⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Terugblik op de Tijdlijn Vanaf Adam⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dankjewel Wolter, dat zijn mooie overwegingen om zo te beginnen. Over de naam van God die één is, liefde is en ook die eenheid uitdrukt in Zijn Woord, want dat Woord is ook in zichzelf weer één. De Schrift kan niet gebroken worden; zij is consistent en verklaart zichzelf. Alles hangt met alles samen. Door over de wonderen van dat Woord, en dan vooral als het gaat om de tijden die daarin ontvouwd, onthuld en verhaald worden – daar gaan we vanavond opnieuw ons mee bezighouden. We hebben de vorige keer daar dus ook al over gesproken. Sterker nog, we hebben eigenlijk een enorme sprong in de tijd gemaakt, want we zijn begonnen bij Adam en we zijn uitgekomen... Ja, ik heb helaas geen voeding bij me voor de laptop en ik heb nu ook geen pointer bij me waarmee ik dingen kan aanwijzen. Dus ik moet het dan toch een beetje met mijn vinger doen. En anders kijkt u mij maar wat beter voor. Ja, of ik moet gaan lopen, maar dat doe ik ook maar niet met al die draden hier; ik zit eigenlijk een beetje vast hier.⟨/p>
⟨p>We hebben een behoorlijke sprong in de tijd gemaakt, want we zijn begonnen bij Adam en zo uitgekomen bij de geboorte van Abraham – Abram toen nog. We zijn bij zijn geboorte in het jaar 2000 en vervolgens zijn we weer 500 jaar doorgegaan. Niet om en nabij, nee, met precisie bij de uittocht uit Egypte. Het lijkt mij handig en sowieso goed om het geheugen weer wat op te frissen. Wolter heeft daar zojuist al een begin mee gemaakt. Maar voordat ik nu weer verderga in de volgende 500 jaren – een half millennium gaan we vanavond weer bespreken, tenminste, dat is de bedoeling; hoe ver ik ermee kom, dat durf ik nog niet te beloven, maar de bedoeling is eigenlijk dat ik iedere avond een hap van 500 jaar ga nemen – wil ik eerst nog even een paar dingen op een rijtje zetten. Wat hebben we de vorige keer nu gezien? Zoals u dat hier al op dat plaatje ziet uitgebeeld, zijn we zo de geschiedenis doorgegaan. Het begon eigenlijk met nogal wat rekenwerk, maar de Bijbel zet ons daartoe ook aan. We vinden in Genesis 5 en in Genesis 11 niet alleen geslachtsregisters, maar daar vinden we ook de perioden waarin zij hebben geleefd. Dat wordt zelfs dubbelop gedaan; er wordt een grote nadruk gelegd op de tijdspannen, op de chronologie. Daar hebben we het dus over: over tijdrekening.⟨/p>
⟨p>Adam leefde 130 jaar, staat er dan, en hij verwekte Seth. Daarna leefde hij nog 800 jaar. In totaal wordt er dan ook nog opgeteld: 930 jaar. Ik geloof dat ik het goed zeg, maar ik steek mijn hand er niet voor in het vuur. Het maakt even niet uit, het gaat om het idee. Adam begon dus, en dat is het jaar 1. We hebben toen ook vastgesteld dat zoiets als een jaar nul niet bestaat in het Hebreeuws. Daar begint men gewoon in het eerste jaar. Dus als er staat dat Adam Seth verwekte in zijn 130ste jaar, toen was hij dus 129 jaar. In welk deel van dat 130ste jaar hij precies 129 was, dat weten we niet. Dus hoor je, als je rekent, te middelen; dan ga je gewoon halverwege in het jaar zitten. Dat is gewoon een correcte berekening. Als je dat niet doet, maak je fouten in de rekening. Zo simpel is het gewoon. Ik zeg het een beetje als een grapje, maar het zal je gedacht zijn: in de gangbare chronologieën wordt dat altijd gedaan, dat men al die verwekkingsleeftijden van de aartsvaders zo bij elkaar optelt. Maar dan maak je iedere keer een fout van een half jaar bij elke generatie. Ik heb dat toen toegelicht, dat ga ik nu niet nog een keertje doen.⟨/p>
⟨p>We kwamen dus uit bij Seth, die in het 130ste jaar verwekt werd, dus toen Adam 129 jaar en nog wat was. We rekenen dus 129,5. Vervolgens Enos, en toen Kenan, en toen Mahalalel. Ik heb gewoon de tijdstippen erbij vermeld en hen ongeveer in die tijdlijn geplaatst waar je dat moet zien. Mahalalel werd geboren in het jaar 393. En zijn zoon Jered, en dan kom je bij Henoch uit, bij Methusalach. U weet wel, die legendarische – nou ja, het is helemaal niet legendarisch, maar zijn leeftijd mag toch wel een beetje zo heten; hij is de alleroudste geworden, 969 jaar is hij geworden. Het millennium hebben ze geen van allen overtroffen, maar ze kwamen er wel verdraaid dichtbij. Lamech, dat was in het jaar 870 dat hij geboren werd. Noach in het jaar 1051 halverwege. Sem in 1554. Ik geef het gewoon even weer. Vorige keer heb ik de Schriftplaatsen er ook allemaal bij vermeld. Dit is op zich allemaal vrij simpel. De vloed begon in het jaar 1651.⟨/p>
⟨p>En daar gaan we weer even naar een andere tijdlijn: van de vloed tot Abraham. Het einde van de vloed was in 1652, omdat die vloed maar één jaar duurde. En dan Arfachsad, die twee jaar na de vloed verwekt werd; dat was dus in 1654. Sela in 1688, enzovoort. En Nahor werd dan geboren in 1840. Terah, de vader van Abram, in 1870. Ad hominis, zoals dat... nee, Anno Hominis, in het jaar van de mens, in het jaar van Adam. Die jaartallen geef ik dus iedere keer hier weer. Dit is het jaar sinds Adam. Zo rekenen we. Zo bouwen we eigenlijk vanaf het allereerste begin de chronologie, de tijdrekening op. En dan, en dat was wel spectaculair, kwam je bij Abraham uit in het jaar 2000. Precies. Dat bleek dan ook nog eens het sterfjaar te zijn van Noach. Beiden dus: Noach als vertegenwoordiger van de voortijd stierf, maar God maakte een nieuw begin en een nieuw millennium in het veertigste jubeljaar. Dat is een anachronisme, dat wil zeggen dat het toen nog niet bestond, maar God blijkt op die wijze wel te rekenen en te werken. Maar daarover straks nog meer. In elk geval: in het jaar 2000, dat is mooi.⟨/p>
⟨p>Dat is ook een aanbeveling voor deze Bijbelstudies. Ik weet niet of ik dat zo helemaal mag zeggen, maar het mooie – ik had het er met Menno in de auto nog even over – van deze Bijbelstudies is het geweldige goddelijke design. Dit is meer dan chronologie, dan tijdrekening. Dat kan sommige mensen boeien, maar het geweldige van deze ontdekkingen die je gaat doen in het licht van de Schrift, is dat het zo'n geweldig ontwerp te zien geeft. Dat is ook een educatief voordeel en daarom ben ik ook blij dat ik dit zo mag onderwijzen. Dit is simpel. Ik heb ook geen buitenbijbelse bronnen nodig. Die kunnen het hooguit bevestigen in het beste geval, maar het maakt me helemaal niks uit. Ik maak me er ook helemaal geen zorgen over, ook niet als een Egyptische of weet ik welke chronologie je tegenspreekt. Het zal mij een zorg zijn; we gaan uit van de Schrift. Alleen, alléén de Schrift. En dan zeggen mensen: "Dat is biblicistisch." Precies, denk ik dan, voor mij is dat een eretitel. In elk geval is het mooie daarvan dat je de dingen ook gemakkelijk weer kunt plaatsen. Het is zo simpel, zo duidelijk. Simpel betekent eenvoudig. En daar hebben we hem weer, Wolter: God is één, maar Hij werkt ook eenvoudig en de waarheid is ook eenvoudig. Hoe was het ook alweer? Eenvoud is het kenmerk van de waarheid. Goed, dat was dus van Adam tot Abram.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="582" title="Speel af vanaf 09:42">▶ 09:42⟨/button> ⟨span>De Omvang van de Wereldbevolking in de Tijd van Abraham⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Een hap van maar liefst tweeduizend jaar. Hoewel die periode van de vloed tot Abram trouwens betrekkelijk kort is geweest. In een blogje dat ik naar aanleiding van deze studies heb geschreven, heb ik daar nog op gewezen dat de wereldbevolking in de dagen van Abraham nog uiterst klein moet zijn geweest. Hoe die bevolking was ten tijde van de vloed, dat is weer een ander punt, want dat is een heel blok tijd van 1651 jaar. In die periode kan de wereldbevolking enorm uitgedijd zijn; sommige mensen hebben berekeningen gemaakt waarbij men zelfs denkt in termen van miljarden mensen. Ik geef het toe voor wat het waard is. Het hangt er vanaf hoe snel het allemaal expandeerde. In theorie zou het kunnen, de Bijbel doet er verder geen uitspraken over.⟨/p>
