte had geleid, hebben verlaten. Zij hebben zich aan andere goden gehecht, zich voor hen neergebogen en die gediend. Daarom heeft Hij al dit onheil over hen gebracht."⟨/p> ⟨p>Ziet u hoe ernstig de woorden zijn die hier in Jeruzalem, na deze twintig jaar — dit drieduizendste jaar dus, het vijfhonderdste jaar na de uittocht — gesproken worden? Nu dat koningshuis en de tempel in gereedheid gebracht zijn, zegt de Heer iets heel serieus, iets bijzonder ernstigs tegen Salomo. En het ligt in zijn handen. Nou, we weten hoe het gegaan is met Salomo.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1490" title="Speel af vanaf 24:50">▶ 24:50⟨/button> ⟨span>De Val van Salomo en de Introductie van Afgoderij⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het is heel lang goed gegaan, maar dan lezen we in 1 Koningen 11 over een keerpunt. Het geschiedde namelijk – er was al het een en ander aan voorafgegaan – dat Salomo zich liet verleiden door zijn vele vrouwen. Dat is nooit goed voor een mens, zeker niet als het er velen zijn. En ja, dan heb je ook nooit genoeg. Hoeveel waren het er ook alweer? Zevenhonderd vrouwen en driehonderd bijvrouwen. Alsjeblieft. Nou, laten we het daar verder maar niet over hebben. Misschien een glaasje water tussendoor; ik vind het een beetje ordinair om met zo'n flesje te staan... sorry.⟨/p> ⟨p>Maar in ieder geval, je kunt het ook positief uitleggen, hoor. Want de vrouw is de heerlijkheid van de man, en Salomo, de zoon van David, had dus een duizendvoudige heerlijkheid. Maar dan praten we over de Zoon van David die straks zal heersen in een duizendvoudige heerlijkheid; dat is dan weer het antitype.⟨/p> ⟨p>Het geschiedde namelijk, toen Salomo oud geworden was – dankjewel, Minnie – dat zijn vrouwen zijn hart meevoerden achter andere goden. Ze kwamen namelijk allemaal uit het buitenland. Zodat zijn hart de HERE, zijn God, niet volkomen was toegewijd, gelijk dat van zijn vader David. En zo liep Salomo Astarte, de godin der Sidoniërs, achterna en Milkom, de gruwel van de Ammonieten. Allemaal dames had hij gescoord uit die volkeren en ja, wat hoort er dan bij? Om ze te pleasen, neem je dus ook die goden mee.⟨/p> ⟨p>Salomo deed wat kwaad is in de ogen des HEREN; hij volgde de HERE niet ten volle, zoals zijn vader David. Toentertijd bouwde Salomo – ik lees even verder – een hoogte voor Kemos, alsjeblieft zeg, de gruwel van Moab, op de berg ten oosten van Jeruzalem. Moet je nagaan, die locatie! En voor Moloch, de gruwel van de Ammonieten. Hij krijgt het voor elkaar. Maar het was natuurlijk allemaal omdat die man een enorme populariteit had bereikt en over een enorme macht beschikte. Maar nu ging hij echt voor de bijl voor deze vrouwen, en daarmee ook voor de goden en godinnen die zij meebrachten.⟨/p> ⟨p>Hetzelfde staat in vers 8 van 1 Koningen 11: "Hetzelfde deed hij voor al zijn vreemde vrouwen, die reukoffers en slachtoffers aan haar goden brachten." Derhalve werd de HERE vertoornd op Salomo, omdat zijn hart zich afgewend had van de HERE, de God van Israël, die hem tweemaal verschenen was. Let op, hier wordt weer gerefereerd aan het einde van zijn leven. We zijn inmiddels weer twee decennia verder en er wordt verwezen naar die tweede keer dat de Heer aan hem verschenen was. Weet je nog wat Ik toen tegen je gezegd heb? Dan weet je dat het consequenties heeft.⟨/p> ⟨p>Dat gaan we hier ook lezen, want dan staat er vervolgens in 1 Koningen 11 vers 11: "Toen zeide de HERE tot Salomo: Omdat het zo met u is gesteld, dat gij mijn verbond en mijn inzettingen die Ik u geboden had, niet in acht genomen hebt, zal Ik voorzeker het koninkrijk van u afscheuren en het uw knecht geven." Het was echt zijn knecht, zijn personeel, namelijk Jeroboam, die het zou krijgen. Het koninkrijk van Israël zou niet bij Salomo blijven, maar gegeven worden aan zijn knecht. Dat betekende feitelijk een andere dynastie, een ander koningshuis.⟨/p> ⟨p>Dan staat erbij: "Maar bij uw leven zal Ik dat niet doen, ter wille van uw vader David; uit de hand van uw zoon zal Ik het afscheuren." Maar er zit nog een 'maar' aan: "Evenwel zal Ik niet het gehele koninkrijk afscheuren; één stam zal Ik aan uw zoon geven." Dus de dynastie van Salomo, van het huis van David, blijft bestaan, maar die zou er maar één stam bij krijgen. De stam van Juda kreeg hij – dat was de stam waar hij zelf uit kwam – en hij zou er nog één stam bij krijgen, namelijk de stam van Benjamin. Het tweestammenrijk. Daar lag trouwens Jeruzalem ook, in het gebied van Benjamin.⟨/p> ⟨p>"Evenwel zal Ik niet het gehele koninkrijk afscheuren," vers 13 dus, "één stam zal Ik aan uw zoon geven" – dat zou Rehabeam zijn, we komen zijn naam straks nog tegen – "ter wille van mijn knecht David en ter wille van Jeruzalem, dat Ik verkoren heb." God had iets beloofd, maar ook gewaarschuwd: als je je niet houdt aan Mijn woord, dan zal die koningstroon van jou niet bevestigd worden. En sterker nog: als jij dat niet doet, dan zal het volk uiteindelijk in ballingschap gevoerd worden. Er wordt nog geen termijn gegeven, maar bovendien zal de tempel verwoest worden. Dat zou nog heel lang duren, maar de ellende begon bij Salomo. Salomo is de trendzetter; daar begon het met recht. Dat wordt hier ook met zoveel woorden gezegd. Hier wordt het koninkrijk al gescheurd en ik zal u laten zien hoe dat dan gegaan is. Ik heb hier even een plaatje van een ander overgenomen: het is met recht zo gescheurd.