⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op de Gebeurtenissen in Filippi⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We gaan deze achttiende studie in de serie 'In Paulus' voetsporen' weer verder in het boek Handelingen. We waren gebleven in Handelingen 16. Dat gaan we vanavond wel afronden, dat durf ik wel te zeggen. We moesten daar nog een vijftal of zestal verzen van bespreken, maar zoals gebruikelijk lijkt het me ook nu weer nuttig om even terug te blikken. Ik beperk me even voor het gemak tot de voorgaande avond. Toen hebben we ons beziggehouden met vers 14 tot en met vers 34 van Handelingen 16. Dat is Paulus' bewogen tijd in Filippi. En als ik zeg 'bewogen tijd', dan bedoel ik dat eigenlijk wel dubbelzinnig. Ook daarin weer letterlijk en figuurlijk, want u weet: daar heeft toen een aardbeving plaatsgevonden en dat is erg beweeglijk. Ja, dan word je bewogen. Ik heb het nooit meegemaakt, maar dat wil ik wel aannemen. Er staat trouwens ook bij, geloof ik, dat het een krachtige aardbeving was. Dus ja, dat voel je zeker.⟨/p>
⟨p>Laten we nog even een paar dingen de revue passeren die daarbij ter sprake kwamen. Een van de namen die daarbij meteen al aan de orde komt, is Lydia, de purperverkoopster. Zij was trouwens niet een geboren Filippische, maar ze kwam uit Thyatira. Ze verkocht purper, zij was een godvereerdster en je leest dat wanneer zij Paulus hoort, de Here haar hart opende zodat ze aandacht schonk aan hetgeen Paulus te melden had. Dan kregen we die merkwaardige geschiedenis over dat dienstmeisje met de python-geest. Hoe staat het in onze vertaling ook alweer? Nou, dat weet ik eigenlijk niet eens meer precies. Ja, een waarzeggende geest, maar dat is zo... ja, een waarzeggende geest. Dat klopt ook wel, want die functie had zo'n python-geest. Maar we zijn er de vorige keer ook nog wel wat op ingegaan hoe die Python eigenlijk een slang was. Een overwonnen slang. In de Griekse mythologie is Python een overwonnen slang, maar die de functie heeft om een orakel te zijn. En dat vind ik allemaal toch wel heel boeiend. Dat wil zeggen: eigenlijk was die Python een heel bekend begrip in die Griekse wereld, maar zo'n python-geest staat feitelijk model voor Satan. De slang, jawel, maar ook de overwonnen slang, die vervolgens de functie krijgt om te fungeren als een orakel; dat wil zeggen om godspraken door te geven. Nou, dat is precies wat de God van deze eeuw ook pretendeert te doen.⟨/p>
⟨p>En zij, dit dienstmeisje — daar hoort een 't' tussen, neem me niet kwalijk. Ja, dat zie je dan als docent Nederlands. Daar hoef je trouwens niet eens een docent voor te zijn. Maar zij was een dienstmeisje en zij bracht veel geld in het laatje doordat zij allerlei orakels, zogenaamde godspraken, doorgaf. En dan is het dat meisje dat Paulus dagen achtereen achterna loopt en dan roept van... op zich zou je zeggen dat Paulus daar wel van gediend zou zijn omdat hij aanbevolen wordt, maar dat bleek bepaald niet het geval te zijn. Het was een hysterische vrouw; ze schreeuwde hem achterna. En ja, nog een fout: de aanbeveling van het hysterische dienstmeisje. Ik moet er toch straks nog wat aan doen voordat ik het op internet zet. Ik zal u even een kijkje in de keuken geven. Maar weet u, je maakt zo'n studie van zo'n Bijbelgedeelte en dan is voor mij het laatste altijd nog even de aantekeningen maken voor de PowerPoint. En dat wil nog wel eens een keertje net op het laatste moment gebeuren, dat je niet meer echt de tijd neemt of hebt om dat nog eens even op taalfoutjes te corrigeren. Silas, ja! Ja, zo erg heb ik het geloof ik nog niet vaak meegemaakt: op één diaatje meteen betrapt worden op een stuk of wat fouten. Ja, precies ja, eigenlijk doe ik dit expres. Dat vergat ik eigenlijk nog te zeggen.⟨/p>
⟨p>En dan is het Paulus die die geest gelast uit te gaan. Dat werd niet erg gewaardeerd, doordat ze, zoals gezegd, heel veel geld in het laatje bracht. Nou fijn, Paulus en Silas worden op de marktplaats gebracht en worden daar mishandeld. Dan worden ze vervolgens ook gevangengezet; in de binnenste kerker, lezen we. En dan is het zo prachtig: ondanks dat ze al gegeseld waren en dat ze in de binnenste kerker met de voeten in het blok zaten, dat ze midden in de nacht lofzangen voor God zongen. En de gevangenen daar in die kerkers, in die gevangenis, die hoorden hen aan. En dan vindt die aardbeving plaats waardoor al die gevangenen dreigen vrij te komen. En dan is het de cipier die dat ziet en die dan ten einde raad is en zich dreigt van het leven te beroven. Maar dan steekt hij zijn licht op. Dat is ook letterlijk en figuurlijk — ik houd van dat soort woordspelletjes. Dan steekt hij zijn licht op bij Paulus. Hij nam de fakkel mee en hij maakt licht bij Paulus. Hij stak zijn licht op bij Paulus en Silas. Nog zoiets? Wilt u verbinding maken? Nee, dat wil ik niet.⟨/p>
⟨p>En wat er dan gebeurt: deze cipier, deze gevangenbewaarder, die hoort Paulus aan. Hij wordt gelovig. Paulus zegt tegen hem: 'Geloof in de Heer Jezus Christus en je zult gered worden, jij en je huis.' Dan wordt hij inderdaad gelovig, en zijn hele huis. Nou, we hebben ons beziggehouden met die vraag van: ja, wat is dat huis? Wat is nu het huis van de cipier? Dan kun je aan twee dingen denken: aan zijn huisgezin, of je kunt ook gewoon denken aan het huis van bewaring, namelijk waar hij de cipier, de bewaarder van was. En in beide gevallen geeft het een heel goede zin. Eigenlijk zou je ook de vraag kunnen stellen: waarom moeten we eigenlijk een keuze maken? Misschien zit die dubbelzinnigheid er juist wel met opzet ook in en is het beide het geval. Het huis wordt gelovig, het wordt ook gedoopt. Ook daar hebben we ons even mee beziggehouden, want wat betekent dat? Gedoopt in wat? In water? Ja, wij denken daar automatisch aan, maar dat is helemaal niet zo logisch. Dus ook dat heb ik laten zien, of in ieder geval heb ik dat zo onder uw aandacht gebracht dat er heel goede redenen zijn om aan te nemen dat ze gedoopt werden in geest, zoals dat vaker in het boek Handelingen gememoreerd wordt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="465" title="Speel af vanaf 07:45">▶ 07:45⟨/button> ⟨span>De Gevangenis als Type van de Tegenwoordige Ecclesia⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wat we ook nog hebben gezien, is dat het huis van die gevangenbewaarder eigenlijk ook een type is van de tegenwoordige gemeente: de tegenwoordige Ecclesia. Laat ik de kenmerken nog eens op een rijtje zetten. Het is een duistere wereld – het was midden in de nacht – buiten de maatschappij, daar in die gevangenis. Paulus en Silas waren veracht, maar ze brachten ook een boodschap die klonk als muziek. Ze zongen lofzangen in de nacht; ze zongen voor God de lof, en over de Heer Jezus spreken en zingen zij daar gewoon. In dat huis luistert men naar dat Woord.⟨/p>
⟨p>U ziet al deze kenmerken; dat kun je ook precies zo zeggen van de tegenwoordige gemeente. Ze bevindt zich in een donkere wereld, buiten de maatschappij. Ze zijn niet in achting, niet in tel, maar ze hebben een geweldig grote boodschap over DE GOD en over de Heer Jezus Christus. En daar, buiten de maatschappij op die plek, luistert men naar het Woord. Men eet en drinkt daar samen; ook dat hebben we gezien.⟨/p>
