⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Een Brede Terugblik op de Eerdere Zendingsreizen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Op deze negentiende avond van deze serie over Paulus' voetsporen in het boek Handelingen neem ik u wederom mee naar Handelingen 17. De vorige keer – dat was vorig jaar, op 3 december als ik mij niet vergis – was de laatste keer dat we bij elkaar waren en toen hebben we het eerste gedeelte van Handelingen 17 besproken. Het leek me echter wel even nuttig om, nu we een maand uit de running zijn geweest, een wat bredere terugblik te geven op het boek Handelingen en nog eens voor het voetlicht te brengen wat er in de voorgaande hoofdstukken aan de orde is geweest.⟨/p> ⟨p>Ik begin mijn terugblik bij Handelingen 13 en 14, waar de eerste zendingsreis wordt beschreven. Ik denk dat die term terecht is, want Paulus en Barnabas waren gezonden door zowel een hemelse Opdrachtgever als vanuit Antiochië. Bovendien was het een reis, en niet zo’n kleine ook, zeker voor die dagen. Het was dus met recht een zendingsreis van Paulus en Barnabas vanuit Antiochië; dat wil zeggen, het Antiochië in het huidige Syrië. Deze reis wordt beschreven in de hoofdstukken 13 en 14: Iconium, Derbe en Lystra. Ze zijn overigens eerst via Cyprus gegaan, zoals we in deze hoofdstukken hebben gelezen. Ook wordt daar in Handelingen 13 een lange toespraak van Paulus in de synagoge van Antiochië beschreven, maar dan het Antiochië in Pisidië.⟨/p> ⟨p>Dan komen we bij Handelingen 15, waar de beroemde apostelvergadering in Jeruzalem wordt beschreven. Dat was eigenlijk naar aanleiding van een vraag die gerezen was in Antiochië, want er was een heftige discussie ontstaan over de vraag wat de natiën nu te doen stond: namelijk of zij zich ook zouden moeten onderwerpen aan de wet van Mozes, de gebruiken en de besnijdenis. Er waren leraren en predikers die die mening inderdaad toegedaan waren, maar Paulus kwam daar heftig tegen in verweer. Naar aanleiding van die kwestie wordt er een vergadering belegd in Jeruzalem, waar Paulus naartoe gaat om de dingen daar ter sprake te brengen. Die vergadering wordt uitgebreid beschreven en het antwoord is onmiskenbaar: de natiën zijn vrij van de wet van Mozes.⟨/p> ⟨p>Hoe stond dat ook alweer in Handelingen 15? Ik vond het prachtig zoals Petrus dat zegt in vers 10. Dit is de rol van Petrus in die vergadering en het is overigens ook het laatste woord dat we van hem vinden in het boek Handelingen. Hij zegt: "Nu dan, wat stelt gij God op de proef?" Dat zegt hij tegen degenen die promoten dat ook de natiën, de heidenen, zich zouden moeten onderschikken aan de gebruiken van Mozes. "Nu dan, wat stelt gij God op de proef?" Dat is een heel heftige uitspraak om het op die manier te formuleren. Hij vervolgt: "...door een juk op de hals van de discipelen te leggen, dat noch onze vaderen, noch wij hebben kunnen dragen. Maar door de genade van de Heer Jezus geloven wij behouden te worden, op dezelfde wijze als zij." Dat wil zeggen: Joden worden niet anders gered dan de natiën, namelijk door genade. Dat is het antwoord en het laatste woord van Petrus in het hele boek Handelingen. Daarmee is feitelijk de toon gezet voor het vervolg.⟨/p> ⟨p>Dit antwoord wordt vervolgens door een delegatie vanuit Jeruzalem, waar Paulus ook weer bij hoort, overgebracht aan Antiochië. De besluiten die tijdens die vergadering genomen waren, waren op schrift gesteld en het zijn Paulus en zijn medewerkers die eropuit gaan om dat vervolgens overal door te geven: de besluiten van de apostelen. Het was een unaniem besluit, hoeveel verschil van inzicht en verschil in roepingen er ook was. Ik bedoel, Paulus tapte uit een ander vaatje en was ook op een andere wijze geroepen dan de twaalf, maar hier waren ze het volstrekt over eens.⟨/p> ⟨p>Vervolgens komen we in Handelingen 16. Daar begint eigenlijk de tweede reis, want ze zijn weer terug bij af, bij Antiochië. Paulus reist nu verder met Silas en niet meer met Barnabas; u weet dat er een verschil van inzicht was gekomen. In elk geval gaat hij met Silas en reist hij weer langs de steden waar ze op hun eerste reis ook al geweest waren. Vervolgens gaan ze noordwaarts en worden ze min of meer gedwongen om de oversteek te maken. Ze wilden eigenlijk nog links en rechts gaan, maar de Geest van de Heer verhinderde hun dat. Dan maken ze vervolgens de oversteek bij Troas en daar komen ze aan in Filippi. Dat is Handelingen 16 en daar wordt die geschiedenis uitgebreid beschreven: dat Paulus achterna gezeten wordt door die vrouw met die pythongeest, weet u nog wel? En dat Paulus uiteindelijk met Silas in de gevangenis belandde, waar te middernacht een aardbeving plaatsvond. Afijn, dat is allemaal Handelingen 16, de belevenissen in Filippi.⟨/p> ⟨p>Dan komen we bij Handelingen 17, waar we het de laatste keer over hebben gehad, namelijk het drieweekse verblijf van Paulus in Thessalonika. Misschien dat het iets langer geduurd heeft, maar in ieder geval wordt er vermeld dat Paulus daar drie sabbatten achtereen in de synagoge de Schriften geopend heeft. Dat leidt ook weer – maar dat is de gebruikelijke procedure die we inmiddels wel kennen – tot enorm veel weerstand. Het wordt ook jaloezie of afgunst genoemd van de Joodse zijde. Dan wordt er een hele revolutie in de stad ontketend, geïnstigeerd door de Joden, waardoor Paulus het vege lijf moet redden en vlucht. U ziet, ze waren van Filippi naar Thessalonika gegaan – het huidige Saloniki is dat. Goed, Paulus moet dan dus vluchten en hij gaat een kilometer of 55 verderop naar Berea. Dat is waar we het de vorige keer op het laatst over hebben gehad. Hij vertrekt met Silas naar Berea en dat is eigenlijk de enige plaats in het hele boek Handelingen waar Paulus wel met alle egards ontvangen is in de synagoge. Ik moet erbij zeggen dat hij uiteindelijk ook uit Berea moest vluchten, maar dat had een andere reden, zoals ik u straks nog even zal laten zien. Paulus vertrekt met Silas naar Berea en daar worden ze wel open in de synagoge ontvangen. Ik stel voor dat we dan bij vers 11 de draad weer oppakken.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="484" title="Speel af vanaf 08:04">▶ 08:04⟨/button> ⟨span>Berea: de Schriften Dagelijks Vragend Onderzoeken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We hebben dit vers al besproken, maar ik lees het nog even voor. De mensen over wie het hier gaat, de Joden in de synagoge van Berea, onderscheidden zich gunstig van hen die te Tessalonica waren. Dat was een groot verschil; hun houding stak zeer gunstig af ten opzichte van de situatie in Tessalonica. Waarom? Omdat zij het woord — in tegenstelling dus tot Tessalonica — met alle bereidwilligheid aannamen. Ze accepteerden het en ze hoorden hem aan. En dat niet alleen, ze gingen ook dagelijks de Schriften na of deze dingen zo waren. Paulus werd dus kritisch gevolgd, maar juist dat wordt als een positief onderscheid gezien. Want als je de waarheid vertelt, is er maar één ding werkelijk interessant: klopt het? Als het gaat om de waarheid, is de enige relevante vraag of het waar is. Niet of het mooi is; dat het mooi is, is hooguit mooi meegenomen. Het gaat erom: is het waar? Paulus had een bericht, een goed bericht te vertellen, en de vraag was of dat klopte. Welnu, hij claimde ook de Schriften en hij opende de Schriften met hen. Zij checkten dat en gingen dagelijks na of het inderdaad zo was.⟨/p> ⟨p>Berea heeft zich daarin onderscheiden. Ik heb u toen ook laten zien dat hier het Griekse woord ⟨em>anakrino⟨/em> staat, wat 'vragend onderzoeken' of 'checken' betekent. Is dat zo? Klopt dat? Komt het overeen met wat we zwart-op-wit vinden? Ik heb u ook laten zien dat dit een kenmerk is van de geestelijke mens, de pneumatische mens, waarover we lezen in 1 Korintiërs 2 vers 15. De geestelijke mens beoordeelt, of letterlijk: checkt alle dingen. Hij gaat na of het klopt. Dat is waar het werkelijk om gaat. Het grootste compliment dat je iemand kunt geven die de waarheid brengt, is om zijn woorden te checken. Want wat er dan aan het licht komt, is de waarheid. Dat moet juist gecheckt worden; door het te checken, bevestig je immers de boodschap.