⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Terugblik op Handelingen 15⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En we gaan onze studies weer voortzetten in het boek Handelingen. Het is de zestiende studie en we beginnen ook in hoofdstuk 16. Dat is een toevalligheid die zich, schat ik, slechts één keer voor zal doen; volgende keer lopen we alweer uit de pas, dat weet ik nu wel. Maar goed, in Handelingen 16 gaan we inderdaad beginnen.⟨/p> ⟨p>Dat betekent dat we inmiddels weer een hoofdstuk besproken hebben. Daar hebben we drie keer over gedaan: Handelingen 15. Dat is misschien wel het beroemdste hoofdstuk uit de Handelingen – een beetje lastig om zo te zeggen – maar het is in ieder geval erg bekend omdat het een centraal hoofdstuk is, midden in het boek. Het gaat over de beroemde apostelvergadering van het vorige seizoen.⟨/p> ⟨p>Toen hebben we ons met de eerste zeventien verzen van dit hoofdstuk beziggehouden. Daarin wordt gesproken over de aanleiding van deze vergadering en het grote discussiepunt over de natiën en hun relatie tot de wet van Mozes. Vervolgens worden de diverse bijdragen tijdens die vergadering besproken. Het is Petrus die daar als eerste het woord voert, daarna Paulus en Barnabas, en ten slotte ook Jacobus.⟨/p> ⟨p>In de verzen 14 tot en met 26 wordt gesproken over de besluiten die genomen zijn tijdens die vergadering; daar hebben we ook een speciale avond aan gewijd. De laatste keer, twee of drie weken terug, hebben we ons beziggehouden met de laatste verzen van dit hoofdstuk, vers 26 tot en met 41. Hierin keren Paulus en Barnabas met twee afgevaardigden vanuit Jeruzalem weer terug naar Antiochië met de brief waarin de besluiten zwart op wit waren opgetekend. Dat zouden zij vervolgens overal waar zij kwamen mondeling gaan toelichten.⟨/p> ⟨p>Wat we toen ook gezien hebben, is dat de wegen van Paulus en Barnabas zich hier scheiden. Barnabas wilde graag verder met zijn neef, Johannes Marcus, maar Paulus zag dat niet zitten vanwege de ervaringen die hij met hem had opgedaan. Afijn, Paulus gaat verder met Silas; dat is degene met wie we ook vanavond weer te maken zullen hebben. Barnabas gaat vervolgens naar Cyprus met zijn neef. Hoe het verder met hen is vergaan, weten we niet. Dat wordt in het boek Handelingen niet besproken; dat is simpelweg niet het onderwerp.⟨/p> ⟨p>We zullen trouwens vanavond al gaan zien waarom dit niet het onderwerp is, en wel om meerdere redenen. Eén van de redenen is dat de schrijver van dit boek, Lucas, zich in Handelingen 16 bij Paulus gaat voegen. Dat zullen we in vers 9 van Handelingen 16 gaan zien. Het boek Handelingen volgt de gangen van Paulus, en dat is erg handig als je een studieserie houdt over de voetstappen van Paulus.⟨/p> ⟨p>Goed, dat is dus wat we de voorgaande keren hebben besproken. Dan lijkt het me zinvol om nu de draad op te pakken bij vers 1 van Handelingen 16. Je leest nog in vers 40: "Maar Paulus koos zich Silas en hij vertrok, door de broeders aan de genade van de Heer opgedragen. En hij ging door Syrië en Cilicië en hij versterkte daar de ecclesia's." Dat is het project waar zij nu aan begonnen. En dan vervolgens lees je in vers 1 van Handelingen 16: "En hij kwam ook te Derbe en te Lystra."⟨/p> ⟨p>Die plaatsen zijn we al eerder tegengekomen, maar het is wellicht handig om nog even te kijken hoe dat ook alweer zat. Hier hebben we het noorden, met Syrië en daar ongeveer Damascus. Vanuit Antiochië zijn ze naar Cilicië gegaan en van daaruit naar Derbe en Lystra. Het is niet een al te duidelijk plaatje omdat ik het nogal uit elkaar getrokken heb, maar toch helder genoeg om een indruk te hebben waar het ongeveer te zoeken is.⟨/p> ⟨p>Dat was namelijk ook het aanvankelijke plan dat Paulus had: om de ecclesia's te bezoeken die bij de eerdere reis waren ontstaan. Paulus had tegen Barnabas gezegd: "Laten we weer teruggaan om de gelovigen daar te versterken." De wegen gingen weliswaar uiteen, maar Paulus gaat dit inderdaad doen. Hij gaat via dit pad, terwijl Barnabas met zijn neef eerst naar Cyprus ging. Hoe dat verder gegaan is, weten we zoals gezegd niet. Daar liggen dus die plaatsen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="397" title="Speel af vanaf 06:37">▶ 06:37⟨/button> ⟨span>De Ontmoeting met Discipel Timotheüs⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan lees je: "En zie, daar was een zeker discipel genaamd Timotheüs." Hier komen we Timotheüs voor het eerst tegen in het boek Handelingen. En ja, dit zou het begin zijn van een hele intensieve samenwerking. Maar hier is dus het moment dat Paulus Timotheüs treft. En zie, daar was een zeker discipel genaamd Timotheüs.⟨/p> ⟨p>Trouwens, dat was dus vermoedelijk in Lystra waar Timotheüs woonde. Maar of Paulus Timotheüs al kende van het voorgaande jaar of van twee jaar geleden, dat weten we niet; dat staat er ook niet. Maar hier wordt dan wel voor het eerst zijn naam genoemd. In ieder geval was die geloofsgemeenschap daar juist kort tevoren ontstaan, toen Paulus daar met Barnabas had gereisd. Er was een zeker discipel genaamd Timotheüs. Timotheüs is trouwens een prachtige naam natuurlijk: Vereerder van God, of iemand die God waarde toekent. Het grondwoord heeft eigenlijk te maken met waarde. Dus iemand die God waardeert, dat is misschien een nog beter woord: Waardeerder van God.