⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op Paulus in Korinthe⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En op deze laatste dag van de maand maart gaan wij verder met onze studies in het boek Handelingen. In Paulus' voetsporen; we waren inmiddels gearriveerd in Handelingen 18 en daarvan zullen we vanavond het laatste deel gaan bespreken. Ik stel me zo voor dat we dan ongeveer bij vers 28 zullen aankomen; dat lijkt mij toe. In mijn bijbel staat daarboven: 'Paulus naar het oosten', en daarnaast de geschiedenis rondom de persoon van Apollos. Maar laten we eerst nog even terugblikken op de vorige keer; het lijkt me goed om ons daartoe te beperken.⟨/p> ⟨p>We hadden de vorige keer gezien – dat was het begin van deze maand, als ik me niet vergis – dat Paulus vanuit Athene, waar zijn beroemde rede staat beschreven in Handelingen 17, vertrekt naar Korinthe. Om even een indruk te geven via een modern kaartje: hier ligt Athene en Paulus is westwaarts getrokken naar Korinthe. Dit is een havenplaats die aan beide zijden grenst aan de zee. De Aegeïsche Zee ligt aan de ene kant en de Adriatische Zee, als ik me niet vergis, aan de andere kant. Heet dat hier al zo? Ik weet het eigenlijk niet, maar ik denk het wel. Afijn, daar tussen beide zeeën ligt Korinthe.⟨/p> ⟨p>Paulus is daar naartoe gegaan en we hebben ons de vorige keer vooral met zijn verblijf beziggehouden. Hij treft daar Aquila en Priscilla; dat zijn vluchtelingen uit Rome, zoals dat wordt beschreven. Ze waren alle drie Joods, maar ze troffen elkaar met name omdat ze van hetzelfde handwerk waren. Beiden, Aquila en Paulus, waren tentenmakers. Ik denk er dan bij: tussen de bedrijven door, want ze hadden zoveel andere dingen aan hun hoofd. En met die andere dingen bedoel ik de zaken waar het echt om gaat: het Woord. Welnu, zij maakten tenten en Paulus trekt bij Aquila en Priscilla in.⟨/p> ⟨p>Hier ontstaat een levenslange vriendschap en samenwerking. Tot in zijn laatste brieven worden deze beide namen van Aquila en Priscilla door Paulus vermeld. Hij spreekt trouwens altijd over Aquila en Prisca. In het boek Handelingen is het Priscilla, en Prisca is daar eigenlijk een verkorting van. Dat is meer een koosnaam of een troetelnaam; in ieder geval een verkorte weergave daarvan.⟨/p> ⟨p>Dit is de gebruikelijke procedure in het boek Handelingen; je ziet dat fenomeen hoofdstuk in, hoofdstuk uit gedemonstreerd. Paulus gaat altijd eerst naar de synagoge, want zijn missie was om eerst naar het volk te gaan. Niet om het volk alsnog op te roepen tot bekering zodat het Koninkrijk zou aanbreken – want Paulus wist dat dat niet zou gebeuren – maar om iets anders bekend te maken: dat het heil Gods, de boodschap van de redding, naar de natiën gezonden werd. Dat is de overgangsperiode die in het boek Handelingen beschreven wordt. Paulus heeft de missie om in de eerste plaats naar het volk te gaan om dat ook bekend te maken. Niet alleen het evangelie, maar ook de 'move' die God heeft gemaakt in Zijn wegen om nu naar de natiën te gaan.⟨/p> ⟨p>Dat wordt hem nimmer in dank afgenomen. Ook hier in de synagoge wordt Paulus verworpen en dan komt hij – heel symbolisch – naast de synagoge terecht, in het huis van een godvereerder. Dat was iemand uit de natiën, geen Jood, een proseliet, maar dan niet iemand die een Jodengenoot was geworden; een vreemdeling die de God van Israël vereerde. In zijn huis komt hij terecht en vandaaruit gaat Paulus arbeiden.⟨/p> ⟨p>Terwijl hij verworpen wordt door zijn volksgenoten, wordt Paulus van Godswege bemoedigd in een nachtgezicht. Er staat dat hij de verzekering krijgt: 'Heb goede moed, wees niet bevreesd,' – ik zeg het even in mijn eigen woorden – 'want Ik heb veel volk in deze stad.' Dat moest allemaal nog uitgeroepen worden, maar God zegt al op voorhand: 'Ik heb veel volk in deze stad.' We hebben in dat verband ook stilgestaan bij wat Paulus aan de Romeinen schrijft: degenen die Hij tevoren gekend heeft, heeft Hij ook tevoren bestemd; en degenen die Hij bestemt, die roept Hij ook; en die Hij roept, die rechtvaardigt Hij; en die Hij rechtvaardigt, die verheerlijkt Hij. Het is allemaal Zijn werk. Dus op voorhand kan Hij tegen Paulus zeggen: 'Ik heb veel volk in deze stad.' Waarom? Wel, Hij heeft ze tevoren gekend en bestemd, en Hij gaat ze ook roepen. Dat is een gouden keten met schakels die te maken hebben met wat Hij doet. Er komt helemaal geen menselijke inbreng aan te pas; er zit geen menselijk schakeltje tussen.⟨/p> ⟨p>Paulus verblijft daar in Korinthe anderhalf jaar – een jaar en zes maanden, staat er – en is daar actief in het onderwijs. Hij leerde onder hen het Woord van God, zo lezen we in hoofdstuk 18 vers 11. De Joden laten het er trouwens niet bij zitten. De Heer had veel volk in de stad, maar dat roept veel na-ijver op. Zoals Paulus zegt: het heil Gods is naar de natiën gegaan om hen tot na-ijver te wekken. Dat is ook gebeurd. Wij vatten dat vaak positief op, maar in de praktijk van het boek Handelingen zie je dat het vooral negatief is. Het is de kift, de jaloezie dat de boodschap aangaande de Messias Israël als het ware passeert en ondertussen de natiën bereikt.⟨/p> ⟨p>Afijn, ze proberen een juridisch proces aan te spannen via de landvoogd Gallio, die overigens ook een Rijnsburger bleek te zijn, zoals we hadden gezien – maar dat terzijde. De Joden proberen via de landvoogd Gallio Paulus de mond te snoeren, maar dit feest ging niet door. Gallio wilde zich niet inlaten met deze religieuze en intern-Joodse kwestie. Althans, zo vatte hij dat op. Daar waren we zo ongeveer gebleven. We zijn inmiddels gearriveerd bij het achttiende vers van Handelingen 18. Dat is in grove pennenstreken wat we tot dusver hebben gezien, en daar pakken we nu de draad op.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="528" title="Speel af vanaf 08:48">▶ 08:48⟨/button> ⟨span>Paulus' Nazireeërgelofte te Kenchrea⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Handelingen 18, vers 18. En nadat Paulus daar nog verscheidene dagen was gebleven — een aanzienlijk aantal dagen bleef — of dat nu betekent dat nadat de Joden dat proces hebben proberen aan te spannen, wat dus geen succes had, of dat nog boven die anderhalf jaar uitkwam, dat weet ik niet. Of dat er inclusief gerekend is. In ieder geval is Paulus na die gebeurtenis nog een aanzienlijke tijd, een aanzienlijk aantal dagen daar gebleven in Korinthe dus.