⟨p>En men verheugt zich allemaal in dat licht, in die donkere wereld. Zo zijn er een paar van die punten waarbij je heel makkelijk lijnen kunt trekken tussen aan de ene kant wat daar in Filippi, in die gevangenis, heeft plaatsgevonden en anderzijds wat de gemeente vandaag is. Al die kenmerken komen overeen. Dat zijn zo een aantal van de gedachten die we de vorige keer uitgebreid met elkaar hebben besproken.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="584" title="Speel af vanaf 09:44">▶ 09:44⟨/button> ⟨span>Vrijlating uit de Gevangenis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan stel ik voor dat we nu verder gaan bij vers 35. Dat was aanvankelijk de bedoeling om het hele hoofdstuk uit te lezen en te bespreken, maar dat is niet gelukt. Maar dan lees je, na die heftige nacht met al die bewogen gebeurtenissen: "En toen het dag was geworden, zonden de hoofdlieden de gerechtsdienaren." U ziet het in de interlinea: de officieren vaardigden de roededragers af. Dat wil zeggen dat zij degenen waren die het recht ten uitvoer moesten leggen. Ze worden afgevaardigd om te zeggen: "Laat die mensen vrij."⟨/p>
⟨p>Dat suggereert trouwens iets aparts als je erover nadenkt. U moet zich voorstellen: midden in de nacht had er een aardbeving plaatsgevonden. De gevangenen dreigden allemaal weg te gaan, maar Paulus stelt de cipier gerust: "Nee, we zijn hier allemaal nog, we lopen niet weg, dus maak je geen zorgen." Maar wat is er vervolgens gebeurd? Ik maak eerlijk gezegd uit deze formulering op dat Paulus en Silas daarna gewoon weer gevangengezet zijn. Want dat was immers de opdracht die de cipier had gekregen: zet ze in het blok, in de binnenste kerker, ze mogen absoluut niet ontsnappen. Die gevangenbewaarder kon het zich niet permitteren om hen na die gebeurtenis zomaar vrij te laten. Het loutere feit dat ze vervolgens inderdaad de opdracht krijgen om die mensen vrij te laten, suggereert inderdaad dat ze gewoon weer gevangengezet waren.⟨/p>
⟨p>Maar goed, dat is niet het einde van het verhaal, want dan lees je in vers 36: "En de bewaarder – de cipier dus – deelde dit bericht, deze woorden, aan Paulus mee." Hij deelde mee dat ze vrijgelaten mochten worden. De hoofdlieden, de officieren, hebben laten weten dat jullie vrijgelaten zullen worden. En dan zegt hij: "Vertrek dan nu en ga heen in vrede."⟨/p>
⟨p>Het is heel eigenaardig dat hij dat zo zegt: "Ga heen in vrede." U moet weten dat dit eigenlijk een Hebreeuwse groet is. Je vindt hem ook in het Oude Testament en in de brief van Jakobus lees je ook zoiets. Het is een Hebreeuwse groet, en nu is het de gevangenbewaarder die dat zegt. Je zou de vraag kunnen opperen of deze gevangenbewaarder misschien van Joodse huize was. Ik kan dat verder niet bewijzen, maar het zou zomaar kunnen. Hoe dan ook, het is een Hebreeuwse groet. Wanneer Joden elkaar tegenkomen, tot op de dag van vandaag in Israël, wat zeggen ze dan? Shalom. Vrede. Zoals men elkaar in de Griekse wereld groette met ⟨em>charis⟨/em>: genade.⟨/p>
⟨p>En als Paulus zijn brieven begint, dan begint hij met genade en vrede. Feitelijk is dat de Griekse groet – de groet van de natiën – en de Hebreeuwse groet samengevoegd. Ook hier zien we feitelijk weer Griek en Jood, of eigenlijk Griek en Jood: genade en vrede. Vrede is immers gebaseerd op genade, niet omgekeerd. Dat is de aanbeveling die de cipier doet naar aanleiding van wat hij van de officieren had gehoord: "Ga heen in vrede."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="830" title="Speel af vanaf 13:50">▶ 13:50⟨/button> ⟨span>Paulus Eist Eerherstel op Basis van Zijn Romeins Burgerrecht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar Paulus zegt: "Zij hebben ons in het openbaar gegeseld." Afgeranseld, en plein public. Ja. "Hoewel wij..." Ziet u? "Romeinen zijn." En dan is dat ook nog eens zonder vorm van proces gebeurd. Letterlijk staat er: zonder veroordeling. Zonder dat we dus veroordeeld zijn en zonder dat er een rechtmatig proces heeft plaatsgevonden. En dat was illegaal.⟨/p>
⟨p>Kijk, je kunt je de vraag stellen: waarom begint Paulus daar nu pas over? Waarom niet een dag eerder, toen hij werd afgeranseld? Maar ik denk dat er maar één verklaring voor is. Er was toen zo’n enorme hysterie ontstaan en zo’n enorm tumult dat de mensen totaal niet voor rede vatbaar waren. Hij had toen wel iets kunnen roepen, maar hij had waarschijnlijk geen schijn van kans gehad. Nu was alles inmiddels weer wat gekalmeerd en kon hij zeggen: "Ja, wacht even, je kunt ons nu wel zomaar wegsturen, maar vergis je niet, er heeft hier iets vreselijk illegaals plaatsgevonden."⟨/p>
⟨p>Hij zegt: "Wij zijn Romeinen." Wij hebben het Romeins burgerrecht en dat betekent dat ze absoluut niet... Kijk, als je een Romeins burger bent, dan kon je inderdaad in bepaalde gevallen bij een veroordeling gegeseld of afgeranseld worden, maar niet zonder vorm van proces. Dat was een van de voorrechten die je had als Romeins burger. Dit was Paulus en Silas echter wel overkomen en dat was dus illegaal. Hij zegt: "Ze hebben ons niet alleen in het openbaar geslagen, maar ook nog eens in de gevangenis geworpen." Niet gezet, nee, gegooid. Hier staat een woordje waar ons woord 'bal' vandaan komt; dat heeft te maken met werpen. Ze hebben ons in de gevangenis gegooid. "En willen zij ons er nu ongemerkt — of letterlijk: heimelijk — uitzetten? Geen sprake van, dat gebeurt niet."⟨/p>
⟨p>Kijk naar de tegenstelling: ze hebben ons in het openbaar gegeseld en nu willen ze ons heimelijk, gewoon in het verborgene zonder dat er verder nog iets over gezegd wordt, weer wegsturen. Ja, maar dat gaat niet. Waarbij je trouwens ook ziet dat Paulus dus aanspraak maakt op de rechten die hij kon ontlenen aan zijn burgerschap. Paulus was een Romeins burger en hij maakte daar aanspraak op. In dit geval was het denk ik niet alleen maar om het recht zijn beloop te laten hebben — wat hij overigens rechtmatig kon doen — maar er was nog iets anders aan de hand.⟨/p>
⟨p>Feitelijk was hetgeen hen achtervolgde de beschuldiging van oproer. Nou, als Paulus nu ongemerkt en heimelijk was weggegaan, dan had die geloofsgemeenschap, die ekklesia daar in Filippi, in feite nog steeds de aanklacht van oproerkraaiers aan hun broek gehad. En nu wilde Paulus het anders. Hij wilde wel weggaan, maar dan wel onder voorwaarden. Daarmee maakt hij aanspraak op dat wat hij gewoon rechtmatig kon doen. "En nu willen ze ons heimelijk eruit zetten? Geen sprake van. Laten zij zelf, die officieren, komen en ons eruit leiden."⟨/p>
⟨p>Met andere woorden: als nou die officieren ons gewoon publiekelijk weer uitleiden, dan is daarmee gedemonstreerd dat wij geen oproerkraaiers zijn. Zoals we publiekelijk te kijk zijn gezet en zijn mishandeld, zo worden we nu eigenlijk ook weer publiekelijk gerehabiliteerd. Dat wil zeggen: wij zijn dus geen oproerkraaiers. Daarmee was er dus ook iets officieel en publiekelijk rechtgezet.⟨/p>
⟨p>Die officieren mochten nu dus zelf komen. En dan lees je dat de boden deze woorden overbrachten aan die hoofdlieden, aan die officieren. En toen — dan lees je: "Zij werden bevreesd." Ja, logisch, toen zij hoorden dat het Romeinen waren. Want dit was niets anders dan een zware schending van het Romeinse burgerrecht. En dat kon hen nog heel duur komen te staan. Die officieren waren nu als de dood dat dit muisje nog een staartje zou krijgen en dat dit directe gevolgen zou kunnen hebben voor hun eigen positie.⟨/p>
⟨p>Dus zij werden bevreesd toen ze hoorden dat het Romeinen waren. En ze kwamen met hun verzoeken. Zie je hoe de toon nu ineens heel anders wordt? Ze kwamen met hun verzoeken en toen zij hen de gevangenis uitgeleid hadden, vroegen zij hen... Ja, ja, niet een autoritair bevel, nee zeg, ze vroegen vriendelijk, heel beleefd, of zij de stad wilden verlaten. Kijk, dat was even een hele andere toon dan een dag tevoren. Maar nu, op deze wijze, krijgen ze dus een publieke uitgeleide van die officieren.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1185" title="Speel af vanaf 19:45">▶ 19:45⟨/button> ⟨span>Bemoediging bij Lydia en het Achterblijven van Lukas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan lees je: "En uit de gevangenis gekomen, gingen zij naar Lydia." Daar begon ooit de geschiedenis in Filippi. U weet, we hadden in hetzelfde hoofdstuk, in het vijftiende vers, al gelezen dat zij bij Lydia hun intrek hadden genomen. Nu zij weer bevrijd zijn, gaan ze, voordat ze uit Filippi vertrekken, eerst nog even naar haar toe. Daar zagen zij de broeders en spraken hen bemoedigend toe.⟨/p>