⟨/p> ⟨p>En dan wordt daar nog wat meer over hem verteld. Hij was de zoon van een vrouw, van een Joodse vrouw die gelovig was. En dat 'gelovig', dat betekent natuurlijk in dit verband niet alleen dat zij een Jodin was en daarmee ook Joods in haar gebruiken, maar vooral dat het een gelovige vrouw was. Dat wil zeggen: gelovig in het evangelie dat Paulus had verkondigd. Maar, weliswaar van een gelovige Joodse vrouw, zijn vader was Grieks. Naar Joodse maatstaven was Timotheüs daarmee dus ook Joods. Een Jood is immers iemand die een Joodse moeder heeft; dat is de definitie. Dat is bekend, dacht ik. Dat betekent dus dat Timotheüs voor Joden ook een Jood was.⟨/p> ⟨p>Maar dit was natuurlijk een wat vreemde situatie, daar een Jodin getrouwd was met een Griek die kennelijk niet Joods was. Want die tegenstelling wordt immers gemaakt: een Joodse vrouw die met een niet-Jood getrouwd was. En wat daar de achtergrond van was, dat wordt hier niet beschreven; het feit wordt simpelweg gesteld. Maar dat betekent dus dat Timotheüs een gemengde achtergrond had.⟨/p> ⟨p>En wij weten ook hoe zij heette. Maar dat weten we niet uit het boek Handelingen, dat weten we uit de brieven van Paulus. Ik neem u eventjes mee; we weten trouwens niet alleen over zijn moeder, maar ook over zijn oma. Want in 2 Timotheüs worden die beiden zelfs met name genoemd. Dan lees je dat Paulus in de aanhef van die laatste brief die hij heeft geschreven — de laatste die we in de Bijbel vinden — zegt: "Dan komt mij voor de geest uw — dat wil zeggen Timotheüs' — ongeveinsd — dat wil zeggen: niet gefaket, nee, echt — geloof, je echte vertrouwen, zoals het eerst gewoond heeft." Dat klinkt een beetje alsof dat voltooid verleden tijd is, maar er staat hier gewoon een aorist. Dat wil zeggen dat het feit wordt gesteld, ongeacht de tijd: zoals het woont, ongeacht wanneer. In uw grootmoeder Loïs... Of die nog leefde, ja of nee, dat doet niet ter zake; daar gaat het hier niet over. Maar eerst was die grootmoeder Loïs een gelovige, en zij had ook een ongeveinsd geloof; dat woonde in haar.⟨/p> ⟨p>Wat de naam Loïs betekent, dat weet ik niet. Ik heb het in de handboeken nagekeken, maar of ik vond er helemaal niets, of er werd bij gezegd dat de betekenis van die naam zeer speculatief is. Dus laten we dat maar even voor wat het is. Maar in ieder geval: zo heette dus zijn oma. En zijn moeder Eunike — of Eunieke — en die naam betekent... Dat 'Eu', dat komen we ook tegen in 'evangelie', en evangelie betekent 'goed' of 'wel'. En dat 'Nike' — dat kennen we van de Nikolaïten, wat 'overwinnaar' betekent — dus eigenlijk betekent Eunike: een goede overwinnaar. Hier heb je ze allebei dus: een ongeveinsd geloof, zowel bij zijn grootmoeder als ook bij zijn moeder. En Paulus zegt: "Ook ben ik ervan overtuigd dat het woont in u."⟨/p> ⟨p>Later in diezelfde brief lees je ook nog iets over Timotheüs' achtergrond, want dan zegt Paulus tegen hem: "Blijf jij echter, wat er ook allemaal om je heen mag gebeuren en hoeveel verval er ook mag zijn..." Kijk, het kenmerk van een levende vis is dat hij tegen de stroom ingaat. Voor een dode vis hoef je helemaal niets te doen; die gaat gewoon met de stroom mee. "Maar jij echter..." Dat is een van de sleutelbegrippen in die Timotheüs-brief. "Jij echter, blijf bij wat je geleerd en wat je toevertrouwd is, en wees je wel bewust van wie je het hebt geleerd." En dat 'wie', dat staat in het meervoud. Dus het gaat niet over één iemand. Kijk, het gaat in ieder geval over Paulus. Maar laten we wel wezen, als we even doorlezen, doelt Paulus ook wel degelijk op zijn verdere achtergrond. Want er staat dan: "En dat jij van kindsbeen af de heilige Schriften kent." Die je wijs kunnen maken tot redding — letterlijk staat er: tot zaligheid — door het geloof in Christus Jezus.⟨/p> ⟨p>Goed, dat laatste laat ik even voor wat het is, maar het gaat me natuurlijk om die vetgedrukte woorden: dat Timotheüs dus van kindsbeen af, ondanks het feit dat hij een Griekse vader had — wat de achtergronden daarvan ook geweest mogen zijn — hij had een Griekse vader. Die leefde trouwens al niet meer, dat weten we ook; ik zal het straks nog even laten zien. Maar in elk geval is hij met de heilige Schriften van kindsbeen af vertrouwd geweest vanwege zijn grootmoeder en vanwege zijn moeder. Niet vanwege zijn vader, maar via die lijn. Hij kende de Schriften en Paulus zegt dan ook: "Blijf daarbij."⟨/p> ⟨p>En dan zegt Paulus er trouwens nog pal achter: "En elk van God gegeven schriftwoord is nuttig om te onderhouden." Want inmiddels — dat is wat Paulus eigenlijk zegt — zijn er sinds jij een klein kind bent geweest zoveel meer Schriften bijgekomen: de brieven die Paulus heeft opgetekend. En Paulus laat ze eigenlijk allemaal achter in beheer van Timotheüs. Dus hij krijgt een geweldig pand toevertrouwd.⟨/p> ⟨p>Maar goed, dat is even wat Timotheüs betreft en wat we van hem weten en zijn achtergrond. Dus als we lezen in Handelingen 16 vers 1 dat ze daar een discipel treffen die de naam Timotheüs heeft, dat hij de zoon is van een gelovige Joodse vrouw maar van een Griekse vader, dan weten we daar vanuit de brieven nog wel wat meer over. Hij stond, zo staat erbij, goed bekend. Er werd een goed getuigenis van hem gegeven bij de broeders in Lystra en in Ikonium. En Paulus wilde dat deze met hem zou gaan. Eerst lazen we een paar verzen terug dat Paulus met Silas op stap ging vanuit Antiochië, en nu wilde hij ook Timotheüs meenemen. Ja, nou ja, vanwege dat goede getuigenis... Timotheüs had sowieso een Joodse achtergrond, dus die wereld kende hij van jongs af aan. Hij kende de heilige Schriften van jongs af aan; daar was hij mee vertrouwd. Hij was bovendien een Griek, dus de heidense achtergrond kende hij ook. Dus alleen al vanwege die dubbele achtergrond — de Joodse en de heidense — was hij zeer geschikt om meegenomen te worden door Paulus en voor alles wat Paulus voor ogen stond. En dan ook nog eens een keer in combinatie met dat goede getuigenis dat van hem gegeven werd; dat kwalificeerde hem voor deze taak. Paulus wilde dat deze met hem zou gaan, en hij nam hem tot zich.