⟨/p> ⟨p>Vervolgens lees je: "Velen dan van hen kwamen tot het geloof." En nu gaan we dus verder. Ik heb u al vaker verteld in deze serie dat wanneer we die uitdrukking in de NBG-vertaling tegenkomen, er in het Grieks gewoon staat: 'geloven'. Velen van hen geloofden dus. Niet: 'ze kwamen tot geloof', alsof het een actie is waarbij je eerst naar het geloof toe reist om daar vervolgens te arriveren. Nee, het is gewoon geloven. Hoe kwamen ze tot dat geloof? Eerst hoorden ze het aan, vervolgens checkten ze het in de Schriften en het resultaat daarvan is geloof. Ik geef toe dat ik de zaak hiermee van onderaf benader, dat wil zeggen vanuit een menselijk standpunt. Je kunt natuurlijk ook zeggen, in verband met Lydia in Handelingen 16, dat de Heer haar hart opende. Dat is de benadering van Gods kant. Maar hoe verloopt dat proces in de praktijk? Zoals het hier wordt beschreven: ze hoorden het aan, ze checkten het in de Schriften en vervolgens was het resultaat dat ze door dat woord overtuigd werden. Dat is precies wat geloven is: je bent overtuigd. Feitelijk is dat ook iets wat de formulering aangeeft: het is iets wat je overkomt. Je wordt overtuigd. Dat kun je niet zelf doen; je kunt niet op commando gaan geloven. Nee, het is iets wat zich meester van je maakt. In dit geval maakt de waarheid zich meester van je en dan ben je overtuigd.⟨/p> ⟨p>Velen van hen geloofden dus daar in die synagoge. Dat is uitzonderlijk, hoogst uitzonderlijk zelfs in het boek Handelingen. Ik zou niet weten waar je dit verder nog leest, dus ook daarin onderscheidt Berea zich. Eigenlijk is dat ook weer logisch. Overal waar Paulus in de synagoge komt — en dat gold niet alleen voor Paulus, maar ook al in de eerdere hoofdstukken voor Petrus en dergelijke — komen ze met de Schriften aan. Maar wat de mens in de synagoge blokkeert, en dat geldt voor de orthodoxie in het algemeen, is niet anders dan in de christelijke wereld. Het is de orthodoxie, maar ook de traditie die een mens blokkeert om het woord werkelijk aan te nemen zoals het is. Vergis je niet, dat is zo’n enorme blokkade waardoor mensen op voorhand eigenlijk al 'weten' hoe het zit — 'weten' tussen aanhalingstekens. Men denkt: "Dat kan niet kloppen, dat kan niet waar zijn, dat is te mooi om waar te wezen," of: "Dit gaat zo in tegen alles wat we tot dusver gehoord hebben." Kortom, de eigen oren zijn dan al helemaal dichtgestopt, zodat je het niet eens meer kunt aanhoren. Wat er binnenkomt, komt dan simpelweg niet werkelijk binnen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="838" title="Speel af vanaf 13:58">▶ 13:58⟨/button> ⟨span>De Aanzienlijke Griekse Vrouwen en het Evangelie van de Voorhuid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En van de aanzienlijke Griekse vrouwen en mannen niet weinig. En als u zich dat nog herinnert... dat zijn we al een keertje eerder tegengekomen. Zoiets over de aanzienlijke Griekse vrouwen, namelijk in Handelingen 13 vers 50. Ik wees er al even eerder op dat Paulus toen in Antiochië was — weet u wel, en in de synagoge sprak — en dan lees je in het vijftigste vers van het hoofdstuk: "maar de Joden stookten de aanzienlijke vrouwen die God vereerden op." En dan gaat het inderdaad ook weer over de Griekse vrouwen, dat wil zeggen: Hellenisten. Geen Joden, maar sympathisanten van de synagoge, van Israëls God, die niet joods leefden maar wel sympathiseerden met de God van Israël. Er staat ook: "die God vereerden". Oh, is dat zo?⟨/p> ⟨p>Ja, en als ik mijn... oh, hier staat in de ISA-weergave: "de achtenswaardigen". Dus dat waren mensen van adel, eerlijk gezegd. Nou, ik zat eens aan te moeten kijken, maar je denkt dan toch in elk geval in de eerste plaats aan mensen, aan dames van aanzien, van standing. En het is de tweede keer dat je dat dan zo leest over mensen die dus kennelijk vanuit een niet-Joodse context belangstelling hadden voor de synagoge en ook God vereerden. Het waren monotheïsten die die ene God kenden. Er zijn mensen uit de volksstam die eigenlijk helemaal geassimileerd zijn in dat gebied. Ja, de Grieksen. Ja, niet Grieken, maar Grieksen. Dus eigenlijk duidt het vooral op mensen die "vergrikst" waren, gehelleniseerd, maar wel van origine... dan joods zouden zijn, dat wil zeggen: van hun Israëlitische oorsprong.⟨/p> ⟨p>Ja, ik was eigenlijk van plan om daar nog eens een keertje bij gelegenheid — wellicht ook in deze serie — nog eens even wat uitgebreider op terug te komen. Nu parkeer ik het even. Maar in ieder geval wordt het hier zo vermeld. Het gaat hier dus in ieder geval over mensen die niet-Joods meer waren, of niet-Joods waren, laat ik het dan even zo zeggen. Er wordt gesproken over de Joden in de synagogen en van de aanzienlijke Griekse vrouwen; die worden dus niet als Joods aangemerkt. En mannen niet weinigen.⟨/p> ⟨p>Het is trouwens opmerkelijk: juist daar had Paulus zoveel aansluiting bij. Moet je nagaan, Paulus, die van origine zelf zo'n ijveraar en een zeloot voor de wet was — zoals hij dat zegt in Galaten 1 — voor zijn voorvaderlijke overleveringen. En juist nu bracht hij een boodschap waarbij dat er feitelijk op neerkwam dat het heil naar de natiën was gegaan en dat Israël tijdelijk buiten spel stond. We komen daar later in hoofdstuk 21 nog uitgebreider op terug, maar juist dat betekent feitelijk dat zijn boodschap — en nou gebruik ik weer een uitdrukking uit de Galatenbrief — "Paulus' evangelie" was: het evangelie van de voorhuid.⟨/p> ⟨p>Dit kwam via een andere weg ook al even ter sprake, dat woord "voorhuid". Maar het evangelie van de voorhuid, dat wil zeggen van de onbesnedenen, verwachtte namelijk niet van de mensen dat ze zich zouden voegen bij de religieuze gebruiken. Dat was in Handelingen 15 al helemaal geregeld; dat hoeft helemaal niet. Maar juist daarom had het zoveel aansluiting bij degenen die wel de God van Israël kenden, maar verder de gebruiken niet onderhielden en ook niet joods waren geworden. Paulus' boodschap sloeg juist daar aan: bij de voorhuid.⟨/p> ⟨p>Ja, en van de aanzienlijke Griekse vrouwen en mannen ook, staat er. De vrouw voorop in dit geval, dus kennelijk was dat toch het meest opvallende. En mannen niet weinigen. Ik wil er nog even op wijzen dat een van deze gelovigen die in dit vers dan genoemd worden, Sopater is. Dat weet ik, van hem lees je in hoofdstuk 20 vers 4: hij was de zoon van Pyrrus en dat was een Bereër. Het is de enige keer dat we in het boek Handelingen de naam Berea nog een keer tegenkomen, maar dat was deze Sopater. Die zou deel uit gaan maken van het reisgezelschap van Paulus dat dan richting Jeruzalem zou gaan. Maar goed, dat is pas Handelingen 20. Maar goed, zo was de situatie in Berea, maar uiteindelijk keert dat ook om. Ik zeg niet in de synagoge, dat staat er niet, maar in elk geval wel in de stad als zodanig. Want dan lees je in vers 13...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1192" title="Speel af vanaf 19:52">▶ 19:52⟨/button> ⟨span>Tegenstand uit Thessalonica en het Vertrek Naar Athene⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Maar toen de Joden uit Thessalonica bemerkten... Ik wees er eerder al even op dat dit toch zo'n vijftig, zestig of zeventig kilometer verderop is. Toen de Joden uit Thessalonica bemerkten dat het woord Gods ook in Berea door Paulus werd verkondigd – al zullen zij het zelf natuurlijk geen 'woord Gods' genoemd hebben, maar dat is de wijze waarop Lucas het beschrijft – kwamen zij ook daar de scharen opzetten en verontrusten. Precies zoals we eerder al lazen in vers 5 van ditzelfde hoofdstuk; het was exact dezelfde procedure. Nu hadden ze er lucht van gekregen dat Paulus een paar tientallen kilometers verderop het woord predikte, en nu gingen ze diezelfde procedure weer starten in Berea. Ook daar gingen ze de scharen opzetten en – 'in opschudding' staat er – verontrusten, in verwarring brengen en onrust stoken.⟨/p> ⟨p>Er staat 'de scharen', waarbij natuurlijk de vraag rijst: gaat het hier over de scharen in de synagoge, of gaat het over het gewone volk in Berea? Bij nader inzien weet ik dat eigenlijk niet precies. Ik laat de mogelijkheid hier even open: als het inderdaad over de synagoge gaat, dan is ook Berea uiteindelijk geen gunstige uitzondering. Dan is het eigenlijk telkens zo dat de Joden zich weer afwijzend opstelden. Dat is althans hoe het later ging. In eerste instantie was er die bereidwilligheid en geloofden velen, maar zodra ze in Thessalonica lucht kregen van de situatie, werden ook hier de scharen opgezet. Ik laat het dus even helemaal in het midden aan wie we precies moeten denken bij die 'scharen', maar u ziet: uiteindelijk ging het ook in Berea helemaal mis, in die zin dat Paulus ook daar niet langer welkom was.