⟨p>Bemoedigend, ⟨em>parakaleo⟨/em>. Dat woord hebben we inmiddels al heel vaak voorbij zien komen in het boek Handelingen, en ook in de brieven vinden we het dikwijls terug. Het wordt vaak vertaald met vertroosten of soms met vermanen, maar het betekent letterlijk — zoals het hier heel correct vertaald wordt — bemoedigen of aanmoedigen. 'Naast-roepen', dat zit heel letterlijk in het woord; ⟨em>para⟨/em> is naast en ⟨em>kaleo⟨/em> is roepen. Het heeft het idee van aanmoedigen en bemoedigen, en dat vind ik prachtig.⟨/p>
⟨p>Moet je nagaan wat er in de afgelopen uren allemaal is gebeurd. Midden in de nacht, het is een bewogen nacht geweest, komt Paulus vrij. Wat doet hij, samen met Silas? Ze spreken de broeders daar — inclusief de zusters, want dat is in de Bijbel altijd de gedachte — bemoedigend toe. Kijk, dat zijn nou mensen die een goed bericht kennen, een blijde boodschap. Er is altijd reden om op God te wijzen en andere mensen te bemoedigen, wat er ook gebeurt. Altijd die goede moed.⟨/p>
⟨p>Ik sprak gisteren iemand en die had het over het feit dat als je eenmaal werkelijk het goede bericht, de blijde boodschap van de Schrift kent, je in een vicieuze positieve cirkel zit. Die vond ik wel mooi, die houd ik erin. Wij denken bij een vicieuze cirkel meestal aan iets negatiefs waarin je gevangen zit. Nou, wij zitten daar ook in gevangen, maar dan wel positief! Want je hele mindset verandert als je God kent; de God die alles plaatst, die deze wereld liefheeft, die alles beheert en onder controle heeft en die alles tot een goed einde gaat brengen. Wat kan er dan fout gaan? Bij God gaat er nooit iets fout. Dan zit je met recht, vanuit die overtuiging, in een vicieuze positieve cirkel. Daar is geen ontkomen aan. Alles krijgt in dat perspectief een positieve klank. Alle minnetjes, zoals ik graag pleeg te zeggen, worden plussen. Dat noem ik nou nog eens positief denken.⟨/p>
⟨p>Zij spraken de broeders bemoedigend toe en dan lees je: "En zij vertrokken." ⟨em>Zij⟨/em> vertrokken, ziet u? Dat wil zeggen: Paulus en Silas. Ik leg daar even de nadruk op, want ik heb er de vorige keer ook al op gewezen dat de schrijver, Lukas, hier naar de derde persoon verschuift. Hij schrijft niet in de eerste persoon 'wij', nee: 'zij'. Dat betekent dus dat de schrijver zelf hier in Filippi is achtergebleven. Kort tevoren lees je nog over 'wij'; Lukas was erbij in Filippi en de hele tijd sprak hij in de wij-vorm. Maar nu, vanaf deze laatste verzen, is het 'zij'.⟨/p>
⟨p>Het idee is dat Lukas is achtergebleven, en dat weten we ook, want later in hoofdstuk 20 gaat Lukas weer opnieuw in de wij-vorm spreken. Haha, dan is de schrijver, Lukas dus, er weer bij! Dat lees je in hoofdstuk 20 vers 5 en 6. En wat dacht u? Waar is dat? In Filippi! In Filippi blijft Lukas dus achter en jaren later — inmiddels een jaar of zes later — komen ze elkaar weer tegen. We moeten ons realiseren dat deze gebeurtenis in hoofdstuk 16 ongeveer in het jaar 50 van onze jaartelling heeft plaatsgevonden. In het jaar 56 komen ze elkaar dan weer tegen, opnieuw op de plaats waar ze elkaar voor het laatst getroffen hebben: Filippi, daar in Macedonië.⟨/p>
⟨p>Dat is een lange tijd, ja. Dat is soms wat lastig te achterhalen; als je de tekst zo leest, zie je dat niet direct. Maar als je de Schriften met elkaar vergelijkt en de brieven daarnaast legt, kun je een tijdlijn vaststellen. Ik zeg niet dat het altijd even makkelijk is, maar daarom houd ik het op 'plus minus' zes jaar later dat ze elkaar weer hebben getroffen. Hier zijn we in Handelingen 16 en in Handelingen 20 zijn we inmiddels inderdaad zes jaar verder. Maar voor het zover is, gaat er nog een heleboel gebeuren. Nou, dat was Handelingen 16.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1545" title="Speel af vanaf 25:45">▶ 25:45⟨/button> ⟨span>De Doorreis Naar Thessalonica⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan gaan we dus verder in Handelingen 17. En dan lees je: "en hun..." En die "hun", dat zijn dus, zoals in het voorgaande vers, Paulus en Silas. En hun wegnemende, of letterlijk doorreizende, over Amfipolis en Apollonia kwamen zij te Tessalonica. Om dat eens even helder te krijgen, gaan we naar de kaart kijken. Hier ziet u de westkant van Turkije en hier zie je Macedonië, wat de laatste tijd ook nogal eens in het nieuws is. Trouwens, deze hele streek is wel in het nieuws en Griekenland ook al. Maar het deel dat wij vooral Griekenland noemen – Athene, Korinthe enzovoort – dat heet in de Bijbel Achaje. Tenminste, dat is die zuidelijke punt die hier groen is. Dit is Macedonië, Thracië.⟨/p>
⟨p>Maar goed, Paulus maakte dus deze reis. Dat hebben we al gezien: Troas. Hier kwam Lydia vandaan, uit Tyatira. Ze maakten vervolgens die oversteek naar aanleiding van die droom, weet u wel? Die man zei: "Kom over en help ons." Die Macedonische man. Dan maken ze de oversteek van Azië naar Europa, zeg maar. Ze komen in Neapolis en Filippi. Daar hebben we het nu dus over gehad. En dan gaan ze, u ziet het hier, ik heb hem een beetje uitvergroot, maar als je goed kijkt zie je het nog wel: hier heb je Amfipolis. Ze vertrekken vanuit Filippi naar Amfipolis, dan naar Apollonia en vervolgens komen ze hier in Tessalonica, het huidige Saloniki. Dat is een grote stad, een hele grote stad; hoeveel inwoners weet ik niet, maar ik schat zeker een paar miljoen. Maar dat is dus ook al een heel oude stad. En daar hebben we het nu over als we in Handelingen 17 Tessalonica gaan aandoen.⟨/p>
⟨p>De kaart zullen we nog een keertje zien, maar ik kan het alvast even verklappen. Want als ze uit Tessalonica vertrekken – en dat gaat ook niet geruisloos, dat kan ik u nu wel vertellen – dan gaan ze vervolgens naar Berea. En dat ligt hier, een kilometer of 55 verderop. Maar goed, dan hebt u een klein beetje een idee. Wegreizende, doorreizende over Amfipolis en Apollonia kwamen zij te Tessalonica en daar was ook een synagoge van de Joden. Daar moet een grote, omvangrijke Joodse gemeenschap geweest zijn. Ik meen dat in de Statenvertaling hier staat: "De synagoge van de Joden." Maar in de Concordant Version, gebaseerd op de belangrijkste handschriften, staat inderdaad geen bepaald lidwoord. En dat is eigenlijk ook logisch, want als het inderdaad een omvangrijke Joodse gemeenschap is geweest, dan zal één synagoge toch niet volstaan hebben, lijkt mij zo. In elk geval, hij ging naar de synagoge van de Joden. Of pardon, dat staat hier nog niet; er staat: daar was een synagoge van de Joden.⟨/p>
⟨p>En dan vervolgens in vers 2: "En Paulus ging, zoals hij gewoon was, daar binnen." Dat was zijn gewoonte. Dat is ook in het boek Handelingen de procedure die we iedere keer vinden. Als zij in het buitenland zijn, dan gaan ze altijd eerst naar de Joden. Dat is ook Paulus' principe. In Romeinen 1 zet hij dat zo uiteen over het evangelie van God, dat een kracht Gods tot behoud is voor eenieder die gelooft: eerst voor de Jood en ook voor de Griek. Maar in ieder geval eerst de Jood. Eigenlijk is dat ook het grote adagium in het boek Handelingen. In hoofdstuk 2 vers 9 van de Romeinenbrief vind je weer diezelfde uitdrukking: eerst de Jood, dan ook de Griek. Maar in ieder geval primair de Joden.⟨/p>
⟨p>Dat komt ook omdat het boek Handelingen – dat zou je eigenlijk eens een keer op een heel speciale wijze uiteen moeten zetten, want dan moet je door het hele boek gaan – primair over het volk Israël gaat. Israël moet weten. Ook als inmiddels duidelijk is dat het volk het evangelie en de Koning, haar eigen Messias, afwijst, dan gaat het heil vervolgens naar de natiën toe. Maar ook dan is het zo dat zij moeten weten wie de Messias is. Daarom gaat Paulus naar de synagoge natuurlijk. Ze moeten weten wie de Messias is, maar dat niet alleen: ze moeten ook weten dat het heil Gods naar de natiën gezonden werd. Dat moeten ze weten. Israël moet weten over deze gang van zaken: wie haar Messias is en ook dat inmiddels God een omweg maakt.⟨/p>