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="956" title="Speel af vanaf 15:56">▶ 15:56⟨/button> ⟨span>Waarom Paulus Timotheüs Liet Besnijden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan staat er: hij besneed hem ter wille van de Joden in die plaatsen. Dat is eigenaardig, want op zich zou je natuurlijk de vraag kunnen stellen: hoe kan het dat Paulus dat doet? Zwicht hij nu voor druk van anderen? Zo kennen we hem eigenlijk helemaal niet. Zegt hij niet in Galaten 5: "Ik zeg u dat eenieder die zich laat besnijden, Christus u geen nut zal doen"? Maar die schijnbare tegenstrijdigheid is heel gemakkelijk opgelost als je even niet kijkt naar wat Paulus hier doet, maar naar het motief dat hij hiervoor heeft.⟨/p> ⟨p>Hij laat hem namelijk besnijden. Timotheüs was naar Joodse maatstaven een Jood, maar toch was hij feitelijk een seculiere Jood, want hij was niet besneden. Dat is ook eigenaardig. Je proeft hierin eigenlijk de tegenstelling tussen zijn moeder Eunike en die Griekse vader. Dat moet een strijdpunt of in ieder geval een bron van conflict geweest zijn in dat huwelijk, in dat gezin. Dat kan niet anders. Eunike heeft hem weliswaar met de Schriften opgevoed, maar desondanks was hij niet besneden. Dat is vreemd en het zal zeker niet aan Eunike gelegen hebben.⟨/p> ⟨p>Toen hij een jonge knul was en hij verkeerde in het Jodendom, wisten ze natuurlijk vanuit de synagogen dat hij niet besneden was. Waarschijnlijk kenden ze zijn moeder en grootmoeder ook wel. De Jodinnen waren vaak samen in de synagogen en dan wisten ze dus dat deze jongen niet besneden was. Er moet toch wel wat geweest zijn tussen die Joden en de familie; die hele kwestie van de besnijdenis van Timotheüs was sowieso al een punt. Dat werd niet pas een kwestie toen Paulus hier kwam, maar dat speelde al veel langer. Hij was vertrouwd met de Schriften, hoe kon het dan dat hij niet besneden was? Voor zijn ingang in de Joodse wereld was het geen goede zaak dat hij onbesneden was. Dat is een goed punt.⟨/p> ⟨p>En dan staat er dus: hij besneed hem ter wille van de Joden in die plaatsen, die het dus helemaal niet zinden dat hij niet besneden was. Dat is duidelijk. We hebben trouwens nog een heel goed argument voorhanden waarom Paulus dit gedaan heeft. In 1 Korinthe 9 vers 20 lees je dat Paulus zegt: "Want hoewel ik vrij sta tegenover allen..." Dat is waar Paulus hier over spreekt: de vrijheid. "Alle dingen zijn mij geoorloofd." Oké, niet alles is nuttig, niet alles is tot opbouw of tot eer van God, maar ik ben vrij in alles. Alles is mij geoorloofd. Hoe vaak zegt hij dat niet in de Korinthebrief? Maar hoewel hij vrij staat tegenover allen, zegt hij: "Ik heb mij allen dienstbaar als een slaaf opgesteld." Dat is eigenlijk het woord dat hij gebruikt. Waarom? Om er zoveel mogelijk te winnen. Zodat hij in zijn opstelling, zijn manier van doen, zijn presentatie en zijn gedrag geen enkele hindernis zou opwerpen voor het goede bericht.⟨/p> ⟨p>Hij illustreert ook hoe ver hij daarin ging: "Ik ben voor de Joden geworden als een Jood." Dat klinkt op zich vreemd voor de Jood Paulus. Eigenlijk kun je dit alleen maar zeggen als je jezelf ook beschouwt als een niet-Jood, of als een Romein. Paulus is eigenlijk ook de apostel der heidenen. Wij denken dan altijd: hij was de apostel voor de natiën. Dat is ook wel zo, hij was een leermeester van de natiën, maar hij kwam ook uit de heidenwereld. De twaalf kwamen allemaal uit het land, maar Paulus kwam uit de heidenwereld. Hij was Joods tot en met, dat weet ik ook wel, maar niettemin kwam hij uit de heidenwereld. Juist dat is zo karakteristiek voor zijn hele bediening: van buiten de landsgrenzen.⟨/p> ⟨p>"Ik ben voor de Joden geworden als een Jood." Waarom? Omdat hij daartoe gebonden was? Nee, om Joden te winnen. "Hun die onder de wet staan, ben ik geworden als onder de wet." Hij zegt er ter verduidelijking nog even bij dat als hij zich opstelde naar de wet die zij gebruiken – bijvoorbeeld de besnijdenis of de sabbat – hij dat niet deed omdat hij persoonlijk onder die wet stond. Hij zegt: "als onder de wet", terwijl hij dat zelf niet was, maar om hen die onder de wet staan te winnen. Dat was zijn oogmerk.⟨/p> ⟨p>Hij gaat eigenlijk nog verder. Het mooie is dat hij ook Romeins staatsburger was. Daar komen we later in Handelingen 16 nog op terug, want dat staatsburgerschap wordt nog een heel item. Maar in 1 Korinthe 9 vers 19 en 20 lees je dus: "hun die onder de wet staan als onder de wet, hoewel persoonlijk niet onder de wet, om hen die onder de wet staan te winnen." En dan voegt hij eraan toe: "hun die zonder wet zijn, ben ik geworden als zonder wet." Dat zijn de marges, de ruimte waarin Paulus stond. Hij zegt erbij: "hun die zonder wet zijn, ben ik geworden als zonder wet, hoewel niet zonder wet van God." In onze vertaling staat dan: "want ik sta onder de wet van Christus", maar dat staat er niet. Hij zegt niet: "ik ben onder de wet van Christus", hij zegt: "ik ben wettig van Christus". Zo staat het heel mooi: ik ben wettig, legaal, van Christus. "En hun die zwak zijn, ben ik als zwak geworden. Voor allen ben ik alles geweest om in elk geval enigen te winnen. Alles doe ik ter wille van het evangelie."