⟨/p> ⟨p>En nam hij vervolgens afscheid van de broeders aldaar en ging weer verder. En dan lees je in het vervolg van dat achttiende vers: "En hij voer weg naar Syrië, vergezeld door Priscilla en Aquila." Overigens eigenaardig — het kan zijn dat ik er straks op een plaatje nog een keer aan herinner — dat de namen op één of twee uitzonderingen na altijd in deze volgorde genoemd worden. Het is altijd Priscilla en Aquila. Nou, je zou dat vreemd vinden als de man voorop gaat, die als eerste vermeld wordt. Ik zei al: twee keer is er een uitzondering. Handelingen 18 mag je daar niet eens echt mee rekenen, het eerste vers. Eén keer nog in de brieven. Het heeft er alles van weg dat Priscilla vooral degene is die op de voorgrond treedt. Maar als u een andere verklaring daarvoor hebt, dan verneem ik dat graag. Maar dat is in ieder geval de eigenaardigheid die zich voordoet. De namen komen nog wel eens voor, ook in de brieven van Paulus. Maar ook net als in Handelingen wordt meestal vrijwel altijd eerst Priscilla genoemd en dan de man.⟨/p> ⟨p>Afin, hij voer weg naar Syrië, vergezeld door Priscilla en Aquila, nadat hij te Kenchreeën zijn hoofdhaar had laten afknippen. Daar is nogal wat om te doen trouwens, die kwestie van wie die 'hij' hier is. Want zowel in de Nederlandse tekst als ook in de Griekse tekst is niet uit de grammatica op te maken wie met 'hij' hier bedoeld wordt. Is dat Aquila of is dat Paulus? Voor beide is wel wat te zeggen. Ik heb persoonlijk de indruk dat het Paulus is, omdat hij namelijk ook het onderwerp is van de hele zin. Maar waarom men vooral geopteerd heeft voor Aquila, is omdat Paulus zich dan toch wel heel erg zou laten meenemen — of hoe moet ik dat anders zeggen — zich zou hebben gevoegd bij de Joodse gebruiken van Aquila. Nou ja, dan nemen we dat maar voor lief. Maar dat Paulus dat gedaan heeft, kunnen we ons moeilijk voorstellen. Maar ik denk dat dat niet terecht is.⟨/p> ⟨p>Want als we een paar hoofdstukken verder komen in Handelingen 21, dan arriveert Paulus — dat is een heel aantal jaren later inmiddels — in Jeruzalem. En daar lees je namelijk exact hetzelfde, dat ook hij dan een gelofte heeft gedaan, waarschijnlijk iets soortgelijks. En dat er dan ook nog offers gebracht worden en dat hij zelfs de kosten voor een aantal andere mannen nog op zich neemt voor de offers en alles wat daarbij komt kijken. Dus ja, door dit te betrekken op Aquila schiet je inhoudelijk, als je dat vooral laat ingeven door uitlegkundige redenen, niet veel mee op. Want dan verschuift het probleem zich alleen maar.⟨/p> ⟨p>Bovendien, is het een probleem? Paulus maakt er nooit geheim van dat hij zich heeft gevoegd bij gelegenheid en van origine. Hij was een Jood als geen ander. Hoe zegt hij dat? "Een Hebreeër uit de Hebreeën", zegt hij in de Filippenzenbrief. En afkomstig uit de partij van de Farizeeën. Maar ook nadat hij geroepen is, dan is hij de Joden een Jood en de Grieken een Griek. Paulus heeft er nooit enige twijfel over laten bestaan dat hij zich daarin ook voegde bij de gebruiken. Temeer ook daar hij hier nog steeds die missie heeft, primair om het volk bekend te maken. We komen daar wellicht bij de bespreking van Handelingen 19 nog wat uitgebreider op terug; daar komen we vanavond zeker niet meer over te spreken.⟨/p> ⟨p>Maar in ieder geval, ongeacht of dit nou Aquila of Paulus is, hij komt te Kenchreeën en Kenchreeën is gewoon de haven van Korinthe. En daar op die plaats laat hij zijn hoofdhaar afknippen want, staat er, hij stond onder een gelofte. En die gelofte, dat kan niet anders dan op de Nazireeërgelofte slaan, waarvan we lezen in Numeri 6. Het gekke is, we weten daar vanuit de Bijbel gezien niet zo gek veel over. Een Nazireeërgelofte... iemand die dat ook daadwerkelijk gedaan heeft... we komen dat pas weer tegen in het Nieuwe Testament, eigenaardig genoeg. Ja, en u zegt — ik hoor het u denken — maar dat was een heel apart geval. Want dat was eigenlijk... die was namelijk een Nazireeër vanaf zijn geboorte en die heeft niet zelf die gelofte gedaan. Dus dat is een heel apart geval.⟨/p> ⟨p>Het karakteristieke trouwens van de gelofte was dat je inderdaad vanaf het begin tot aan het einde van de duur van de gelofte je hoofdhaar liet groeien en dat je je gedurende die tijd onthoudt van wijn en sterke drank. Dat is wat er in Numeri 6 dan uitgebreid ook beschreven staat. En dat had te maken met een speciale toewijding ook aan God dat je die gelofte doet. Oh, dan staat er 'scheren'? Nou, ik weet het... maar hetzelfde verhaal heb je in 1 Korinthe 11, dan gaat het over de langharige vrouw. En dan wordt er ook over die beide, afknippen en scheren, gesproken. Volgens mij is dat alleen een kwestie van een verschillend instrument. In het ene geval gebruik je een mes, in het andere een schaar.⟨/p> ⟨p>Maar goed, het is hier inderdaad... wacht even, nou ineens zie ik het. Zijn er twee verschillende woorden? Ja, je hebt scheren en kaalscheren. Je kunt haar scheren, dat is nog steeds kort, maar het kaalscheren is op een andere manier. Oké, ja. Oh, dus jij denkt dan niet aan een verschillend instrument zozeer? Nee, ik denk aan een verschillend instrument met een haarslijm. Ja, goh. Het blijkt dus ook in het taalgebruik subtiel te liggen. Ik bedoel, je haar knippen is wat anders dan je haar afknippen. In ieder geval had dit te maken met die gelofte en vandaar dus dat hij dat te Kenchreeën doet.⟨/p> ⟨p>Ik moet trouwens eventjes erbij zeggen — het klinkt heel onvriendelijk wat ik nou ga zeggen, maar zo bedoel ik het niet — laten we de inbreng gedurende de opname een beetje beperkt houden. Want het is erg storend voor degene die het thuis, bij een andere gelegenheid, nog eens een keertje beluistert. Want die hoort wel mij antwoorden en reageren, maar vanuit de kamer nauwelijks wat er gezegd wordt. Heb ik het zo een beetje vriendelijk gezegd? Wolter, wat wou jij zeggen? Dat was nou ook weer niet de bedoeling. Maar laten we het een beetje beperkt houden op de bedoeling. En zij kwamen te Efeze.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1082" title="Speel af vanaf 18:02">▶ 18:02⟨/button> ⟨span>Aankomst te Efeze en de Belofte tot Terugkeer⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En zij, dat zijn uiteraard Priscilla, Aquila en Paulus, kwamen te Efeze aan. Om u even een indruk daarvan te geven: hier ligt Athene. Paulus was vanuit Athene naar Korinthe gegaan en daar bij Kenchreeën – je ziet hier ook de plaatsnaam vermeld – zijn zij vertrokken. Dat is hier aan deze kant; logisch, want ze gingen naar Efeze toe. Aan deze kant van de haven vertrekken zij en gaan ze naar Efeze, dat ongeveer op gelijke hoogte ligt. Daar zou het trouwens niet bij blijven, want ze kwamen te Efeze aan en hen daar achterlatende ging Paulus verder. Priscilla en Aquila liet hij daar in Efeze achter.⟨/p> ⟨p>Ik moet erbij zeggen dat deze Aquila en Priscilla later weer terugkeren naar Rome, waar ze ooit vandaan kwamen. Dat weten we omdat in de Romeinenbrief beide namen weer worden genoemd en dan hebben ze een gemeente aan huis, zoals ze dat trouwens ook in Efeze hebben gehad. Dat weten we dan weer vanuit de brieven. Ze zijn buitengewoon actief geweest en ook heel erg mobiel. Eerst in Rome – trouwens, van Aquila hadden we al gezien dat hij ooit uit Noord-Turkije kwam – en vervolgens heeft hij zich gevestigd in Rome. Ze hebben zo heel wat bewogen en gereisd. We komen ze straks trouwens nog een keertje uitgebreid tegen.