⟨p>Eigenlijk is dat de grote bediening van Paulus: dat door hun val, door hun afwijzing van de Messias, het heil naar de natiën is gegaan. Feitelijk is dat wat Paulus' bediening ook in het boek Handelingen is. Paulus gaat in de synagoge vertellen: "Ja, dit moeten ze weten." En u begrijpt, als je dat goed realiseert, waarom Paulus met name de gehate apostel is. Omdat hij hen vertelt dat God inmiddels een omweg is gegaan, dat het heil naar de natiën is gegaan en dat Israël tijdelijk buiten spel staat. Dat is wat hij hen vertelt, en dat was niet welkom. We zullen dat later ook nog wel zien in Handelingen 21, als Paulus in Jeruzalem is en gaat vertellen dat hem duidelijk geworden is – en hem regelrecht ook is gezegd – dat hij naar de natiën moet gaan. Dan lees je dat de Joden hem tot dat moment hebben aangehoord, maar dan ontstaat er een enorm tumult daar op het tempelplein in Jeruzalem als ze hem dat horen zeggen: dat hij gezonden is naar de natiën, dat wil zeggen met voorbijzien van Israël. Dat is de gedachte.⟨/p>
⟨p>De hele gedachte was dat het Koninkrijk gevestigd zou worden, dat Israël de Messias zou aanvaarden en dat de Messias dan Zijn plaats zou innemen in Jeruzalem als de Zoon van David. Vanuit Israël zou dan ook de hele volkerenwereld gaan delen in de zegeningen en in het koninkrijk, het Messiaanse Rijk. Via Israël zou het heil naar de natiën gaan, maar nu was het precies andersom: nu is Israël ongelovig en nu gaat het heil naar de natiën. Dat is verborgen in het Oude Testament; dat is een van die verborgenheden waar Paulus over vertelt. Hij zegt: "Dat is verborgen in de Schriften." Ik moet er ook bij zeggen: het is er wel in terug te vinden, maar het was verborgen. Ja, dat is natuurlijk een hele verhandeling die ik zo houd naar aanleiding van één zo'n klein zinnetje. Maar goed, dat krijg je als je de gedachten even de vrije loop laat over wat je zoal bevonden hebt in het boek Handelingen. Paulus was gewoon daarheen te gaan, laten we het daar nu even bij houden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2084" title="Speel af vanaf 34:44">▶ 34:44⟨/button> ⟨span>Paulus Ontsluit de Schriften in de Synagoge⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij was gewoon om op de sabbat de synagoge te bezoeken. Hij trad daar binnen en dan staat er: hij behandelde drie sabbatten achtereen met hen gedeelten uit de Schriften. Laten we dat nog eens een keer wat preciezer bekijken. Er staat hier 'hij behandelde', maar in de interlinear zie je staan: hij argumenteert. Ditzelfde woord komen we in hoofdstuk 17 vers 17 ook tegen en daar wordt het in de NBG-vertaling weergegeven met 'samensprekingen'. Nog wat verder, in hoofdstuk 18 vers 4, wordt het vertaald met 'bespreking'. De weergave in de NBG-vertaling is dus niet echt concordant. Het idee is: hij argumenteert. Paulus had een punt te maken. Hij kwam daar in de synagoge en hij wilde hen niet zomaar wat peptalk bezorgen. Nee, hij had iets te melden en hij wilde dat ook onder bewijs stellen. Dat was het punt. Hij ging de Schriften opendoen en hij wilde iets bewijzen, iets aantonen. Het was dus niet zomaar een bemoedigend woord; heel duidelijk moest er iets aangetoond worden. Dat is wat hij doet: hij argumenteert vanuit de Schriften. De Schriften gingen open en hij ging argumenteren. Hier staat dit en daar staat dat, en lees nog eens even met me verder.⟨/p>
⟨p>Drie sabbatten achterheen, dus drie weken. Wat ik nu ga zeggen is wat discutabel, in de zin dat er verschillende inzichten over zijn, maar strikt genomen lees je eigenlijk niet dat het verblijf van Paulus in Thessalonica langer is geweest dan deze tijd. Dus nog geen maand. Sommigen hebben dat betwijfeld en menen dat de periode die hier genoemd wordt niet de totale tijd is geweest dat Paulus in Thessalonica verbleef. Maar in elk geval heeft zijn verblijf daar niet al te lang geduurd. Ten minste drie sabbatten heeft hij dat in die synagoge gedaan. En dan gaat er ook wat gebeuren, maar laten we eerst nog eventjes kijken wat er precies staat. Er staat: hij argumenteert, drie sabbatten, vanuit de Schriften. Niet 'gedeelten', maar gewoon 'de Schriften'. En dan: 'door aanhalingen uitleggende'. Dat is echt een hele vrije weergave waarin een heleboel misgaat, of in ieder geval een heleboel ons ontgaat.⟨/p>
⟨p>Ik zal het u laten zien. Er staat letterlijk: ontsluitende en voortzettende. Dat lijkt niet op 'uitleggende door aanhalingen', wel? Dat lijkt er toch niet op. Maar dit is zo mooi en ik zal u laten zien dat die weergave echt klopt. In de eerste plaats dat woordje 'uitleggen', dat is letterlijk 'ontsluitende'. We zijn dit Griekse woord nog niet lang geleden tegengekomen in Handelingen 16 vers 14. Weet u wat daar staat? "De Heere opende haar hart." Dat woord wordt hier gebruikt. Hier in de NBG vertaalt men het met 'uitleggen', maar in Handelingen 16 met 'openen'. Dat is toch echt wat anders, hoewel het er dichtbij komt. Ik heb het niet nagekeken in andere vertalingen, ik heb me alleen met de NBG beziggehouden en toen kwam ik tot dit contrast. Maar moet je eens kijken wat er dan vrijkomt aan licht. Dat is veel mooier, want hij ontsluit. Hij opent de Schriften.⟨/p>
⟨p>Je leest datzelfde woord ook in verband met de Emmaüsgangers. Daar lees je ook: "en Hij opende de Schriften." Er ging nog meer open, want hun harten gingen ook open. Diezelfde dag was trouwens ook het graf opengegaan. Je leest ook: "Hij opende hun verstand." Alles gaat die dag open, maar de Schriften gingen ook open. Dat betekent niet alleen maar dat die Bijbel opengeslagen wordt, maar meer in de zin dat de dingen duidelijk werden. Hoe staat het in Psalm 119? "De opening van Uw woorden verspreidt licht." Als dat woord opengaat en zich ontsluit, dat wat zich eigenlijk aan ons als gesloten voordoet, dan bloeit het open en wordt het duidelijk. Dat is wat hij doet.⟨/p>
⟨p>Hij opende de Schriften en dan staat er in onze vertaling 'door aanhalingen', maar letterlijk staat er 'voorzettende'. En dat is leuk, want hetzelfde woord dat hier vertaald wordt met 'aanhalingen', zijn we net nog tegengekomen in vers 34. Daar lees je over die cipier, na al die gebeurtenissen in de nacht: "hij richtte voor hen een tafel aan." Hij zette een maaltijd voor. Dat is de letterlijke betekenis van het woord: voorzetten. Dat is heel wat anders. Wat Paulus dus doet: hij ontsluit de Schriften en hij zet het hen voor als een maaltijd. Alsjeblieft! Dus drie sabbatten achtereen argumenteert hij, de Schriften gaan open en hij zet het hen voor. Dat is wat Paulus deed. En dat is nog andere koek dan wat we in de NBG van Handelingen 17 lezen. Daar gaat toch een heleboel verloren. Het is wel zo dat als je zo in de details komt, je niet hard meer door zo'n Bijbelgedeelte heen gaat, maar je krijgt er wel wat voor terug. Hij ontsluit, hij zet voor, en wat is dan het resultaat?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2556" title="Speel af vanaf 42:36">▶ 42:36⟨/button> ⟨span>Het Bewijs Dat de Christus Moest Lijden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wat zet hij hen voor? Dat de Christus moest lijden. De Messias, de Christus moest lijden. Dat was natuurlijk toch wel een gedachte die voor zijn Joodse gehoor daar in de synagoge een moeilijk punt was. Want wat de Jood kent, is een Messias die zal heersen. De Davidszoon, wat zal die gaan doen? Nou, die zal gaan zitten op de troon van zijn vader David. Die Davidische dynastie zal hersteld worden. Hij zal de tempel herbouwen en zijn zetel nemen in Jeruzalem. Hij zal heersen over Israël en over deze hele volkerenwereld. Dat is wat een Jood denkt bij de Messias. Klopt dat dan niet? Jazeker! Dat klopt wel; dat klopt als een bus. De Schrift zegt het namelijk. Maar wat de Schrift ook zegt: eerst zal de Christus lijden.⟨/p>