⟨/p> ⟨p>Dat is wat Paulus zegt over zijn opstelling. En dat was ook de reden waarom hij dit deed: hij laat Timotheüs besnijden ter wille van de Joden in die plaatsen. Want, zo staat er, iedereen wist dat zijn vader een Griek was. Zijn moeder was een Jodin, en vandaar dus het punt. Let trouwens even op die verleden tijd, want dat staat er ook echt: dat zijn vader een Griek ⟨em>was⟨/em>. Dat betekent dus dat zijn vader inmiddels niet meer leeft. Als je deze dingen wat preciezer leest, op de woorden let en Schrift met Schrift vergelijkt, dan krijg je toch een redelijk beeld van wie Timotheüs was en wat zijn achtergrond was. Enfin, Paulus wilde dus dat hij mee zou gaan, en dat deed hij ook. En toen zij de steden langsreisden, wordt het als vanzelfsprekend verondersteld dat Timotheüs inderdaad graag meeging.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1446" title="Speel af vanaf 24:06">▶ 24:06⟨/button> ⟨span>Het Doorgeven van de Besluiten (dogmata) Der Vrijheid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En toen zij de steden langsreisden, waar zij naartoe wilden gaan en die zij al eerder hadden bezocht, gaven zij hun de beslissingen door. Eigenlijk, u ziet het hier, er wordt gesproken over 'overleveren'. Dat wil zeggen: ze hadden de brief uit Jeruzalem bij zich en die zou ook mondeling toegelicht worden. Dat is wat ze dan doen.⟨/p> ⟨p>Zij gaven de beslissingen door. Dat is een leuk woord wat hier staat: 'officiële besluiten'. Maar hier staat het woordje dat we allemaal kennen, namelijk ⟨em>dogmata⟨/em>, waar ons woordje 'dogma' en 'dogmatiek' van afgeleid is. Ik ken iemand uit de reformatorische wereld die altijd consequent spreekt over 'dogmalaria'. Dat is weer wat anders, maar inderdaad: als ik sommige mensen daarover hoor en over lees, is het soms een ziekelijke aandoening, die 'dogmalaria'.⟨/p> ⟨p>De eerste keer dat het woord ⟨em>dogma⟨/em> (of ordinantie) gebruikt wordt, is in Lukas 2. Daar lees je over keizer Augustus; dat er een bevel uitging van keizer Augustus. Dat woord is ⟨em>dogma⟨/em>. Een besluit. Een officieel besluit van hem. Dat is dus wat het is. Het is aardig om daar ook op te wijzen. Een dogma is eigenlijk – als je in het woordenboek kijkt, zal er waarschijnlijk staan: 'een leerstuk van de kerk' of iets dergelijks. Maar het is niet zozeer een leerstuk, het is een besluit van de kerk waarvan de kerk besloten heeft dat mensen zich daaraan hebben te houden. Dus eigenlijk zijn al die artikelen die in de belijdenisgeschriften staan ook besluiten en daarmee dogma's waar mensen aan gebonden zijn.⟨/p> ⟨p>Aangezien je er dan aan gebonden bent, aan dat soort leerstellingen, vind ik het idee dat het een ziekelijke aandoening is natuurlijk niet zo gek. Dat mensen zelf hun conclusies trekken uit wat er in de Bijbel staat en daar allerlei eigen woorden aan geven, etiketten opplakken en dat mensen vervolgens onder die besluiten gesteld worden... dat is toch een hele kwalijke zaak. Dan leef je niet meer in de vrijheid van de Schrift. Maar goed, dat is de betekenis die dat woordje dogma en ⟨em>dogmata⟨/em> heeft gekregen.⟨/p> ⟨p>Hier in Handelingen gaat het over ⟨em>dogmata⟨/em>. En u moet zich goed realiseren: die ⟨em>dogmata⟨/em>, die officiële besluiten, de essentie daarvan was juist dat de natiën niet lastiggevallen zouden worden door judaïsten om hen te judaïseren. Niet lastigvallen met judaïseren, precies, dat is het. Dat de natiën niet gejudaïseerd zouden worden en daarmee niet lastiggevallen zouden worden. Dat was het besluit: de natiën zijn vrij!⟨/p> ⟨p>Dus deze besluiten zijn eigenlijk het tegenovergestelde van waar de dogmatiek vaak de neiging toe heeft. Dogmatiek heeft de neiging om mensen te binden, maar deze besluiten zijn er juist op gericht dat mensen in de vrijheid zouden staan. Wat een verschil! Wat een verschil! Niet lastig te vallen, ja, want dat woord wordt ook gebruikt. Dat betekent feitelijk dat men hen geen last oplegde. Het was Petrus die zei – hoe formuleerde hij dat ook alweer? 'Nu dan, wat stelt gij God op de proef door hen een juk op de hals der discipelen te leggen dat noch onze vaderen, noch wij hebben kunnen dragen? Maar door de genade van de Heere Jezus geloven wij gered te worden op dezelfde wijze als zij.' Dus wij Joden worden op dezelfde wijze gered, waarom dan een juk? Waarom een last leggen?⟨/p> ⟨p>Die besluiten die daar in Jeruzalem genomen waren, en waar Paulus ook deel van uitmaakte, heeft hij van harte doorgegeven. Want hij was juist de man die die vrijheid bewaakte. Dit wordt dus helemaal ingegeven door het onderwijs van de vrijheid. Dat is de essentie van die besluiten die daar in Jeruzalem genomen waren.⟨/p> ⟨p>Er staat dat zij deze doorgaven om die te 'onderhouden'. Dat is een leuk woord, want het woord dat hier gebruikt wordt, betekent letterlijk 'bewaken'. Als er gesproken wordt over de gevangenisbewaker – we zullen hem later nog in Handelingen 16 tegenkomen – dan wordt exact hetzelfde grondwoord gebruikt: bewaken. Dat wil zeggen: wees daar zuinig op. Dat dient bewaakt te worden, die besluiten, deze ⟨em>dogmata⟨/em> waarin de vrijheid zwart op wit is vastgelegd. Eigenlijk was het een oorkonde van de vrijheid. Dat is wat die ⟨em>dogmata⟨/em> waren.