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1861" title="Speel af vanaf 31:01">▶ 31:01⟨/button> ⟨span>De Scheuring van het Koninkrijk in Noord en Zuid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het is een heel globale tekening, maar je had het noordelijke rijk na Salomo's dagen. Toen kreeg hij dus zijn zoon Rechabeam. Die werd koning in Jeruzalem. Jeruzalem ligt hier dan ergens, dit is de Dode Zee, u begrijpt dat, de Jordaan. En hij werd koning in Jeruzalem. Hij kreeg de stam van Benjamin erbij. Dus Juda en Benjamin, dat noemen ze dan ook het tweestammenrijk, oftewel het zuidelijke rijk.⟨/p> ⟨p>En het overgrote deel van het koninkrijk, dus de tien stammen, het Tienstammenrijk, oftewel het noordelijke rijk met als hoofdstad Samaria, dat zou gegeven worden aan Jerobeam. En daarmee was dus feitelijk een einde gekomen aan de troon van Salomo in die zin dat hij heerste over heel Israël. Nu was het met recht van hem afgescheurd. En de scheur loopt gewoon zo hier. Slechts twee stammen krijgt de dynastie van David. Hoe armtierig is dat? Van twaalf gereduceerd naar de twee.⟨/p> ⟨p>Laten we eens eventjes wat dingen op een rijtje zetten, want die geschiedenis van die beide koninkrijken, van het Koninkrijk van de tien stammen en het Koninkrijk van de twee stammen, die worden verhaald in het boek Koningen en de boeken van de Kronieken, 1 en 2 Kronieken. Het is makkelijk te onthouden trouwens. Beide koninkrijken... dat noordelijke rijk heeft diverse namen. Meestal wordt het genoemd het Koninkrijk van Israël, of het wordt ook genoemd Efraïm. En het zuidelijke rijk wordt meestal kortweg genoemd Juda. Maar het zijn dus de tien stammen en de twee stammen.⟨/p> ⟨p>Beide krijgen ze trouwens twintig opeenvolgende koningen. Ik moet er trouwens bij zeggen dat het zuidelijke rijk één dynastie is geweest; dat wil zeggen altijd in de lijn van David. Maar het noordelijke rijk uiteraard van meet af aan niet, want dat begon bij Jerobeam. En toen heb je nog acht andere dynastieën gekregen. Het ging iedere keer weer naar een andere.⟨/p> ⟨p>Het noordelijke rijk is helemaal een drama geworden trouwens. Want het noordelijke rijk van Israël, al die twintig koningen die kortweg beschreven worden in de boeken Koningen en Kronieken... dat noordelijke rijk heeft niet één godvrezende koning opgeleverd. Niet één. Allemaal waren ze goddeloos. Je leest dat stuk voor stuk. Wat dat betreft is het een heel triest verhaal om dat te lezen, dat register, de hele registratie van de geschiedenis van het noordelijke rijk.⟨/p> ⟨p>Nou, twintig koningen hebben ze gehad. Dat rijk eindigt dan uiteindelijk in Assur, in Assyrië. Op een gegeven moment komt de koning van Assur, slaat het beleg daar en het volk wordt eigenlijk massaal gedeporteerd naar Assur. En dat is het einde van het noordelijke rijk.⟨/p> ⟨p>Het zuidelijke rijk, onder leiding van het huis van David dus, in Jeruzalem, dat ook twintig koningen telt — we zullen dat straks ook zien — dat eindigt in de verwoesting van Jeruzalem in de dagen van Nebukadnezar. En dan volgt de Babylonische ballingschap. Dat wil zeggen dat de twee stammen, dat zuidelijke rijk, worden gebracht in het koninkrijk van Babel, daar bij de Eufraat en de Tigris, een heel eind verderop.⟨/p> ⟨p>Nou, daarover straks meer. Want we gaan namelijk die lijn volgen, deze zuidelijke lijn. Dat wil zeggen de lijn van het huis van David, de lijn van koning Salomo.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2110" title="Speel af vanaf 35:10">▶ 35:10⟨/button> ⟨span>De Twintig Koningen van Juda: een Tijdslijn van 430 Jaren⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want zoals gezegd: vanaf Salomo krijgt het tweestammenrijk twintig koningen opgeleverd. Laten we eerst even hierop letten. Je leest in 2 Kronieken 9 dat Salomo veertig jaar in Jeruzalem regeerde over heel Israël. Omdat we met chronologie bezig zijn, kijken we even naar de cijfers. In het jaar 2980 AH begon de start van de bouw van de tempel. Dat was het vierde regerings### De Twintig Koningen van Juda: een Tijdslijn van 430 Jaren⟨/p> ⟨p>Want zoals gezegd: vanaf Salomo krijgen we twintig koningen. Dat tweestammenrijk heeft twintig koningen opgeleverd. Laten we eerst even hiernaar kijken. Je leest in 2 Kronieken 9 dat Salomo veertig jaar regeerde in Jeruzalem over heel Israël. Laten we dat chronologisch plaatsen: in 2980 AH begon de bouw van de tempel; dat was het vierde regeringsjaar van Salomo. Met andere woorden – reken maar uit – dan begon hij te regeren in 2977 en dat liep door tot en met 3017. Dat is veertig jaar. Na het jaar 3000 heeft hij dus nog zeventien volle jaren geregeerd. We komen daar straks nog even op terug.⟨/p> ⟨p>Veertig jaar regeerde Salomo te Jeruzalem over heel Israël en daarna ging hij bij zijn vaderen te ruste. Dat is een mooie uitdrukking die de Bijbel altijd zo bezigt: hij werd verzameld tot zijn voorgeslacht, ging bij zijn vaderen te ruste en men begroef hem in de stad van zijn vader David. En zijn zoon Rehabeam werd koning in zijn plaats. Jawel, maar dan wel met een gigantisch gereduceerd rijk. Van de twaalf stammen bleef er nu nog maar een rijkje over van twee stammen; niet meer dan dat.⟨/p> ⟨p>Dan moet ik er nog iets bij zeggen, want dat is belangrijk voor de chronologie. Als je die lijsten in Koningen en Kronieken leest, dan worden alleen de volle regeringsjaren gerekend. Dat zijn kalenderjaren. Dat is ook belangrijk trouwens. Stel je voor: een koning regeert vanaf 1 mei. Dat wordt dan niet gerekend vanaf 1 mei, maar gewoon als het volle kalenderjaar. We weten dat omdat regeringsjaren worden vermeld zonder cijfers achter de komma, dus zonder het aantal maanden. Er wordt gezegd: veertig jaar regering, niet veertig jaar plus nog wat.