⟨p>Maar één ding is zeker: na de vloed begon de wereldbevolking met acht zielen. Dat is niet veel. Dat was in het jaar 1652. En in het jaar 2000, in de dagen dat Abraham geboren werd, kan de wereldbevolking nog echt niet groot geweest zijn. Er is dan wel al sprake van volkeren, maar weet u, die volkeren waren gewoon families hoor. Een uit de klauwen gelopen familie, zeg maar. Niet uit de hand gelopen, maar een flink uit de klauwen gelopen familie. Een flinke familie, meer niet. Een volk is van origine ook een familie. Vraag maar aan Jakob. Het huis van Jakob, dat was gewoon een familie, en zo is dat volk uitgebreid en dat geldt voor al die volkeren.⟨/p>
⟨p>De volken in de dagen van Abraham zijn daar een heel fraai voorbeeld van. Eventjes als zijpaadje: in de dagen van Abraham lees je dat er een oorlog is met de koningen van Kedor-Laomer, de koningen van het noorden. Er is een hele strijd gaande en dan lees je dat ze Sodom en Gomorra hebben bezet. De Sodomieten – die sodomieters – die hebben ze gevangengenomen, en ook Lot. Dan is het Abraham die met zijn leger van 318 man al die volkeren verslaat en in ieder geval in staat is om ook zijn neef Lot weer te bevrijden. Dat zijn zulke minuscule aantallen waar dan sprake van is.⟨/p>
⟨p>Maar dat was de wereldbevolking. Je moet dan echt denken in termen van hooguit tienduizenden mensen, misschien honderdduizenden, maar meer in ieder geval niet. Meer dan een miljoen, dat lijkt mij vrijwel uitgesloten. Ik bedoel, dat is een kwestie van eens de tijdspanne uitrekenen; hoe je dan uit kunt komen, ook in geval van een maximale expansie, in het jaar 2000. Dat kan nooit zo al te veel geweest zijn en dat is precies ook inderdaad de indruk die we hebben van de tijdsperiode van Abraham. Dat is een heel andere tijd geweest. Niet alleen de leeftijden waren toen anders, hoewel het toen ook al heel sterk daalde, maar het is een totaal andere tijd. Zonder laptops en auto's en vliegtuigen, mag ik aannemen. In ieder geval, dat was het jaar 2000. Nou, we zijn verder gegaan, dit is nog steeds de samenvatting van de vorige keer.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="803" title="Speel af vanaf 13:23">▶ 13:23⟨/button> ⟨span>Van Abraham tot de Uittocht uit Egypte⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Toen zijn we vervolgens bij Abraham verder gegaan, van Abraham tot de uittocht. En wat zagen we? Wel, Abram werd geboren in het jaar 2000. Zijn zoon Izaak werd geboren in het jaar 2100. Hoe weet ik dat zo zeker? Wel, Abram was honderd jaar oud toen Izaak geboren werd, dus dat was in het jaar 2100.⟨/p>
⟨p>Nou, je leest over Izaak dat hij zestig jaar was toen hij Jakob verwekte – en ook Ezau trouwens, want dat was een tweeling. Dat was dus in het jaar 2160. En we weten nog iets: toen Jakob met zijn familie arriveerde in Egypte, met zeventig zielen zoals je dan leest. Dat wordt zowel aan het einde van het boek Genesis vermeld als aan het begin van het boek Exodus zo neergezet. Dat huis van Jakob met zijn twaalf zonen was inmiddels alweer veel groter geworden, want het telde zeventig zielen met aanhang, kinderen, et cetera.⟨/p>
⟨p>En als Jakob dan aankomt vanwege die hongersnood in het land van Egypte en hij ontmoet de farao, dan zegt Jakob: "Honderddertig jaren zijn de dagen van mijn vreemdelingschap." Hij zegt dat daarheen veel smart was, maar het gaat even om die honderddertig jaar. Hij was dus honderddertig toen hij in Egypte arriveerde. Dat betekent – tel het maar op – 2160 plus 130, dat was dus in het jaar 2290.⟨/p>
⟨p>En het jaar 2500 was het jaar van de uittocht. Hoe weten we dat zo zeker? Wel, we lezen in Genesis 15 vers 13 dat er vanaf het moment dat Abraham zaad zou hebben tot aan de uittocht een tijdspanne van vierhonderd jaar zou zijn. We hebben dat de vorige keer gezien. En dan worden er trouwens nog meer bijzonderheden gezegd. Tegen Abram, die op dat moment nog niet eens nageslacht had, wordt al gezegd dat als eenmaal zijn zaad er zou zijn, dat verdrukt zou worden en vervolging zou ondergaan; het zou uiteindelijk zelfs in een land terechtkomen waar het verdrukt zou worden. Maar aan het einde van de vierhonderd jaar zou het verlost worden en met grote have uittrekken. En God zou ook het volk dat hen onderdrukte straffen. De tijdspanne wordt met precisie vermeld en er wordt gezegd: het was vierhonderd jaar. Dat betekent dus dat je vanaf het jaar 2100 vierhonderd jaar kunt optellen, en dan kom je uit in het jaar 2500.⟨/p>
⟨p>Oftewel, dat hebben we vastgesteld, dat was dus in Bijbelse termen het vijftigste jubeljaar. Vijftig maal vijftig jaar. Het jaar waarin het volk werd uitgeleid uit Egypte, waarbij een volk in slavernij in vrijheid werd gesteld, dat was het jubeljaar in het kwadraat: het jaar 2500. Dat jaartal 2500 wordt niet letterlijk in de Bijbel vermeld, nee, dus je leest het niet direct. Maar voor degene die het onderzoekt en de Schrift met de Schrift vergelijkt, die ontdekt zulke dingen. En alleen dit al is een bevestiging dat het de waarheid is. Behalve dat je gewoon de lijn van de nauwkeurigheid kunt volgen, is het loutere feit dat je dan zo uitkomt iets waarvan je zegt: "Hé, daar zou toch wel eens goddelijk design bij te pas kunnen komen." Kijk eens hoe bijzonder dat is, dat God dat zo heeft neergelegd.⟨/p>
⟨p>Er komt trouwens nog iets bij. Want op dat tijdstip van het jaar 2500 kom je ook op een andere manier nog uit. Want we lezen dat die periode van de belofte aan Abraham tot aan de uittocht – nou eigenlijk tot aan de wetgeving – ook een maat heeft. Overigens, ik heb er de vorige keer niet op gewezen, maar dat doe ik nu wel even: de wetgeving was ook in het jaar van de uittocht, in het jaar 2500 dus. Maar het was op de vijftigste dag, met Pinksteren. Na het Wekenfeest, zo staat er in Exodus 19. Trouwens, tot op de dag van vandaag is het zo dat Israël met Pinksteren – wat wij dan Pinksteren noemen, maar eigenlijk het Sjavuot of het Wekenfeest is – de graanoogst viert, maar vooral ook de wetgeving, de Thora die aan hen is gegeven. Dat was op de vijftigste dag, dus na zeven weken. Dus op alle manieren kom je weer uit bij die vijftig, na zeven maal zeven.⟨/p>
⟨p>Die periode wordt inderdaad genoemd als 430 jaren. Het was namelijk dertig jaar vanaf de belofte – Abraham was zeventig toen hij geroepen werd daar in Ur der Chaldeeën en hij was vijfenzeventig toen hij vervolgens uit Haran vertrok. En die vierhonderd jaren die zagen we al vanaf de geboorte van Izaak tot aan de uittocht; dat was precies vierhonderd jaar. Dat is dus 430 jaar in totaal. Die periode wordt genoemd in Galaten 3; Paulus noemt die tijdspanne. Maar in Exodus 12 wordt er nog een schepje bovenop gedaan. Er wordt namelijk niet alleen gezegd dat het op het jaar nauwkeurig was, maar op de dag nauwkeurig. Het was dus de verjaardag: de dag dat Israël uittrok uit Egypte was de verjaardag van de belofte die God had gedaan aan Abraham. Zo was het.⟨/p>
⟨p>En aangezien het op de veertiende Nisan was, de dag dat het lam geslacht zou worden, is dus de belofte die God ooit aan Abraham heeft gedaan in Ur der Chaldeeën op de veertiende Nisan geweest. De dag dat het lam geslacht werd; de dag trouwens dat vierduizend jaar later ook het Lam geslacht zou worden – ik bedoel nu het Lam met allemaal hoofdletters. Hoewel het het Lammetje is... ja, schitterend! Dat is zo geweldig. Maar het gaat nog even benadrukkend om het chronologisch aspect van het verhaal. Het was dus het 430ste jaar op het jaar nauwkeurig, maar ook op de dag nauwkeurig. Nou, dat dus even voor wat we tot dusver hebben gezien.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1254" title="Speel af vanaf 20:54">▶ 20:54⟨/button> ⟨span>Paulus in Handelingen 13: de 40 Jaar Woestijnreis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nu ga ik aanhaken in Handelingen 13, waar Paulus opnieuw aan het woord is. We hadden het zojuist al over Galaten 3, waar hij spreekt over die 430 jaar, maar in Handelingen 13 heeft hij over de chronologie nog meer te vermelden. Paulus bevindt zich daar in de synagoge van Antiochië en hij is uitgenodigd om het woord te voeren. Dat deed hij maar wat graag; overigens kwam het hem vaak duur te staan, maar zo was het meestal. Wat hij vertelde, werd niet overal breed geaccepteerd, maar in elk geval houdt hij daar zijn betoog.⟨/p>