⟨/p> ⟨p>Dat zie je dan in vers 14: "Doch de broeders" – dat wil zeggen de gelovigen te Berea, want er waren velen tot geloof gekomen – "lieten toen terstond Paulus vertrekken." Ze hadden natuurlijk wel in de gaten dat er echt gevaar dreigde, want Paulus' leven was ook hier weer niet zeker. Ze lieten hem terstond vertrekken en stuurden hem weg in de richting van de zee. Dat wil ik u nog even laten zien op het kaartje dat ik een beetje heb uitvergroot. Hij bevond zich hier in Berea, dat een klein beetje landinwaarts ligt, op zo'n tien of twintig kilometer van de kust. Ze stuurden hem weg in de richting van de zee, en daar kan ik maar één zinvolle reden voor bedenken: dat hij in een havenplaats scheep zou gaan om vervolgens te vertrekken.⟨/p> ⟨p>Dan lees je dat Silas en Timotheüs daar achterbleven. Waaruit trouwens weer blijkt dat Paulus echt het voortouw nam en het gezicht was van datgene wat verkondigd werd. Paulus was niet veilig, terwijl Silas en Timotheüs kennelijk geen of minder gevaar duchtten. Het is trouwens pas de tweede keer dat de naam van Timotheüs genoemd wordt. Ik heb u er een tijdje geleden op gewezen dat Timotheüs zich bij het gezelschap van Paulus en Silas had gevoegd, en sindsdien werd hij niet meer genoemd. Maar dat hij er wel bij was, blijkt hier uit het feit dat hij in Berea achterbleef. Dus terwijl Paulus richting de kust wordt gestuurd, blijven Silas en Timotheüs daar achter.⟨/p> ⟨p>En de geleiders van Paulus – dat wil zeggen, hij werd niet alleen maar weggestuurd in de richting van de zee, maar hij kreeg ook bewaking of begeleiders mee – brachten hem naar Athene. Het loutere feit dat hij richting de zee was gestuurd, geeft mij aan dat hij kennelijk per schip daarheen is gegaan. Ik wilde dat nog even laten zien op de kaart. Kijk, hier ligt Athene en op dit kaartje zie je dat dit ook zo wordt verondersteld. Je zou kunnen verdedigen dat er een kustweg is geweest richting Athene, maar het meest voor de hand liggend lijkt mij toch dat Paulus per boot met zijn begeleiders naar Athene is gegaan.⟨/p> ⟨p>Die begeleiders vertrokken vervolgens weer met de opdracht aan Silas en Timotheüs om zo spoedig mogelijk bij hem te komen. Paulus is dus met begeleiding vanuit Berea naar Athene gereisd, en wanneer die begeleiders weer vertrekken, geeft Paulus de opdracht mee dat Silas en Timotheüs op de snelste wijze, zo spoedig mogelijk, naar hem toe moeten komen.⟨/p> ⟨p>Het boeiende van het boek Handelingen is dat je het kunt vergelijken met de brieven. Feitelijk vormt Handelingen het historische kader waarin je de brieven van de apostel Paulus kunt plaatsen en lezen. Dat is heel belangrijk; je kunt de brieven eigenlijk alleen goed begrijpen tegen de achtergrond van het boek Handelingen. Daarin wordt beschreven hoe Paulus zijn reizen ondernam en welke plaatsen hij aandeed. Ik moet er trouwens bij zeggen dat Paulus tot dusver nog geen brieven heeft geschreven die in de Bijbel terecht zijn gekomen. De eerste brieven van zijn hand zijn de brieven aan de Thessalonicenzen, de stad waar hij zojuist vandaan is gekomen. Die brieven schrijft hij echter pas later vanuit Korinthe. Ik zal u daar te zijner tijd op wijzen, maar eigenlijk doe ik dat nu al even.⟨/p> ⟨p>Want probeert u zich eens voor te stellen wat er aan de hand is: Paulus en Silas waren in Thessalonica en moesten maken dat ze wegkwamen. Ze kwamen in Berea terecht, maar ook daar ontstonden opnieuw problemen. Paulus vertrok vervolgens naar Athene onder begeleiding, en die begeleiders kregen de opdracht om tegen Silas en Timotheüs te zeggen dat zij zo snel mogelijk naar Paulus moesten komen. In 1 Thessalonicenzen 3 lezen we dat Timotheüs inderdaad is gekomen. Ik neem u even mee naar wat Paulus in die brief schrijft: "Daarom hebben wij, omdat wij het niet langer konden uithouden, besloten alleen in Athene achter te blijven; en wij hebben Timotheüs, onze broeder en een medewerker van God in het evangelie van Christus, gezonden om u te versterken."⟨/p> ⟨p>Nu wordt het plaatje nog completer. Timotheüs – en wellicht Silas, al wordt hier alleen Timotheüs genoemd – is dus inderdaad bij Paulus in Athene gekomen. Maar, zo zegt Paulus in zijn brief aan de Thessalonicenzen, hij besloot om alleen in Athene achter te blijven en hij heeft Timotheüs vervolgens weer teruggezonden naar Thessalonica. Het is dus een heel gereis geweest. Timotheüs is gezonden om hen te versterken, hij is dus weer weggegaan. Hoewel ze een vast gezelschap vormden, bleven ze niet voortdurend bij elkaar. Uit zulke beschrijvingen blijkt dat ze ook voor een deel onafhankelijk van elkaar reisden, of in ieder geval zelfstandig.⟨/p> ⟨p>Dan komen we bij vers 16. In mijn Bijbel begint daar een nieuwe passage, namelijk het verblijf van Paulus in Athene – je mag wel zeggen: zijn beroemde verblijf. Waarom is dat zo bekend? Handelingen 17 is voor sommigen misschien een begrip; voor mij in elk geval wel. Het bevat de beroemde rede die Paulus hield op de Areopagus. Paulus is daar in Athene, maar niet voor vakantie. Dat is eigenlijk wel aardig om je te realiseren. Wij gaan tegenwoordig op vakantie naar verre oorden, bijvoorbeeld naar Athene of nog verder, om geweldige tempels te bezichtigen. Wij maken daar dan foto's van en vinden we dat interessant.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1834" title="Speel af vanaf 30:34">▶ 30:34⟨/button> ⟨span>Athene: Paulus' Geest Geprikkeld Door een Stad Vol Idolen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Terwijl Paulus te Athene op Silas en Timotheüs wachtte, werd zijn geest in hem geprikkeld. Dit woord ‘geprikkeld’ komen we nog één keer meer tegen in het boek Handelingen, namelijk in hoofdstuk 15 vers 39. In de NBG-vertaling wordt het daar vertaald met ‘verbitterd’. Daar gaat het over Paulus en Barnabas. Weet u nog dat daar een verschil van inzicht en een verwijdering ontstond? Er ontstond een verbittering, zodat zij uiteengingen en Barnabas met Marcus naar Cyprus voer. Maar u ziet: dat is nu een typisch voorbeeld van discordant vertalen. Eén Grieks woord wordt in het ene geval, in Handelingen 15:39, vertaald met ‘verbittering’ en in het andere geval met ‘geprikkeld’. Is dat ergens voor nodig? Nee, want dat geeft geen zicht op de betekenis van zo’n woord.⟨/p> ⟨p>In ieder geval kan ‘geprikkeld’ in het Grieks, maar ook in het Nederlands, zowel positief als negatief zijn. Meestal bedoelen we met ‘geprikkeld’ dat we geïrriteerd zijn; dingen staan je tegen en je bevindt je in een negatieve gemoedsstemming. Maar je kunt ook in positieve zin geprikkeld zijn. Je ziet iets en je wordt daardoor getriggerd. In het boek Hebreeën wordt ditzelfde Griekse woord opnieuw gebruikt en daar wordt het vertaald met ‘aanvuren’. Elkaar aanvuren. Ziet u, het woord komt maar een paar keer voor in het Nieuwe Testament, maar het wordt de ene keer met ‘prikkelen’ vertaald, de andere keer met ‘verbitteren’ en weer een andere keer met ‘aanvuren’. Dat schiet niet op als je zicht wilt krijgen op de betekenis van een woord; het is alleen maar verwarrend. Maar kijk: elkaar prikkelen, in de positieve zin, heeft inderdaad de gedachte van elkaar aanvuren of triggeren. In Hebreeën gaat het er juist over dat het Woord ons prikkelt.⟨/p> ⟨p>Even terug naar Handelingen 17 vers 16. Paulus is daar in Athene en terwijl hij wacht, werd zijn geest geprikkeld, getriggerd. Dat is hier niet positief bedoeld, dat lijkt me duidelijk. Want wat staat er? Wat prikkelde hem zo? Hij zag dat de stad vol afgodsbeelden was. U moet zich voorstellen: Athene was in die dagen eigenlijk al over haar hoogtepunt heen. Eeuwen tevoren was het een stad van enorm aanzien in intellectueel, godsdienstig en filosofisch opzicht. Die glorieperiode was inmiddels voorbij, maar de stad was nog altijd buitengewoon religieus.⟨/p> ⟨p>In de vertaling staat hier ‘vol afgodsbeelden’. In de Concordant Version staat er ‘idol-ridden’, wat zoiets betekent als dat de stad vergeven was van afgoden. Dat woordje ‘idol’ is interessant, want ons woord ‘idool’ komt rechtstreeks uit het Griekse ⟨em>eidolon⟨/em>. U herkent het direct: idolen. Een idool is dus eigenlijk een afgod. Je hebt ook het woord ‘idolatry’, wat afgoderij betekent. Ik moet denken aan dat bekende tv-programma, de serie ⟨em>Idols⟨/em>. Maar dat zijn dus eigenlijk afgoden; dat is de oorspronkelijke betekenis van dat woord.