⟨/p> ⟨p>Het punt is dat de jaren van de troonwisseling niet worden gerekend. Kijk, dit is het veertigste jaar van Salomo's regering, namelijk het laatste volle jaar. In het jaar daarna heeft hij ook nog een tijdje geregeerd – hoe lang precies, een maand of elf maanden, maakt niet uit – maar in datzelfde jaar begon Rehabeam ook als koning in zijn plaats. Dit is het jaar van de troonwisseling. In dit jaar hebben zowel Salomo als Rehabeam geregeerd, maar het is geen vol jaar en wordt dus niet meegerekend. Houd daar even rekening mee; ik zal dat straks ook laten zien. Als de regeringsjaren worden vermeld, gaat het over de volle kalenderjaren.⟨/p> ⟨p>Dat klinkt allemaal misschien wat ingewikkeld, maar het valt wel mee hoor. Die regeringsjaren worden niet, zoals dat met een mooi woord heet, 'pars pro toto' gerekend – dus een deel voor het geheel. Het is niet zo dat als je een deel van het jaar regeert, dat telt als een heel jaar. Dat weten we, want we passeren straks nog koningen als Joachaz en Jojakin die slechts drie maanden hebben geregeerd. In hun geval wordt er niet gezegd dat ze één jaar regeerden, maar wordt het aantal maanden vermeld. Dat gebeurt bij uitzondering, juist omdat ze niet eens aan een jaar gekomen zijn.⟨/p> ⟨p>Met dat in gedachte gaan we gewoon tellen. Aanvankelijk had ik de PowerPoint veel langer gemaakt met al die Bijbelteksten voluit afgedrukt, maar ik dacht: als ik dat allemaal moet gaan noemen, wordt het een beetje te veel werk. Ik geef de 'bonnetjes' er wel bij en laat overal de Bijbeltekst zien. In deze teksten lees je dus dat nadat de Heer aan Salomo is verschenen, hij nog zeventien volle jaren heeft geregeerd. Inclusief het jaar van de troonwisseling is dat achttien jaar. Vervolgens neemt Rehabeam zijn plaats in.⟨/p> ⟨p>Van Rehabeam staat in 2 Kronieken 12 vers 13 dat hij in totaal zeventien volle jaren regeerde. Dan krijg je Abia, en in 2 Kronieken 13 staat dat hij drie volle jaren regeerde. Daarna krijg je Asa, die maar liefst eenenveertig jaren regeerde. Vervolgens komt Josafat, een bekende trouwens, want dat was een hele goede. Het is interessant: het koninkrijk Israël, het noordelijke rijk, heeft twintig koningen opgeleverd, maar niet één daarvan deugde. Allemaal waren ze goddeloos. Van het koninkrijk Juda zeg ik niet dat het in alles een lichtend voorbeeld was, maar zij hebben in ieder geval zeven godvrezende koningen gehad. Josafat was daar één van. Er zijn geweldige dingen in zijn koninkrijk gebeurd, maar waar het nu om gaat is dat hij vijfentwintig volle jaren heeft geregeerd, zoals vermeld in 2 Kronieken 20.⟨/p> ⟨p>Dan krijg je Joram, die acht volle jaren heeft geregeerd, en Ahazia, die slechts één jaar regeerde. Daarna krijg je Athalia. Dat is geen koning, maar een koningin – de enige. Dat was trouwens een vreselijk mens. Ze heeft zelfs geprobeerd het hele koningshuis van David te vernietigen en ze dacht ook dat ze daarin geslaagd was. Ik heb er in Eben-Haëzer een keertje over gesproken, over het jochie Joas. Een tante bracht hem in veiligheid. Is het leuk om te vermelden? Nou, voor zover zoiets leuk is, want het is eigenlijk een verschrikkelijk drama.⟨/p> ⟨p>Ze heeft een bloedbad aangericht en het hele koningshuis van David omgebracht. Moet je nagaan: men dacht in die dagen dat het nooit meer wat zou worden met het huis van David, en dus ook niet met de belofte die God aan David had gegeven over de Messias en het Messiaanse rijk. Want het hele huis van David – hoor je wat ik zeg? – was uitgeroeid. Dat is toch een drama geweest voor elke godvrezende Israëliet. Maar er was één baby'tje ontkomen: Joas. Zijn tante had hem in veiligheid gebracht. Moet je nagaan: dat ventje was de enige overgeblevene. Hij werd naar de tempel gebracht en daar in een van de kamers voor het beddengoed jarenlang verborgen gehouden, tot zijn zevende jaar aan toe. Dat is echt een heel bijzonder verhaal.⟨/p> ⟨p>Men dacht: het hele huis van David, dat is over en uit. In werkelijkheid was daar ergens in het huis van God, in het verborgene, nog een zoon van David die inderdaad in het zevende jaar verschijnt en alsnog koning wordt. Dat was natuurlijk een verschrikking voor Athalia, want toen was haar hele spel uit. Ze voerde bovendien een schrikbewind, dus Juda was helemaal klaar met haar. Zo'n verhaal van Joas is een schitterend plaatje van de echte Zoon van David, van wie iedereen denkt dat het hopeloos gesteld is met Zijn koningshuis en dat het nooit meer wat wordt. In werkelijkheid is er een Zoon van David, alleen weet niemand waar Hij is. Wij weten het wel: Hij is in het huis van God, in het hemelse heiligdom. Als ik het zo zeg en u heeft de Hebreeënbrief een beetje in gedachten, dan weet u meteen waar ik het over heb. Daar is Hij, in het verborgene, en straks komt Hij uit het heiligdom.⟨/p> ⟨p>En dan zal Hij alsnog de belofte gaan waarmaken. Eigenlijk mag ik zulke uitstapjes helemaal niet maken natuurlijk, maar goed... Athalia. Athalia regeerde zes jaar. En dan krijg je Joas. Zijn naam noemde ik al, en hij regeert vervolgens veertig jaar, dus tot zijn zevenenveertigste.⟨/p> ⟨p>Dan krijg je Amazia, zijn zoon, en vervolgens Uzzia. Dat is trouwens ook een godvrezende man geweest. Ik moet er wel bij zeggen dat in al die zeven gevallen dat het een godvrezende koning was, ze aan het eind van hun leven allemaal een keertje de mist in gaan. Dat is wel weer tragisch. Van Uzzia lees je dat trouwens ook, maar hij heeft maar liefst tweeënvijftig volle jaren geregeerd.