⟨p>Hij zegt dan in vers 17 van Handelingen 13: "De God van dit volk Israël..." Hij spreekt tot zijn Joodse toehoorders in de synagoge, wat logisch is. "De God van dit volk Israël heeft onze vaderen uitverkoren" – Izaak, Jakob, noem ze maar op – "en het volk verhoogd toen zij bijwoners waren in het land Egypte en Hij heeft hen met hoge arm daaruit gevoerd." Zo wordt het heel vaak gezegd: met een hoge arm, met een sterke hand. Dat heeft Hij heel duidelijk en demonstratief bewezen, niet alleen door de gerichten die over het land Egypte kwamen, maar ook door de wonderbare doortocht, de Jordaan, et cetera.⟨/p>
⟨p>En dan staat er: "Hij heeft gedurende een tijd van omstreeks veertig jaren in de woestijn hun eigenaardigheden verdragen." Omstreeks veertig jaar, zegt Paulus. Dat vind ik leuk, want het is toch echt precies veertig jaar hoor. Nou ja, in ieder geval op het jaar nauwkeurig, en sterker nog: op de maand nauwkeurig. Net niet op de dag nauwkeurig, vandaar dus dat hij kon zeggen 'omstreeks'. Maar het betekent dus niet dat er misschien ook een paar jaar meer of minder zou kunnen zijn. Als hij zegt 'omstreeks veertig jaar', dan is dat dus echt veertig jaar. Het was zelfs op de maand nauwkeurig, want je leest dat Israël uittoog in de maand Nisan en ze kwamen weer aan in het land Israël, ook in de maand Nisan, een paar dagen eerder. Dus met recht: omstreeks veertig jaar.⟨/p>
⟨p>Trouwens, over die periode van veertig jaar heb ik hier een aantal getuigen genoemd: Stefanus, David spreekt ervan, Jozua spreekt erover, Mozes spreekt erover. Die periode van veertig jaar in de woestijn is alom bekend, onderverdeeld in twee jaar en 38 jaar. De reis had veel korter kunnen duren, maar goed, in totaal is het dus een woestijnreis geweest van veertig jaar. Eigenlijk is het niet zozeer een woestijnreis van veertig jaar geweest, het is een omzwerving in het land van de woestijn geweest.⟨/p>
⟨p>We pakken de tijdlijn er weer even bij: veertig jaar woestijnreis. De aankomst in het beloofde land was – daar hoef je geen rekenwonder voor te zijn – in het jaar 2540. En dan staat er: "na zeven volkeren uitgeroeid te hebben". Die volkeren worden trouwens ook in Genesis 15 bij name genoemd, alle zeven stuks. 'Uitgeroeid' betekent hier gedood dan wel verdreven, maar in ieder geval bleef er van die volkeren niemand in het land over; ze zijn verdreven of ze zijn een kopje kleiner gemaakt. Waarom dat zo was? Daar heb ik de vorige keer geloof ik al wat over verteld, want dat staat namelijk in Genesis ook vermeld. Daar staat waarom het honderden jaren zou duren voordat het volk pas zou terugkeren naar het land. God is een geduldig God, en eerder zou de maat der ongerechtigheid van de Amorieten – een verzamelnaam voor al die volkeren – niet vol zijn. God voert gericht, maar daar is Hij langzaam in. Dat is karakteristiek. In de wetgeving, bij de Tien Woorden, staat ook dat Hij de ongerechtigheid der vaderen bezoekt aan de kinderen, aan het derde en aan het vierde geslacht. Dat is een demonstratie van Zijn geduld. Dus als de vaderen ongehoorzaam zijn, dan voert Hij gericht, maar dat doet Hij niet zomaar in de eerste generatie. Dat doet Hij ook niet in de tweede generatie, dat doet Hij pas in het derde of in het vierde geslacht. Het was met recht ook het vierde geslacht dat zou terugkeren, zoals ook in Genesis 15 wordt vermeld.⟨/p>
⟨p>Het was afschuwelijk wat er in dat land plaatsvond. Dat is een hoofdstuk apart, daar gaan we het nu niet over hebben, maar als hier staat 'na zeven volkeren uitgeroeid te hebben', dan is dat nogal wat. Vergis je echter niet in wat daar allemaal in dat land gedaan werd en hoe dat land zichzelf rijp heeft gemaakt voor het oordeel. Na zeven volkeren uitgeroeid te hebben... dat is trouwens niet in één jaar gebeurd hoor. Want er staat nog bij: "heeft Hij hun het land ten erfdeel gegeven." Het is niet zo dat ze zijn aangekomen in het land via de Jordaan, bij Gilgal en Jericho aankwamen, en dat in één jaar gewoon dat hele land verdeeld werd. Nee, echt niet. Dat is zeker niet in één jaar gebeurd en dat wordt ook beschreven.⟨/p>
⟨p>Ik neem u weer even mee naar Exodus 23. Dat is het grote voordeel van PowerPoint: ik kan u zo, zonder dat ik hoef te wachten tot u daar bent aangekomen, meteen meenemen. U kunt gewoon meelezen in Exodus 23 vers 29. Daar lees je dat God al een vooruitblik geeft op wat er zou gebeuren wanneer het volk in het land zou arriveren. Hij zegt dan: "Ik zal hen," de inwoners van het land, "niet in één jaar voor u uit verdrijven." En de motivatie daarbij is: "opdat het land geen woestenij worde en het wild gedierte u niet te veel worde. Langzamerhand zal Ik hen voor u uit verdrijven." Langzamerhand, dat is leuk. Weet u wat er in de interlineair staat? 'Klein beetje bij klein beetje'. Herken je het, Menno? Menno heeft deze prachtig interlineair gemaakt. Langzamerhand: klein beetje bij klein beetje zal Ik hen voor u uit verdrijven, totdat gij zo vruchtbaar wordt dat gij het land in bezit kunt nemen. Dus niet in één jaar; het zou beetje bij beetje zijn. Eigenlijk staat er letterlijk dat zij het 'in ontvangst zullen nemen' of 'in bezit kunnen nemen', maar er staat eigenlijk 'als lotbezit'. Dat zal ik u laten zien.⟨/p>
⟨p>Ik ga nu weer even terug naar Handelingen 13, daar waar we waren. Het is nogal een switch, maar ik hou de lijn zoveel mogelijk vast. We hadden het over Handelingen 13 vers 19. Daar staat: "En na zeven volkeren uitgeroeid te hebben in het land Kanaän, heeft Hij hun het land ten erfdeel gegeven." Niet in één jaar, maar beetje bij beetje, langzamerhand. Paulus zegt dus: "Hij heeft hen het land ten erfdeel gegeven," maar dat woord 'erfdeel' staat er eigenlijk niet letterlijk zo.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1728" title="Speel af vanaf 28:48">▶ 28:48⟨/button> ⟨span>Het Land Kanaän Toegewezen Door Loting⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij verdeelt door loting het land van Hem; het is Zijn land. Ze kregen het niet tot bezit, nee, absoluut niet. Terwijl de Heer zegt: "Jullie mogen in het land wonen, maar het is Mijn land, niet dat van jullie." Israël kan er dus ook geen aanspraak op maken. Je kunt niet zeggen: "Het is het land van Israël." Israël kan daar op zich nooit een claim op leggen. De Heer heeft het hun beloofd, maar niet als bezit, maar als een loting. Ze kregen het toebedeeld.⟨/p>
⟨p>Het begrip erfdeel is een beetje tricky. Het is eigenlijk geen erfdeel, het is door loting... Want een erfdeel krijg je doordat iemand overlijdt. Maar hoe kreeg Israël dat land dan? Niet doordat iemand overleed natuurlijk. Het land werd verdeeld door loting. Zo wordt het ook heel duidelijk beschreven in het boek Jozua. Door loting kregen ze dat deel; het was dus met recht hun lot. Een erfenis is in feite ook een lotsdeel, maar omgekeerd is dat niet waar – even zo'n scherpe waar u wellicht even over na moet denken. Een erfdeel of erfenis is ook een lotsdeel, dat wil zeggen dat je iets zomaar toebedeeld krijgt als lot, zonder dat je er iets aan kunt doen. Dat is eigenlijk wat een loting is: je krijgt het. Een erfenis is wel een lotsdeel, maar een lotsdeel hoeft niet een erfenis te zijn. In dit geval kreeg Israël het land door loting toegewezen, en dat is het begrip. Als u in de Bijbel het begrip erfenis leest, dan staat er eigenlijk iedere keer lotsdeel. Dat moet u zo letterlijk mogelijk lezen, en in heel veel gevallen inderdaad zo letterlijk dat het door loting werd toebedeeld.⟨/p>
⟨p>Dat is een heel Bijbels principe. Als je iets aan God overlaat, dan loot je. Bij ons loten we gewoon voor de aardigheid, voor de grap; het is gewoon een spelletje. Maar voor een Hebreeër is loting in Bijbels opzicht een heel goddelijk ding. Want daarmee zeg je: "Wij trekken onze handen ervan af en het is God die beslist." Net zoals wanneer je het lot werpt: je weet niet hoe het gaat, maar je geeft het eigenlijk over aan God. De spreukenschrijver Salomo zegt ook dat elk... nou, ik kan het even niet reproduceren... elke beslissing... nee: "Het lot wordt in de schoot geworpen." Dat staat ergens in Spreuken, ik meen hoofdstuk 20. "Het lot wordt in de schoot geworpen, maar elke beslissing daarvan is van de HERE." Dat wil zeggen dat een mens daar met zijn jatten niet bij kan komen, om het toch ook een beetje Joods te zeggen. Nee, dat is aan Hem.⟨/p>