⟨/p> ⟨p>De wijze waarop het in het Grieks geformuleerd wordt, is ⟨em>eidolon⟨/em> met het voorzetsel ⟨em>kata⟨/em>. Dat is lastig in het Nederlands weer te geven, maar het is een negatief begrip. Het betekent ‘vergeven van’. In het Engels zegt men ‘idol-ridden’. Dat is niet positief. De geest van Paulus werd hierdoor geprikkeld. Moet u zich voorstellen: een Jood die opstaat en naar bed gaat met het Sjema op zijn lippen: ‘Hoor Israël, de Heer is één’. Iemand die de profeten kende en Jesaja kende, die sprak over die ene God, de Schepper van hemel en aarde. Hoe moet de geest van Paulus dan niet geprikkeld zijn door al die idolen? Als ik het zo zeg, ‘idols’, dan doet dat denken aan het Engelse woord ‘idle’, in de zin van leeg. Ik geef toe dat het een woordspelletje is, maar het is meer dan een grapje, want feitelijk is dat precies wat een afgod is: hij is leeg, ijdel. De stad was vol afgoden en dat prikkelde deze man die wist dat er maar één God is.⟨/p> ⟨p>Als ik het zo formuleer, loop ik eigenlijk verschrikkelijk vooruit op wat Paulus daar in Athene nog gaat vertellen. Maar ze kenden God niet. De stad was vergeven van idolen en afgoden, maar met al die vele goden kenden ze de ware God niet. Er is maar één God. Maar goed, laten we verdergaan.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2250" title="Speel af vanaf 37:30">▶ 37:30⟨/button> ⟨span>Samensprekingen in de Synagoge en op de Agora⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hij, Paulus, hield daarom in de synagoge samensprekingen met de Joden. Dus ook in Athene was een synagoge, dat is wat we hieruit opmaken. Voor de rest wordt dat niet meer genoemd, alleen in dit vers. Hij hield samensprekingen. In het Grieks staat daar een woord waar ons woordje 'dialoog' van is afgeleid. Ons woordje dialoog is immers ook Grieks: 'dia' betekent 'door' en 'logos' heeft te maken met 'woord'. Het heeft dus te maken met argumenteren, een dialoog voeren of discussiëren. Of zoals het hier in de interlineair consequent met 'argumenteren' wordt weergegeven. Concreet zit er altijd de gedachte in van een argumentatie voeren. Niet zomaar wat heen en weer praten, het is geen kletsen. Nee, argumenteren.⟨/p> ⟨p>En Paulus argumenteerde in de synagoge met de Joden, en, zo staat er, met hen die God vereren. Hoe vaak hebben we dat nu inmiddels niet gezien? Zojuist nog, in verband met Berea, maar je leest het iedere keer. Ik heb er inmiddels al vaak op gewezen: die 'vereerders van God'. Eigenlijk staat 'God' er niet eens, ze worden gewoon mensen genoemd die bezig waren te vereren. Maar dat was een technische uitdrukking: ze gaven eer. Aan wie? Ja, gewoon aan de ene God. Vandaar ook, en er is geen kritiek op de vertaling hoor, 'met hen die God vereren'. Maar eigenlijk staat er gewoon 'vereerders'. Namelijk mensen die de God van Israël vereerden. Zij waren zelf geen Israëlieten, ze leefden ook niet Israëlitisch of naar de gebruiken van Mozes, maar ze kenden de God, ze vereerden God.⟨/p> ⟨p>U begrijpt, Paulus was geprikkeld. In de synagoge en met degenen die God vereerden, kon hij natuurlijk zijn verhaal al kwijt, want dat deelden ze. Welk verschil van inzicht er wellicht ook was, en wat bij nader inzien aan het licht zou komen over het evangelie en over de betekenis van de Schrift, dit was toch wel duidelijk: één God.⟨/p> ⟨p>En dan staat er dat dit dus in de synagoge was, en dan mag je aannemen dat dit met name ook op de sabbat gebeurde. Maar dan staat er vervolgens: 'en op de markt'. Hier staat het woordje 'agora'. Dat kent u wel, want agora is ook het Griekse woord voor markt. Het is wel leuk als je dat zo in het boek Handelingen bestudeert en je neemt de woordjes meteen ook mee. Dan valt het u op hoe vaak je woorden tegenkomt die we gewoon in het Nederlands ook kennen, of in ieder geval vaak nog wel kunnen thuisbrengen. De agora, de markt.⟨/p> ⟨p>En op de markt dagelijks... Ik neem aan dat dit vooral een tegenstelling is met wat hij wekelijks in de synagoge had, namelijk op de sabbat. De shabbat. En op de markt was hij dagelijks in gesprek met hen die hij daar aantrof. Wat Paulus daar verder op de markt deed? Nou ja, dit dus. Je zou de vraag kunnen stellen of Paulus daar ook nog, net als we eerder lazen in Handelingen... of nee, dat gaan we nog lezen in Handelingen 18, dat is in Korinthe: dat hij daar ook al bezig was met tenten maken en verkopen. Misschien. Het wordt hier in ieder geval niet genoemd.⟨/p> ⟨p>Het enige wat ervan vermeld wordt, is dat hij op de markt was en daar dagelijks ook argumenteerde. Dat deed hij dus niet alleen maar bij de intimi en bij de mensen met wie hij verwant was, geestverwanten ook, maar ook daar op de markt, met wie hij daar ook maar aantrof. Ja, Paulus was een man die wat te melden had. Dus ja, waarover zou hij het hebben? Nou, daar hoeven we niet over te fantaseren, want het staat er gewoon. En dan...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2536" title="Speel af vanaf 42:16">▶ 42:16⟨/button> ⟨span>De Confrontatie met de Epicurische en Stoïcijnse Filosofen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"En ook enigen van de Epicurische en Stoïcijnse filo..." Er staat hier 'wijsgeren', maar in het Grieks staat eigenlijk gewoon het woord ⟨em>filosofon⟨/em>. Dan heb je weer zo'n woord. Ons woord 'filosoof' komt rechtstreeks uit het Grieks. Dat betekent ⟨em>philo⟨/em>, liefde voor, en ⟨em>sophie⟨/em> heeft te maken met wijsheid. Liefde voor wijsheid: wijsbegeerte. "En ook enigen van de Epicurische en Stoïcijnse wijsgeren twistten met hem."⟨/p> ⟨p>Eerst even over dat woord Epicurisch. Dat zijn Epicurische filosofen. Het zijn volgelingen van Epicurus en die leefden zo rond 300 voor Christus. Ik zei al, Athene was eigenlijk een paar eeuwen tevoren op z'n hoogtepunt. De filosofische scholen hebben allemaal hun oorsprong een paar eeuwen voor Christus. Dat geldt ook voor de grote namen zoals we die kennen, noem ze maar op: Plato en Aristoteles. Dat was allemaal al voor deze tijd.⟨/p> ⟨p>Epicurus was een man die geboren was op het eiland Samos. Kent u dat? Een heel mooi eilandje. Ik ben er ooit een paar dagen geweest en ik ben gek op de Griekse eilanden, maar Samos is ook prachtig. In ieder geval, daar kwam Epicurus vandaan. Dit is een beeld van hem. Geen foto, dat had u al begrepen, een beeldhouwwerk. Ik heb even een paar dingen over hem op een rijtje gezet, die je zo in de naslagwerken kunt terugvinden. Zijn leer had uitsluitend het praktisch nut en het geluk op het oog. Dat waren de grote focuspunten in zijn onderwijs. Het hoogste goed was voor hem niet alleen materieel, zoals bijvoorbeeld bezit, maar vooral ook geestelijk: het geestelijke geluk. En daaronder verstond hij een onverstoorbare gemoedsrust. Ik kom er straks nog even op terug, want er spelen bepaalde begrippen bij een rol. Onverstoorbare gemoedsrust wil zeggen: een rust die niet aangetast of beïnvloed wordt door de uiterlijke omstandigheden. Noch door plezier of voorspoed, noch door tegenspoed. Een gelijkmatige rust, dat is wat Epicurus vooral voorstond. Dit kon iemand bereiken door een deugzaam leven te leiden. Dat was ook een belangrijk begrip in zijn onderwijs: goed leven, met als resultaat een totale onafhankelijkheid van alles en iedereen om zich heen.⟨/p> ⟨p>Dat lijkt overigens verdraaid veel op die andere school die hier genoemd wordt. Want kijk, Athene is tot op de dag van vandaag bekend als hét symbool van wijsheid. Ook het hele westerse denken vindt daar zijn oorsprong; je kunt het allemaal terugbrengen tot Athene en de filosofische scholen die daar ooit waren. Hier worden er twee genoemd: Epicurus en zijn volgelingen, en de Stoïcijnen. Als ik het zo zeg, kent u dat trouwens ook wel. Wij gebruiken het vaak wat spreekwoordelijk. U weet toch wat men bedoelt als iemand een 'stoïcijns' uiterlijk heeft? Ja, dat is dus onverstoorbaar. Dat is precies ook wat die Epicureeërs zijn. Ze worden hier in één adem genoemd: "enigen van de Epicurische en Stoïcijnse wijsgeren". Er waren verschillende scholen, maar dat laten we nu even voor wat het is.