⟨/p> ⟨p>Dan krijg je het jaar van de troonwisseling. Ik noem die er even expres bij. Hier vind je het aantal jaren dat hier vermeld staat. Dan krijg je Jotham, die zestien jaar regeert. Dan krijg je Achaz, zestien jaar. Hizkia, nou, die naam kent u natuurlijk allemaal; ook een godvrezende man die geweldige dingen heeft gedaan. Hij heeft negenentwintig jaar geregeerd en er na een ziekte ook nog eens vijftien jaar bij gekregen. Het boek Jesaja gaat daar nog uitgebreid over.⟨/p> ⟨p>Dan krijg je Manasse, dat was een vreselijke man, maar hij heeft wel erg lang geregeerd: vijfenvijftig jaar. Daarna krijg je Amon en vervolgens Josia, weer een godvrezende man. Je krijgt dan de eenendertig regeringsjaren... We komen er wel hoor, maar u voelt wel: het moet een lijst van twintig koningen worden, en dat wordt het ook.⟨/p> ⟨p>En dan krijg je Joahaz. Zijn naam noemde ik al even, omdat van hem vermeld wordt dat hij slechts drie maanden regeerde; dus geen vol jaar. De vraag is — u ziet hier een vraagtekentje — en dat hangt er namelijk van af: moet je dan een jaar van troonwisseling meerekenen? Dat hangt er weer vanaf wanneer die troonwisseling plaatsvond. Kijk, dat is even voor de fijnproevers.⟨/p> ⟨p>Kijk, hier had je Josia. Als Josia overlijdt en zijn zoon Joahaz neemt het over voor slechts drie maanden, waarna Jojakim komt, dan kun je hier niet nog een extra jaar voor troonwisseling meerekenen. Maar als de troonwisseling daarentegen rond de jaarwisseling plaatsvond, zodat Joahaz aan het einde van het jaar koning werd, dan moet je die wel bijrekenen. Ik zet er dus voor de goede orde een vraagtekentje bij, maar voor het gemak reken ik toch een jaar. Waarom ik dat doe, zal straks vanzelf duidelijk worden.⟨/p> ⟨p>Vervolgens krijg je Jojakim, die regeerde elf jaar. Dan krijg je Jojakin; weer hetzelfde verhaal. Daarvan lees je ook dat hij drie maanden regeerde, dus geen vol jaar, en ook hier geldt weer datzelfde vraagtekentje. Dan krijg je uiteindelijk de twintigste en laatste koning van Juda, de laatste koning uit het huis van David die in Jeruzalem regeerde: Zedekia. Hij regeerde elf jaar.⟨/p> ⟨p>Gedurende zijn regering is het buitengewoon turbulent geweest, want in het elfde jaar lees je dat Jeruzalem wordt belegerd. Eigenlijk werd het al eerder omzingeld — grote toestanden — en uiteindelijk, ik geloof halverwege het elfde regeringsjaar van Zedekia, wordt de stad helemaal met de grond gelijk gemaakt. De tempel wordt in brand gestoken en het volk wordt in ballingschap gebracht. Ik kom daar straks nog op terug, maar dat was dus het elfde jaar van koning Zedekia.⟨/p> ⟨p>Waarom heb ik dit lijstje nu gegeven? Dat is om u even te confronteren met het totaal. Als je al die volle jaren bij elkaar optelt — kijk het maar na, ik heb vanavond nog geen mensen met een rekenmachientje gezien, maar controleer het gerust — dan kom je in totaal op 410 jaar. Maar dat zijn de 410 volle jaren. Er hebben twintig troonswisselingen plaatsgevonden, dus je moet er eigenlijk twintig jaren bijrekenen. Met die twee drie-maanden-periodes is het nog even de vraag, maar we gaan uit van 430 jaren.⟨/p> ⟨p>Hoe het precies heeft gelopen... daar zitten meer haken en ogen aan dan ik vanavond even kan vertellen, maar voor de grote lijn is dat niet direct ter zake. Ik wil u alleen laten zien dat als je de jaren van troonwisseling erbij rekent, de periode vanaf het moment dat de Here verscheen aan Salomo tot aan de laatste koning een periode van 430 jaar is geweest.⟨/p> ⟨p>Nou, klopt dat? We gaan naar Ezechiël 4. Ja, nu zit ik me alleen even af te vragen: gaan we daar nu naartoe of gaan we eerst eventjes pauze houden? Vrienden, wij gaan weer verder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3045" title="Speel af vanaf 50:45">▶ 50:45⟨/button> ⟨span>Ezechiëls Zinnenbeeld: 430 Dagen van Belegering Dragen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We hebben voor de pauze noodzakelijk rekenwerk gedaan. Misschien was dat niet voor iedereen even intrigerend, want tot dusver hebben we vooral naar een optelsom gekeken. Maar wat is de waarde van zo’n optelsom? De Schrift levert die gegevens niet zomaar. We gaan nu de proef op de som nemen en daarvoor gaan we naar het boek Ezechiël. Ezechiël was een profeet die werkzaam was in de tijd vlak voor de verwoesting van Jeruzalem. Uiteindelijk is hij ook gedeporteerd en in ballingschap naar Babel getrokken; dat is de periode waarin hij actief was.⟨/p> ⟨p>In Ezechiël 4 lees je dat hij iets bijzonders moest doen. Hij moest trouwens wel vaker bijzondere dingen doen, maar hier zegt de Heer tegen hem: "Jij mensenkind, neem een tichelsteen, leg die voor je en teken daarop een stad: Jeruzalem." Niet zomaar een stad dus, maar Jeruzalem. Hij moest aanschouwelijk onderwijs geven dat een diepe betekenis had: een tegel met daarop een tekening van Jeruzalem. Vervolgens krijgt hij de opdracht: "Breng haar in staat van belegering." Dat moest hij kennelijk allemaal uittekenen. "Bouw een schans tegen haar, werp een wal tegen haar op, sla legerkampen tegen haar op en breng aan alle kanten stormrammen tegen haar in stelling." Hoe hij dit precies heeft moeten afbeelden en of dit ook nog deel uitmaakte van de tekening weet ik niet, maar het zinnenbeeld is duidelijk.⟨/p> ⟨p>Dit was allemaal in aanloop naar wat er binnen korte tijd zou gaan plaatsvinden, namelijk dat de hele stad door de Babylonische strijdmachten van Nebukadnezar omsingeld en belegerd zou worden. Dat moest hij allemaal uitbeelden. Er staat ook: "En jij, neem een ijzeren bakplaat en zet die als een ijzeren muur tussen jou en de stad." Tussen hem en de uitbeelding van die stad dus. Dit vond overigens ook allemaal plaats in Jeruzalem. "Richt je blikken vast op haar" – dat wil zeggen: kijk er voortdurend naar en wees erop gefocust – "zodat ze in staat van belegering komt, en beleger haar. Dit zal voor het huis van Israël een teken zijn."