⟨p>In ieder geval werd het land aan Israël toebedeeld door loting. Zo kregen ze het ten deel. Maar dat is niet in één jaar gebeurd. Dat gebeurde pas nadat die zeven volkeren uitgeroeid waren en het land in zijn geheel bezet werd door het volk. Hoe lang hebben zij daarover gedaan? Hoe lang heeft die periode geduurd? Je zou kunnen speculeren, en er zijn ook redenen om in de goede richting gezet te worden. Je leest bijvoorbeeld over Kaleb dat hij 85 jaar oud was – of 84 jaar – toen het zuidelijk deel van het land inmiddels bezet en veroverd was. Het noordelijk deel nog niet, maar het zuidelijk deel was toen bezet en Kaleb was op dat moment 85 jaar oud. Dat was dus vijf jaar na de intocht. Dat kan hij missen, want hij was namelijk bij het begin van de veertig jaren veertig jaar oud. Ik geef toe, daar had ik een plaatje bij moeten maken, maar vergeet het maar even. Want dit is op zich wel Bijbels hard te maken, maar het is eigenlijk de omweg; het is een nogal ingewikkelde route. Dan kun je gaan speculeren: over het zuidelijk deel is vijf jaar gedaan om het te bezetten, dus dan zal het noordelijk deel ook ongeveer vijf jaar hebben geduurd. Dus pakweg tien jaar. Daar zou je over kunnen speculeren, maar aan speculatie hebben we niet zoveel. We gaan nu eventjes doorlezen. Wat staat er namelijk?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2028" title="Speel af vanaf 33:48">▶ 33:48⟨/button> ⟨span>De 450 Jaren tot de Verdeling van het Land in 2550⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij worden hier gewoon op onze wenken bediend. Na zeven volkeren uitgeroeid te hebben — ik lees weer vanaf vers 19 in Handelingen 13 — in het land Kanaän, heeft Hij hun land hun ten erfdeel gegeven, omstreeks 450 jaar lang.⟨/p>
⟨p>Voordat ik hier nu verder op inga, wil ik er eerst even op wijzen dat degenen die een Statenvertaling hebben, er in dit geval naast zitten. Dat zeg ik niet zo gauw, want meestal is de Statenvertaling beter dan de NBG-vertaling. Het heeft in dit geval echter niets met de vertaling zelf te maken, maar met de grondtekst waar het op gebouwd is, namelijk de Textus Receptus. Dat mag u ook weer vergeten, maar deze lezing is in strijd met alle grote oude handschriften, zoals de Vaticanus, de Sinaiticus en de Alexandrinus. Die zijn unaniem: dit is de juiste lezing.⟨/p>
⟨p>In de Statenvertaling staat er namelijk: "en daarna omtrent vierhonderd en vijftig jaren gaf Hij hun rechters tot op Samuel". Daar laten ze die 450 jaar slaan op de periode van de richters tot op Samuël. Dat staat er echter niet. Die 450 jaren houden verband met de tijd waarin Hij aan Israël het land ten erfdeel gaf. Dat was aan het einde van een periode van 450 jaar.⟨/p>
⟨p>Kleur het plaatje nu zelf maar in. Want wat zagen we? Er staat "omstreeks 450 jaar". Dat woordje "omstreeks" kennen we inmiddels. Twee verzen eerder lazen we dat namelijk ook al: omstreeks veertig jaar. Dat was op de maand nauwkeurig, niet op de dag maar op de maand nauwkeurig. Letterlijk staat er in de interlineair: "ongeveer in jaren 450".⟨/p>
⟨p>Herinnert u zich deze nog? De 400 jaren. Vanaf de geboorte van Izaak tot aan de uittocht uit Egypte was het op het jaar nauwkeurig 400 jaar. Daarna kreeg je de veertig jaren in de woestijn, wat ons op 440 jaar brengt. Maar hier wordt gerekend totdat het volk het land ten erfdeel kreeg, als lotsdeel. Dat gebeurde pas nadat de zeven volkeren uitgeroeid waren en het land hun door loting werd toegewezen. Dat gebeurde niet meteen bij de intocht; daar zat een tijdspanne tussen. Dat is langzamerhand gebeurd.⟨/p>
⟨p>Speculatief hadden we al vastgesteld dat dit zomaar eens een periode van tien jaar geweest zou kunnen zijn. Die speculatie kunt u echter weer vergeten, want hier staat het gewoon zwart op wit. De totale periode totdat Israël het land als lotsdeel kreeg, was een periode van 450 jaar: de 400 jaren tot de uittocht, de 40 jaar woestijnreis en de 10 jaar verovering van het land. Waarna het land vervolgens werd verloot.⟨/p>
⟨p>Het land was dus veroverd, en dat is weer prachtig, want dat was weer een jubeljaar. Waaraan herken je een jubeljaar? Heel simpel: wanneer het jaartal eindigt op twee nulletjes of op een vijftig. Het jaar 2100 was een jubeljaar, 2150 ook, 2200, 2250, enzovoort. We zijn inmiddels aangekomen bij het moment dat Israël het land als lotsdeel toebedeeld krijgt in het jaar 2550. Dat was dus weer een jubeljaar. Sterker nog, het jaar 2500 was het vijftigste jubeljaar: vijftig maal vijftig. Dit was precies één jubeljaarcyclus verder.⟨/p>
⟨p>Dit is de periode van 450 jaren waarover Paulus in de synagoge van Antiochië spreekt: 450 jaren vanaf "de vaderen" tot aan de verdeling van het land. En toen het land hun eenmaal ten deel was gevallen, begon de telling van de sabbatsjaren. Hoe ik dat weet?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2336" title="Speel af vanaf 38:56">▶ 38:56⟨/button> ⟨span>De Wet van de Sabbatsjaren en het Jubeljaar⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wel, dat was namelijk al heel duidelijk in de wet zo vastgelegd. Ik neem u mee naar Leviticus 25. God spreekt daar tot Mozes en die moet vervolgens de boodschap weer doorgeven: "Spreek tot de Israëlieten en zeg tot hen: Wanneer gij in het land komt dat Ik u geef..." Nou, daar waren ze gearriveerd. Dat heeft dus tien jaar geduurd. "Dan zal het land rusten, een sabbat voor de HERE."⟨/p>
⟨p>O ja, wat bedoelt Hij dan? Nou, dat gaat Hij uitleggen: "Zes jaar zult gij uw akker bezaaien en zes jaar zult gij uw wijngaard snoeien en de opbrengst daarvan inzamelen." Dat is niet heel moeilijk: zes opeenvolgende jaren. Dus op het moment dat zij in het land zouden komen en het hun gegeven zou zijn – dus inderdaad hen als lotsbezit gegeven was in het 450ste jaar – dan begint een nieuwe cyclus.⟨/p>
⟨p>Maar let nog even op, wat betekent dat? "Zes jaar lang zult u uw akker bezaaien, zes jaar zult u uw wijngaard snoeien en de opbrengst daarvan inzamelen. Maar in het zevende jaar zal het land een volkomen sabbat hebben, een sabbat voor de HERE. Uw akker zult gij niet bezaaien, uw wijngaard niet snoeien." Dus dat wat Israël wekelijks in dagen deed, moesten ze dus ook op jaarniveau doen. Elke zevende dag was een sabbatdag, en elk zevende jaar – vanaf het moment dat het land hun ten erfdeel gegeven was – was het zevende jaar een sabbatsjaar. Uw akker zult u niet bezaaien, uw wijngaard niet snoeien. Wat vanzelf opkomt van uw oogst, dat zult u niet inoogsten. En de druiven van die ongesnoeide wijnstok zult u niet inzamelen. Het zal een jaar van rust zijn voor het land.⟨/p>
⟨p>Voorts gaan we verder: "Voorts zult gij u zeven jaarsabbatten tellen, zeven maal zeven jaren." Zoals Israël dus ook – ik had het net over Pinksteren – na het Pesach zeven weken telde, een week van weken: zeven maal zeven. En dan kreeg je de vijftigste dag, Pinksteren. Nou, hier is het op jaarniveau getild: "Voorts zult gij zeven jaarsabbatten tellen, zeven maal zeven jaren." Zodat de dagen van de zeven jaarsabbatten... Hou hem even vast een paar weken. Leuke woordspeling in dit verband: hou hem nog een paar weken vast, want als we straks in Daniël 9 zijn over die weken van Daniël, dat refereert direct hieraan. Daar gaan we het dan nog uitgebreid over hebben. Dat duurt nog een tijdje, want zover zijn we nog niet, maar hou hem alvast in gedachten. Voor een Hebreeër is dit een bekende gedachte: een zevental jaren. Zes jaar wordt het land bewerkt, het zevende jaar is er rust. "Voorts zult gij zeven jaarsabbatten tellen, zeven maal zeven jaren, zodat de dagen van de zeven jaarsabbatten negenenveertig jaren zijn." Ook daarvoor hoef je niet echt een rekenwonder te zijn om dat te begrijpen.⟨/p>