⟨/p> ⟨p>Die Stoïcijnen, dat is wel interessant. Dat waren leerlingen van een filosofenschool die gesticht was door een zekere Zeno. Die leefde trouwens ook rond 300 voor Christus, in dezelfde tijd. Zij worden Stoïcijnen genoemd vanwege de plaats waar zij samenkwamen, namelijk de Stoa. De Stoa is een zuilengalerij, maar niet zomaar een zuilengalerij: het was de zuilengalerij op de Areopagus, daar in Athene. Dat is het hartje van de stad. Vergis u niet, ik kom er straks nog even op terug, maar dit was echt het hartje van de stad, het centrum. Afijn, die Stoïcijnen werden dus eigenlijk gewoon genoemd naar de plaats waar ze samenkwamen: de Stoa.⟨/p> ⟨p>De Stoïcijnen leerden dat de wisselingen van het lot gelijkmatig gedragen dienen te worden. Met een ongeschokt gemoed: ⟨em>apatheia⟨/em>. Kent u dat woord? Apathisch. Bij ons heeft dat een heel negatieve klank. Maar in deze filosofische school was het een positief begrip, namelijk dat je onverstoord bent. ⟨em>Autarkie⟨/em>. Paulus gebruikt het trouwens ook in zijn brieven: ⟨em>autarkisch⟨/em>, kent u dat? Niet? Nee, niet autistisch! Eigenlijk zit daar ook weer dat woordje ⟨em>auto⟨/em> in, en dat heeft te maken met jezelf. Een automobiel is een zelfbewegend voertuig, ⟨em>auto⟨/em> heeft te maken met 'zelf'.⟨/p> ⟨p>Maar trouwens, nu zit ik me te vergalopperen, want daar heeft autarkie niet direct mee te maken. Nee, in de economie spreekt men tegenwoordig over een autarkische samenleving, zoek het maar eens op internet op. Dat wil zeggen een samenleving die volledig in zichzelf voorziet. Ja, dan heeft het toch inderdaad weer met 'zichzelf voorzien' te maken! Ik herinner me dat ik ooit, eenendertig jaar geleden, in Zuid-Afrika was. Toen werd Zuid-Afrika nog geregeerd door de blanken, en hun ideaal was eigenlijk ook een autarkische samenleving. Ze werden natuurlijk door de hele wereld met de nek aangekeken en ze wilden gewoon ⟨em>self-supporting⟨/em> zijn. Niet afhankelijk zijn van anderen. Nou, dat is autarkisch.⟨/p> ⟨p>Zeno en die school van de Stoïcijnen hadden dat hoog in het vaandel. Autarkie wil zeggen dat je zelfgenoegzaam bent. Dat je geen anderen nodig hebt en dat je niet afhankelijk bent van de omstandigheden. Weet u trouwens dat Paulus dit begrip ook gebruikt? In zijn brief aan de Filippenzen zegt hij: "Ik heb geleerd om in alles..." Hoe zegt hij dat nou? Ja, precies. Filippenzen 4. Ik zie dat ik hier in mijn eigen bijbeltje ooit nog een aantekening heb gemaakt. In Filippenzen 4 vers 11 zegt hij: "Niet dat ik dit zeg als zou ik gebrek lijden, want ik heb geleerd met de omstandigheden waarin ik verkeer genoegen te nemen." In het Grieks staat daar het woordje ⟨em>autarkes⟨/em>. Dat wil zeggen: onafhankelijk van de omstandigheden. "Ik weet wat armoede is, ik weet wat overvloed is. In elk opzicht en in alle dingen ben ik ingewijd: zowel in verzadigd worden als in honger lijden, zowel in overvloed als in gebrek. Ik vermag alle dingen in Hem die mij kracht geeft." Nou is dit geen Zeno en dit is geen Epicurus, maar dit is Paulus' invulling van dat begrip. Een heel ándere natuurlijk! "Ik vermag alle dingen in Hem."⟨/p> ⟨p>Goed, die filosofische scholen worden hier genoemd zonder dat Lucas de moeite neemt om aan te wijzen wat voor figuren of wat voor ideeën het waren. Hij veronderstelt het min of meer als bekend: nou ja, je weet wel, dat waren die mensen. Maar goed, vandaag de dag moet je dat toch even duidelijk maken. Alleen bij het woordje 'stoïcijns' hebben wij nog een vaag idee van wat dat is: mensen die zich onverstoord een weg door het leven banen en zich daarbij niet willen laten beïnvloeden door de wisselingen van het lot, die nu eenmaal altijd zo verschillend zijn. Een gelijkmoedig gemoed hebben. Ook ⟨em>self-supporting⟨/em> zijn, geen anderen nodig hebben. Dat komt, denk ik, vooral doordat ze zo heel erg eenvoudig leefden; ze hadden niet veel andere dingen nodig. Ze hingen in die zin wel heel erg aan elkaar. Dus ja, die vergelijking gaat niet helemaal op. Nou ja, dat is weer iets anders denk ik. Nee, dat is waar, maar daar ken ik wel meer van, waar dat erg opgeld doet.⟨/p> ⟨p>Ik bedoel, als Paulus daar dan dat komt vertellen, dan hebben ze ook geen oren daarnaar. Ja, en als je met zulke oren dan gaat luisteren en ook daar alles op gaat beoordelen, ja, dan kom je erachter. Daar is Paulus ook achter gekomen: dat dat dus niet matcht.⟨/p> ⟨p>Nou ja, later zegt Paulus dat tegen de Corinthiërs ook, dat wat hij te melden heeft de dwaasheid van de prediking is. Maar in de ogen namelijk van de wijsheid, de sofie van deze wereld.⟨/p> ⟨p>Nou, hier is Paulus in het hartje van Athene, het symbool van het intellect en van wijsheid, of van wat daarvoor doorgaat. En dan ontmoet hij daar op die markt ook enige van de Epikureïsche en Stoïcijnse filosofen, en ze twisten met hem.⟨/p> ⟨p>Nou is dat eigenlijk wat aardiger. In het Grieks staat er 'samenwerpen' en dat betekent dan, zoals u hier ook ziet: overleggen. Niet zozeer... bij 'twisten' denk je toch echt aan een hele scherpe discussie, een twistgesprek. Maar het wordt hier meer in het algemeen over overleggen gesproken. Ik denk dat het een betere weergave is.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3287" title="Speel af vanaf 54:47">▶ 54:47⟨/button> ⟨span>Paulus als 'spermalogos': de Theologie van de Graantjespikker⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Die overlegden met hem en sommigen zeiden: wat zou die bedweter willen beweren? Die bedweter. Een bedweter is een samentrekking van twee woorden: beter-weter. Hij weet alles beter. Maar, nou zou ik u nog eens wat vertellen: het Griekse woord is ⟨em>spermalogos⟨/em>. Nou, beide kent u. Sperma betekent zaad en logos is woord.⟨/p> ⟨p>In de Telos-vertaling... ik weet het, ik heb het juist vanmiddag nog even nagekeken. In de King James wordt er gesproken over een 'babbler'. De 'idle babbler'. Een babbelaar. En in de Statenvertaling, wat was het ook weer joh? Een klapper, ja. Dat is wel erg oud Nederlands, dat kennen we niet meer zo. Een klapper, hè. De klapperman, door Nederland. Door het kloppen komt dat naar voren. Kloppen... ja. Ja, kleppen! Ah kleppen, oh ja. Wij spreken ook over verklappen. Bij ons heeft klappen natuurlijk vooral betekenis als applaus, als werkwoord.⟨/p> ⟨p>In de Telos-vertaling, die ik erg hoog heb staan, wordt het vertaald met naprater, maar als je dan in de voetnoot kijkt, dan zeggen ze: graantjespikker. Dat is leuk! In de Concordant Version, die vertaalt het met een 'rook', ons woord roek. Dat is deze vogel. Maar wat doet die? Nou, dat is precies dit: graantjes pikken. Gewoon de zaadjes pikken die andere vogels hebben laten liggen of daar verspild hebben of zo, en dat oppikken. Een graantjespikker is denk ik een hele goede weergave van wat dat is, ⟨em>spermalogos⟨/em>.⟨/p> ⟨p>En het idee daarbij is dat zij zeggen: wat heeft die bedweter, die graantjespikker nou te vertellen? Paulus, ze dachten – dat is het idee dat het woord met zich meebrengt – het woord wat hij doorgaf, ja, hij had híer wat, dáár wat. Zoals een graantjespikker dat doet. Hij pakt wat. Dat is trouwens ook een Grieks woord: eclectisch. Zoals hier wat, daar wat, en het is allemaal zo bij elkaar gebracht. En nou ja, daar waren ze trouwens in Athene bepaald niet vies van hoor. Nee, we zullen het wel straks zien. Ze deden niets liever dan naar zulke dingen te luisteren.⟨/p> ⟨p>Maar hier wordt hij dus genoemd: een graantjespikker. En wat zou die graantjespikker nou willen beweren? Nou, ik moet u zeggen: ik ben graag in de leer bij deze graantjespikker. Maar hier wordt die vraag zo gesteld: enige van dus de Epicurezen en de Stoïcijnse filosofen overlegden met hem. En sommigen, dus kennelijk van degenen die er op die markt waren, die zeiden, en die stellen dan belangstellend de vraag, maar eigenlijk al wel met de nodige aantekeningen en argwaan: wat zou die graantjespikker eigenlijk nou te zeggen hebben? Oh, ik zie trouwens dat het ene woord: deze praatjesmaker. Nou, uit het vervolg blijkt toch wel dat ze daar toch geen kaas van hadden gegeten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3549" title="Speel af vanaf 59:09">▶ 59:09⟨/button> ⟨span>Vreemde Demonen: Misverstanden Rond Jezus en Anastasis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Of zij erg thuis waren in dat soort dingen, of in die ins en outs, laten we ons eventjes gewoon beperken tot de informatie die hier rechtstreeks gegeven wordt. "Hij was een graantjespikker", zo hebben ze hem genoemd. Niet al te complimenteus, stel ik me zo voor. Maar anderen, die zeiden dus: "Hij schijnt een verkondiger van vreemde goden te zijn."