⟨/p> ⟨p>Nou, en die hebben ze dan ook inderdaad aan de steden die ze langsreisden doorgegeven. Het was de taak van de apostelen, en dat was inclusief Paulus. Ik weet dat sommige mensen zeggen dat Paulus eigenlijk losstaat van die dogma's, maar nee, juist niet! Paulus was een spil in dat verhaal. Hij was niet alleen bij die vergadering aanwezig, maar hij was dé man die dat juist overal heeft doorgegeven.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1836" title="Speel af vanaf 30:36">▶ 30:36⟨/button> ⟨span>De Ecclesia's Bevestigd in het Geloof⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dat staat er in vers 5: de gemeenten dan werden bevestigd, stabiel gemaakt. Het woordje ‘bevestigd’ moet je heel letterlijk nemen, zoals je een schilderij bevestigt; dat wil zeggen dat je het vastzet. Dat is het woord dat hier gebruikt wordt. En als iets vastgezet wordt, dan staat het gewoon, dan is het stabiel. De gemeenten dan, de ecclesia's, de uitgeroepen vergaderingen, werden stabiel gemaakt, vastgesteld in het geloof.⟨/p> ⟨p>Let op dat bepaalde lidwoord: in ⟨em>het⟨/em> geloof. In het geloof, niet in werken. Daar ging het juist over. De ecclesia's waar ze nu langsgingen, hadden de boodschap van genade gehoord, maar er was onrust en onvastheid ontstaan. Ze werden bewogen en heen en weer geslingerd door leringen en beweringen dat een mens ook zou moeten werken. Daarmee was de vaste grond onder hun voeten verdwenen. Nu werden ze weer bevestigd en wel in het geloof. Niet in werken, in wat ze moesten doen, maar in dat wat ze gehoord hadden en waarin ze zich mochten verblijden. Dat is werkelijk iets waar je vastheid in vindt.⟨/p> ⟨p>Ze namen dagelijks in zielental toe, staat er. Letterlijk betekent dit dat ze overvloedig werden in het getal. Overvloedig in het getal, en dan inderdaad dagelijks, per dag. Dat is een enorme beweging geweest daar. Ik vind het een geweldige zaak dat als Paulus die boodschap van genade laat klinken, er zo'n enorme roep van uitging dat er niet alleen wekelijks, maar elke dag mensen bij kwamen. Ze vonden daarin zoveel waarde dat ze zich daarbij aansloten. Ze werden overvloedig in het getal.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1969" title="Speel af vanaf 32:49">▶ 32:49⟨/button> ⟨span>Verhinderd Door de Heilige Geest in Azië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nou, dan gaan we de kaarten nog eens bijpakken, want dan lezen we in vers 6: "En zij gingen door het Frygisch-galatische land." "Zij", dat zijn dus in ieder geval Paulus, Timoteus en Silas. Als we de kaart erbij pakken, zien we dat ze van Derbe en Lystra kwamen; hier woonde Timoteus. Ze zijn de steden zo langsgegaan, waarschijnlijk ook Antiochië in Pisidië. Dus dan denk je inderdaad aan deze route, waarna ze vervolgens door Frygië en het Galatische land gingen.⟨/p> ⟨p>Galatië is een beetje een omstreden kwestie wat betreft wat Galatië precies was en hoe ver dat land zich uitstrekte. Sommige mensen zeggen dat dit deel er ook bij hoorde en anderen zeggen dat dit in die tijd al niet meer zo was. Het doet nu even niet ter zake; in ieder geval heb je hier Galatië en Frygië. Ze gingen vervolgens door, want dan staat er nog iets eigenaardigs: ze werden door de Heilige Geest – of eigenlijk onder de Heilige Geest – verhinderd. Ik weet niet hoe u dat hebt, maar dan denk ik: hoe dan? Dat staat er echter niet bij. We zullen op een later moment weer iets soortgelijks aantreffen, maar ze werden verhinderd en het was duidelijk dat het de Heilige Geest was. Waarin dat kenbaar was of waardoor het hun duidelijk was dat ze het woord niet in Asia zouden spreken, staat er niet, maar het was in ieder geval onder beslag van de Heilige Geest. Dat is een ding wat duidelijk is; zo formuleert Lucas dat. Waarom dat zo was, zullen we straks in vers 9 vanzelf zien, dus daar wil ik niet op vooruitlopen.⟨/p> ⟨p>Het enige wat ze nu tegenkwamen, was dat ze kennelijk het woord in Asia wilden gaan spreken, maar daarin werden ze verhinderd. Als we weer naar de kaart kijken, zien we dat Asia deze streek is waar Tyatira lag, en Sardis en Philadelphia. Maar in wezen is het nog uitgebreider, want ook Efeze en het nabijgelegen Kolosse horen bij Asia. Het is eigenaardig hoe dat met namen voor gebieden kan gaan. Oorspronkelijk was Asia zelfs nog veel kleiner, heb ik me laten vertellen – maar dat kan ik Bijbels niet hard maken – maar in de Bijbelse tijden was dit Asia, deze streek. Hoe de grenzen precies verliepen, weet ik niet, maar in ieder geval lag hier Asia.⟨/p> ⟨p>Velen onder ons weten nog wel dat dit land vroeger niet in de eerste plaats Turkije werd genoemd, maar Klein-Azië. Turkije was Klein-Azië. Eigenaardig dat het zo heette. Waarom noemde men dat zo? Omdat er ook nog een heel werelddeel is met diezelfde naam. Asia was oorspronkelijk dus alleen maar een streek, een flinke streek – ik stel me zo voor ongeveer de grootte van Nederland – in Turkije. Later werd de naam gebruikt voor heel Turkije en nog later werd het zelfs het grootste werelddeel. Want Asia is nu het grootste werelddeel, omvattend China en Rusland; u weet het wel. Kijk het maar eens een keer na op de wereldkaart. Asia is dus enorm in betekenis uitgebreid, maar oorspronkelijk is het dit. Het is steeds groter geworden. Eigenlijk is dit Klein-Azië en dat andere het "Grotere Asia". Maar goed, laat ik het niet ingewikkelder maken.