⟨p>Ik had het zojuist over die Emmaüsgangers, weet u nog? Dan lees je dat die Man, die zich incognito vervoegt bij dat gezelschap, de Schriften opende en zegt: "O onverstandigen en tragen van hart, dat gij niet gelooft alles wat de profeten gesproken hebben." Het begint bij Mozes; al die profeten lieten hen zien dat de Christus moest lijden en alzo, en daarmee ook alsdan, Zijn heerlijkheid ingaan. Dat was: eerst door lijden tot heerlijkheid. Dus die heerlijkheid die komt wel, maar het is eigenlijk het universele principe: door lijden tot heerlijkheid. De Christus gaat daarin voor.⟨/p>
⟨p>Daarbij moet ik eraan denken dat wat de Jood gelooft over de Christus – namelijk Zijn heerlijkheid en Zijn plaats in Jeruzalem, de troon van David die hersteld zal worden en een vrederijk over deze wereld dat zal aanbreken – precies het deel is wat de kerk traditioneel weer niet gelooft. De kerk had immers de plaats van Israël ingenomen. Dat de Messias letterlijk daar in Jeruzalem zou heersen en dat er een koninkrijk hier op aarde zou plaatsvinden met Israël als middelpunt, dat werden beschouwd als chiliastische fantasieën. Maar de Bijbel zegt dat. Een Jood gelooft dat, terwijl de kerk het heeft afgewezen. Maar de kerk gelooft juist weer precies dat deel wat de Jood weer niet gelooft, namelijk dat de Christus eerst moest lijden. Dan zitten die twee bij elkaar en ze snappen helemaal niets meer van elkaar.⟨/p>
⟨p>Daarom is het zo mooi wat Jezus tegen die Emmaüsgangers zegt: "O onverstandigen en tragen van hart, dat gij niet gelooft álles wat de profeten hebben gesproken." Dus niet alleen over Zijn heerlijkheid straks, maar ook over het lijden dat daaraan vooraf zou gaan; dat Hij afgewezen zou worden, gekruisigd zou worden, zou sterven en ten derde dage zou opstaan uit de doden. Het staat allemaal in de Schriften. Geloof het één, maar het ander ook. Alles! Dat geldt voor de kerk natuurlijk net zo. Geloof alles! Als je dat niet doet, dan ben je onverstandig en traag van hart. De Schrift zegt het.⟨/p>
⟨p>Dat de Christus moest lijden, wil zeggen dat het voorzegd was. Er was geen ontkomen aan, het stond in de Schriften. Waar staat dat dan allemaal? We gaan dat natuurlijk niet allemaal langs – er staat hier trouwens ook niet hoe Paulus dat precies heeft voorgezet en hoe hij de Schriften heeft ontsloten. We krijgen soms trouwens wel een inkijkje in het boek Handelingen hoe Paulus dat heeft gedaan. En niet alleen Paulus, maar ook Petrus al eerder, en hoe ze inderdaad de Schriften hebben aangehaald.⟨/p>
⟨p>Ik noem een paar passages. Psalm 22, waaronder we die woorden vinden over de handen en voeten die doorboord worden: "Mijn God, mijn God, waarom hebt Gij mij verlaten?" Psalm 22 gaat over het lijden dat over de Christus zou komen, en trouwens ook over de heerlijkheid daarna, want die twee worden altijd in één adem genoemd. En Jesaja 53 natuurlijk. Ik heb er tussen haakjes Handelingen 8 vers 32 bij gezet, want dat is de geschiedenis van Filippus die zich bij de Ethiopische hoveling vervoegt. Deze leest dan uit de boekrol van Jesaja, uit Jesaja 53, en vraagt zich af waar dit over gaat. Uitgaande van dat schriftwoord verkondigde Filippus hem Jezus. Jesaja 53: als een lam wordt Hij ter slachting geleid, als een schaap dat stom is voor zijn scheerders; wij achtten Hem niet. Dat is het lijden dat over de Christus moest komen.⟨/p>
⟨p>Wat dacht u van de offerdienst? Dat is eigenlijk niets anders dan een hele verzameling illustraties over het Lam dat eerst geslacht moet worden en vervolgens, na de slachting, verhoogd zal worden. Dat is wat een offer eigenlijk is: na de slachting vindt de verhoging plaats. Of wat dacht u van typen als Izaak, die geofferd werd en 'in de derde dag' weer levend werd. Of Jozef, die verworpen werd door zijn broeders om vervolgens incognito in Egypte te komen en uiteindelijk zijn broeders naar het vlees, het huis van Jakob, te gaan zegenen. Of Mozes, die ook afgewezen wordt maar uiteindelijk toch terugkomt en zijn volk uitleidt. Wat dacht u van David? Ook eerst gezalfd, maar vervolgens verworpen. Toen hij gezalfd was, was hij nog niet de koning; er ging een tijd van lijden en verwerping aan vooraf. Allemaal bewijzen, direct of indirect, typen of directe voorzeggingen over de Christus die moest lijden. Dat is wat Paulus daar heeft uiteengezet en voorgezet.⟨/p>
⟨p>Daar blijft het niet bij, want er staat ook nog bij: "en opstaan uit de doden". Ik stel voor, voordat ik daar wat meer over ga zeggen, dat we eerst eventjes gaan pauzeren. We waren in Handelingen 17 vers 3. We hebben gezien dat Paulus ontsluitende en voorzettende was dat de Christus moest lijden. We hebben zo een aantal dingen genoemd die hij naar voren gebracht zou kunnen hebben. Ik zeg het met een slag om de arm, want er staat niet bij wat hij precies heeft voorgezet, maar dit zijn allemaal aanknopingspunten vanuit de Schriften dat de Christus inderdaad moest lijden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3051" title="Speel af vanaf 50:51">▶ 50:51⟨/button> ⟨span>De Opstanding uit de Doden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar ook dat Hij zou opstaan uit de doden. Let op: ⟨em>uit⟨/em> de doden. Het is mij al vaak opgevallen dat een heleboel mensen bij die uitdrukking 'opstaan uit de doden' denken aan 'opstaan uit de dood'. Je bent dood en je staat op uit die dode toestand, maar dat is niet wat er bedoeld wordt met opstaan uit de doden. Het is niet opstaan uit de dood; het is opstaan uit de ⟨em>doden⟨/em>. Dat wil zeggen dat het meervoud is. Je hebt één dode en je hebt meerdere doden. Opstaan vanuit de doden wil zeggen dat die doden allemaal blijven liggen en jij daar tussen die doden opstaat. Vanuit die doden sta jij op, dat is het idee. Dat is opstanding uit de doden; het is dus het meervoud van een dode. Tussen de doden uit, ja.⟨/p>
⟨p>En Christus, Hij zou opstaan vanuit de doden. Dus met achterlating van al de anderen in het graf, zou Hij opstaan als eersteling. Christus is in alle opzichten het prototype, de eersteling. En ik heb hierbij gezegd dat Hij zomaar – met opzet natuurlijk, want er zijn vele passages die dat aangeven – onder andere Psalm 2 en 16 aanhaalt. Dat weet ik omdat we in Handelingen 2 het betoog van Petrus vinden op het tempelplein, die dan ook uiteenzet dat Christus zou opstaan. En dan haalt hij zowel Psalm 2 als Psalm 16 aan om aan te tonen dat dit daar al geprofeteerd staat. In Handelingen 13 doet Paulus dat ook in de synagoge van Antiochië. Daar hebben we het in een veel eerdere gelegenheid ook wel eens over gehad.⟨/p>
⟨p>Trouwens, het is zo dat als je het eerste aangetoond hebt, namelijk dat de Christus moest lijden om vervolgens in Zijn heerlijkheid in te gaan, dat dan ook betekent dat Hij dus uit Zijn lijden verlost moest worden. Sterker nog: als Christus moest lijden en sterven, dan moet Hij opstaan om vervolgens alsnog de Koning te zijn die zal zitten op de troon van zijn vader David. Het een veronderstelt dus het ander. Als de Christus moest lijden en sterven en niettemin ook zou heersen in heerlijkheid, ja, dan zou Hij ook moeten opstaan uit de doden. Dat is nogal logisch. Maar dat niet alleen, het staat ook expliciet zo beschreven.⟨/p>