⟨/p> ⟨p>Maar ik zal u dit erbij zeggen, dat "vreemde goden", dat staat er eigenlijk niet, daar staat "vreemde demonen". Alleen heeft "demonen" bij ons de gedachte van een boze geest. Zo wordt trouwens meestal het woordje "demon" vertaald: altijd met "boze geest". Maar dat is niet wat het woord betekent. Een demon was namelijk een neutraal Grieks woord. Voor de Grieken was het absoluut geen scheldwoord. Zij vereerden demonen. Dat waren namelijk hún goden. Demonen zijn gewoon de goden van de volkeren. Een speciaal soort. Maar dat detail laat ik dan even voor wat het is. Paulus gebruikt het overigens ook zo. In 1 Korinthe 10 zult u dat ook zien. Het is alleen heel jammer dat de vertalingen dat dan meestal weergeven met "boze geesten", want dat is niet de gedachte. In het Grieks betekent een demon gewoon één van de goden. Dat zijn de goden van de volkeren, dat zijn demonen.⟨/p> ⟨p>En nou zeggen ze: "Hij schijnt een verkondiger, een aankondiger te zijn van vreemde demonen." Dat wil zeggen: demonen, goden die wij helemaal niet kennen. Nou, welke dat zijn, daar moeten we het straks eens even over hebben, wat zij dan denken. Maar ik stel voor, want ik zie dat het inmiddels negen uur geweest is, oké, we pakken de draad weer eventjes op bij vers 18 dus.⟨/p> ⟨p>Paulus is in Athene, en dan krijgen ze een idee van wat voor figuur ze in hun midden hebben. En dan zeggen sommigen: "Hij schijnt een verkondiger te zijn van vreemde demonen." Daarover hadden we het zojuist even voor de pauze nog: vreemde demonen. Dat is gewoon het standaard Griekse woord, heel neutraal. Ik vind dat belangrijk om op te merken. Het was het neutrale woord voor hun goden, ze werden daarmee dus helemaal niet aangevallen. Trouwens, dit is wat deze Atheners zélf zeggen. "Hij schijnt de verkondiger van vreemde demonen", en daarmee zetten ze Paulus niet weg. Nee, dat was gewoon wat zij dachten: vreemde demonen. Demonen, dat wil zeggen goden, waarvan we er zoveel hebben, maar hij noemt namen van demonen die wij niet kennen. Nou, daar waren ze op zich niet zo van onder de indruk, want ze hadden een gigantisch pantheon, zoals dat heet. Een enorme hoeveelheid goden. Dus ja, er kwam er altijd wel eentje meer of minder, dat maakt niet uit.⟨/p> ⟨p>Maar dan nog iets: "Want hij schijnt een verkondiger, aankondiger te zijn van vreemde demonen... want", staat er, "hij bracht het evangelie." Dat is eigenlijk in het Grieks gewoon één woord: hij evangeliseerde. Hij bracht het goede bericht. Ons woordje "evangeliseren" komt eigenlijk ook uit het Grieks. Het woord "evangelie" is een Grieks woord en zelfs deze manier van uitdrukken als werkwoordsvorm, "-iseren", komt ook uit het Grieks. Hij evangeliseerde, hij bracht als goed bericht: Jezus en de opstanding. De Anastasis.⟨/p> ⟨p>Je moet even de logica proberen te pakken van wat zij hier zeggen: "Hij schijnt een verkondiger van vreemde demonen te zijn, want hij bracht iets als goed bericht, namelijk van Jezus en van de Anastasis." Ik zeg het nu even zo, waarom? Omdat zij het hebben over demonen die zij niet kennen. Zij hoorden twee namen, namelijk Jezus — die naam kenden zij niet. Ik bedoel, hij was hier niet in een Hebreeuwse omgeving. Kijk, in de Hebreeuwse omgeving kende men de naam Jezus, of Jozua, maar al te goed. Dat was een Hebreeuwse naam, maar hij was hier in een Griekse omgeving. En zij hoorden dat hij het de hele tijd maar over één naam had: Jezus. En ze hoorden nog een andere naam, daar dachten zij kennelijk ook van dat het een naam was, namelijk Anastasis.⟨/p> ⟨p>"Ana" betekent "naar boven" en "stasis" betekent "staan", dus eigenlijk "opstaan", vandaar dus "opstanding". De logica is dat ze denken aan vreemde demonen, omdat zij hem twee namen hoorden bezigen. Of twee begrippen iedere keer hoorden vertellen, die zíj verstonden en begrepen als twee namen. Namelijk van Jezus en van opstanding. En hoewel dit natuurlijk een misvatting was, is daarmee wel gezegd dat ze in ieder geval de twee kernbegrippen uit Paulus' evangelie, zijn goede bericht, wel hadden gepakt. Ze hadden de klok horen luiden, ze wisten alleen niet waar de klepel hing. Wat Paulus bracht, dat ging inderdaad over Jezus. Jawel, die redt. En het ging over opstanding. Niet als iemand, uiteraard. Hoewel Anastasia... in de Engelssprekende wereld is Anastasia natuurlijk ook een naam. En terwijl ik het zo zeg, weet ik dat je een schip had van Operatie Mobilisatie dat ook zo heette: Anastasia of Anastasis. Maar zij dachten dus dat ze van doen hadden met vreemde goden, demonen.⟨/p> ⟨p>Dat is wat zij hadden begrepen, en nu willen zij meer weten. En zij namen hem mee, ze pakten hem vast. Soms kan dat, in het boek Handelingen zie je dat ook, met geweld gepaard gaan. Dat is hier waarschijnlijk toch niet de gedachte. Het idee is vooral: ze pakken hem vast, ze namen hem bij de hand.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3995" title="Speel af vanaf 01:06:35">▶ 01:06:35⟨/button> ⟨span>Meegenomen Naar het Gerechtshof op de Areopagus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"En zij brachten hem naar de Areopagus." Nou, die Areopagus, letterlijk zijn dat eigenlijk twee woorden, zoals u hier ziet. Dat 'Areo' heeft te maken met Ares. Vermoedelijk tenminste, is dat de gedachte. Die van Mars. Het is de heuvel van Mars. De rots of die verhoging van Mars. Als ik me niet vergis, is de Areopagus een hoogte van 130 meter of zo? Ik meen me dat nog te herinneren. Ik ben er toen ooit eens op geweest. Ja, er is nu weinig meer van over.⟨/p> ⟨p>Maar wat was die Areopagus? Dat was trouwens—nu, dat las ik vanmiddag, dat wist ik helemaal niet—maar nu nog steeds heet het Griekse parlement de Areopagus. Nee, ik zeg het verkeerd. Het is niet het parlement, maar het Griekse hooggerechtshof. Het hooggerechtshof van Griekenland is de Areopagus. Hoewel het niet zetelt op deze locatie, maar in ieder geval heeft het nog steeds diezelfde naam. En ook hier is het het gerechtshof. De Areopagus, dat was de plaats waar niet alleen maar recht gesproken werd in die stad, maar het was ook een raad van toezicht. Dat wil zeggen, daar zaten de wijze heren die, als daar bijvoorbeeld iets nieuws gebracht werd, dat beoordeelden.⟨/p> ⟨p>Want ja, het is geen rechtszitting wat hier plaatsvindt. Ik bedoel, zij beschuldigen Paulus niet van een misdaad of zo. Ze tonen interesse en ze nemen hem mee naar de Areopagus. Maar dat was dus inderdaad het gerechtshof of de raad van toezicht. In ieder geval, hoge heren die daar zitten en die dus mochten beoordelen wat Paulus te melden had. En ze namen hem mee, waaruit dus ook wel blijkt—we hadden het zojuist in de pauze er al even over—dat Paulus toch, Jood zijnde, met dat wat hij bracht indruk heeft gemaakt. Toch in ieder geval de indruk: die man weet van wanten, die heeft wat te melden. Anders zouden ze hem echt niet naar de Areopagus hebben meegenomen.⟨/p> ⟨p>Nou, ik heb nog twee plaatjes. Er is nu weinig meer te zien van die Areopagus, van de glorie die het ooit had, maar dit is wat er nog van overgebleven is. En wat trouwens wel heel boeiend is: als je vanaf de Areopagus vandaag nog kijkt, dan zie je dit: de Acropolis. Zo moet je het uitspreken. Dat is eigenlijk de stadsburcht. Wie herkent dit? Jullie zijn er ook wel eens geweest, Piet en Dora? Nee? Dus als je op deze plaats staat, dan kijk je omhoog en dan zie je deze... Het is eigenlijk gewoon de stadsburcht. Machtig gezicht. Hier zie je nog, om een indrukje te hebben van hoe groot dat toch ook is, aan de mensen die hier staan kennelijk, maar dat moet enorm imposant geweest zijn in die dagen.⟨/p> ⟨p>Trouwens, we hadden het er in de pauze ook al even over, bezoek een stad als Rome, wat zo rijk is aan cultuur, maar ook al die bouwwerken... Kijk, wat nu nog slechts bouwvallen zijn, dat zijn geweldige, kolossale gebouwen geweest die echt enorm indrukwekkend waren. En je mag aannemen dat die Areopagus als het hooggerechtshof ook een plaats van statuur is geweest. Afijn, ze namen hem mee en ze brachten hem naar de Areopagus.