⟨/p> ⟨p>Het is eigenlijk eigenaardig dat het hier zo geformuleerd wordt. Je zou vaak denken dat dit een uitdrukking is die staat voor de tien stammen, maar dat kan hier niet, want de tien stammen waren al lang en breed weggevoerd naar Assyrië. Het huis van Israël staat hier gewoon voor heel Israël, voor het totale volk van de twaalf stammen. De simpele reden is dat het hier niet specifiek over het tienstammenrijk kan gaan, omdat dat als rijk al lang niet meer bestond. Al eeuwen niet meer zelfs; ik weet niet precies hoe lang, maar pakweg honderd jaar eerder was dat al beëindigd. Dit zal voor het huis van Israël – dus gewoon voor het volk, de twaalf stammen – een teken zijn.⟨/p> ⟨p>Dan luidt de opdracht: "En jij gaat op je linkerzijde liggen." Moet je nagaan, dat moesten die profeten wel vaker; ze moesten heel merkwaardige dingen uitbeelden. Denk aan Hosea, die naar een hoer moest gaan om haar te huwen en haar dan een aantal dagen apart moest zetten. Ik noem dat even als voorbeeld. Hosea leefde in een andere tijd, maar je leest van diverse profeten dat zij in hun leven ook uitbeeldingen zijn. Ezechiël moest dus de stad Jeruzalem uittekenen met de hele belegering en dan op zijn linkerzijde gaan liggen. "Leg daarop de ongerechtigheid van het huis Israëls." Hoe hij dat precies uitbeeldde, weet ik niet; dat staat er niet concreet bij. Maar hij moest op zijn linkerzijde gaan liggen en de ongerechtigheid van het huis Israëls dragen naar het getal van de dagen dat hij daarop zou liggen.⟨/p> ⟨p>Dat is geen sinecure geweest, kan ik u vertellen, als ik u straks laat zien hoe lang hij daar op zijn linkerzijde heeft moeten liggen. Ik ga er overigens vanuit dat hij dat niet onafgebroken dag en nacht heeft gedaan; er zullen ongetwijfeld tussenpozen geweest zijn, maar dat was de uitbeelding. God zegt: "Ik leg u de jaren van hun ongerechtigheid op." Dat dragen gebeurt naar het getal van de dagen, en er staat: 390 dagen. Dat is dus meer dan een jaar, ongeveer dertien maanden. Zo zou hij de ongerechtigheid van het huis Israëls dragen, gewoon als zinnenbeeld, met die tichelsteen en de belegering met al die schansen.⟨/p> ⟨p>Als hij dit volbracht had, was hij er nog niet. "Dan zul je opnieuw gaan liggen, op je rechterzijde, en dan zul je de ongerechtigheid dragen van het huis van Juda: 40 dagen." En nu komt de sleutel die dit alles verklaart: "Voor elk jaar leg ik u een dag op." Dus eerst 390 dagen en vervolgens 40 dagen. In totaal is dat – reken maar uit – 430 dagen die hij op zijn linker- en zijn rechterzijde moest liggen. Dat was een uitbeelding van de ongerechtigheid van Israël en Juda, eindigend in de belegering en de verwoesting van de stad. Zo staat het er, toch? Zodat aan het einde van die 430 jaren de stad zou worden verwoest.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3472" title="Speel af vanaf 57:52">▶ 57:52⟨/button> ⟨span>De Laatste 40 Jaren: het Profetische Waarschuwingswoord van Jeremia⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Waarbij ik trouwens nog iets moet zeggen, want vanwaar dan die onderscheiding? Nou, daar zit nog iets aan vast. Want die laatste veertig dagen staan voor de laatste veertig jaren. Jaren die logischerwijs, die laatste veertig daar, staan voor de laatste veertig jaren die voorafgingen aan de verwoesting van Jeruzalem. En wat is karakteristiek voor die veertig jaar geweest? Dat is het optreden van de profeet Jeremia, die exact veertig jaar geprofeteerd heeft tot aan de verwoesting van Jeruzalem. Je leest dat trouwens meteen al in de aanhef van het boek Jeremia. De termijn wordt daar nog niet genoemd, maar die termijn kun je wel uitrekenen, want je leest ook precies tijdens welke regeerperiode hij geprofeteerd heeft. En er staat er ook bij: tot aan het elfde jaar van Zedekia. U weet wel, dat was het jaar dat de stad verwoest werd.⟨/p> ⟨p>Die laatste veertig jaren profeteerde Jeremia heel uitdrukkelijk, juist ook over de naderende ondergang. Jeremia, hij staat daar natuurlijk model voor. We kennen hem allemaal als de profeet die ook een speciaal boek heeft gemaakt: de Klaagliederen. Waarom is dat boek gemaakt en geschreven? Het is één grote klaagzang vanwege de verwoesting van de stad en de tempel, die ooit in zo'n grote glorie had gefunctioneerd in de dagen van Salomo en nu compleet verwoest was. De ontzetting klinkt door in het boek Jeremia, maar vooral in dat boekje wat hij ook achtergelaten heeft: de Klaagliederen. Vandaar dat wij nog het werkwoord 'jeremiëren' kennen; dat is klagen. Jeremia had ook wat te klagen vanwege het enorme drama wat zich in zijn dagen had afgespeeld: de verwoesting van Jeruzalem.⟨/p> ⟨p>Dus die 430 dagen, daarvan worden veertig dagen speciaal genoemd. Die laatste veertig dagen, dat is een aparte periode geweest, namelijk de dagen van Jeremia. Houd hem even vast, ik kom er straks nog op terug. Want dan krijg je dit dus; want je kunt nu een plaatje maken, een tijdtabel. Die had ik net ook al kunnen maken, maar goed, nu zie je het nog wel duidelijker. Je had in het jaar 3000 dat de Heer voor de tweede keer verscheen aan Salomo. En dan in het jaar, het is vervolgens, zo moet ik het dan doen, 390 en 40 jaar later, oftewel 430 jaar later, vindt de verwoesting van Jeruzalem plaats. Dus in het jaar 3430. Eens?