⟨p>En dan? Nou, dan zult gij bazuingeschal, de shofar, doen rondgaan in de zevende maand, op de tiende van de maand. Dat is een paar dagen geleden trouwens op de Hebreeuwse kalender; toen was het Yom Kippur, de tiende van de zevende maand. De hoogtijdag waarschijnlijk wel bij uitstek op de Hebreeuwse kalender. Tot op de dag van vandaag ook op de Joodse kalender. Op die tiende van die zevende maand, op de Verzoendag, Yom Kippur, zult gij de bazuin doen rondgaan door uw ganse land. Gij zult het vijftigste jaar heiligen. Dus na die negenenveertig jaar krijg je het vijftigste jaar. "Gij zult het vijftigste jaar heiligen" – heiligen betekent apart zetten, een heel apart bijzonder jaar – "en vrijheid in het land afkondigen." Het jubeljaar. Zo wordt het ook al in dit vers genoemd: het is het jubeljaar. Dat is het jaar van vrijheid in alle opzichten. Daarom was het zo prachtig natuurlijk dat in het jubeljaar der jubeljaren, in het jaar 2500 (50 x 50), uitgerekend in dat jaar God Zijn volk met hoge hand en met sterke arm heeft uitgeleid. Bevrijd uit het diensthuis, het slavenhuis van Egypte. Zo bijzonder! "Gij zult het vijftigste jaar heiligen en vrijheid in het land afkondigen voor al zijn bewoners." Alle slaven werden ook vanaf dat moment weer vrij. "Voor al zijn bewoners, een jubeljaar zal het voor u zijn. En dan zal ieder van u tot zijn bezitting en tot zijn geslacht terugkeren."⟨/p>
⟨p>Ik ga nu niet in op al die bijzonderheden, want dat is een schitterend verhaal, maar het aparte is dus dat als je iets had gekocht van een ander – een landerij, noem maar wat – dat kon. Maar in het vijftigste jaar ging het mooi weer terug naar de oorspronkelijke familie. Het ging gewoon weer terug. En je kunt je wel voorstellen dat dat economisch een enorme impact heeft. Want dat betekent dus dat een stuk land, naarmate het jubeljaar nadert, steeds geringer in waarde is, want je hebt er nog maar heel kort wat aan. Daar wordt trouwens ook op ingegaan in datzelfde Leviticus 25. Maar het gaat me nu niet zozeer om wat er gebeurt op zo'n jubeljaar en wat de economische betekenis daarvan is; dat is een verhaal apart. Het gaat nu puur om het chronologische gegeven: een jubeljaar is het vijftigste jaar. Dan zal ieder weer tot zijn bezitting en tot zijn geslacht terugkeren. Nou, weer terug bij af dus; alles wat je had ging weer terug naar de oorspronkelijke bewoner. "Een jubeljaar zal dit vijftigste jaar zijn voor u. En dan zult gij niet zaaien." Ook dan niet dus. Dus in het negenenveertigste jaar, dat was een sabbatsjaar, maar het vijftigste jaar ook niet. "Dan zult gij niet zaaien en wat dan vanzelf opkomt zult gij niet oogsten. En dan zult gij de ongesnoeide wijnstok niet aflezen." Dan kreeg je dus eigenlijk twee jaar achter elkaar, hè?⟨/p>
⟨p>Ja, nou, en dan lees ik even verder en dan sla ik een heel aantal verzen over, en dan komen we in vers 19: "En het land zal zijn vrucht geven, zodat gij tot verzadiging eet." De HERE had gezegd: "Het is een land overvloeiende van melk en honing en jullie krijgen meer dan genoeg." God is een God van overvloed, dat had Hij op voorhand beloofd. En nou, dat is leuk hè, want die vraag komt dan op: "Wanneer gij dan zegt: Wat zullen wij in het zevende jaar dan eten? Zie, we mogen niet zaaien, noch onze oogst inhalen." Logische vraag, nietwaar? "Dan zal ik Mijn zegen in het zesde jaar over u gebieden, dat het u een opbrengst geve voor drie jaren." Dus de HERE... Dat was trouwens op de vrijdag, de dag voorafgaand aan de sabbat, met het manna ook al het geval. En dan gaf de HERE ook gewoon meer dan genoeg. Ja, daar zou je een hele mooie overdenking over kunnen houden, maar dat doe ik nu niet. "Dan zal ik Mijn zegen in het zesde jaar over u gebieden en dat het u een opbrengst geeft voor drie jaren. In het achtste jaar zult gij weer zaaien." Dat is dan weer het jaar van een nieuwe cyclus. "Maar dan van de vorige oogst eten tot in het negende jaar." Dus met andere woorden: voor drie jaar dus. Dus in het 48ste jaar heeft men nog de oogst binnengehaald. Maar in het 49ste jaar niet, want dat is een sabbatsjaar. In het 50ste jaar weer niet. En het jaar daarop, in de loop van het jaar, moet men nog steeds dus eten van dat 48ste jaar, zeg maar. Precies, dat is wat de HERE belooft: maak je daar geen zorgen over. Maar dan wordt er een beroep gedaan op je geloof.⟨/p>
⟨p>Ja, dat was net zoiets als toen God had gezegd: "Ik ga jullie het land geven en elke voetstap die jullie op het land zetten, is van jullie." Gewoon punt. Maar ja, toen kwamen er een paar verspieders en zeiden: "O, wat zijn dat voor grote mensen!" Dat waren reuzen. Waarom? Dat is nog een verhaal apart. Maar dat was onmogelijk om het in bezit te nemen. Er waren maar twee mensen die zeiden: "Ja, dat mag allemaal waar wezen..."⟨/p>
⟨p>Zij hadden ook niet hun ogen in hun zak zitten; ze hadden dat ook wel gezien, dat het eigenlijk onneembaar was. Maar God had gezegd: "Ik geef het je." Punt. Dus wat is het probleem? Nou, het probleem is dat je God moet geloven op Zijn woord. Maar dat is een risico. Israël deed dat dus niet en die heeft daarom nog een keertje achtendertig jaar in de woestijn kunnen ronddolen. En toen kwamen ze erachter. Uiteindelijk hebben ze het land wel degelijk gekregen. Maar ik bedoelde eigenlijk dit ermee te zeggen: geloof God nou maar gewoon op Zijn woord, het komt allemaal goed. Zo simpel is het. Nou, daar moeten we maar even mee afronden.⟨/p>
⟨p>Ik wil dit even laten zien om het grafisch aanschouwelijk te maken. Zes jaar lang bebouwde men het land. Het zevende jaar was rust, staken. Sabbat betekent eigenlijk 'staken', ophouden; rust voor het land. Na dat sabbatjaar krijg je weer een nieuwe cyclus: weer zes jaar bebouwen en dan weer het zevende jaar. Dat is dus inmiddels veertien jaar. Het veertiende jaar was weer rust. Enzovoorts: het 21ste jaar, het 28ste jaar... Het is net een spelletje 'hop', hè? Na zeven moest je toch 'hop' zeggen? Of kent u dat spelletje niet? Vroeger deden wij het in Aalsmeer wel tenminste; ik weet niet of het in Rotterdam is doorgedrongen. Eén, twee, drie, vier, vijf, zes, hop, acht, negen, tien, enzovoorts. En waarom nou bij zeven? Degene die dat spelletje bedacht heeft, dat moet een Bijbelkenner geweest zijn. Maar goed, geintje.⟨/p>
⟨p>Vijfendertig jaar en dan weer zes jaar bebouwen. En dan weer het zevende jaar. Het zevende sabbatsjaar, dat is dus het 49ste jaar. Dan wordt er een jaar aan toegevoegd: het 50ste jaar. Dat is het jubeljaar. En daarna begint de cyclus gewoon weer opnieuw: weer zes jaar bebouwen, het zevende jaar rust, enzovoorts, enzovoorts.⟨/p>
⟨p>Samenvattend wat we tot dusver gezien hebben: vanaf de geboorte van Izaak tot aan de uittocht uit Egypte was 2500 jaar. Veertig jaar woestijnreis, tien jaar verdeling van het land; dat was dus in het jaar 2550, oftewel het 51ste jubeljaar. Maar het 450ste jaar waarin het land verdeeld werd, was 2550 Anno Hominis. Dat was dus een jubeljaar. Vanaf dat moment begon de sabbatsjarentelling.⟨/p>
⟨p>Dat loopt — en dat vind ik het fraaie — volkomen gesynchroniseerd met de jaren vanaf Adam. Ik weet dus dat vanaf dit moment de wetgeving van de jubeljaren wordt gegeven, maar het sluit direct aan bij de telling van jaren tot dusver. Het was in dit jaar, in het jaar 2515, dat het land verdeeld was. Daarna had men het land en ging men het land bebouwen. Vanaf dat moment begon dus ook de sabbatsjarentelling, volmaakt synchroon. Voordat we daar nu over verder gaan, stel ik voor dat we eerst even een kopje koffie gaan drinken. Want daar is het dan ook wel weer een keertje tijd voor natuurlijk. Goed, vrienden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3193" title="Speel af vanaf 53:13">▶ 53:13⟨/button> ⟨span>Vervolg Na de Pauze: de 480 Jaren tot aan de Tempelbouw⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij zetten onze studie weer voort. We waren in het jaar 2550 uitgekomen, u weet wel, dat prachtige jaar waarin het land verdeeld werd. De sabbatsjarentelling ging vanaf dat moment in werking, en dat loopt exact synchroon met de telling van Jubeljaren vanaf Adam.⟨/p>