⟨/p> ⟨p>Zij kwamen daar aan en hen daar achterlatende ging hijzelf, Paulus, naar de synagoge en hij hield besprekingen met de Joden. Ook hier weer dat woordje wat in de interlineair wordt weergegeven met 'argumenteren'. Hij had dus een zaak; het was niet zomaar wat keuvelen of een pastoraal gesprek. Nee, hij argumenteerde; hij had een boodschap te brengen. Vanuit de Schriften moest dat bewezen worden. Er kwamen vragen, argumenten moesten inderdaad worden aangedragen en tegenargumenten weerlegd. Dat is wat Paulus daar deed. Hij ging naar de synagoge en argumenteerde daar met de Joden. We zullen dat straks trouwens ook nog in verband met Apollos tegenkomen.⟨/p> ⟨p>We gaan even verder. Hun verzoek vanuit de synagoge van Efeze om langer te blijven, willigde hij niet in, want hij had zo zijn motieven. Maar dan lees je in vers 21 dat hij weer afscheid nam, zoals hij eerder afscheid nam in Korinthe. Nu neemt hij weer afscheid in Efeze en hij zeide... Ja, wat zegt hij nu? Dat maakt nogal verschil welke vertaling je leest. Degenen die een Statenvertaling hebben, lezen iets anders dan degenen die een NBG-vertaling hebben. In de NBG-vertaling staat: 'Zo God wil, kom ik bij u terug.' En vervolgens vertrok hij overzee van Efeze. Maar in de Statenvertaling staat er nog een hele zin tussen. Dat heeft trouwens niets met vertalen te maken, maar met de bron: de handschriften waarop beide vertalingen zijn gebaseerd.⟨/p> ⟨p>De Statenvertaling is gebaseerd op de Textus Receptus, maar die is van wat jongere datum. In de tekst staat dat Paulus dan zegt – dit is oud-Nederlands: 'Ik moet ganselijk het toekomende feest te Jeruzalem houden; doch ik zal tot u wederkeren, zo God wil.' Dat laatste is dus identiek, maar de vetgedrukte woorden over het feest ontbreken in de oudste handschriften: in de Sinaiticus, in de Vaticanus en de Alexandrinus. Daar ontbreken deze teksten ten enenmale. Maar ik moet u zeggen, dat is de andere kant van het verhaal: inhoudelijk klopt het verdraaid goed. Sterker nog, zonder deze tekst wordt het navolgende – ik zeg niet onverklaarbaar – maar wel een beetje vreemd.⟨/p> ⟨p>Dus wat mij betreft kan ik daar niet echt een definitieve uitspraak over doen. Sowieso, wie ben ik om dat te doen? Maar voor mezelf heb ik dat eens gelezen en overwogen. Wat Paulus hier zegt is: 'Ik moet naar het eerstvolgende feest in Jeruzalem, en als God het wil, dan kom ik bij jullie terug.' Dat zou een heel goede reden kunnen zijn. Straks in vers 22 kom ik hier nog even op terug, want dit is van belang om dat vers te begrijpen. Om het 22e vers goed te verstaan, geeft deze zin hele goede informatie en wordt daarin ook bevestigd. Het klinkt misschien wat cryptisch, maar houd het even vast.⟨/p> ⟨p>Paulus zegt: 'Ik kom bij u terug.' Dat klopt, want hij zou inderdaad weer terugkomen. In hoofdstuk 19 vers 1 lees je inderdaad: 'En terwijl Apollos te Korinthe was, geschiedde het dat Paulus, na door de bovenlanden gereisd te zijn, te Efeze kwam.' Hij is inderdaad weer teruggekeerd, maar inmiddels had hij alweer een hele reis ondernomen, waarschijnlijk ongeveer een jaar later. Om u een kleine indruk daarvan te geven: er staat vervolgens dat hij overzee vertrok van Efeze. Dat is wel heel erg ver, maar hij maakte deze oversteek. In Efeze wilden ze hem houden, maar Paulus zegt: 'Ik moet verder.' En dan gaat hij vervolgens... Ik ben even op zoek naar een vers waarin hij zegt 'Syrië', maar dat zie ik nu even niet. Nou, dan laat ik het hier even bij: hij vertrok overzee van Efeze.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1545" title="Speel af vanaf 25:45">▶ 25:45⟨/button> ⟨span>Opgaan Naar Jeruzalem en Afdalen Naar Antiochië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En hij kwam te Caesarea. Hij zou hier naartoe gaan, maar hij komt hier, dus in het noorden van Israël, in Caesarea aan. En dan staat er: hij kwam te Caesarea. Als u hier naar het Griekse woord kijkt, dan betekent dat letterlijk 'neerwaarts komende'. Volgens vers 18 was de bestemming Syrië. Ik heb er overheen kunnen lezen: waar is Syrië nou gebleven? In vers 18 staat dat nadat Paulus nog verscheidene dagen was gebleven, hij afscheid nam van de broeders en wegvoer naar Syrië. Dan zou hij dus daar terechtgekomen moeten zijn. Trouwens, als je dat met westerse oren in anno 2016 beluistert, dan denk je: dat is een vreemde beweging, dat je naar Syrië toe gaat. Meestal is de beweging nu immers omgekeerd. Maar goed, dat even terzijde.⟨/p> ⟨p>Hij zou hier dus naartoe gaan; had hij in Korinthe gezegd: "Ik ga naar Syrië." Maar hij komt hier terecht in Caesarea. Dat is eigenaardig en daarover zijn nogal wat speculaties gegaan. Als het er niet staat, dan moet je zelf iets gaan bedenken waarom dat dan geweest zou kunnen zijn. Maar in ieder geval: hij kwam letterlijk 'neerwaarts komende', zoals het Grieks hier zegt. Dat betekent dan of dat het schip of dat Paulus zelf voor een zuidelijker bestemming heeft gekozen, voor een zuidelijker haven. Weersomstandigheden kunnen een rol gespeeld hebben, maar hij ging in ieder geval niet lineair naar Syrië, maar kwam in Caesarea terecht. Dat is dus een neerwaartse beweging, precies zoals het plaatje ook laat zien: niet zo, maar zo.⟨/p> ⟨p>En dan staat er: hij ging aan land. Leuk hè? Maar er staat: hij ging omhoog. Hij ging omhoog! Dit soort opmerkingen in het Nieuwe Testament — en in het Oude Testament trouwens ook — staan er heel dikwijls, terwijl het in de vertaling vaak wordt wegvertaald. Ik ben recentelijk nog in Spanje geweest en toen zaten wij aan de kust, maar we zaten nogal op een berg. Als je dat met de auto doet, dan is het allemaal heel makkelijk, maar we hebben het ook een keer te voet gedaan en dan maakt het echt een enorm verschil of je nu opwaarts gaat of neerwaarts. Wat de reis betreft kunnen wij ons dat in dit vlakke landje eigenlijk helemaal niet voorstellen, dat dit zo'n grote rol speelt. Nee, totdat je gewoon met die omgeving eigen bent en je die goed kent. Dat maakt namelijk voor reizen een gigantisch verschil of je omhoog gaat of dat je weer neerwaarts gaat. Kortom, het is niet alleen eventjes de afstand meten. Hemelsbreed was het de afgelopen week waar wij zaten maar anderhalve kilometer naar de zee, maar het maakt een enorm verschil hoe je dan reist.