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4249" title="Speel af vanaf 01:10:49">▶ 01:10:49⟨/button> ⟨span>De Atheense Zucht Naar het Állernieuwste Nieuws⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En ze zeiden: "Zouden wij ook mogen vernemen wat dit voor een nieuwe leer is waarvan gij spreekt?" Hij onderwees, hij vertelde dingen, hij argumenteerde en het was voor hen compleet nieuw. Ze hadden, zoals gezegd, de klok horen luiden: ze hoorden over Jezus, ze hoorden over Anastasis, maar dat kenden ze niet. Ze wilden nader geïnformeerd worden. Ze zijn dus nieuwsgierig en belangstellend, want er staat: "Jij brengt ons enige vreemde dingen ten gehore."⟨/p> ⟨p>Ik vond het interessant, er staat eigenlijk: in onze gehoorgangen. Dat is net niet 'ter ore', nee, er komen dingen in onze oren. Je moet het heel letterlijk nemen: er komen dingen in onze oren en die zijn voor ons echt wezensvreemd, die bevreemden ons. Waarover heeft die man het? En wat voor hen natuurlijk vooral een wezensvreemd begrip is geweest, dat is dat Anastasis. We zullen dat straks aan het einde van de toespraak zien. Het laatste wat hij daar in Athene vertelt, dat is van de Anastasis. En als hij het gaat uitleggen en als hij dat dus heel letterlijk neemt... Misschien hebben zij eerst nog gedacht dat hij het anders invulde, maar toen ze hem hoorden over Anastasis, over de opstanding, dan gaat de deur dicht. Dat is te gek. Daar houdt de wijsheid van de wereld echt op. Maar daar begint Godswijsheid juist!⟨/p> ⟨p>"Want gij brengt ons enige vreemde dingen ten gehore", in onze oren. "Wij wensten dan wel te weten..." Dat is het stadium waarin ze zich nu nog bevinden. Wij wensten dan wel te weten. Nou, niet 'wij wensten', wij besluiten! Wij hebben besloten dat wij die dingen willen weten, dat is onze keuze, wat dit alles zeggen wil.⟨/p> ⟨p>En dan staat er dus bij – en dit is een opmerking die Lucas dan in zijn verslag erbij geeft, wat wel leuk is – hij zegt generaliserend: "Alle Atheners nu, en ook de vreemdelingen die zich daar ophielden..." Je mag aannemen dat het zo'n stad is waar velen ook naartoe trokken vanwege de enorme faam aan intellect en wijsheid. Dat velen daarnaartoe gingen om onderwezen te worden. Ja, een soort pelgrimage ook. Waar moet je wezen? Dat was Athene, toch dé klinkende naam. "Alle Atheners nu en de vreemdelingen die zich daar ophielden, die daar verbleven, die hadden voor niets anders tijd over dan om iets nieuws te zeggen of te horen." Die reputatie had Athene.⟨/p> ⟨p>Nou, in het hartje van die stad dáár bevond Paulus zich nu. Ik wil u trouwens nog op iets interessants wijzen. Er staat niet "om iets nieuws te zeggen of te horen", er staat letterlijk: iets nieuwers! Ja, in de overtreffende trap dus. Nee, niet in de overtreffende, in de vergrotende trap: iets nieuwers. Het laatste nieuws. Daar waren ze voor in en nu hoorden ze iets nieuws. Nou dan, ongeacht wat je bracht... Maar als je dan toch, en dat hoorden ze wel aan Paulus, iemand was die wist waar hij het over had en het was iets nieuws, nou dan was je in principe interessant. Ze hadden voor niks anders tijd dan om iets nieuws te zeggen of te horen. Wel apart hè, dat dat zó daarvan gezegd wordt.⟨/p> ⟨p>Nou, en laat ik u dit zeggen: Paulus hád nieuws! Ik heb juist afgelopen zondag in Urk, of óp Urk moet ik zeggen, gesproken over Prediker 1. Dat had als thema 'Niets nieuws'. Waar Prediker zegt: er is niks nieuws onder de zon. Dat dènk je alleen maar, maar er is niks nieuws. Alles waarvan we hier zeggen dat het nieuw is, is helemaal niet nieuw. Dat was er al veel eerder. Alleen de uiterlijke vorm verandert, maar in wezen, of het nou in de krant staat of in boeken als nieuws gebracht wordt, het is niet nieuw. Het was er al lang. Het is gewoon iedere keer weer hetzelfde rondje, die cirkelgangen.⟨/p> ⟨p>Maar er is wél nieuws, en dat is het goede bericht van Paulus! Dat is écht nieuws. Een revolutie, een complete omwenteling. Echt nieuws, want kijk, waarom is er verder geen nieuws? Omdat alles al een herhaling is van het oude. Maar wat Paulus bracht, die Anastasis, is een nieuw begin dat God maakt van onvergankelijkheid! Waarbij de dood werkelijk wordt overwonnen, dat is pas echt nieuws. Dat is het enig echte nieuws wat voor dat begrip in aanmerking komt. Dus ja, nu komt er iemand die écht nieuws te vertellen heeft. En bovendien, het is niet alleen maar nieuws, het is ook werkelijk een góéd bericht.⟨/p> ⟨p>Nou, en dan lees je: "Paulus, voor de Areopagus staande..." Kijk, in de pauze hadden we het er eventjes over hoe mooi het is als je een interlineair hebt. Als je gewoon woord voor woord kan zien wat er staat. Er staat eigenlijk helemaal niet "voor", het staat "in het midden". Letterlijk het woordje 'in het midden'. Kijk, ik sta nu vóór u, maar dat is wat anders dan dat je je 'in het midden' bevindt. Zo wordt het geformuleerd: Paulus staat daar dus in het midden van de Areopagus.⟨/p> ⟨p>Vaak is het zo, hè, als ik een correctie maak op de NBG-tekst, dan hoor ik zo vaak: "Oh, maar het staat in de Statenvertaling ook zo!" Waarna ik vervolgens dan de kritiek krijg van: "Waarom gebruik je dan niet de Statenvertaling?" Hé? Ja, daar is ook wel wat voor te zeggen. Eigenlijk is de belangrijkste reden omdat ik die interlineair naast die NBG-tekst gebruik, ik vergelijk het. En de tweede reden is eigenlijk... Ik weet niet of u hem goedkeurt die reden, maar ik ben groot geworden met de NBG-tekst. Dus ja, ik ken die goed. Dat is eigenlijk ook een bijkomend voordeel. Er is trouwens nog een reden natuurlijk, en dat is dat de NBG-tekst wat gewoner Nederlands is, de Statenvertaling werkt soms voor heel veel mensen ook vervreemdend. Dat taalgebruik kennen we niet meer.⟨/p> ⟨p>"De volgende keer ben ik bij je..." Ja, ja. Waarom staat hij? Ja. Wat zullen we daarvan zeggen? Maar ik geef toe wat zojuist gezegd wordt: het heeft ook het contrasteffect. Juist als je ziet van... Bijvoorbeeld hier, in dit geval staat er in de grondtekst iets anders dan 'voor'. Maar men heeft ervan gemaakt – en dan laten we de nieuwste vertalingen maar helemaal buiten beschouwing – maar daar heeft men ervan gemaakt: 'voor'. Ja sorry, maar dat staat er niet. En dat vind ik zo mooi om dan gewoon te laten zien: zó staat het. En dan krijg je een contrastwerking. Maar juist dan zie je het des te sterker. Hoe is het ook alweer? Lichtjes, die zie je juist in het donker zo goed, hè? Ja precies, ja. Nou, zo kan ik het contrast ook laten zien.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4764" title="Speel af vanaf 01:19:24">▶ 01:19:24⟨/button> ⟨span>De Areopagus-toespraak: Buitengewoon Beducht voor Demonen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En Paulus staat in het midden van de Areopagus. Dus hij heeft daar, mag ik aannemen als ik dat zo letterlijk neem, een kring van mensen om zich heen. Misschien was het ook zo gepositioneerd, met tafels of iets dergelijks, wie zal het zeggen? In ieder geval staat hij in het midden van die Areopagus en dan zegt hij: "Mannen van Athene". Eigenlijk is het woord dat hier in het Grieks gebruikt wordt niet zomaar 'zeggen', maar het met nadruk zeggen. Hij verklaart iets. En dan spreekt hij hen aan: "Mannen, Atheners". Hij spreekt dus de mannelijke bevolking aan, de heren die daar zitten. En hij spreekt ze nadrukkelijk aan: "Mannen, Atheners. Ik zie voor mijn ogen, ik aanschouw dat gij in elk opzicht en naar alles buitengewoon ontzag voor godheden hebt".⟨/p> ⟨p>Het idee van 'aanschouwen' is dus niet alleen maar: ik zie het even, maar: ik heb het écht goed bekeken. Aanschouwen gaat verder dan alleen maar zien. "Ik aanschouw dat gij buitengewoon ontzag voor godheden hebt." Ja, dat zal wel mijn afwijking zijn, maar als ik zoiets lees, dan denk ik: je zou in het Nederlands ook nog een spatie kunnen lezen tussen 'god' en 'heden', en dan wordt het ineens positief. Dat gij buitengewoon ontzag voor God héden hebt. Maar nee, dat is het dus niet. Godheden is hier simpelweg het meervoud van goden. In de Griekse grondtekst staat hier eigenlijk gewoon één woord voor 'buitengewoon ontzag voor godheden'. In de interlineair wordt dit vertaald met 'buitengewoon religieus'. Super religieus!