⟨p>Je leest ook in 1 Korinthe 15 dat Paulus zegt dat Christus – en dan heeft hij het over het ABC van het evangelie – moest sterven. Hij stierf voor onze zonden naar de Schriften en Hij werd ten derde dage opgewekt uit de doden. En dan staat er ook weer bij: naar de Schriften. Dat wil zeggen in overeenstemming met wat er tevoren was gezegd, gesproken en voorzegd. Dat staat dus allemaal geschreven. Feitelijk is de boodschap in het Nieuwe Testament dat Degene die is aangekondigd en geprofeteerd, nu ook werkelijk is verschenen. Wie Hij zou zijn en wat Zijn afkomst zou wezen, zelfs het tijdstip; het staat allemaal voorzegd. Inmiddels is Hij daar en Hij voldoet dus volledig aan het signalement, om het zo maar te zeggen, dat de Schriften van Hem hebben gegeven.⟨/p>
⟨p>Dat is wat Paulus heeft voorgezet: dat de Christus moest lijden en opstaan uit de doden en dat déze de Christus is, namelijk die Jezus die ik – u moet het tussen haakjes lezen – u of jullie predik. Dat wil zeggen: de Christus, de Messias waar de Schriften over spreken, die moest lijden, sterven en opstaan uit de doden. Welnu, die Jezus die ik jullie predik, die voldoet volledig daaraan; aan dat profiel, aan die schets. Paulus heeft dat geargumenteerd en sabbatten achtereen heeft hij dat hen voorgezet en de Schriften ontsloten.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3333" title="Speel af vanaf 55:33">▶ 55:33⟨/button> ⟨span>Enigen Worden Overtuigd en als Lot Toebedeeld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan staat er: 'en enigen van hen lieten zich overtuigen'. Ik ben daar altijd erg op gespitst, maar zo staat het er niet precies. Er staat dat ze werden overtuigd, of ze worden overtuigd. Gewoon in een tijdloze werkwoordsvorm. Niet 'ze lieten zich overtuigen', maar 'ze worden overtuigd'. U vraagt zich misschien af wat het verschil is. Nou, dit is volledig in de lijdende vorm: je wórdt overtuigd. 'Laten overtuigen' suggereert nog iets van een activiteit, alsof je het zelf toelaat, maar 'ze werden overtuigd' is de lijdende vorm. Het is hetzelfde waar we het de vorige keer over hadden bij het gedoopt worden. Niet 'ze lieten zich dopen', nee, ze werden gedoopt. Degene die dat ondergaat, is volledig passief; die vervult geen plicht, maar ondergaat dat simpelweg.⟨/p>
⟨p>Let trouwens ook even op de grote tegenstelling. Hier staat 'enigen', en vervolgens staat er later in het vers 'een grote menigte'. Maar let eerst op het verschil bij die enigen die werden overtuigd. Dat is niet veel; er waren er wel, maar het was een kleine minderheid. Ik heb niet nagekeken wat er precies in de Statenvertaling staat – of wel, ja, toch wel – maar ook hier is het weer een lijdende vorm. In de NBG-vertaling staat: 'en enigen van hen lieten zich overtuigen'. Zoals gezegd staat er eigenlijk: 'en enigen werden overtuigd'. En dan: 'en sloten zich bij Paulus en Silas aan'. Maar dat staat er niet. Kijk, zij werden 'het lot toebedeeld'. Dat staat gewoon in de lijdende vorm, passief. Dus niet: zij sloten zich aan.⟨/p>
⟨p>In de Statenvertaling staat dat ze werden 'toegevoegd'. Dat is inderdaad het idee: de lijdende vorm. Het is de activiteit van de Heer, daar gaat het om. Niet 'zij sloten zich aan', want dan is het de activiteit van de mens. Ze werden toegevoegd, of nog beter: ze werden als een lot toebedeeld. Hier wordt een woord gebruikt dat te maken heeft met het werpen van het lot. Ze kregen het toebedeeld. Waar hadden we het in de pauze over, Minnie? Over toeval. Dat wat je toevalt, dat overkomt je. Je wordt overtuigd, maar je wordt ook toegevoegd. Ze werden als een lot toebedeeld aan Paulus en Silas. Het is prachtig hoe daarbij ook weer die goddelijke soevereiniteit belicht wordt. Het is Zijn werk, Zijn activiteit.⟨/p>
⟨p>En er staat bij: 'ook een grote menigte Grieken die God vereerden'. Dus enigen daar in de synagoge van die Joden, maar ook een grote menigte Grieken, letterlijk 'vereerders'. Dat zijn mensen die de God van Israël eerden. Ze worden in het boek Handelingen heel vaak genoemd: vereerders. De bekendste in het boek Handelingen is – wat denkt u? – Cornelius. Cornelius was een vereerder van God. Hij was een Romeins hoofdman, niet besneden, maar hij was een vereerder van de God van Israël. Hij stond in aanzien bij het volk en gaf aalmoezen.⟨/p>
⟨p>Ook in de diaspora, in het buitenland, waren er velen die de God van Israël kenden en erkenden zonder dat zij Joods waren of leefden naar de Joodse gebruiken, besneden waren of de sabbat hielden. Nee, ze vereerden God en erkenden daarmee ook de speciale plaats van Israël, zonder zich bij dat volk te voegen. Ze werden geen jodengenoten, nee, ze vereerden de God van Israël en sympathiseerden daarmee met de synagoge. Hier gaat het over een grote menigte Grieken. Er worden soms verschillende termen gebruikt, zoals 'Grieken' en 'Grieksen'. Bij die Grieksen gaat het om de Hellenisten, mensen die vergriekst zijn. Welk woord hier precies gebruikt wordt, daar blijf ik nu even vanaf, maar het is wel een goed punt om dat soort onderscheidingen te maken. Ik wil trouwens nog op iets anders wijzen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3697" title="Speel af vanaf 01:01:37">▶ 01:01:37⟨/button> ⟨span>Ontstaan van een Overwegend Heidense Geloofsgemeenschap⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dat is dat die Ecclesia, die geloofsgemeenschap die daar in Thessalonica ontstond, eigenlijk bij deze gelegenheid – in deze maand, in deze drie sabbatten zeg maar – voor het grootste gedeelte een heidense, een Goyse aangelegenheid was. Dat wil zeggen: niet-Joods. Het waren enige Joden, zeker, maar voor het merendeel waren het mensen die uit de heidenwereld kwamen. En dat leidt er dan toch toe, als ik dit overweeg, dat het inderdaad gaat over mensen met een heidense, afgodische achtergrond.⟨/p>
⟨p>Hoe weet ik dat? Omdat Paulus een brief heeft geschreven aan deze gemeente in Thessalonica, en dat is niet zo veel later geweest. Als we het over Handelingen 17 hebben, dan hebben we het over ongeveer het jaar 50 van onze jaartelling, het einde van dat jaar. Ik zal u vertellen: op deze presentatielaptop heb ik juist gisteren Windows 10 geïnstalleerd. Dat is heel erg leuk, maar ja precies, ik stuit nu op allerlei dingetjes van: 'oh ja, wacht even, hoe werkt dat nu weer?' Gisteren moest ik lesgeven in Den Haag en toen had ik ook al allerlei dingetjes waar ik geen rekening mee had gehouden, en nu zie je het ook weer. Maar ik ga er nog eens even goed naar kijken. Dit is Windows 10 dus.⟨/p>
⟨p>Maar goed, Paulus heeft dus een brief geschreven en dat is een klein jaar later geweest. Ik wil u even meenemen naar Paulus’ eigen terugblik. Als Paulus inmiddels Thessalonica verlaten heeft, schrijft hij een klein jaar later een brief naar deze zelfde gemeente. En dan schrijft hij dit in 1 Thessalonika 1 vers 1. Ik ga het niet heel nauwkeurig allemaal lezen en bespreken, maar ik wil u even een indruk geven. Dan zegt hij – ik lees voor uit de NBG-vertaling: "Jullie zijn navolgers geworden van ons en van de Heer; jullie hebben het woord onder zware verdrukking met blijdschap van de Heilige Geest aangenomen, zodat jullie een voorbeeld geworden zijn voor alle gelovigen in Macedonië en Achaïe." U weet wel, dat zuiden daar, waar Paulus later naartoe ging, naar Corinthe; daar zullen we het ook nog over hebben. "Zodat jullie een voorbeeld geworden zijn voor alle gelovigen in Macedonië en in Achaïe, want uit uw midden heeft het woord des Heren weerklonken; niet alleen in Macedonië en Achaïe, maar allerwegen is uw geloof dat zich op God richt bekend geworden, zodat wij daarvan niets behoeven te zeggen."⟨/p>
⟨p>Met andere woorden: lees even goed wat hier staat. Van wat hier in Thessalonica plaatsvond, is een enorme sprake uitgegaan. Overal werd gesproken over dat wat daar in Thessalonica plaatsvond, met name ook natuurlijk vanwege de enorme confrontatie, die weerstand en de vervolgingen die daar het gevolg van waren. Er is een enorme sprake van uitgegaan. Want wat staat er? "Want zelf verhalen zij van ons – dat wil zeggen daar in Macedonië – hoe wij bij u ontvangen zijn." Dat hebben die Thessalonikers dus niet zelf verteld; nee, dat werd over hen verteld. Dat is een mooie evangelisatie: dan laat je de wereld voor jou evangeliseren. Dat is toch mooi? Er ging zo’n enorme sprake uit van wat er gebeurd was. "Want zelf verhalen zij van ons hoe wij bij jullie ontvangen zijn en hoe jullie van de..." – nou komt het – "...hoe jullie van de afgoden tot God bekeerd zijn om de levende en waarachtige God te dienen."⟨/p>