⟨/p> ⟨p>Dan staat er: "En bij Mysië gekomen, poogden zij naar Bitynië te reizen." Onlangs heb ik aan tafel met mijn jongens en Petra het hele boek Handelingen nog eens doorgelezen tijdens de maaltijd. Dan kom je erachter hoe belangrijk het is om je een voorstelling te maken van de plaatsen en de streken wanneer je zoiets leest. Dan is het heerlijk om op deze manier Bijbelstudie te doen. Vroeger op catechisatie deed onze dominee Prins niet liever dan van die kaarten ophangen en laten zien hoe ze reisden. Nu is dat veel makkelijker; je hoeft geen kaarten meer mee te slepen, maar het is wel van belang als je dit leest. Lucas veronderstelt dit als bekend. Als je dan weet hoe het zit, zie je dat Paulus zo ging: ik zie steden als Lystra en Ikonium, en vervolgens is hij door dat Galatische en Frygische land gegaan. Ze wilden het woord kennelijk gaan spreken in Asia, ze wilden dus deze kant op, maar ze werden door de Heilige Geest verhinderd. En dan lezen we verder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2324" title="Speel af vanaf 38:44">▶ 38:44⟨/button> ⟨span>Aankomst in Troas en de Grens van Bithynië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En bij Mysië gekomen poogden zij naar Bitynië te reizen. Dus ze kwamen vervolgens hier aan, in deze streek, in Mysië. Mysië, ik heb begrepen dat dat eigenlijk een deel was van Asia. Dan komen ze hier en dan willen ze hiernaartoe, naar Bitynië. Deze kant op. Bitynië, we lezen trouwens de naam Bitynië ook nog in de brief van Petrus. In 1 Petrus lees je dat hij schrijft aan de vreemdelingen die verstrooid zijn in onder andere Bitynië. Dat is dus deze streek, pal onder de Zwarte Zee.⟨/p> ⟨p>Dat hij hier niet... dat hij verhinderd werd aan de kant van het gebied waar Petrus en Johannes niet in zouden zijn. Oh, bedoel je het zo? Dank u wel. Omdat Paulus, omdat Petrus zich hier op dit terrein bewoog. Dat was een relatie. Ja, maar als de... Maar dat moet natuurlijk toch een keer besproken zijn. En heeft dat hiermee te maken? Ik denk het persoonlijk niet, want het gaat daar in Galaten 2 niet zozeer over het terrein waar ze zich naartoe zouden bewegen, maar vooral over de aard van de boodschap. De een met het evangelie van de voorhuid, eigenlijk met een heidensevangelie, en de ander met een joodsevangelie, met een besnijdenisevangelie. Want daar is hij bezig met de heidenen. Hij mag niet naar die Joden gaan om het evangelie van de besnijdenis te brengen.⟨/p> ⟨p>Ja, maar hier had je natuurlijk toch ook... Kijk, er waren hier vreemdelingen in de verstrooiing, maar dat wil niet zeggen dat hier... In wezen was dit heidens gebied, toch? De Joden waren overal verstrooid, dus ik vermag niet helemaal dat verschil te zien. Precies, want daar gaan we nu naartoe, min of meer, want de oversteek duurt nu niet lang meer. Maar eerst nog even dit: ze kwamen dus hier bij Mysië en ze poogden naar Bitynië te reizen. Ze bepoogden dus hiernaartoe te gaan, naar Bitynië. Maar er staat: de Geest van Jezus liet het hun niet toe. In het voorgaande vers lazen we dat de Heilige Geest hen verhinderde om naar Asia te gaan. Dus kijk, dit is het: ze wilden eerst linksom, ze gingen zo en komen hier aan. Naar Asia konden ze niet en ze konden niet naar Bitynië. In beide gevallen, dus in beide richtingen, werden ze verhinderd om naartoe te gaan. Ja, wat kon je dan nog? Nou, dat is precies wat we nu gaan lezen.⟨/p> ⟨p>In elk geval, het was de Geest van Jezus die het hun niet toeliet. Ze konden niet. En ja, je kunt erover gaan speculeren, maar naar mijn weten wordt in de Bijbel niet aangegeven hoe dat duidelijk werd. Nog even trouwens dit, voordat we zullen zien wat het alternatief was. De Geest van Jezus is een hele unieke uitdrukking, want je vindt hem nergens meer. De Geest van Jezus. Of de Geest van Christus? Maar ik heb een hele mooie. Zijn dat verschillende geesten dan? In Romeinen 8 lees je dit, dan zegt Paulus: "Jullie daarentegen zijn niet in het vlees maar in geest." Dat bepaalde lidwoordje kun je doorkruisen, dat staat er niet. "Jullie zijn niet in vlees maar in geest. Althans," zegt hij, "indien Gods Geest in jullie woont. Indien iemand de Geest van Christus niet heeft, die behoort Hem niet toe. Indien Christus in u is, dan is wel het lichaam dood vanwege de zonde, maar de geest is leven."⟨/p> ⟨p>Waarom laat ik dit even zien? Omdat je zo een hele serie teksten hebt waarin de Geest wordt benoemd. Hier is het geest, hier heet het Geest Gods, hier heet het Geest van Christus, hier heet het gewoon Christus en hier zegt het: de geest is leven. Dus eigenlijk zijn dat min of meer synoniemen. Ja, het is Geest. En wat betekent Geest? Nou, het is leven. Het is de Geest van God omdat God het is die dat leven geeft. Het is de Geest van Christus omdat Christus als eersteling is opgewekt en daarom is Hij ook, zoals elders in 1 Korinthe 15 staat, die levendmakende Geest. Zelf die levendmakende Geest. Daarom is die Geest, dat leven dat God geeft, in de eerste plaats ook de Geest van Christus, de Opgewekte. Maar het is ook de Geest van Hem die hier op aarde ooit leefde en daarom ook de Geest van Jezus. En het is feitelijk Christus zelf. Het is Hij die door Zijn Geest, of door de Geest die Hij heeft, in ons woont. Christus woont uiteraard niet letterlijk zo in ons. Lichamelijk is Hij daar aan de rechterhand Gods, verborgen voor het oog, maar geestelijk, met Zijn woord en met Zijn leven, woont Hij in ons.