⟨/p> ⟨p>Als je dat Griekse woord eventjes opsplitst in zijn elementen, dan kom je weer het woordje 'daimonem' tegen. U ziet dat hier staan: daimone, daimonem. Eigenlijk betekent het woord, zoals het hier vertaald en weergegeven wordt, letterlijk: beducht voor demonen. Angst en vrees voor demonen. Dat is in de kern precies wat religie ook is: angst voor de goden. En om die maar gunstig te stemmen, moet je bepaalde dingen doen of juist laten. Maar in ieder geval is het gebaseerd op angst. Dat is trouwens een fundamentele karakteristiek van religie.⟨/p> ⟨p>En terwijl ik dit zeg, denk ik: geloof nou niet dat dit niet geldt voor de christelijke religie. Voor de christelijke religie geldt namelijk exact hetzelfde. U denkt misschien: is 'de vreze des Heren' dan niet iets positiefs? Ja, dat is positief, zolang je het niet opvat als pure angst. De vreze des Heren is juist het diepe óntzag hebben voor Hem, voor God. Dat is wat Paulus in deze toespraak ook laat zien: het ontzag voor Yahweh. Religie daarentegen is beducht zijn voor de goden, in pure angst. Want ja, die zitten je zogenaamd achterna, ze zijn je niet gunstig gezind en die moet jij dan zien te paaien. Die angst moet je kanaliseren. Dat is wat religie werkelijk is. Het wordt gebruikt om mensen in het gareel te brengen, maar de fundering is altijd angst.⟨/p> ⟨p>Die hele stad was daarvan vergeven; van die enorme beduchtheid voor demonen. Wat Paulus hier doet, zo heb ik het in ieder geval gelezen, is niet per se een compliment maken of felle kritiek uiten. Het is geen van beide. Het is bovenal gewoon een constatering, een nuchtere vaststelling. De hele stad was vol van idolen, van goden. Men was beducht voor de demonen en voor wat ze de mensheid wel niet konden aandoen. Men was bang voor wat hun boven het hoofd hing. Herkent u trouwens wat ik nu zeg? Het is toch precies wat de christelijke religie ook doet, zoals het vaak verteld wordt: een beduchtheid kweken voor een godheid. Maar de ene, ware God is zóveel anders!⟨/p> ⟨p>In ieder geval zegt Paulus dat hier tegen die mannen, tegen de Atheners. In elk opzicht zijn ze beducht voor demonen, buitengewoon religieus. "Want", zegt hij, "ik heb dat zo gezien toen ik door uw stad liep en de voorwerpen van uw verering aanschouwde." U ziet het: meervoud. De stad was ervan vergeven van dat soort toonbeelden. Hij zag daar tempels, beelden en altaren. Paulus heeft zich dat diep gerealiseerd. Dat woordje dat hier vertaald wordt met 'aanschouwen', is in het Grieks een woord dat letterlijk 'overpeinzen' betekent. Hij realiseerde zich de situatie en hij heeft daar diep over nagedacht. Eerder zagen we al dat hij hevig geprikkeld werd in zijn geest, terwijl hij door die stad liep en die afgoderij van alle kanten op hem afkwam.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5126" title="Speel af vanaf 01:25:26">▶ 01:25:26⟨/button> ⟨span>De Lege Sokkel Gewijd aan een Onbekende God⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan zegt hij: "Toen heb ik ook een altaar gevonden met het opschrift: aan een onbekende God." Maar nu ga ik u iets vertellen en dat weet u misschien niet. Ja, ik heb het woordje 'altaar' even doorgekrast, maar dat is met reden. Want kijk, natuurlijk had hij vele voorwerpen van verering gezien, maar hij had iets gezien en dat noemt hij niet een altaar. Het woordje 'altaar' komt in het Nieuwe Testament heel veel keren voor. Met name in de Hebreeënbrief. Maar dat is een heel ander woord. Dat is niet dit woord. Hier wordt een woord gebruikt, het Griekse woordje ⟨em>bomos⟨/em>. En dat heeft te maken met 'voet'. Wat hij gezien heeft, is niet een altaar, maar een voetstuk. Gewoon een lege sokkel.⟨/p> ⟨p>En als je er even over nadenkt, begrijp je ook meteen waarom dat zo staat. Hij heeft daar dus een voetstuk gezien, een standaard, maar met niks erop. Het was een onbekende God, en die kan je niet afbeelden. Kijk, er waren vele beelden van Zeus en Hercules, nou, noem ze maar op. Die hadden een bepaalde ⟨em>look⟨/em>, die zagen er op een bepaalde manier uit. Maar de onbekende God, daar kun je wel iets aan wijden, maar je kunt hem niet afbeelden. Dat is wat Paulus zegt: ik heb ook een voetstuk gezien, een sokkel waar niks op stond. Een lege dus.⟨/p> ⟨p>Maar er stond wel een opschrift op, dat was opgeschreven: "Aan een onbekende God". Niet aan dé, maar aan éen onbekende God. De God die wij niet kennen. Eigenlijk hebben we hier weer zo'n woord dat we ook allemaal kennen, een leuke woordspeling in dit verband, namelijk 'agnost'. Agnost betekent: je weet niet. Een agnost, dat is iemand die zegt: ik weet het niet of er een God is, ja of nee. Je hebt atheïsten, ook een Grieks woord trouwens, die geloven niet dat God er is. Maar een agnost die zegt: ik weet het niet.⟨/p> ⟨p>Nou, hier was de sokkel gewijd aan een God en er was een inscriptie. Daar stond ⟨em>Theo⟨/em>, gewijd aan God. Maar een God die wij niet kennen, waar wij onbekend mee zijn, waar we dus ook verder niks van weten en die we dus ook niet kunnen afbeelden of uitbeelden. Daaraan was het gewijd.⟨/p> ⟨p>Nou, dat was voor Paulus een schot voor open doel. Een lege sokkel, gewijd aan een God die we niet kennen. Paulus dacht: daarover wil ik jullie graag eens vertellen. Nou, let maar op. Want hij zegt in hetzelfde vers nog: "Wat jullie dan zonder het te kennen – dat geven jullie immers zelf aan, want het was gewijd aan een onbekende God – wat jullie dan zonder het te kennen vereren, dat verkondig ik jullie." Precies dat.⟨/p> ⟨p>Een God die jullie niet kennen. Dat was voor Paulus de binnenkomer. Hij ageert, en dat is mooi ook. Ik vind deze toespraak sowieso in alle opzichten mooi, we gaan het er de volgende keer ook nog over hebben, maar het is zo fraai zoals Paulus dat aanpakt. Als hij in de synagoge is, we zagen dat eerder in Thessalonica, dan opende hij elke sabbat achtereen de Schriften met hen en ontsloot de Schriften voor hen. En vanuit de Schriften toonde hij aan dat Jezus de beloofde Messias is.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5394" title="Speel af vanaf 01:29:54">▶ 01:29:54⟨/button> ⟨span>Een Meesterlijke Apologie: Aansluiten bij de Belevingswereld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hier gaat hij heel anders te werk. Hier bevindt hij zich in een heel andere, heidense omgeving. Tussen de filosofische scholen en op de Areopagus staat hij in het midden. Hij komt niet met de Bijbel aan. Hij gaat de Schrift niet openen. Ja, hij vertelt wel Bijbelse waarheid, maar hij baseert zich niet op de Bijbel. Hij kon niet zeggen van: "Ja, ik geloof dat, want er staat geschreven", want dat zou geen aansluiting hebben gevonden. Want die mensen kenden de Bijbel helemaal niet eens. Ziet u?⟨/p> ⟨p>De boodschap is dezelfde, maar de wijze waarop je dat brengt, ja, dat moet wel aansluiten. Wil je werkelijk overkomen bij je hoorders? En Paulus baseert zich niet op de Schrift. Hij komt met logica. Met dingen die aantoonbaar waren. En ik wilde nog iets zeggen, maar dat ben ik even kwijt.⟨/p> ⟨p>Het mooie is dat daar al in voorzien was. Dat hij daar dan weer op in kon haken, daar was al in voorzien. Ja, de enige schakel. Ja, en Paulus heeft daarvoor... Oh ja, dat wilde ik eigenlijk ook nog daarover zeggen! Het is dus zo: hij bekritiseert hen niet. In feite kun je dus inderdaad zeggen: "Jullie zijn buitengewoon religieus." Hij maait zijn publiek dus niet weg met een houding van: "Waar zijn jullie toch mee bezig?" Nee, hij sluit aan bij hun hele belevingswereld, de concepten die ze hebben. Hij sluit zelfs aan bij dat wat ze gewoon hebben vereerd. En dan zegt hij: "Dat vertel ik jullie."⟨/p> ⟨p>En dat is eigenlijk ook het begin van zijn toespraak. Het is dus een goed bericht wat hij vertelt, maar hij vertelt het ook op een positieve wijze. Ook dat lijkt mij zo leerzaam. Als we de apostel van de natiën willen navolgen – en dat willen we toch? – deze 'graantjespikker', dan is alleen deze aanpak, deze stijl, al zo enorm leerzaam. Die God, die jullie niet kennen, dáár gaat deze hele boodschap over. Hij zegt: "Jullie hebben het wel over God, maar jullie kennen God niet." De God. Dat is precies waar hij vervolgens over begint, en daar gaan we de volgende keer over verder.⟨/p> ⟨p>De God. Ziet u? De God die de wereld maakt. En alles wat daarin is. Die een Heer is van hemel en aarde. Nou ja, dan gaat hij verder. Maar over die God, daar gaat hij het hebben. De Ene. Die werkelijk, echt ook Theos is. En daar moeten we het de volgende keer dan ook maar over hebben.⟨/p>