⟨/p> ⟨p>Er zijn dus twee onafhankelijke routes die we nu hebben begaan en bewandeld en die elkaar dus bevestigen. We zagen gewoon de optelsom van de 430 jaren, inclusief die jaren van transitie, van de troonswisseling. Dat was 430 jaar. En nu eigenlijk een veel simpelere manier; daar hoef je namelijk niets op te tellen. Maar dit zijn twee onafhankelijke getuigen die inderdaad, Ezechiël zegt... die periode die eindigt in de verwoesting van Jeruzalem, dat is een periode van in totaal 390 jaar, oftewel van 430 jaar. Nou, en dan gaan we naar 2 Kronieken 36.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3708" title="Speel af vanaf 01:01:48">▶ 01:01:48⟨/button> ⟨span>Zedekia's Opstand en de Verwoesting van Jeruzalem en de Tempel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In vers 11 lees je dat. 2 Kronieken 36 is het laatste hoofdstuk van 2 Kronieken. Zedekia was eenentwintig jaar oud toen hij koning werd en hij regeerde elf jaar in Jeruzalem, dat hebben we al eerder gezien. Elf jaar – geen compleet jaar trouwens, maar dat zullen we straks wellicht ook nog even zien. Maar dan staat er in vers 12 dat hij deed wat kwaad is in de ogen van de HERE, zijn God. Hij verootmoedigde zich niet voor de profeet Jeremia, die in opdracht van de HERE sprak. Dat is die veertig jaren.⟨/p> ⟨p>Ook kwam hij in opstand tegen koning Nebukadnessar. Voor die revolutie tegen zo’n heidense koning zou je wellicht hele goede papieren en argumenten kunnen aanvoeren. Zo’n heidense koning wil het heilige land veroveren en daar kun je toch nooit in meegaan? Hij dacht godvrezend te zijn of daar argumenten voor te hebben, maar in werkelijkheid kwam hij niet alleen in opstand tegen koning Nebukadnessar, maar hij kwam in opstand tegen de HERE Zelf. Dat was het verhaal. Ook kwam hij in opstand tegen koning Nebukadnessar, die hem bij God een eed had doen afleggen. Hij verhardde zijn nek. Hartnekkig dus, hè? Dat is een mooie uitdrukking: hartnekkig. Een ander woord is stijfkoppig. Hij verstokte zijn hart, zodat hij zich niet bekeerde tot de HERE, de God van Israël.⟨/p> ⟨p>Ik lees verder. Eveneens maakten al de oversten van de priesters – dus niet alleen het koninklijke, het politieke deel, maar ook het hele godsdienstige segment deed mee – eveneens maakten al de oversten van de priesters en het volk zich voortdurend aan ontrouw schuldig, naar al de gruwelen van de volkeren. Een gruwel in de Bijbel heeft altijd te maken met afgodische praktijken. Zij maakten het huis des HEREN onrein, dat Hij in Jeruzalem geheiligd had. Weet u wel, in de dagen van Salomo, 430 jaar eerder.⟨/p> ⟨p>De HERE, de God van hun vaderen, zond wel zijn boden tot hen. Nou, dat kun je wel zeggen; Hij heeft dat gedurende al die tijd niet nagelaten. Ze hebben gesproken, maar dat was tegen dovemansoren. Vroeg en laat zond Hij zijn boden, want Hij ontfermde Zich over zijn volk en zijn woning. Dan staat er in vers 16 – sorry, ik keek even bij vers 15 – maar zij bespotten de boden van God. Dat was hun reactie. Zij bespotten de boden van God, zij verachtten zijn woorden en zij hoonden zijn profeten. Elders lees je nog dat ze hen ook nog eens doodden. Dit ging door totdat de gramschap van de HERE zich zozeer tegen zijn volk verhief, dat geen herstel meer mogelijk was. Het stond al vast, maar nu was het dus zo overduidelijk.⟨/p> ⟨p>In vers 17 staat: Hij deed de koning van de Chaldeeën van Babel tegen hen optrekken. Dan breekt er een gruwelijke tijd aan. Deze doodde hun jongelingen met het zwaard in hun heiligdom. Moet je nagaan. Hij, de koning van de Chaldeeën, spaarde jongeling noch maagd, oude noch grijsaard. Alles gaf Hij in zijn macht. En dan staat er nog bij in vers 18: al het gerei van het huis Gods, het grote en het kleine, en de schatten van het huis des HEREN. En dat is gigantisch geweest. Vergis u niet hoor, ik heb daar al even eerder deze avond op gezinspeeld: over de enorme weelde waarmee het huis van de HERE was gemaakt. Al die schatten, grote en kleine, en de schatten van de koning en van zijn vorsten, alles bracht hij naar Babel.⟨/p> ⟨p>Dat is mooi om in bezit te nemen. En dan staat er dat zij het huis van God verbrandden. Dat geweldige, kolossale gebouw werd verbrand. Ze braken de muur van Jeruzalem af en al zijn paleizen – let trouwens op het meervoud, daar moet je niet gering over denken – al zijn paleizen verbrandden zij met vuur en alle kostbaarheden vernietigden zij. De bouwwerken en alles wat ze konden meenemen, brachten ze natuurlijk weg naar Babel, en alle andere kostbare gebouwen vernietigden ze. Er staat nog bij: "Ook voerde hij hen die aan het zwaard ontkomen waren" – dus dat kleine restje nog – naar Babel, en zij werden hem en zijn zonen tot slaven.⟨/p> ⟨p>Dat wat nog overgebleven was, kwam in Babel terecht, maar nu als een slavenvolk. We zijn gewoon weer terug bij af. Daar komt het op neer, want het begon ooit in Egypte, een slavenhuis in slavernij, en nu werden ze vervolgens gedeporteerd na 430 jaren, maar nu naar Babel. Dit duurde totdat het koninkrijk van Perzië de heerschappij verkreeg. Aha, het heeft een "totdat". Dat is altijd zo met godsoordelen, hoe heftig dat ook is. Het heeft altijd als karakteristiek dat het een "totdat" heeft. Als je dat niet ziet, dan krijg je een totale mistekening of een vertekening van wie God is. Dan ken je Hem niet. Dit is God, maar het heeft een "totdat".⟨/p> ⟨p>Beide zijden zijn waar. De ernst wordt hier natuurlijk in schreeuwende kleuren en contrasten neergezet. Denk nog even terug aan die geweldige stad in de dagen van Salomo; nu zijn we 430 jaar verder en dit is ervan overgebleven. En dan staat er ook bij: "om het woord des HEREN". Waarom? Om het woord des HEREN, door Jeremia verkondigd. Daar heb je hem weer. Weet u wel, degene die de laatste veertig jaren had geprofeteerd. Vandaar dus die speciale vermelding en die onderverdeling van die 430 jaar in 390 en 40 dagen, of jaren zo u wilt, om het woord van de HERE door Jeremia verkondigd in vervulling te doen gaan... totdat.