⟨/p> ⟨p>Welnu, dat soort informatie wordt in de Griekse tekst aangeleverd. Handelingen 18 vers 22 is daar een heel leuk voorbeeld van. Er staat dat hij kwam, maar eigenlijk staat er dat hij 'neerwaarts ging'. Zo staat het er. En waar de NBG-vertaling zegt dat hij aan land ging, daar staat in de grondtekst: hij kwam omhoog, of hij ging omhoog. Herinnert u zich nog dat er in de Statenvertaling stond: "Ik moet naar Jeruzalem gaan"? Die uitdrukking krijgt hier betekenis, áls die zin er inderdaad zo heeft gestaan — ik laat dat helemaal in het midden. Maar als hij omhoog ging, geeft dat wel betekenis. Hij ging niet zomaar aan land, nee, hij ging omhoog. Vervolgens staat er dat hij een groet uitbracht aan de gemeente. Waar? Als je het zo leest, zou je zeggen: in Caesarea. Maar we lezen nergens over een gemeente in Caesarea. Bovendien staat er: hij ging omhoog en groette de gemeente. Dat 'opgaan naar' is natuurlijk een heel bekende uitdrukking in het Oude Testament voor het gaan naar de tempel, het gaan naar Jeruzalem. Dat is fysiek al het geval, topografisch gezien. Je moet omhoog gaan als je Jeruzalem wilt bereiken. Opgaan naar de berg des Heren, naar de stad Jeruzalem.⟨/p> ⟨p>Dan kun je daar nog een reden voor aanvoeren. Je ziet hoeveel 'als' er hierin zit, maar als het waar is dat Paulus onder een gelofte stond en als die tekst over Jeruzalem er inderdaad staat, dan is het ook logisch dat hij naar Jeruzalem ging. Hij moest daar immers in de tempel die gelofte inlossen: betalingen, tempelrituelen, enzovoorts. Dit is trouwens ook de gangbare uitleg en de Griekse tekst geeft dat onmiskenbaar aan. Dat is het prachtige: zo'n interlineair geeft dat perfect aan. Hier staat het woordje ⟨em>ana⟨/em>, opwaarts. Dat geeft aan dat hij inderdaad naar Jeruzalem is gegaan, hoewel Jeruzalem hier niet expliciet vermeld wordt. De wijze waarop het geformuleerd wordt: "hij groette de gemeente", namelijk de gemeente nadat hij was opgegaan — Jeruzalem dus. Daarna ging hij naar Antiochië, maar moet u zien wat hier staat: hij daalde af. Je kunt 'gaan', dat kan horizontaal zijn, dat kan alles zijn, maar de Griekse tekst gebruikt hier, naast het woordje ⟨em>ana⟨/em> (opwaarts), het woordje ⟨em>kata⟨/em>. Dat wil zeggen: hij daalde neerwaarts, een neerwaartse beweging.⟨/p> ⟨p>Hij daalde dus af naar Antiochië, tot in Antiochië. Het zijn drie regels waarin in de Griekse tekst wel degelijk een richting wordt aangegeven: omhoog, omlaag. In de vertaling vind je die informatie jammer genoeg niet meer terug. Hij daalde af naar Antiochië. Dit geeft trouwens nog iets aan, want gesteld dat hij inderdaad van Caesarea direct naar Antiochië ging, dan kan dit niet. Van Caesarea naar Antiochië is namelijk geen afdaling. Maar vanuit Jeruzalem is het wel een afdaling. Zoals het hier gesuggereerd wordt in sommige vertalingen kan het dus niet eens. Staat het ook daar weer? In de Herziene Statenvertaling ook? Ja, daar is meestal geen onderscheid in gemaakt. Maar los van de vraag of het expliciet in de grondtekst staat — want dat is arbitrair — suggereert het woordgebruik in de grondtekst het onmiskenbaar: hij is inderdaad naar Jeruzalem gegaan en vervolgens daalde hij af naar Antiochië. In dit plaatje zie je het ook helemaal correct weergegeven: hij ging op naar Jeruzalem en vervolgens daalde hij af, want dit is de route die je over land maakt, en zo ging hij naar Antiochië.⟨/p> ⟨p>Daarmee was hij weer terug bij af. Iedere keer dat Paulus reizen maakt, doet hij dat vanuit Antiochië. Als er gesproken wordt over zendingsreizen, dan zijn dat reizen vanuit Antiochië. Hier is hij dus weer terug in de stad waar hij ooit begon. En toen hij daar enige tijd geweest was — ik geef toe, in beide gevallen is het niet heel specifiek, maar 'een tijd lang' suggereert toch wat langer — ging hij weer weg. Hij was daar 'doende'. Ik vind dat mooi. Er gaat geen vers voorbij als je zo'n interlineair hebt en de loep op de tekst legt, of je ziet: hé, het staat er net even anders. Ik zeg niet dat het altijd een wereld van verschil maakt, maar het geeft zoveel meer informatie; het werpt zoveel meer licht op de zaak. Paulus was daar niet zomaar een tijdje geweest, nee, hij was daar 'doende'. Hij was daar dus actief. Ik ben in Spanje geweest, maar dan was ik niet 'doende'. Dan ben je gewoon passief. Maar Paulus was niet op vakantie; hij was daar doende bezig gedurende enige tijd. En daarna ging hij weer weg. Dat betekent dus dat hij daar in Antiochië doende is geweest en vervolgens zijn reis weer voortzette.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2250" title="Speel af vanaf 37:30">▶ 37:30⟨/button> ⟨span>De Start van de Derde Reis in Galatië en Frygië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Zijn derde, zoals dat dan heet, zendingsreis. Je kunt vraagtekens bij zo'n woord zetten. Ten eerste is het geen Bijbels woord en hier wordt hij ook niet gezonden. In Handelingen 13 lees je inderdaad nog dat hij vanuit die gemeente ook gezonden wordt, vanuit Antiochië. De Heilige Geest had hem afgezonderd en hij werd vanuit die stad gezonden, maar dat is hier dus niet het geval. Het is in ieder geval wel zijn derde reis vanuit deze stad, die eigenlijk de plaats van Jeruzalem inneemt. Maar we hebben ons al in een veel vroeger stadium beziggehouden met de betekenis van die naam: Antiochië. Dat is ook veelzeggend in het hele relaas van het boek Handelingen.⟨/p> ⟨p>En hij ging daar dus weg. Hij kwam daar uit die stad en doorreisde achtereenvolgens het land van Galatië. Het is de tweede keer dat die streek genoemd wordt in het boek Handelingen. Trouwens, Galatië wordt alleen maar in het boek Handelingen genoemd: hier en nog in Handelingen 16, en voor de rest helemaal niet. Maar Paulus ging naar Galatië en Frygië. Hij doorreisde dat land, en u ziet trouwens ook wat zijn motief was om dat te doen, namelijk om al de discipelen standvastig te maken. Dat wil zeggen, zoals Paulus dat ook zo vaak in zijn brieven zegt: standvastig, onwankelbaar, zodat ze staande blijven, ook in het Woord. Zodat ze daar hun wortels in uitslaan. Dat was dus zijn motief.⟨/p> ⟨p>Dit was de streek die hij doorreisde. Hier kwam hij vandaan, Antiochië, en vervolgens is hij zo gegaan via zijn vaderstad Tarsus – waar hij immers vandaan kwam – en is hij door deze streken gegaan die al jaren eerder waren ontstaan door zijn prediking. Derbe, Lystra, Iconium; dit zijn de streken van Galatië en van Frygië. Ja, precies, en van Frygië hier, ja.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2410" title="Speel af vanaf 40:10">▶ 40:10⟨/button> ⟨span>Introductie van Apollos uit Alexandrië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan lezen we in vers 24: "En een zekere Jood, genaamd Apollos". Dit is feitelijk een soort tussenzin, want wat er vervolgens over deze Apollos wordt beschreven — wie hij was en wat hij deed — dat vindt plaats in Efeze. Maar op dat moment is Paulus niet in Efeze; hij is nog bezig met zijn reis.