⟨/p> ⟨p>Ja, laat u niet weder een slaafje... De vrijheid waarin we staan, daar ben je vrij in. En dan nog die Geest die hen dan verhinderde om in Asia en om daar in Bitynië te gaan spreken. Dan lees je: "en toen zij Mysië voorbij waren..." We moeten weer even kijken. Hier dus, toen zij dat voorbij waren, kwamen zij te Troas. Of letterlijk staat er: "voorbijgaande echter het Mysië, zij daalden af tot Troas." Dat is dus zo'n beweging geweest. Mooi hè, als je die grondtekst bekijkt, dan zie je zelfs een reliëf in de vertaling. Dat zie je niet bij "ze kwamen te Troas". Nee, ze daalden zo af naar Troas, dat bij de kust lag. Ze daalden af tot in Troas.⟨/p> ⟨p>Weet u trouwens dat Troas het bekende Troje is? Ja, die geschiedenis of dat verhaal is nooit een verhaal apart natuurlijk. Maar in elk geval speelde dat nog weer ruim duizend jaar eerder hoor. Maar in ieder geval zijn Troas en Troje dezelfde namen. En we kennen vooral natuurlijk deze plaats omdat Paulus een jaar of wat later, dus minstens zes jaar later, daar Tychikus zou opwekken. U weet wel dat hij dan daar zo lang tot middernacht spreekt, en dan zit daar die Tychikus in het venster op de derde verdieping en die keilt naar beneden. Maar geen nood, Paulus die wekt hem op. Ja, Tychikus. Een mooie geschiedenis, maar daar gaan we het te zijner tijd nog wel over hebben. Hier een goede maatregel. Is er geschikt te maken? Wat is geschreven? Dat is hem! Je hebt er ooit een artikeltje over geschreven.⟨/p> ⟨p>Ja, dan lees je nog dat Paulus in zijn laatste brief, in 2 Timotheüs 4, zegt dat hij de geschriften die hij had achtergelaten in Troas, in Troje, had laten liggen. Ja, en ik scheen... zou dat het paard van Troje zijn? Ja. Maar goed, dat is dus hier. Ze kwamen bij Mysië, ze konden niet deze kant op en ze konden niet die kant op. In beide richtingen werden ze verhinderd. Dus ze komen hier en dan kom je aan de kust terecht bij Troas. Paulus zou hier dus later weer terugkeren, bij een andere reis trouwens. Maar goed. Straks gaan we, maar ik stel voor dat we eerst maar eventjes gaan pauzeren. Straks gaan we zien dat ze vervolgens de oversteek maken naar, zoals Aart al zei, naar Europa. Maar goed vrienden, wij waren gebleven in Handelingen 16:8 en dan lees je dus dat zij in de noordelijke streek van Mysië gekomen waren en niet anders konden dan eigenlijk afdalen tot in Troas. En we hebben die kaart al even bekeken. En dan staat er in vers 9, eigenaardig...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2919" title="Speel af vanaf 48:39">▶ 48:39⟨/button> ⟨span>Het Nachtelijk Visioen van de Macedonische Man⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dit is iets waar ik nu al een paar keer op heb gezinspeeld: de vraag waarom de Geest hen verhinderde. Eerst was het de Heilige Geest, later de Geest van Jezus, maar u begrijpt dat dit gewoon dezelfde Geest is. Waarom verhinderde de Geest hen om eerst in Asia te spreken en vervolgens daar in Bitynië? Hier in vers 9 hebben we het antwoord. Paulus wist het tot op dit moment zelf ook niet; ze hadden van beide kanten een negatief signaal gekregen en nu kreeg hij in de nacht een gezicht, een visioen. Dat is het woord dat hier gebruikt wordt, het gewone woord voor visioen. Dit is dus het derde teken en dit is voor het eerst positief. Die andere twee waren negatief – het liet niet toe of werd verhinderd – maar nu is het positief. Hij krijgt een visioen te zien en daar stond een Macedonische man.⟨/p> ⟨p>Een Macedonische man komt uit Macedonië. We gaan weer eventjes naar de kaart kijken; we zijn vanavond erg op de kaart georiënteerd, maar dat heb je als er zoveel plaatsnamen in streken genoemd worden. Ze waren hier in Troas en dan ziet hij in dat visioen een Macedonische man. Hoe hij dat wist, weet ik ook niet precies, maar ik denk wel dat ik een vermoeden heb waarom. Hier is dus die grote streek van Macedonië in het noorden van het huidige Griekenland. De bekendste Macedoniër ooit was Alexander de Grote. Het huidige Saloniki was in de Bijbelse dagen Thessalonica; tegenwoordig is het een grote stad. Hier heb je nog meer van die plaatsnamen die we allemaal nog tegen zullen komen.⟨/p> ⟨p>In dat visioen dat Paulus in de nacht kreeg, stond dus een Macedonische man die hem toeriep: "Steek over naar Macedonië. Maak de oversteek en help ons." Het loutere feit dat hij zegt "help ons" geeft aan dat hij zelf een Macedoniër was. Daarom weet je meteen ook waarom Paulus wist dat het een Macedonische man was: hij zag dat het een man was en hij hoorde hem zeggen: "Kom over naar Macedonië en help ons."⟨/p> ⟨p>Dan ligt er natuurlijk nog één vraag op de lippen, althans, dat is de vraag die ik mijzelf stel: wie was die Macedonische man? Of mag je die vraag niet stellen omdat het antwoord niet gegeven wordt? Elke vraag mag je stellen, heb ik me ooit laten vertellen, dus waarom deze niet? Hier in de tekst staat het niet beantwoord, maar men heeft de suggestie opgewerpen – en let op hoe voorzichtig ik het zeg – dat het Lucas zelf is geweest. Waarom zeg ik dat? Omdat we nu, als we doorlezen, een wending in het verhaal krijgen, hoewel zich dat helemaal niet zo heel duidelijk aandient. Maar als je het nauwkeurig leest, dan staat er: "Toen hij, Paulus, het gezicht, het visioen, gezien had, zochten wij dadelijk gelegenheid om naar Macedonië te vertrekken."