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4164" title="Speel af vanaf 01:09:24">▶ 01:09:24⟨/button> ⟨span>Zeventig Jaren Ballingschap Ter Vergoeding van de Sabbatsrust⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het land heeft zijn sabbatsjaren vergoed gekregen, waarmee dus ook gezegd is dat al die tijd de sabbatsjaren nooit gehouden zijn. Nooit! Maar nu, zegt de Heer: "Ik eis het gewoon terug. Jullie willen het land geen rust geven? Nou, dan zorg Ik er Zelf voor dat het zijn rust krijgt." Totdat het land zijn sabbatsjaren vergoed kreeg. En u weet het: elk zevende jaar — we hebben het daar de vorige keer over gehad — was het zes jaar arbeiden, het land bewerken, en dan in het zevende jaar heeft het land rust. Totaal niets van het land plukken. De Heer had gezegd: "Luister nou, Ik geef je meer dan genoeg." Goed, dat was menselijkerwijs gesproken erg riskant om te onderhouden. Ze hebben het nooit gedaan en nu zegt de Heer: het land krijgt alsnog de sabbatsjaren vergoed. En al de dagen die het woest lag, heeft het gerust. Gewoon het complete land. Waarom? Om zeventig jaar vol te maken, wat Jeremia trouwens ook had gezegd.⟨/p> ⟨p>Ik heb daar nu geen diaatje meer van, maar de volgende keer gaan we daar nog wat uitgebreider op in; op die specifieke periode, die zeventig jaren. Als we dan naar Daniël toe gaan, dan komen we weer op die zeventig jaren terecht. Maar ik wil er nu alvast even op wijzen. Jeremia had het niet alleen maar voorzegd ver voordat de legers van Babel al kwamen; Jeremia had al gezegd dat de stad Jeruzalem ingenomen zou worden. Het werd hem hoogst kwalijk genomen dat hij zulke onheilstijdingen bracht, maar hij zei: "Het gaat gebeuren." Hij heeft ook gezegd dat de tempel verwoest zou worden, het hele land ontvolkt zou worden en het volk naar Babel gebracht zou worden. Dat heeft hij allemaal voorzegd. En hij heeft ook nog gezegd hoelang het zou duren: zeventig jaar. Precies, gewoon zeventig jaar.⟨/p> ⟨p>Mensen zeggen weleens dat je altijd voorzichtig moet zijn met het noemen van termijnen, maar inmiddels hoop ik dat u toch wel een beetje de smaak te pakken hebt gekregen. We begonnen ooit bij Abram. Weet u nog dat tegen Abram gezegd werd: "Als jij straks zaad krijgt, nageslacht, dan zal in het vierhonderdste jaar de Uittocht plaatsvinden." Op het jaar nauwkeurig! En hier had Jeremia gesproken over zeventig jaren. Waarbij ik wil zeggen: zeventig sabbatsjaren representeren vijfhonderd jaar. Bent u er nog?⟨/p> ⟨p>Kijk, in een cyclus van vijftig jaar heb je zeven sabbatsjaren. Elk zevende jaar is een sabbatsjaar, dus in de eerste negenenveertig jaar heb je er zeven. Na dat zevende sabbatsjaar, het negenenveertigste jaar dus, krijg je het vijftigste jaar en dat is het jubeljaar. Na dat jubeljaar gaat de cyclus weer opnieuw. Zeven sabbatsjaren per vijftig jaar. Zeventig sabbatsjaren is tien keer zeven, en dat representeert dus een periode van tien keer vijftig jaar, oftewel vijfhonderd jaar. Waar of niet? Nou, het plaatje lijkt mij nu erg helder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4392" title="Speel af vanaf 01:13:12">▶ 01:13:12⟨/button> ⟨span>Goddelijke Symmetrie: een Spiegelbeeldige Cyclus van 500 Jaar⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want nu krijg je dus dit: de Heer verschijnt aan Salomo, dat was in dit jaar. Er volgt een periode van vierhonderddertig jaar, waarna het land wordt ontvolkt, de stad wordt verwoest en de tempel in vlammen opgaat. En dan volgt vervolgens een tijd van zeven decennia, zeventig jaren. Dat wil zeggen: zeventig sabbatsjaren feitelijk, of eigenlijk moet ik zeggen dat het een vergoeding is van zeventig sabbatsjaren. Dat is correct gezegd. Met andere woorden: dan krijg je dus weer een periode van exact vijfhonderd jaren.⟨/p> ⟨p>Wat dacht u daarvan? Precies vijfhonderd jaren. Nou, ik had nooit kunnen denken dat ik zo ver zou komen met mijn dia's, maar het geeft me wel een hele mooie gelegenheid om er nog een paar dingen over te zeggen waarvan ik dacht: daar kom ik toch niet meer aan toe. Weet u nog dat we het erover hadden? Ik heb het in de samenvatting vanavond bij de aanvang even aangegeven: na het jaar 2000 werd Abraham geboren. Zeventig jaar later werd de belofte aan hem gegeven en toen volgde een periode van 430 jaar tot aan de uittocht. Dus eerst 70 jaar en dan 430 jaren vanaf de belofte, en dan krijg je de uittocht en de wetgeving. En nu zie je weer 500 jaren, maar precies in het spiegelbeeld; dat noemen ze symmetrie. Precies het spiegelbeeld: 430 jaren waarin uitstel plaatsvindt en waarin er een belofte was — eigenlijk een belofte van wat er vervuld zou gaan worden, dat is de overeenkomst tussen beide — en dan vervolgens 70 jaar.⟨/p> ⟨p>Het is volmaakt en ook met precisie. Ezechiël zegt: 390 plus 40. We hebben het zelf al kunnen optellen: 430 jaren. Vanaf dat moment ziet u trouwens ook waarom ik dat zo benadrukte wat er gezegd wordt in Kronieken bij de aanvang van die hele periode, dat Salomo iets op het hart gebonden wordt. Hoe belangrijk het is dat hij zou luisteren, want als hij dat niet zou doen, dan zou dit onthuld worden. Dan zou het koninkrijk, dat wil zeggen de dynastie, verdwijnen. Want inderdaad, in dit 430ste jaar, het elfde jaar van Sedekia, was het laatste regeringsjaar van een telg uit het huis van David. Daarna heeft er nooit meer iemand op de troon van David gezeten, tot op de dag van vandaag. Dus dat huis is met recht een vervallen hut geworden; zo wordt het ook genoemd: de vervallen hut van David, die God weer op Zijn tijd wederopricht. Maar dat is timing.