⟨/p> ⟨p>Paulus gaat vervolgens ook nog verder naar Korinthe. Dus u begrijpt: als Paulus eerst zegt dat hij, als God het wil, weer bij hen terugkomt, dan heeft hij inmiddels enorm veel gereisd. Ik heb het u zojuist laten zien: hij gaat van hier naar de volgende plek en uiteindelijk ook naar Korinthe toe. Wat er nu vanaf vers 24 wordt beschreven, vindt plaats in Efeze.⟨/p> ⟨p>Laten we het eens lezen: "En een zekere Jood, genaamd Apollos..." Die naam Apollos kennen we natuurlijk allemaal, vooral vanuit de NASA. De naam komt uit de Griekse taal, uit de Griekse mythologie. In de mythologie is deze Apollos een zoon van Zeus (in het Latijn is dat Jupiter, de god bij uitstek) en de tweelingbroer van Artemis. Artemis, of Diana in het Latijn, is een godin. En nu vraag ik u: waar stond de tempel van Artemis? In Efeze.⟨/p> ⟨p>Dus Apollos komt naar Efeze en begeeft zich daarmee op het terrein van Artemis. We komen daar later nog over te spreken, want in Handelingen 19 speelt dat nog een grote rol, maar ik wil het nu alvast gezegd hebben. Dat is de connectie tussen deze naam en Efeze.⟨/p> ⟨p>Er staat nog iets vermeldenswaardigs. De naam is afgeleid van een Grieks werkwoord: ⟨em>apollumi⟨/em>. Apollos, maar dat betekent "verloren gaan". Vandaar dat Apollos eigenlijk "verderver" betekent: iemand die het verloren doet gaan. Dit werkwoord komt heel vaak voor. In Johannes 3 vers 16 staat dat ieder die in Hem gelooft niet "verloren gaat"; daar staat het woord ⟨em>apollumi⟨/em>. Daar is de naam Apollos van afgeleid.⟨/p> ⟨p>De vraag dringt zich op hoe een Jood, zeker van zijn statuur, zo'n naam draagt. Hoe komt dat? Daar zou je natuurlijk een roman over kunnen schrijven. Je kunt een heleboel invullen wat waar zou kunnen zijn, maar het blijft speculatief. Je zou kunnen zeggen dat hij, net als Timotheüs, misschien een gelovige moeder had en een ongelovige vader, of omgekeerd. Je kunt van alles bedenken, maar niets bewijzen, want het wordt simpelweg niet gezegd. En waar de Schrift zwijgt, zouden wij dat denk ik ook beter kunnen doen.⟨/p> ⟨p>"Een zekere Jood genaamd Apollos, geboortig", staat er. In het Grieks staat daar een woord waar ons woord "genetica" van is afgeleid; je ziet de stam "gen" er nog in terug. Hij kwam uit Alexandrië. Alexandrië is die grote plaats aan de kust, bij Caïro. Daar kwam hij dus vandaan en nu is hij in Efeze.⟨/p> ⟨p>Deze stad is gebouwd door instigatie van Alexander de Grote en was al een paar eeuwen oud. Het was een geweldig grote stad met een grote Joodse gemeenschap, dus het hoeft niet te verbazen dat daar een Jood vandaan kwam. Alexandrië is om nog een reden bekend: de Septuagint. De Griekse vertaling van het Oude Testament is afkomstig uit Alexandrië. Dat was de plaats waar de wortels van Apollos lagen.⟨/p> ⟨p>Dan lezen we nog iets over hem. Het is een mooie beschrijving van deze Apollos; ik vind het prachtig wat er over hem vermeld wordt. Hoewel sommige dingen wat lastig zijn, want er staat: "een geleerd man". In de interlineaire vertaling staat echter "welsprekend", wat we ook in de Statenvertaling vinden. In het Grieks staat er een woord dat is afgeleid van ⟨em>logos⟨/em>, wat "woord" betekent. Eigenlijk staat er dus zoiets als "een woordig man".⟨/p> ⟨p>Wat betekent dat? Betekent het dat iemand goed uit zijn woorden kan komen, de gedachte van welsprekendheid? Of houdt het in dat wat hij zei veel inhoud had? Dat is een groot verschil. Sommige mensen zeggen niet veel, maar er zit veel gewicht in hun woorden. Anderen kunnen juist heel goed uit hun woorden komen. Als ik me niet vergis, combineerde deze man beide eigenschappen. Hij was een "woordig man". Wij zeggen dat ook wel eens van iemand die geleerd is: die heeft veel letters gegeten. Hoe word je anders geleerd dan door boeken te lezen en woorden tot je te nemen? Kon hij dat vervolgens goed reproduceren door welsprekendheid? Ik laat het even in het midden, maar hij was een man van het Woord. Trouwens, nu ik dat zo zeg, kom ik meteen op het volgende: hij was een man van het Woord, met een hoofdletter in ieder geval. Hij was doorkneed.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2902" title="Speel af vanaf 48:22">▶ 48:22⟨/button> ⟨span>Machtig in de Schriften en Bekend met de Weg Des Heeren⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Er staat dat hij doorkneed was in de Schriften (in de NBG-vertaling). U ziet hier het Griekse woord ⟨em>dunatos⟨/em>, wat eigenlijk 'machtig' betekent. Hij was 'machtig zijnde', of vermogend in de Schriften. Hij kende de Schrift door en door; dat woord 'doorkneed' geeft het in die zin heel goed weer. Hij was machtig in de Schriften. Deze eigenschap wordt niet vaak van iemand vermeld in de Bijbel, maar van deze Apollos wordt het gezegd. Hij kende de Schrift door en door en hij wist die ook toe te passen en te gebruiken. Dat zullen we straks trouwens ook nog wel zien als hij later arriveert in Korinthe.⟨/p> ⟨p>Hij was machtig en vermogend in de Schriften. Hij kwam te Efeze, of dat nu rechtstreeks vanuit Alexandrië was of niet, dat weet ik niet. Maar in ieder geval: hij kwam te Efeze. Er staat dat hij ingelicht was omtrent de weg des Heren. Hij was onderricht, hij had onderwijs genoten omtrent de weg van de Heer. Die uitdrukking komt rechtstreeks uit het Oude Testament, de Hebreeuwse Bijbel, de Schriften waarin hij zo machtig was. Die uitdrukking is vooral ontleend aan de bediening van Johannes de Doper, en het is in dit verband heel boeiend en belangwekkend om die connectie te zien.⟨/p> ⟨p>Waarom? Wel, we lezen van Johannes de Doper in de verschillende evangeliën dat hij de vervulling was van wat de profeet Jesaja (en ook Malachi) had gezegd: "Bereid de weg des Heren in de woestijn, in de wildernis." De weg van de Heer. Ziet u? Dat is wat Johannes deed. Daarom ook dat hij ging dopen. Hij was een roepende in de woestijn — dat is natuurlijk ook een dubbelzinnige uitdrukking — maar hij riep in de woestijn omdat dat zijn missie was, zoals over hem was voorzegd. Hij trad op in de geest en de kracht van Elia, vandaar ook dat hij gehuld ging in een kameelharen mantel, net zoals ooit de profeet Elia dat had gedaan. In die hoedanigheid trad hij op en hij zou de weg van de Heer recht maken, bereiden, gereedmaken en effenen.⟨/p> ⟨p>Vandaar ook dat de uitdrukking 'de weg' zo vaak gebezigd wordt in het boek Handelingen. We hebben er al diverse keren bij stilgestaan dat wanneer er gesproken wordt over de gelovigen, de christenen, dat mensen van 'de weg' zijn. Hoezo de weg? Dan kun je zeggen: dat is de Messias, Hij is de Weg, de Waarheid en het Leven. Jazeker, dat ook. Maar wie kwam die weg bereiden, prepareren en effenen? Wel, dat was Johannes. Dat was juist zijn bediening. Daar zit dus heel veel achter: hij was ingelicht omtrent de weg des Heren. We zullen straks zien dat dit ook alles te maken heeft met die bediening van Johannes de Doper.