⟨p>Ik ga weer even terug naar Handelingen 13; ik vind dat namelijk een heel mooi uitgangspunt. Het is de apostel Paulus die daar een betoog houdt en een terugblik geeft op Israëls geschiedenis. Hij gaat daar met grote stappen doorheen en vermeldt in het voorbijgaan dat de periode van de vaderen tot aan de verdeling van het land omstreeks 450 jaar was. Daar krijg je ineens enorm veel informatie mee. Omstreeks 450 jaren.⟨/p>
⟨p>Tot zover zijn we dus gekomen: dat was het jaar 2550. Daarna gaf Hij hun richters tot op de profeet Samuel. Ik kom daar straks wellicht nog op terug. Na Samuel kreeg je de koningen: om te beginnen Saul, daarna David en tenslotte Salomo. En daar komen we nu uit. Waarom zeg ik dat? Ik neem u mee naar 1 Koningen 6. Dat scheelt ons ook weer zo enorm veel rekenwerk. Dit is echt een kroonjuweel in de Bijbelse chronologie, zo wil ik het noemen.⟨/p>
⟨p>Het is namelijk een ondoenlijke zaak, dat meen ik echt, om die Richterenperiode vast te stellen aan de hand van optellen. Het is gedaan, maar daar kom je niet uit. Degenen die het gedaan hebben, die al die Richterenperioden bij elkaar optellen, komen uiteindelijk op een resultaat dat 114 jaar te veel is. Hoe komt dat? Omdat die Richterenperioden niet achtereenvolgend zijn, of in ieder geval niet per definitie, maar ook voor een deel synchroon lopen; ze zijn gelijktijdig. Als de ene richter richtte, richtte in een ander deel van het land ook een andere richter. Het is dus helemaal niet aaneensluitend, zodat het helemaal geen zin heeft om dat op die manier bij elkaar op te tellen. Dat is gewoon een oneigenlijke optelsom.⟨/p>
⟨p>Maar wat dacht u wat? Dat hoeft ook helemaal niet. Want God geeft ons de informatie in die chronologische ketting die er is vanaf Adam tot Christus. In werkelijkheid nog verder, maar goed, even die 4000 jaar. In die chronologische ketting missen we geen enkel schakeltje. Kijk, dat is ook goddelijk werk. Geen enkel schakeltje. Dat wil zeggen: zonder dat we onze toevlucht moeten nemen tot buitenbijbelse bronnen. Ik geef toe, mijn conclusie tot nu toe is misschien wat voorbarig, want zover zijn we nog niet, maar tot dusver hebben we het in elk geval kunnen bevestigen. We zijn inmiddels al een heel eind heen. We zijn al bij het jaar 2550 en de Bijbel levert gewoon stap voor stap deze informatie. Gewoon schakeltje voor schakeltje, soms in grote happen van tijd.⟨/p>
⟨p>Zo'n hap van tijd hebben we nu hier ook weer, in 1 Koningen 6 vers 1. Daar staat namelijk: "In het vierhonderdtachtigste jaar na de uittocht der Israëlieten uit het land Egypte." We hadden al vastgesteld dat die uittocht in het jaar 2500 was. In het vierhonderdtachtigste jaar daarna, dat het vierde jaar van Salomo's regering over Israël was, in de maand Ziw (dat is de tweede maand), bouwde hij het huis voor de HERE.⟨/p>
⟨p>Daar is al een heleboel aan voorafgegaan, want zijn vader David wilde dat al doen. Die had ook wel een heleboel klaargelegd, maar David mocht dat niet doen; die had bloed aan zijn handen. De zoon van David zou dat doen. Dat klinkt dubbelzinnig en ik bedoel het eigenlijk ook dubbelzinnig. Dat was dus in het vierhonderdtachtigste jaar.⟨/p>
⟨p>Weer even de tabel erbij, de tijdtafel voor degenen die dat graag voor zich willen zien. We waren in het jaar 2500, het jaar van de uittocht uit Egypte. We gaan 480 jaar verder en dan komen we uit in het jaar 2980. Dat was de start van de bouw van de tempel. Het was het vierde regeringsjaar van Salomo, maar in elk geval begon toen de bouw van de tempel. Waar of niet?⟨/p>
⟨p>Oké, we lezen even verder in 1 Koningen 6. Aan het eind van het hoofdstuk staat er: "In het vierde jaar werd het huis des HEREN gegrondvest." Toen begon het dus, maar dat hadden we al gezien. Het was in de maand Ziw. "En in het elfde jaar, in de maand Bul (dat is de achtste maand), was het huis in al zijn onderdelen en geheel volgens bestek voltooid." Hij, Salomo, bouwde het dus in zeven jaren.⟨/p>
⟨p>Dit was het laatste vers van 1 Koningen 6 en dan gaan we verder in 1 Koningen 7: "Maar over zijn eigen huis bouwde Salomo dertien jaar; toen had hij zijn gehele huis voltooid." Sommige mensen hebben gezegd: "Kijk, over zijn eigen huis deed hij veel langer, blijkbaar heeft hij dat veel belangrijker gevonden." Maar dat is een voorbarige conclusie. God zegt niets kwalijks over deze dingen. Het kan ook zijn dat er gedurende die zeven jaar veel intensiever gebouwd is dan in die resterende dertien jaren. Je kunt daar geen moreel oordeel aan koppelen. Doet God ook niet, dus waarom zouden wij dat dan wel doen? Hier wordt gewoon gezegd hoe het was: zeven jaar en vervolgens dertien jaar over het hele complex. Het was allebei in Jeruzalem; het was eigenlijk één groot gebouwencomplex van het koninklijk huis van de dynastie van David en Salomo, inclusief de tempel.⟨/p>
⟨p>Je leest in 2 Kronieken 8 – maar dat rekensommetje had u dus zelf ook kunnen maken: "Na afloop van de twintig jaren waarin Salomo het huis des HEREN en zijn eigen huis had gebouwd..." Toen versterkte Salomo vervolgens ook nog de steden, en dan gaat het verhaal verder, maar dat doet nu even niet ter zake. Trouwens, deze twintig jaren worden dan ook nog vermeld in 1 Koningen 9 voor degenen die het mocht ontgaan. Maar goed, dan had u het zelf dus allemaal kunnen uitrekenen. Het was twintig jaar. Wat dacht u wat?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3707" title="Speel af vanaf 01:01:47">▶ 01:01:47⟨/button> ⟨span>De Voltooiing van het Tempelcomplex in het Jaar 3000⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Waar zijn we dan uitgekomen? Wanneer was de tempel, plus het hele complex daaromheen en het koninklijk huis, gereed? Dat was dus twintig jaar na die vierhonderdtachtig jaar. Oftewel... hebben jullie een calculator bij u? Ja, ik zie René al zo calculeren. Nee, ik kan het uit mijn hoofd. Dat is... ja, ik ben er altijd al goed in geweest. Dan kom je uit in het jaar 3000. Dan zijn we weer vijfhonderd jaar verder. Precies. Oftewel, als het jaar 2000 het jaar was dat Abraham geboren werd, dan is dit precies duizend jaar na de geboorte van Abraham. Vijfhonderd jaar na de geboorte van Abraham vond de uittocht plaats, en nog weer vijfhonderd jaar later was de tempel plus, zo noem ik het dan eventjes, het hele complex van gebouwen daar in Jeruzalem compleet voltooid. En dat was dus in het jaar 3000. Als het jaar 2000 het veertigste jubeljaar was en het jaar 2500 het vijftigste jubeljaar, dan is dit dus het zestigste jubeljaar.⟨/p>
⟨p>We zijn trouwens hier halverwege de werkweek, als u begrijpt wat ik bedoel. De hele geschiedenis van zesduizend jaren – daarna krijg je een heel aparte dag, de sabbatdag, de duizend jaren. In die menselijke week, of de week van millennia, bedoel ik de zes werkdagen. Van die zes millennia zijn we hier op de helft, op het jaar nauwkeurig. Goed, dat soort conclusies geef ik nu alvast even als aanzet. Maar als u dit te ver vindt gaan en zegt dat het geen enkel probleem is, dan parkeren we dat nog even. We komen daar vanzelf in de loop van het seizoen wel achter. Het is genoeg om nu vastgesteld te hebben dat de tempel plus gereed was in het jaar 3000.⟨/p>
⟨p>Dan lees je: "Toen Salomo het huis des Heren en het huis van de koning voltooid had..." En alles wat Salomo in de zin gekomen was. Blijkbaar zijn er ook aan dat huis weer verfraaiingen bijgekomen, want het staat er zo bij: toen Salomo het huis des Heren en het huis van de koning voltooid had, en alles wat Salomo in de zin gekomen was daaromtrent, alles wat Salomo in de zin gekomen was in het huis des Heren en in zijn eigen huis te maken voorspoedig tot stand gebracht had, zo trad Salomo op. Vergis u niet, dat was een wereldrijk. We hebben het Babylonische Rijk en het Griekse Rijk, maar in die dagen – de historici rekenen daar helemaal niet mee – had je echt een Israëlitisch wereldrijk. Salomo regeerde van de rivier tot de rivier, van de Nijl tot aan de Eufraat. Maar ik moet erbij zeggen: hij heeft de volkeren niet onderworpen, dat heeft zijn vader gedaan. Maar hij regeerde in vrede. Gedurende zijn hele regeerperiode is het vrede geweest. Deze zoon van David was een vredevorst. Hij heerste in vrede en zijn naam duidt het ook aan, want zijn naam betekent Shalom: Salomo, Shlomo.⟨/p>