⟨/p> ⟨p>Het gaat er even om dat in dat zestigste jubileum dat al benadrukt wordt in verband met het koningshuis en in verband met het land. Dat wil zeggen: het land zou ontvolkt worden en het volk zou gedeporteerd worden. Dat wordt al tegen Salomo gezegd in dit jaar. Dus vanaf dat moment begint de rekening; met recht de rekening. En de rekening wordt hier gepresenteerd. Het geldt het koningshuis, de dynastie, het geldt het volk, het geldt de stad Jeruzalem en het geldt natuurlijk in het bijzonder ook de tempel, het huis van God. Ieder die daar voorbij zou komen gedurende deze 70 jaren, voor hem was het een drama. Je moet je voorstellen dat het zo'n geweldige stad was die enorme glorietijden heeft gehad, en nu was er in deze jaren totaal niets meer van overgebleven. Zulke dingen moet je weten als je het boek Jeremia leest. Je komt er ook wel achter als je het leest natuurlijk, maar als je alleen maar zo'n passage aan tafel leest, dan komt dat totaal niet binnen. Dan heb je geen context en zie je niet wat er aan de hand is. Je moet echt weten wat daar speelt.⟨/p> ⟨p>Stel je dat hele volk eens voor. Wij hebben nu ook al een heel aantal eeuwen het Koninkrijk der Nederlanden, weliswaar geen 430 jaar, maar stel je voor dat er zoiets zou gebeuren: dat er niets van dat koninkrijk zou overblijven en dat de bevolking helemaal gedeporteerd zou worden naar een land hier ver vandaan. Dat het land zo'n lange tijd ontvolkt zou zijn en dat de tempel, zo'n geweldig bouwwerk, en de hele stad helemaal in rook waren opgegaan. Letterlijk en figuurlijk. Zo'n drama voltrok zich hier. En dan wil ik op nog één ding wijzen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4757" title="Speel af vanaf 01:19:17">▶ 01:19:17⟨/button> ⟨span>Het Zeventigste Jubeljaar: het Decreet van Kores en Gods Watermerk⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want je krijgt die zeventig jaren. Ik zei al: ik kom daar de volgende keer op terug, maar eerst nog even dit. Aan het einde van die zeventig jaren kom je dus uit in het jaar 3500. En dat is weer een jubeljaar. Misschien mag ik het even lezen? Ik heb er geen diaatje van, dus ik moet eventjes 2 Kronieken 36 opslaan. Ik zal straks, als ik het op internet zet, dat diaatje er alsnog even bij maken; dat is wel zo handig. Maar in 2 Kronieken 36 lees je dat het land al die dagen woest heeft gelegen, gedurende die zeventig jaren, om zeventig jaren vol te maken.⟨/p> ⟨p>En dan lees je: "Maar in het eerste jaar van Kores, de koning van Persië, wekte de HERE — opdat het woord des HEREN door Jeremia verkondigd zou worden voltrokken — de geest van Kores, de koning van Persië, op om door zijn hele koninkrijk, ook in geschrifte, de oproep te doen uitgaan: Zo zegt Kores, de koning van Persië: Alle koninkrijken op de aarde heeft de HERE, de God van de hemel, mij gegeven en Hij heeft mij opgedragen Hem een huis te bouwen in Jeruzalem, in Juda. Wie nu onder u tot enig deel van zijn volk behoort, de HERE zijn God zij met hem, en hij trekke op."⟨/p> ⟨p>Dit gebeurt in dit jubeljaar, aan het einde van zeventig jaar. En raad eens wat? Het is ook nog eens het zeventigste jubeljaar vanaf Adam gerekend. Hebt u daar eens aan gedacht? Het is niet alleen het einde van de zeventig jaren, het is ook nog eens het zeventigste jubeljaar. En dat is een jaar dat ook weer op een jaar nauwkeurig aangeeft dat het volk wordt teruggebracht en bovenal het huis wordt hersteld. Niet in de glorie die het ooit had, maar dat is een onderwerp waar we het inderdaad de volgende keer over gaan hebben.⟨/p> ⟨p>Ik ben trouwens wel blij dat ik vanavond toch deze hele vijfhonderd jaar in zijn totaliteit, in zijn geheel, voor uw aandacht heb kunnen brengen. En dat ik u weer opnieuw heb kunnen laten zien hoe goddelijk het hele design in elkaar steekt. Iedere keer die cycli van tien jubeljaren, die periodes van vijfhonderd jaar; iedere keer op een jaar nauwkeurig. Hoe goddelijk is dat alles neergelegd!⟨/p> ⟨p>En weet u wat ik nou zo mooi vind? Ja, ik vind zoveel mooi, maar weet u wat ik ook zo mooi vind? Dat laatste. Dit zijn dingen die niet expliciet zo in de Schrift worden besproken; dit zijn structuren die onder de oppervlakte liggen. Als je de puzzelstukjes bij elkaar legt, dan wordt dit panorama zichtbaar. Maar als je aan tafel gewoon je Bijbeltje leest, dan zie je het nooit. Never nooit. Maar bestudeer de Schrift en dan zie je zo’n geweldig watermerk. Je houdt de Schrift tegen het licht en je ziet dat dit echt is; dit is inderdaad goddelijk design. God voorspelt niet, Hij voorzegt, en tegen Salomo heeft Hij het allemaal al zo aangekondigd. Precies nauwkeurig.⟨/p> ⟨p>Zodat we nu — en dat is echt het laatste — via drie lijnen op deze tijdlijn van vijfhonderd jaar gekomen zijn. We hebben het gezien door simpelweg al die regeerperioden bij elkaar op te tellen. We hebben het totaal gezien in het boek Ezechiël waar die dingen worden opgeteld. En we zien het ook nog eens een keertje in die zeventig jaren die het karakter hebben van een vergoeding van sabbatsjaren en daarmee dus een periode van vijfhonderd jaar representeren. Zodat je via de ene route, de andere route en nog een derde getuige de zaak hebt. Via een derde getuige staat de zaak inderdaad vast. Zo is het toch Bijbels? Bij twee of drie getuigen staat de zaak vast. Deze periode is inderdaad opnieuw vijfhonderd jaar. Zullen we het daar voor vanavond bij laten?⟨/p>