⟨/p> ⟨p>En dan staat erbij: "vurig van geest sprak en leerde hij nauwkeurig." Je kunt een hele rits eigenschappen van deze Apollos de revue laten passeren die allemaal zoveel zeggen over wat voor een geweldige man hij geweest is. Hij was machtig in de Schriften — ik hoorde iemand eens zeggen: niet machtig in het kiften — en niet vurig van vlees, nee, hij was machtig in de Schriften en vurig van geest. U ziet het hier, dat betekent eigenlijk: kokend heet zijn in de geest. Dat is het, kokend heet. Hoe werd dat ook alweer in het boek Openbaring gezegd van Laodicea? "Was je maar koud of was je maar heet, maar jullie zijn — even in mijn eigen woorden — pieslauw." Er is niks aan. Daarom zal Ik u uit Mijn mond spuwen. Maar van Apollos lees je dat hij vurig van geest was.⟨/p> ⟨p>Vooral die combinatie is prachtig: hij sprak en leerde nauwkeurig. Dat is een geweldige combinatie: geestdrift en precisie. Die twee gaan lang niet altijd hand in hand, maar bij Apollos wel. Je kunt heel enthousiast zijn en daardoor in je enthousiasme weleens wat minder precies en nauwkeurig zijn in je uitdrukkingen. Maar deze Apollos was én een man vurig of kokend heet van geest, én hij was machtig in de Schriften. Bovendien leerde en onderwees hij op nauwkeurige wijze, met precisie. Een mooiere aanbeveling kun je toch niet bedenken voor iemand die het woord voert, dat dit van hem gezegd wordt.⟨/p> ⟨p>Vurig van geest sprak en leerde hij nauwkeurig hetgeen op Jezus betrekking had, de dingen omtrent de Jezus. Dat wil zeggen: de dingen die in Jezus vervuld zouden worden. Want het is nog maar de vraag of Apollos op dat moment überhaupt al veel van de persoon Jezus wist. Hij kende de dingen die op Jezus betrekking hadden, maar dat is achteraf bezien. Johannes de Doper zei: "Ik doop u in water, maar na mij komt Hij die doopt in de heilige geest." Wel, Apollos leerde nauwkeurig en hij kende de boodschap van Johannes. Die bediening van Johannes had betrekking op Jezus, en dat alles bracht deze Apollos. Hij leerde dat nauwkeurig, ofschoon hij alleen op de hoogte was van de doop van Johannes.⟨/p> ⟨p>We hebben dat al eerder gezien in het begin van het boek Handelingen. In Handelingen 1 vers 4 gebood de Heer Jezus Zijn discipelen, vlak voordat Hij ten hemel vaart, om Jeruzalem niet te verlaten maar te blijven wachten op de belofte van de Vader. "Want," zeide Hij, "Johannes doopte in water, maar jullie zullen in de heilige geest gedoopt worden, niet vele dagen na deze." Dat was wat Johannes aankondigde. Johannes wist dat, en Apollos wist dat daarmee ook; daarvan was hij op de hoogte. Hij wist dat dit betrekking had op de Messias, maar meer wist hij niet. Dat vraagt dus om een nadere toelichting en nader onderwijs. Daarover komen we in vers 26 te spreken, maar ik stel voor dat we eerst even pauzeren. Dan gaan we daar straks mee verder.⟨/p> ⟨p>Zullen wij weer even verdergaan? Zojuist werd ik er nog even op gewezen — en dat vond ik erg mooi, hartelijk dank — dat je bij de Emmaüsgangers iets vergelijkbaars leest. Zij zeggen, nadat ze zijn onderwezen vanuit de Schriften: "Was ons hart niet brandende in ons, toen Hij ons onderweg de Schriften opende?" Ik vind het zo mooi dat je dit nu ook van deze man Apollos leest, die machtig was in de Schriften en vurig van geest. Er zit natuurlijk een directe link tussen enerzijds de Schriften verstaan en kennen, en anderzijds dat effect: dat de Geest de boel van binnen 'in de hens' zet, om het zo maar te zeggen. Je wordt aangestoken. Hoe was het ook alweer? Eén vonk is al genoeg om een vuur te doen ontbranden. Dat is wat de Schrift doet. Bij deze Apollos was dat het geval. Hij leerde nauwkeurig de dingen aangaande de Jezus die wij inmiddels kennen, maar hij wist alleen van de doop van Johannes en dat wat Johannes bij die doop predikte over Degene die na hem zou komen.⟨/p> ⟨p>Want als we dan in Handelingen 19 aankomen, dat Paulus in Efeze arriveert, dan ontmoet hij daar twaalf mannen, twaalf discipelen. En die wisten ook alleen maar van de doop van Johannes. Dat is een heel eigenaardige zin, dus daar gaan we het de volgende keer over hebben.⟨/p> ⟨p>Maar dat is eigenlijk een soortgelijk verhaal als deze Apollos. Hij kende alleen de doop van Johannes. En hij kende dus de weg des Heren, dat wel. En hij wist dat allemaal nauwkeurig, maar dat neemt niet weg dat hij toch nog nauwkeuriger zou moeten worden ingelicht. We zullen dat straks zien. Laten we eerst even verder gaan in vers 26.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3628" title="Speel af vanaf 01:00:28">▶ 01:00:28⟨/button> ⟨span>De Rijkdom van de Mediale Vorm: Vrijmoedig Spreken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Er staat dat deze Apollos vrijmoedig begon op te treden in de synagoge. Dat vind ik een aardige aanleiding om eens even iets te zeggen over een grammaticaal begrip. Ik weet dat sommige mensen, zodra ik het woord grammatica noem, meteen een beetje op tilt slaan. Ik ken dat fenomeen maar al te goed, want ik geef ook Nederlandse lessen aan Polen. Als ik dan het woord grammatica noem, dan weet je het wel; daar hebben mensen niet altijd zulke goede ervaringen mee. Niet iedereen heeft dat directe taalgevoel waarbij het woord grammatica je alle kleuren van de regenboog laat zien, maar ik zal het simpel houden.⟨/p> ⟨p>In het Grieks staat hier namelijk een 'mediale vorm'. In het Engels spreken ze dan van ⟨em>the middle voice⟨/em>. Dat is een vorm die wij in het Nederlands eigenlijk niet kennen. Een werkwoord is bij ons actief – ik ben aan het wassen – of het is passief – ik word gewassen. Maar het Grieks heeft een buitengewoon precieze, rijke en gedifferentieerde grammatica. Er is namelijk nog een mediale vorm, en die zit tussen actief en passief in. In de interlineair wordt dat ook aangegeven door een specifiek tekentje, een soort streepje. Dit werkwoord 'beginnen' is hier niet actief en niet passief; het zit daar tussenin. Dat heet de mediale vorm, en dat geldt trouwens ook voor de uitdrukking 'vrijmoedig zijn'.⟨/p> ⟨p>Daar zit zoveel in. Wat ik daar graag over gezegd wil hebben, is dit: aan de ene kant trad hij vrijmoedig op, wat een activiteit is. En tegelijkertijd heeft het ook iets passiefs, namelijk iets wat je overkomt. Waarom was hij vrijmoedig? Dat is het actieve element, maar er zit ook een passief element in: het overkomt je. Het is net als waar ik het net over had, die vonk die overslaat waardoor je brandt. Je brandt of je wordt gebrand; beide elementen heeft het in zich. Je kunt niet anders. Het woord voor vrijmoedig is ⟨em>parrhesia⟨/em>, wat is opgebouwd uit twee elementen en eigenlijk betekent: 'alles laten stromen'. Alles wat er binnenkomt, dat druk je ook uit. Vrijmoedig wil zeggen dat je niets achterhoudt; alles stroomt. Dat is ongetwijfeld iets actiefs en dat is wat mensen opmerken, maar die vrijmoedigheid komt ook van binnenuit. Je kunt ook niet anders, en dat is de passieve kant. Als je de waarheid kent, dan móét je er wel van spreken. Dat is die passieve kant aan de mediale vorm.