⟨p>Kijk, dit is nu zo’n vers dat aangeeft dat die geloofsgemeenschap in Thessalonica een heidense gemeente was. Er waren wel Joden, maar dat waren er enigen. Het merendeel bestond uit mensen die zich hadden bekeerd, die een heidense afkomst hadden en zich nu bekeerd hadden tot God, de levende en waarachtige God, om ook uit de hemelen Zijn Zoon te verwachten. Dat is een van de grote thema's van de brief aan de Thessalonikers, maar dat is nu verder even niet het punt. Het gaat me vooral om dat negende vers, maar ook over de enorme impact die het gehad heeft dat Paulus daar geweest is en wat daar gebeurd is.⟨/p>
⟨p>"Dat dit gebeurde bedoel je?" Ja, maar ik bedoel bij de Joden, ondanks dat hij er was. Precies, en dat is ook weer een punt. Wat daar verteld wordt in het begin van Handelingen 17 is wat Paulus drie sabbatten daar in de synagoge heeft gedaan en wat er vervolgens is gebeurd. Nou ja, dat lees je dus in die brief: het heeft een enorme impact gehad bij degenen die God sowieso al vereerden. Die sloten zich aan, maar ook velen die een afgodische achtergrond hadden, zijn door dat woord geraakt en hebben zich tot God gekeerd. En dat vind ik mooi, want het is eigenlijk gewoon het idee dat ze hoorden van de waarachtige God en zich daarmee afkeerden van de afgoden die ze voorheen kenden en dienden.⟨/p>
⟨p>Wat ik er ook mee wil zeggen is dat het niet waarschijnlijk is dat dit allemaal in slechts die drie weken, in die drie sabbatten, is geweest. Er zal nog een tijd zijn geweest die daarop aansloot waarin dit alles is gebeurd en er velen zijn bereikt: ook een grote menigte Grieken, Godvererders en tal van voorname vrouwen. Eigenlijk staat er: "vrouwen van de voornaamsten". Dat klinkt nu misschien niet zo feministisch, maar zo staat het er eigenlijk: de vrouwen van de voornaamste mannen. Je zou haast de indruk krijgen dat, als dat zulke voorname vrouwen zijn geweest, zij ook veel invloed hebben gehad in het politieke gebeuren. Misschien wel, maar dan toch niet zodanig dat ze konden verhinderen dat Paulus en Silas vervolgd zouden worden. Dat in ieder geval niet. Maar letterlijk staat er dus: "van de vrouwen van de voornaamsten niet weinigen".⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4165" title="Speel af vanaf 01:09:25">▶ 01:09:25⟨/button> ⟨span>De Joden Worden Afgunstig en Ontketenen een Oploop⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar de Joden, zo lees je dan, werden afgunstig en jaloers. Hier staat trouwens in de Statenvertaling "ongehoorzaam". Dat is overigens een handschriftenkwestie en heeft niets met de vertaling op zich te maken, maar de handschriften waar de Statenvertaling op gebaseerd is, hebben hier "ongehoorzaam". Als u het mij vraagt, zeggen de beste en oudste handschriften echter "jaloers". Eigenlijk hoef je hier helemaal geen keuze te maken, want ze waren in ieder geval ongehoorzaam; dat is een ding dat zeker is. Ongehoorzaam betekent hier in wettelijke zin dat ze geen gehoor gaven aan de boodschap. Dat is dus eigenlijk dezelfde gedachte.⟨/p>
⟨p>Ze werden afgunstig, jaloers of na-ijverig – dat is allemaal hetzelfde woord. U kent wellicht het woord "zeloot", dat is daarvan afgeleid. In deze context is het natuurlijk negatief; ze werden jaloers. Maar op zich kan dat woord "jaloers" zowel positief als negatief zijn. Paulus schrijft daar zelf over in Romeinen 11, een makkelijk te onthouden vers. Daar zegt hij dat het heil, de redding, de boodschap van redding naar de natiën is gegaan om hen tot na-ijver of jaloersheid te wekken. Ik heb het altijd een beetje opmerkelijk gevonden dat men dat in bepaalde christelijke kringen per definitie positief opvat. Men bedoelt dan dat zij ook zouden willen wat wij hebben. Maar wat Paulus hier in Handelingen 17 doet, is de boodschap brengen en daarmee de Joden tot jaloezie wekken, maar niet in de zin dat zij de boodschap nu graag zouden willen aannemen. Integendeels, ze moeten er niets van hebben en kunnen het juist niet verkroppen. Ze zijn na-ijverig in de negatieve zin van het woord.⟨/p>
⟨p>Dat was trouwens ook al ooit voorzegd. Wanneer Paulus het daar in Romeinen 11 over heeft, haalt hij Mozes aan uit het boek Deuteronomium: "Ik zal u na-ijverig maken op wat geen volk is, op een volk dat geen natie is." Als u het mij vraagt, is dat gewoon de ekklesia in onze dagen. Het is geen natie, maar wel een volk. De Joden werden afgunstig, en dat is eigenlijk altijd het resultaat van de boodschap die door Paulus in het buitenland werd gebracht. Het effect ervan is dat de Joden tot na-ijver worden opgewekt.⟨/p>
⟨p>Hier in Handelingen 17 vers 5 lezen we dat de Joden afgunstig werden en enkelen van het minste straatvolk te hulp namen. Er staat eigenlijk gewoon "boosaardigen". Wat ze gaan doen, is een rel ontketenen. Ze konden niet verkroppen wat er allemaal gebeurde. Slechts enkele Joden in die synagoge werden overtuigd, terwijl de rest Hellenisten waren, Griekse mensen, maar in ieder geval niet-Joods. Wanneer Paulus dan zo in de schijnwerpers komt te staan met zijn boodschap, juist bij de niet-Joden, dan roept dat een enorme afgunst op. Vandaar de rel die ze ontketenen.⟨/p>
⟨p>Ze namen enkelen van het minste straatvolk te hulp en veroorzaakten een oploop. Ze brachten de stad in rep en roer. Dit is niet nieuw; in deze hele serie studies zijn we dit nu al verschillende keren tegengekomen. In Antiochië was dit het geval, precies dezelfde procedure, en later in Handelingen 14 lees je ook over die na-ijver van de Joden in de synagogen die vervolgens een rel veroorzaken in de omgeving.⟨/p>
⟨p>Ze stormden op het huis van Jason aan, die we verder niet echt kennen. We weten in ieder geval uit vers 7 dat hij de gastheer was van Paulus en Silas. Mogelijk noemt Paulus hem ook in Romeinen 16, waar hij de groeten doet aan een Jason. Dat is dezelfde naam, maar of het dezelfde persoon is, blijft de vraag. Ze kwamen bij het huis van Jason omdat ze dachten dat Paulus en Silas zich daar bevonden. De bedoeling was hen voor de volksvergadering te leiden, want ze wilden hun een proces aandoen. Dat was allemaal uitgekiend. Maar toen zij hen niet vonden – Paulus had zich blijkbaar verborgen, wat echt iets voor hem is – sleepten ze Jason en enige van de broeders voor de stadsbestuurders, terwijl ze luid om hulp riepen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4538" title="Speel af vanaf 01:15:38">▶ 01:15:38⟨/button> ⟨span>De Valse Beschuldiging van Opstand⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ze schreeuwden: "Dezen, die de wereld..." Hier staat het woordje ⟨em>oikumene⟨/em>. Dat kent u wel, hè? ⟨em>Oikumene⟨/em>. Letterlijk betekent dat woord gewoon 'de bewoonde wereld'. In de praktijk was het een aanduiding van het Romeinse Rijk. De bewoonde wereld. Louter het feit dat ze zeggen: "Dezen, die de wereld in opschudding gebracht hebben." Kennelijk waren er ook al geluiden gekomen vanuit Filippi, waar recentelijk een rel ontstaan was en waar Paulus ook was geweest. Altijd ontstonden er opstootjes, oproer en ellende. Althans, zo interpreteerden zij dat dan. Het was niet zo dat Paulus daar heel neutraal een boodschap achterliet die ze simpelweg voor kennisgeving konden aannemen. Dat woord deed altijd wat; het riep heel veel heftige reacties op.⟨/p>