⟨p>Waar ons woord 'slomen' nog weer vandaan komt trouwens, wist u dat? Ja, sloom betekent eigenlijk: iemand die sloom is, dat is iemand die vredig is, die vindt het allemaal wel goed. "Nee", zeggen we dan, "dat is sloom." Eigenlijk is het zo verkeerd nog niet om sloom te wezen. Shalom betekent dat je gewoon vrede hebt. Je hoeft niet zo nodig, je hebt vrede. Ja, zo kijk je toch weer eens anders tegen zulke begrippen aan. Maar Shlomo had in voorspoed, met succes – want dat is gewoon wat het betekent – alles tot stand gebracht. En toen, en dat is heel belangrijk, verscheen de Heer Yahweh aan Salomo des nachts. Eigenlijk moet ik zeggen: weerom, want Salomo had al eerder in de nacht een verschijning van de Heer gehad en toen had Hij gevraagd wat hij wilde. Hij vroeg toen niet om rijkdom, hij vroeg ook niet om macht, hij vroeg om wijsheid. Dat kreeg hij ook van God in hoge mate, spreekwoordelijk, zodat alle volkeren van de aarde onder de indruk waren. Zulke terminologie wordt daarvoor gebezigd.⟨/p>
⟨p>Dat wordt dan 'Oosterse overdrijving' genoemd. Ja, ammehoela, denk ik dan. Zo staat het er: alle volken der aarde waren onder de indruk van Salomo’s macht en vooral zijn wijsheid. Ze kwamen van heinde en verre, zoals de koningin van Scheba. Van alle uithoeken van de aarde kwamen ze naar Salomo, ook voor de bouwwerken die hij tot stand heeft gebracht. Dat is kolossaal geweldig geweest. De Bijbel maakt er ook melding van wat daar aan grondstoffen, aan goud en zilver en ook ivoor gebruikt is. Dat is fabelachtig. Wij denken allemaal: ach, in die oude tijd hadden ze dat allemaal niet. Nee, dat is de arrogantie van de mens vandaag. Wij denken dat we het nu weten en zeggen: "Ja, wij zijn vandaag veel verder." Dan zeg ik: ja, dat klopt, van huis... en dan in ieder geval van dit huis dan. Dat is gewoon arrogantie.⟨/p>
⟨p>Er is niemand geweest die zo wijs was als Salomo. Wat wij misschien hebben, dat is technische kennis, maar hij had echt kennis door inzicht, doorzicht en ook uitzicht, want dat is allemaal wat wijsheid is. Gewoon werkelijk weten waar het op aankomt. Hij wist ook waar dat begon. Dat is ook een uitspraak van Salomo die hij meerdere malen herhaalt. Waar begint wijsheid? Elke wijsheid begint – en daar eindigt het niet mee, daar begint het mee – met de vreze van Yahweh. Om je te onderwerpen aan Hem, je te onderschikken aan Hem en te rade te gaan bij Hem. Ontzag voor Hem. Welnu, zo iemand was Salomo.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4130" title="Speel af vanaf 01:08:50">▶ 01:08:50⟨/button> ⟨span>De Verschijning aan Salomo en Vooruitblik⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De Heer spreekt dan tot hem. En daar gaan we het de volgende keer over hebben, want dit is buitengewoon belangrijk. Wat Hij nu zegt – ja, dit is eigenlijk een beetje een teaser voor de volgende keer, want daar gaan we het nu dus niet over hebben. Want wat gaat de Heer nu zeggen? In de navolgende woorden – dat wil ik u alvast wel verklappen – die zijn weer bepalend voor opnieuw vijfhonderd jaar. Oftewel voor zeventig jaar sabbat of zeventig jaarweken. Weer vijfhonderd jaar, eindigend bij de terugkeer uit de ballingschap.⟨/p>
⟨p>Ik geef toe, dit is allemaal misschien een beetje abracadabra, dat maakt me niet uit. Maar wat de Heer nu zegt in deze nacht tegen Salomo is zo belangrijk; het is zelfs lotsbepalend voor de hele dynastie die nu gaat volgen. Trouwens, vanaf Salomo splijt het rijk in het zuidelijke deel en het noordelijke deel, oftewel de twee stammen en de tien stammen. Dat begon allemaal bij Salomo. Wat Salomo deed, was eigenlijk bepalend voor de dynastie die volgde: de twintig koningen die nu zouden volgen in de navolgende 430 jaren.⟨/p>
⟨p>Daar ga ik nu niet op in, maar ik wil al wel zeggen dat hier dus in dit jaar – in het jaar 3000 vanaf Adam gerekend – weer een periode van vijfhonderd jaar is afgesloten vanaf de uittocht uit Egypte. En wat er vervolgens gebeurt, is dat hier weer een beslissende mijlpaal geplaatst wordt voor de navolgende vijfhonderd jaar. Echt, het is zo bijzonder. De volgende keer laat ik ook zien hoe die vijfhonderd jaar zelfs symmetrisch zijn, een spiegelbeeld van een eerdere vijfhonderd jaar. Ook dat is een teaser, want dat ga ik nu ook niet uitleggen.⟨/p>
⟨p>Maar ik wil alleen... Ik spreek terwijl – ik weet het, soms struikel ik over mijn woorden. Maar ik zeg dit ook omdat ik echt – dat meen ik – iedere keer als ik deze dingen uitspreek, hoewel ik het al weet, me er weer over verbaas. Hoe is het mogelijk? Hoe is het mogelijk? Ja, natuurlijk. Hoe is het mogelijk? God heeft al gesproken. Ik vind het bijna 'gek' dat je dat watermerk gewoon in alles van Zijn Woord weer terugvindt. Nee, dat is dus eigenlijk logisch; dat volgt daaruit. Het is van Hem en dus staat Zijn handtekening daaronder. Je ziet gewoon Zijn werk. Ja, dat is goddelijk werk. En dat bedoel ik met: hoe is het mogelijk. Dat is ongelooflijk. Ja.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4315" title="Speel af vanaf 01:11:55">▶ 01:11:55⟨/button> ⟨span>Inzoomen op de Richterenperiode en de Levens van Mozes en David⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik wil u nog wat vertellen, nog even terugblikken op die Richterenperiode. Want we hebben nu wel heel snel die periode besproken en vastgesteld dat vanaf de start, vanaf de uittocht tot aan de start van de bouw van de tempel, dat 480 jaar was. Over het geheel was twintig jaar gedaan, dus dan kom je uit in het jaar 3000. Maar laten we nog eens even daar wat meer op inzoomen. Nu we door die hele periode heen gegaan zijn, laten we de loep er eens op leggen.⟨/p>
⟨p>In het vierde jaar van Salomo, dat was dus in het jaar 2980, wat betekent dat hij begon in het jaar 2977. Je moet inclusief rekenen: 2977, 2978, 2979, 2980; dat is het vierde jaar. Salomo besteeg de troon dus in het jaar 2977, en dat was ook het jaar dat zijn vader stierf. Van David lezen we dat hij trouwens ook veertig jaar regeerde. Dat wordt zelfs onderverdeeld in zeven jaar en drieëndertig jaar: eerst zeven jaar in Hebron en daarna drieëndertig jaar in Jeruzalem. In totaal dus weer veertig jaar. Het is wonderlijk trouwens hoe vaak we die veertig jaren tegenkomen. Dat is echt heel bijzonder; iedere keer struikel je er gewoon over.⟨/p>
⟨p>We hadden het vanavond over de veertig jaren in de woestijn, maar je zou het eens aan Mozes moeten vragen: "Weet jij daar meer van?" Ja, daar weet hij toevallig wel wat van. Want hoe was het ook alweer? Mozes was veertig jaar toen hij geroepen werd in de woestijn bij die brandende braamstruik... zeg ik dat nu goed? Nee sorry, wacht even, heel goed dat dit gecorrigeerd wordt: hij was veertig toen hij vluchtte. Dat was naar aanleiding van die Hebreeuwse slaaf voor wie hij was opgekomen in Egypte; die had hij doodgeslagen. Toen is hij weggegaan en heeft hij veertig jaar in het land Midian doorgebracht. Hij heeft daar een vrouw getroffen, de schone Zippora. Enfin, veertig jaar in de woestijn. Hij was dus veertig jaar toen hij vluchtte en hij is veertig jaar schaapherder in de woestijn geweest. Daar heeft hij een mooie opleiding gekregen: eerst veertig jaren aan het koningshof, onderwezen in de wijsheid van de Egyptenaren, en vervolgens veertig jaar in de woestijn. Dan wordt hij geroepen en dan is hij dus tachtig jaar oud.⟨/p>
⟨p>Vervolgens, wat doet hij? Hij mag het volk uitleiden. Hij was daar helemaal toe klaargemaakt en opgeleid, en hij gaat weer terug naar het hof van de farao. U weet hoe het gegaan is. Het volk is uitgeleid in het jaar 2500 en vervolgens zijn ze veertig jaar door de woestijn getrokken. Maar Mozes mocht het land niet meer in, dus dat heeft hij niet meer meegemaakt. Hij heeft het wel vanuit de verte gezien op de berg Nebo, vanwaar hij het hele land kon aanschouwen. Maar meer dan zien mocht hij niet; wat de reden daarvan is, doet nu niet ter zake. Maar wat ik er eigenlijk mee zeggen wil, is dat zijn leven dus onderverdeeld is in drie keer veertig jaren, in totaal honderdtwintig jaar.⟨/p>