⟨/p> ⟨p>Er zitten ongetwijfeld nog andere kanten aan deze kwestie, maar ik vind dat prachtig: zowel dat actieve als dat passieve. Wij denken altijd duaal, dat iets of actief is of passief. Maar dat is niet zo. Doet God het nou, of is het iets van de mens? Dat is een bekende theologische kwestie, maar het is heel dikwijls niet eens zo strikt te beslissen. Het is én het één, én het ander. Ik weet het, er zijn dingen waarin een mens volstrekt passief is, en er zijn elementen waarin een mens actief is, maar in zo'n mediale vorm zitten beide elementen besloten. U moet daar in de interlineair maar eens op letten, want ik kan u verzekeren dat Menno dat er niet voor niets bij heeft gezet. Altijd als het de mediale vorm is – en die komt heel dikwijls voor – dan staat dit tekentje erbij. Je zou er zomaar aan voorbijgaan, maar het punt is dat je het in de vertaling niet kunt weergeven. Wij kennen die vorm niet. Je wilt die informatie in zo'n interlineair toch meegeven, en dan doe je het door middel van zo'n symbooltje; een andere optie is er niet. In een woord als 'meelopen' zit ook zoiets mediaals. We zullen er nog wel eens vaker bij stilstaan en als het zo uitkomt wil ik daar graag op wijzen, maar u weet nu wat erachter zit als u dat tekentje ziet.⟨/p> ⟨p>Apollos begon dus vrijmoedig op te treden in de synagoge. Dat was in een volstrekt Joodse omgeving hier in Efeze. Er was hier nog helemaal geen sprake van een ⟨em>ecclesia⟨/em>; die komt er wel, maar op dit moment is het nog een synagogaal gebeuren – al breek je over dat woord bijna je tong. Hij begon dus op te treden en toen hoorden Priscilla en Aquila hem. Ik wees er al eerder op dat Paulus in zijn brieven altijd over 'Prisca' spreekt en haar bijna altijd als eerste noemt, met uitzondering van deze tekst. Nu merkt Kobi op dat er in haar vertaling blijkbaar een andere volgorde staat. Dat heeft niet zozeer te maken met de vertaling zelf, maar met de grondtekst waar de Statenvertalers gebruik van maakten, de ⟨em>Textus Receptus⟨/em>, en de grondtekst waar moderne vertalingen op gebaseerd zijn. De kennis van de grondtekst is in deze tijd veel groter dan in de dagen van de Statenvertaling. Er zijn sindsdien belangrijke handschriften ontdekt, zoals de ⟨em>Sinaiticus⟨/em>, wat een heel oud handschrift is. Er zijn tekstgetuigen bijgekomen waardoor we nu met meer precisie naar het origineel kunnen kijken dan in de tijd dat de Statenvertaling gemaakt werd. Dat verklaart het verschil in de volgorde van de namen. Ik wil die kwestie van grondteksten nu even parkeren, want dat staat er verder los van, maar dat is wel de verklaring voor het verschil.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4141" title="Speel af vanaf 01:09:01">▶ 01:09:01⟨/button> ⟨span>Priscilla en Aquila Leggen de Weg Nauwkeuriger uit⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En toen Priscilla en Aquila hem, Apollos, hoorden, namen zij hem tot zich. Elders wordt dit woord gebruikt; je leest er ook over bij Petrus, die dan Jezus terzijde neemt. Het wordt trouwens zelfs ook gebruikt voor het woord 'nuttigen'. Terzijde nemen, bij zich nemen, dat is het. Ze namen hem bij zich; het idee is in ieder geval niet in het openbaar. Ze namen hem bij zich en ze legden hem de weg Gods nauwkeuriger uit. Over die weg hadden we het al eerder.⟨/p> ⟨p>Let op, dit is de vergrotende trap. Hij leerde nauwkeurig, zo stond er in vers 25, en nu in vers 26 brengen ze hem op de hoogte van de dingen die hij nog niet wist. Ze zetten het uiteen, dat is wat hier gebruikt wordt. Ze legden het uit en zetten nader uiteen hoe het nauwkeuriger zit. Zijn kennis was dus wel correct en nauwkeurig, maar onvolledig. Dat is wat Priscilla en Aquila aan Apollos duidelijk maken en voor hem uiteenzetten.⟨/p> ⟨p>Met de instelling die Apollos had, heeft hij dat kennelijk allemaal opgezogen en opgedronken. Dat blijkt wel, want dan staat er: toen hij, Apollos...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4248" title="Speel af vanaf 01:10:48">▶ 01:10:48⟨/button> ⟨span>De Oversteek Naar Achaïe Door Gods Genade⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Paulus is hier nog helemaal niet op het toneel; dit gebeurt in Efeze. Apollos arriveert daar in Efeze en ontmoet Priscilla en Aquila, die door Paulus waren achtergelaten. Pas later komt Paulus ook in Efeze aan, maar dat is pas in Handelingen 19:1. Wanneer Apollos naar Achaïe wilde oversteken – Efeze ligt hier, en daar heb je Athene en Korinthe – dan betreft dat de hele landstreek Achaïe. Dit heet tegenwoordig de Peloponnesos, een gebied dat doorloopt tot een bepaald punt. Ik weet eigenlijk niet zeker of Athene ook bij Achaïe hoorde; ik denk het wel, maar daar blijf ik liever vanaf.⟨/p> ⟨p>Hij wilde naar Achaïe oversteken, en dat is met recht een oversteek waarbij je al die mooie Griekse eilanden passeert. De broeders moedigden hem daartoe aan. Je ziet meteen dat ze in Efeze, toen zij deze Apollos hoorden, onder de indruk moeten zijn geweest van de wijze waarop hij de Schriften uiteenzette, met de hem eigen nauwkeurigheid en de vurigheid van geest. De broeders moedigden hem aan als hij die oversteek wilde maken en ze schreven een aanbevelingsbrief aan de discipelen met het verzoek dat zij hem vriendelijk moesten ontvangen. Letterlijk staat er 'om hem te verwelkomen'. Het woord 'vriendelijk' staat er eigenlijk niet, maar het gaat erom dat ze hem welkom zouden heten. Dat is een regelrechte aanbeveling.⟨/p> ⟨p>Deze Apollos was, eenmaal daar in Achaïe aangekomen, door Gods genade van veel nut voor hen die geloofden. 'Van veel nut' wordt in de interlineair weergegeven als 'overlegde'. In het Grieks staat daar een woord dat 'samenwerpen' betekent, en vandaar komt het idee van overleggen. Ook hier zien we weer de mediale vorm bij het woord 'aangekomen'. Er zit zowel een actief als een passief element in. Dat kan ik me in dit geval vrij goed voorstellen: als je met de boot aankomt, dan reis je zelf, maar je wordt ook gevaren en daar gebracht. Dat is mediaal. In de Statenvertaling staat overigens 'veel toegebracht'. Het idee is dat hij daar in Achaïe arriveert en daar overlegt.⟨/p> ⟨p>Er staat bij: 'door Gods genade', of eigenlijk gewoon 'door de genade'. Het woordje 'God' staat er in dit geval niet eens bij, al wordt het natuurlijk wel verondersteld – van wie anders zou het zijn? Ik heb u al heel vaak verteld dat het woord genade 'vreugde om niet' betekent. Het is gratis, maar het maakt blij. Vanuit die genade, vanuit die bron, overlegt hij met degenen die daar geloofden.