⟨p>Dan lees je ook dat ze schreeuwen: "Dezen, die de bewoonde wereld in opschudding gebracht hebben..." Dat is interessant. Er staat 'opschudding', maar weet u wat er letterlijk staat? ⟨em>Anastatoo⟨/em>. En dat betekent letterlijk 'opstand'. Het woordje voor 'opstanding' is ⟨em>anastasis⟨/em>. Wij gebruiken het woord 'opstand' ook, maar Paulus predikte geen opstand; Paulus predikte opstanding. Dat is een groot verschil. Paulus predikt dus niet de revolutie, hoewel er wel een grote revolutie heeft plaatsgevonden: een omwenteling. Ik bedoel de steen die omgewenteld is.⟨/p>
⟨p>Dat is dus wat ze roepen om de stemming en de sfeer daar neer te zetten: "Dezen, die de bewoonde wereld in opstand gebracht hebben, zijn nu ook hier gekomen." Eerst in Filippi en nu ook hier in Thessalonica. En Jason heeft hen in zijn huis opgenomen. Met andere woorden: hij is medeplichtig. En de beschuldiging luidt: "Zij handelen allen in strijd met..." Letterlijk staat er: de besluiten. Hier staat het woordje ⟨em>dogma⟨/em> in het meervoud: de besluiten van de keizer.⟨/p>
⟨p>Hoe dan wel? Door te beweren dat er een andere koning is, namelijk Jezus. Let er trouwens op dat er staat 'een andere', maar eigenlijk betekent het een 'andersoortige' koning. En dat klopt wel, want Jezus is een andersoortige koning. U begrijpt dat dit er natuurlijk wel in ging. Het stadsbestuur werd afkerig en verontrust. Maar dit was natuurlijk een valse aanklacht. Paulus predikte geen opstand, maar de opstanding. Nergens lees je in Paulus’ brieven dat hij een politieke agenda had of dat hij de overheden omver wilde werpen. Integendeel, hij roept altijd op om zich te onderschikken aan de overheden en aan de autoriteiten. Dus dit was gewoon vals.⟨/p>
⟨p>Maar het ging er wel in, want ze maakten de bevolking en de stadsbestuurders die dit hoorden ongerust. Als er iets is waar ze niet van gediend waren, dan was het wel onrust binnen hun gelederen en binnen hun gezagsgebied. Toch, toen zij van Jason en de anderen een borgtocht hadden ontvangen, lieten zij hen vrij. Ze hadden onvoldoende aanleiding om hen gevangen te houden. Ze lieten hen vrij op borgtocht. U weet wat dat is? Dat is een vrijlating op voorwaarde van het geven van een onderpand. Waarschijnlijk heeft Jason dus wat geld moeten betalen en moest hij garanderen dat dit niet meer zou gebeuren. Onder die voorwaarde werd hij vrijgelaten, op borgtocht.⟨/p>
⟨p>Je leest trouwens dat Paulus later weer terug wilde naar Thessalonica, maar dat lukte niet. Hij werd verhinderd. In hoofdstuk 2 vers 18 van de eerste Thessalonikabrief lees je dat hij dit zegt (en zoals eerder gezegd, dat is ongeveer een klein jaar later): "Wij, of liever: Ik, Paulus, heb namelijk een- en andermaal tot u willen komen." Paulus wilde dus weer terug naar Thessalonica. En wat zegt hij dan? "Doch de Satan heeft het ons belet." Bij 'Satan' denken wij meteen aan iemand uit de geestelijke wereld, maar dat hoeft niet per definitie. De ⟨em>satan⟨/em> is gewoon de tegenstander. En dat kan hier ook heel goed slaan op het stadsbestuur. De tegenstander heeft het ons belet.⟨/p>
⟨p>Hij wilde terug naar Thessalonica, maar hij kon er gewoon niet in. Want ja, daar was al zoveel gedoe geweest over zijn verblijf daar, en Jason was op borgtocht vrijgelaten. U begrijpt wel dat Paulus er dan natuurlijk ook niet meer in kon. In ieder geval zegt Paulus een klein jaar later: "Ik heb nog tot u willen terugkeren, een- en andermaal, maar het is me niet gelukt. Het is mij door de tegenstander belet." En dan lees je in vers 10.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4896" title="Speel af vanaf 01:21:36">▶ 01:21:36⟨/button> ⟨span>Vlucht in de Nacht Naar Berea⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar de broeders zonden hen terstond weg – meteen dus, onmiddellijk. In de nacht vertrokken Paulus en Silas naar Berea. Ik heb het u al even laten zien: dat is 55 kilometer verderop. Het is ongeveer hetzelfde plaatje als wat ik hier zie. Dit is Tessalonica en daar gingen ze nog meer westwaarts; daar ligt het plaatsje Berea.⟨/p>
⟨p>Waar kent u Berea van? Juist, ja. Mooi hè? Ja, onder aan mijn website heb ik het ook staan, een verwijzing naar Handelingen 17 vers 11. Maar goed, ze gaan dus... Paulus en Silas moeten maken dat ze wegkomen. Ze gaan naar Berea toe en daar aangekomen gaan zij ook daar weer naar de synagoge van de Joden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-15" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4950" title="Speel af vanaf 01:22:30">▶ 01:22:30⟨/button> ⟨span>De Edele Joden van Berea Onderzoeken de Schriften⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In Berea maken ze iets mee wat erg uniek is. Er staat dat deze mensen zich gunstig onderscheidden. Als u een Statenvertaling hebt, staat er letterlijk dat ze edeler waren. Ze waren edeler dan die in Thessalonica. Hoezo? Nou, omdat zij het woord met alle bereidwilligheid ontvingen. Dat is één ding; dat hadden ze in Thessalonica dus niet op die manier meegemaakt: het woord met alle bereidwilligheid ontvangen. Maar bovendien gingen ze ook nog eens dagelijks, elke dag weer, de Schriften na of deze dingen zo waren. Kijk, dat is edel. Dat is geweldig, een geweldig getuigenis van die Joden daar in Berea die zich zo onderscheidden.⟨/p>
⟨p>Wat deden ze? Ze hoorden Paulus bereidwillig aan. Wat Paulus deed, was argumenteren vanuit de Schriften. En wat zij vervolgens deden, was nagaan. Dagelijks checken: klopt het? Klopt het wat hij zegt? Dat is wat ze deden. En vandaar ook dat ze het bereidwillig aanhoorden, want Paulus legde de bonnetjes erbij. Hij stelde het onder bewijs, dus het kon niet missen. De vraag was niet wat de traditie zegt, of wat de rabbijnen of de Talmoed zeggen.⟨/p>
⟨p>Hoe gaat dat vaak? Ga vandaag de dag eens naar een willekeurige christelijke gemeenschap. Waarop word je beoordeeld? Meestal op basis van de traditie en wat de vaderen of bepaalde grote mannen gezegd hebben. Maar zij checkten gewoon de Schriften. Klopt het? Dat kritisch nakijken, dat is wat ze deden. Daarom waren ze zo edel: dat ze dagelijks de Schriften nagingen of deze dingen zo waren.⟨/p>
⟨p>Nog één ding waar ik mee wil afsluiten. Hier staat dat ze het 'nagingen'. Dat is het Griekse woord ⟨em>anacrino⟨/em>. In de interlineaire vertaling ziet u dat dit 'vragend onderzoeken' betekent. Dat woord ⟨em>anacrino⟨/em> komt vaker voor, onder andere in 1 Korinthe 2 vers 15. Daar wil ik u ten slotte nog even mee naartoe nemen. Dan lees je over de geestelijke mens, de pneumatische mens, degene die zich door de Geest laat leiden. Sommige mensen denken dan meteen dat het om zwevers gaat, maar weet u wat een geestelijke mens is? Als je pneumatisch bent, laat je je gewoon door de Geest leiden.⟨/p>
⟨p>Er staat: "de geestelijke mens beoordeelt alle dingen". Zo staat het in onze vertaling, maar hier staat exact datzelfde woord ⟨em>anacrino⟨/em> dat in Handelingen 17 vers 11 wordt vertaald met 'nagaan'. Hier wordt het vertaald met 'beoordelen', maar het idee is: onderzoeken, checken, vragend onderzoeken. Klopt dat? Als je nu vraagt: wat is geestelijk? Wat is nu werkelijk geestelijk? Dan is het dit: het nagaan in de Schriften of deze dingen zo zijn. Alles checken: klopt het?⟨/p>
⟨p>In het tweede deel van de zin in 1 Korinthe staat ook weer het woordje ⟨em>anacrino⟨/em> en daar wordt het weer weergegeven met 'onderscheiden'. Maar het is hetzelfde woord, en daar gaat het me nu even om. Wat zij in Handelingen 17 deden, was in de Schriften nagaan. Dat is een activiteit, een werkwoord. Wat dan? Checken, controleren, onderzoeken. Dat is wat het is. Dat is geestelijk: met de Schriften bezig zijn en je daardoor laten voorlichten. Dat is wat die mensen in Berea deden. Nou, dat lijkt mij een heel edel voorbeeld. En ik stel voor dat we het daar voor vanavond bij laten. Dan gaan we de volgende keer verder bij Handelingen 17 vers 12, maar dat wordt dan volgend jaar.⟨/p>