⟨p>Die veertig jaren kom je dus weer zo vaak tegen. David regeerde veertig jaren en dat kun je dus allemaal terugrekenen. Als David stierf in het jaar 2977 en hij regeerde veertig jaar, dan kom je precies uit: hij besteeg de troon dus in het jaar 2937. Ik had ook nog het geboortejaar van David erbij kunnen vermelden. U weet hoe oud hij geworden is? Hij is zeventig jaar geworden. Dus hij is geboren in... ik zit het nu ter plekke even uit te rekenen, maar dan moet hij dus in 2907 geboren zijn. Dat kan niet missen. David werd dus koning in het jaar 2937, het jaar dat Saul overleed – of ja, overleed, hij pleegde zelfmoord in dat jaar, 2937. Saul regeerde ook veertig jaren. Dat staat er, en dat zegt Paulus trouwens ook in Handelingen 13 vers 21. Zo levert Paulus ons tussen de bedrijven door nogal wat chronologische informatie. Niet dat dit nu zo strikt noodzakelijk is om die grote chronologie vast te houden, want die 3000 hadden we toch al vastgesteld, maar het is om een beetje een beeld te krijgen van hoe dat gegaan is.⟨/p>
⟨p>Saul regeerde veertig jaren. Dat betekent dat die hele Richterenperiode begon in het jaar 2550. Daarna begon de sabbatsjarentelling en die heeft geduurd tot en met Samuël. Het is even een andere vraag of je Samuël bij de richters moet rekenen of dat hij de profeet was, maar van Samuël weten we trouwens dat hij twintig jaar profeet is geweest. Dit zeg ik uit de losse pols; ik meen tenminste dat dit zo staat. Tot en met Samuël is in ieder geval in het jaar 2897, en dat betekent dat je de periode van de Richteren gewoon kunt uitrekenen: dat heeft 347 jaar geduurd. Dat is nog een hele tijdspanne en over die periode weten we natuurlijk heel wat. Zoals gezegd is daar een heel speciaal boek aan gewijd: de Richteren. Ze worden daar opeenvolgend genoemd, maar dat wil niet zeggen dat ze allemaal opeenvolgend geregeerd hebben. Dat bedoelde ik net alvast te zeggen, maar het mooie is dat we dat ook helemaal niet nodig hebben.⟨/p>
⟨p>Het is een duistere periode geweest. Er zijn wat oplevingen geweest natuurlijk, maar iedere keer was het zo dat het volk door vreemde heerschappij onderdrukt werd. Dan lees je dat als de nood hoog werd, ze riepen tot de Heer en de Heer hun een richter gaf. Of dat nu Ehud is geweest of Gideon... welke kent u er allemaal nog meer? De bekendste is natuurlijk Simson, dat kan niet missen. En vergeet de vrouwen niet; goed dat je haar memoreert: Debora. De mannen ontbraken, echte kerels zeg maar. In diezelfde periode is er nog een ander boekje ontstaan en dat is het boekje Ruth. Nee, niet Esther, dat is nog een stuk later, maar het boekje Ruth. Daarvan lees je meteen in het eerste vers: "In de dagen dat de richters richtten, gebeurde het dat er een hongersnood in het land was." Zo begint het boekje en daarmee wordt het dus meteen in deze tijdspanne geplaatst. Dat gebeurde in die periode trouwens heel vaak; het is een arme, armzalige periode geweest.⟨/p>
⟨p>Het refrein in het boek Richteren is – help me eens –: "Ieder deed wat recht was in eigen ogen." Dat was eigenlijk iedere keer het refrein. Ga maar na hoe vergeetachtig een mens is. Ik zeg het nu expres even zo, want ik zou natuurlijk kunnen zeggen dat het afstandelijk is, maar ga maar na hoe vergeetachtig dat volk Israël was. Nee, hoe vergeetachtig de méns is. Hij wordt overladen met bewijzen van Gods goedheid en Zijn wondermacht, en dan is een mens zomaar de draad weer kwijt. Hij is gedesoriënteerd en doet gewoon wat goed is in zijn eigen ogen. En als hij doet wat goed is in zijn eigen ogen, dan verdwaalt hij per definitie; het wordt altijd duisternis.⟨/p>
⟨p>Weet u wat het mooie is? Of ja, mooi, wat heet... de wijsheid van God is niet alleen maar goed in de morele zin, het is ook gewoon verstandig. Als je luistert naar Hem, dan ben je gewoon verstandig. Als je slim bent, als je intelligent bent en je verstand gebruikt, dan luister je naar wat de Heer te zeggen heeft. Want op Zijn woord kun je bouwen. Op het moment dat je op eigen inzicht steunt, dan is dat een rietstaf waar je doorheen gaat. Maar goed, dat boekje Ruth speelt zich dus ook af in deze periode. Dat zal ergens tussen 2600 en 2700 geweest zijn, hooguit misschien ietsje later.⟨/p>
⟨p>Want je leest aan het einde van het boekje Ruth een geslachtsregister. Hoe was het ook alweer? Boaz trouwt met Ruth en die verwekte Obed. En Obed verwekte Ischaï, Jesse, en Ischaï verwekte David, de koning. Dus ja, waar moet je dan ongeveer uitkomen? Hier worden verder geen leeftijden of dergelijke vermeld, maar in die periode moet je dat plaatsen.⟨/p>
⟨p>Kijk, en dat is ook het nut van een Bijbelstudie als deze, van zo'n serie: je leert gewoon het hele Bijbelse verhaal te plaatsen. Je weet: aha, daar bevindt zich dat, tussen die scharnieren. En God heeft ons daar gewoon tijdframes voor gegeven en die zijn zo goddelijk. Daar gaan we ons ook de volgende keren weer mee bezighouden.⟨/p>
⟨p>Maar ik hoop u ook vanavond weer daarvan te hebben overtuigd hoe kostbaar en hoe geweldig 'designed' het Woord van God is. De Schriften, de wonderen van de Schrift ook in de hele tijdsrekening en de wijze waarop er staat geschreven: dat mijn tijden in Uw hand zijn, maar alles wat Hij beschikt, dat doet Hij volmaakt op Zijn tijd. En hiermee eindig ik, dat lijkt me een aardige afsluiting.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5064" title="Speel af vanaf 01:24:24">▶ 01:24:24⟨/button> ⟨span>Afsluiting: Alles Is Volmaakt op Zijn Tijd Geplaatst⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wolter is de vorige keer daarmee begonnen door te lezen uit Prediker 3: alles onder de hemel heeft zijn tijd. En dan staat er in vers 10 van dat hoofdstuk dat Hij alles volmaakt op zijn tijd heeft gemaakt en geplaatst. De hele wijze waarop de Bijbel dat onder de oppervlakte laat zien in die tijdrekening, die jubeljaren en die hele tijdsspannen, dat is werkelijk geweldig. Dat is hoe God Zijn Woord daarmee ook bewijst.⟨/p>
⟨p>Zullen we het daarbij laten voor vandaag? Of is er misschien nog een vraag? Het kan best zijn dat ik iets belangrijks vergeten ben of dat er een belangrijk punt van kritiek was. Spaar me een klein beetje alstublieft. Maar nee, dan is het zo duidelijk. Dan houden we het hierbij en stel ik voor dat we deze avond zullen afsluiten met dankgebed.⟨/p>
⟨p>Machtig God en Vader, we danken U dat U ons zo'n rijk Woord hebt gegeven en dat de Schriften het zo waard zijn om te onderzoeken. Om onder de oppervlakte te zoeken, want dat is wat het werkelijk betekent, en wat we dan allemaal op het spoor komen. Het is werkelijk een goudmijn. Het kost misschien moeite of tijd om daarin te spitten, maar wat levert het op? Wat een rijkdom! We zijn zo schathemelrijk met het kennen van U, de God van alles. De God van heel Zijn schepping. De God van de sterren, de God van de maan, de God van deze aarde, de God van hemel en aarde.⟨/p>
⟨p>U bent ook de God van de tijden, de God van de eionen. U bent de God van de jaren. U bent de God van mijn tijd en van alle wereldtijden. Alles is in Uw hand en wat is het geweldig om U te kennen als de grote Beschikker van alles. We danken U dat we ons vanavond daarmee mochten bezighouden. Dat we weer een half millennium mochten checken en opnieuw erop gewezen werden dat U alles volmaakt timet en plant. We danken U dat we dat zo mochten ontdekken, dat Uw Woord daarin duidelijk is en dat we niet hoeven te steunen op menselijke wijsheid of op eigen inzicht. U laat het zelf zien vanuit Uw Woord. We danken U daarvoor.⟨/p>
⟨p>Heer, laat Uw licht rijkelijk in ons hart en leven stralen en schijnen, en laat dat licht vervolgens ook weer uitstralen vanuit ons leven. Dat we verlichte ogen mogen hebben, stralende ogen die iets zien en iets tonen van Uw geweldige heerlijkheid. We bevelen ons bij U aan. We danken U dat U voor ons zorgt, dat U geeft wat we nodig hebben en dat U nooit een fout maakt. In de naam van Uw Zoon, Redder van deze wereld. Amen.⟨/p>