⟨/p> ⟨p>Hij deed dat onvermoeid en op energieke wijze. Het Griekse woord dat hier wordt gebruikt, komt slechts twee keer voor in het Nieuwe Testament. De andere keer is in Lukas 23, dus beide keren is het Lukas die dit woord bezigt. Het wordt daar vertaald met 'heftig' of 'heftiglijk'. Onvermoeid, heftig, op energieke wijze, met geestdrift en nauwkeurigheid; al die eigenschappen bezat hij. Want onvermoeid en energiek bestreed hij de Joden in het openbaar. 'Bestreed' hij... hij weerlegde grondig, dat is toch echt wat anders. Je kunt iets bestrijden door in het wilde weg met een wapen te zwaaien, maar dat is iets anders dan grondig weerleggen.⟨/p> ⟨p>In de interlineair die ik hier weergeef, tonen we het op een idiomatische manier, maar als je nog wat preciezer naar het woord kijkt, zie je dat het is opgebouwd uit de elementen 'door', 'neerwaarts' en 'blootleggen'. Zo is dat Griekse woord samengesteld. Je begrijpt dat dit geen echte vertaling is, want dan krijg je iets onzinnigs, maar dat neemt niet weg dat die elementen waaruit het is opgebouwd veel licht werpen op de wijze waarop dat woord verstaan en gebruikt wordt. De dingen worden neerwaarts allemaal blootgelegd. Als je die elementen zo bij elkaar brengt, voltrekt zich een film voor je ogen; dan zie je gewoon hoe hij de dingen blootlegt. Vandaar ook dat hij grondig weerlegde. Hij was machtig in de Schriften en hij leerde nauwkeurig. Hij was nu nog nauwkeuriger op de hoogte gebracht en was dus in staat om grondig te weerleggen. Dat deed hij niet alleen in de huizen, maar hij deed dat in het openbaar.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4679" title="Speel af vanaf 01:17:59">▶ 01:17:59⟨/button> ⟨span>Apollos Bewijst Grondig Dat Jezus de Messias Is⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En hij bewees uit de Schriften. Bewijzen... u begrijpt waar ik mee bezig ben. Ik ben natuurlijk helemaal niet bezig om de NBG-vertalers af te katten of te zeggen dat ze het niet goed hebben gedaan. Die hebben uitstekend werk verricht, maar we zijn bezig met precisie. Dan vind ik het zo mooi dat dit woord dat gebruikt wordt voor 'bewijzen', eigenlijk de betekenis heeft van iets tonen, iets laten zien, iets tentoonstellen. Dat is het woord dat gebruikt wordt. Dat heeft een bewijzend effect, maar het idee is: hij liet de dingen zien. Trouwens, als u het mij vraagt, vind ik het het allermooiste wat een spreker vanuit de Schriften kan doen: gewoon laten zien. Zo staat het er. Eigenlijk is het de functie van een gids: "Kijk daar eens, heb je dat gezien? Loop nog even met me mee, ziet u dat?" Gewoon vanuit de Schriften op dingen wijzen. Hij liet het zien uit, of letterlijk: dóór de Schriften heen. Ook hier voltrekt zich een film; hij ging door de Schriften heen en hij liet het zien. Dan kun je er niet meer omheen. Nee, en dan wordt je hart ook brandende. Vraag het aan de Emmaüsgangers maar eens na. Oftewel: dan word je vurig van geest.⟨/p> ⟨p>En dat was waar die Apollos dus ook over mee kon praten. Hij liet door de Schriften zien dat Jezus de Christus is. Of letterlijk: dat de Christus, de Messias, de Beloofde... wie is dat? Dat is Jezus. Dat de Christus Jezus is. Zo liet hij dat daar in Korinthe zien, in Achaje. Korinthe was de belangrijkste plaats in die landstreek Achaje. Er gebeurt hier trouwens iets wat ik nog niet vaak heb meegemaakt: we zijn zelfs eerder dan gepland aangekomen bij het einde van Handelingen 18, precies waar ik wezen wilde. Ja, precies, dat zal het zijn. Zal dat het zijn? Nou ja, het is wel zo: je krijgt dan ook wat feedback en daar reageer je dan vervolgens weer op. Dat triggert je. Dat kan het zijn.⟨/p> ⟨p>Maar hoe dan ook, dit wil ik er nog eventjes bij gezegd hebben: Apollos was in Efeze en ging dus naar Korinthe, naar Achaje toe, waar de belangrijkste plaats Korinthe was. In Handelingen 19 vers 1 staat er: "En terwijl Apollos te Korinthe was, geschiedde het dat Paulus, na door de bovenlanden gereisd te zijn, te Efeze kwam." Die hebben elkaar dus niet meer getroffen. Apollos gaat in Korinthe aan de slag.⟨/p> ⟨p>Oei, u bent niet zomaar van me af hoor, dat wil ik er nog even bij gezegd hebben. Want als hij dan in Korinthe komt, wie was daar kort tevoren eerder geweest? Paulus toch? Die had daar ruim anderhalf jaar gepredikt. Daar was veel volk en daar was die ecclesia van God ontstaan door de prediking van Paulus. En nu, wie komt daar vervolgens? Paulus was weggegaan en wie zet de arbeid voort? Apollos, in toebereide aarde. Ga nog even mee, want dat is het laatste wat ik wil zeggen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4949" title="Speel af vanaf 01:22:29">▶ 01:22:29⟨/button> ⟨span>Korinthiërs 3: Paulus Plantte, Apollos Begoot⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>1 Korinthe 3. Later schrijft Paulus een brief, niet zo lang na dit alles trouwens. Dan schrijft Paulus een brief aan de Korinthiërs, aan deze gemeente dus. En wat zegt hij dan? Ik heb er geen diaatje van, maar het staat in vers 4 van 1 Korinthe 3: "Want wanneer de een zegt: ik ben van Paulus, en de ander: ik van Apollos, zijn jullie dan niet menselijk?" Eigenlijk staat er in de vertaling "onveranderde mensen", maar dan zijn jullie echt nog zo menselijk. Want let op, wat is Apollos dan, vraagt Paulus? Wat is Paulus? Dienaren door wie jullie geloven. Zo staat het er letterlijk: "en wel zoals de Heer dit aan een ieder geschonken heeft". Let trouwens op, mooi hè? De Heer schenkt geloof. Zo staat het er: de Heer heeft dat aan een ieder zo geschonken. En wat zijn Paulus en Apollos daarin? Dienaar, anders niet.⟨/p> ⟨p>Maar lees nog even verder: "Ik heb geplant." Ja, precies. Paulus was daar begonnen. Hij heeft daar de plantjes mogen neerzetten. Ik heb geplant, Apollos heeft begoten. Ja, eerst het plantje, vervolgens wordt er begoten. Nou, dat is precies wat er gebeurde. Paulus was daar weggegaan en wie komt daar in Korinthe? Apollos, en die giet. Die geeft de plantjes water. "Ik heb geplant, Apollos heeft begoten, maar God gaf de wasdom." Ja, want dat is nou weer helemaal geen menselijke activiteit. Als het gaat om de wasdom... kijk, van planten en van begieten kun je zeggen dat daar een actief element in zit. Maar als het gaat om de wasdom, dan is een mens volstrekt passief. Volstrekt passief, het is God die de wasdom geeft. Daarom betekent noch wie plant, noch wie begiet iets, maar God die de groei, de wasdom geeft.⟨/p> ⟨p>Nou, dat lijkt me een hele mooie om vanavond mee af te sluiten. En dat betekent dus dat we de volgende keer verder zullen gaan met Handelingen 19. Waarom is dat zo gegaan? Ik vind het vooral mooi zoals dat allemaal geregisseerd wordt. Je hebt een planter nodig en je hebt een begieter nodig. De één kan dat goed en de ander kan dat goed. Vandaar misschien wel dat er zoveel bewegingen plaatsvinden. Oké, zullen we met elkaar nog afsluiten met dankgebed?⟨/p>