⟨/p> ⟨p>Hé, "wij". Voor het eerst staat er "wij". Dat wil zeggen: voorheen was het altijd "zij", maar hier rekent de schrijver zich erbij. We weten dat de schrijver Lucas was, die het Evangelie had geschreven en als vervolg daarop het boek Handelingen dat we nu onder ogen hebben. Hier is de auteur van het boek Handelingen dus zelf bij aanwezig. Er staat niet bij: "Ik, Lucas, vervoegde me bij het gezelschap." Eigenlijk is de schrijver hier voortdurend op de achtergrond, maar niettemin verraadt hij zich wel door het woordje "wij". Dat is onmiskenbaar. De auteur is hier zelf bij betrokken, al is hij er buitengewoon terughoudend en bescheiden in en noemt hij zijn eigen naam niet. We zullen trouwens nog zien dat het verderop een paar keer weer "zij" wordt, en dan weten we: daar is Lucas kennelijk zelf niet bij. Lucas is echter lange tijd bij Paulus gebleven, tot aan zijn sterven toe. Paulus zegt dat ook: "Lucas is nog bij mij." De "geliefde geneesheer", zo noemt hij hem in de brief aan de Kolossensen.⟨/p> ⟨p>Toen Paulus het gezicht gezien had, zochten ze dus dadelijk gelegenheid om naar Macedonië te vertrekken. Hoe dan ook, ook als de Macedoniër die Paulus in de nacht zag Lucas was, dan bevond Lucas zich aan deze kant van het water, want er staat: "wij zochten dadelijk gelegenheid om naar Macedonië te vertrekken." Nu was de hint wel heel duidelijk. Nu weten ze ook waarom ze verhinderd werden om naar Asia te gaan en waarom ze verhinderd werden om naar Bitynië te gaan. Ze moesten zo snel mogelijk naar Macedonië. Door een gezicht, door een visioen, is hem dat duidelijk gemaakt. Die twee eerdere aanwijzingen waren ook al heel duidelijk en goddelijk, van de Heilige Geest van Christus, maar hier is het een visioen en het hele gezelschap is meteen overtuigd. Want ze zochten dadelijk, onmiddellijk staat er, een manier om uit te komen in Macedonië. Het is duidelijk. Het was de Geest van Jezus die inderdaad wilde dat de oversteek gemaakt zou worden en wel met vaart, met snelheid. Ze moesten in Troas komen en vervolgens vanuit Troas de oversteek maken naar Macedonië.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3381" title="Speel af vanaf 56:21">▶ 56:21⟨/button> ⟨span>De Oversteek van het Evangelie Naar Europa⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Als we het in termen van werelddelen bekijken, dan gaat het evangelie hier nu voor het eerst van Azië naar Europa. Dat is wat er plaatsvindt in Handelingen 16 vers 10. Voor het eerst zet Paulus zijn voeten op Europese bodem. Hoe zit dat eigenlijk met "Europa"? Het woord Europa is in dit verband eigenlijk een beetje een anachronisme, want die indeling speelde in die dagen nog helemaal geen rol. De Bijbel zegt gewoon: naar Macedonië. Maar het is in ieder geval de oversteek. Wij zouden zeggen, met de kennis van de landkaart die we nu hebben en zoals we het nu definiëren: het ging van Azië naar Europa.⟨/p> ⟨p>Meteen zochten ze de gelegenheid om daar naartoe te gaan en daar uit te komen. Dit gezelschap, dat nu wordt aangeduid met "wij", bestond in ieder geval uit Paulus, Silas en Timotheüs, en nu uiteraard ook Lukas. Inmiddels bestond het gezelschap dus uit vier personen. Want, zo staat er, "wij eruit opmaakten" — wat betekent: concluderende — dat God (eigenlijk staat er weer "de God") ons had geroepen om hun daar in Macedonië het evangelie te verkondigen. Eigenlijk staat er gewoon één woord: evangeliseren. Dat betekent niet alleen het goede bericht brengen, maar hen onder beslag brengen van het goede bericht. Dat is de conclusie die het gezelschap van Paulus, Silas, Timotheüs en Lukas heeft getrokken.⟨/p> ⟨p>Dit is dus met recht, zoals Corrie zei, gepland. Het is Gods goddelijke regie. Ze hadden drie aanwijzingen gekregen — driemaal is scheepsrecht — en met recht, want ze gingen nu ook werkelijk scheep. Ze hadden deze goddelijke tekening gekregen om dit te doen. En waarom? Om "hun". Dat zijn de mensen daar in Macedonië, aan de andere kant van het water, oftewel Europa. Daar zou het evangelie gebracht worden. Dat is wat Paulus en de rest hebben geconcludeerd uit deze drie tekenen.⟨/p> ⟨p>Dit is trouwens nog iets leuks, want die Macedonische man gaf in dat visioen dat Paulus in de nacht zag de hint: "Kom over en help ons." En wat maakte het gezelschap daaruit op? Dat de God hen nu riep om hen daar in Macedonië te evangeliseren. Met andere woorden: wat is echte hulp? Het evangelie brengen. Daar in Macedonië waren ze met één ding werkelijk geholpen, en dat is het goede bericht te horen van de God. Dat is echte hulp, echte hulpverlening.⟨/p> ⟨p>Want als je het goede bericht eenmaal kent, dan heb je vreugde en dan heb je vrede. Kortom, dan heb je gewoon alles wat een mens nodig heeft. Dat is alles. In dat goede bericht is alles besloten, want het geeft een mens vreugde en het transformeert een mens compleet. Het evangelie is een kracht, een ⟨em>dynamis⟨/em> van God. Dat is werkelijke hulp. Ja, in Azië hadden ze het graag willen brengen en in Bitynië ook, maar dit was de bedoeling. De God riep daartoe.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3640" title="Speel af vanaf 01:00:40">▶ 01:00:40⟨/button> ⟨span>Aankomst in de Romeinse Kolonie Filippi⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In vers 11 staat er dan: "En van Troas afgevaren..." Wegvarende dus, koersten wij recht op Samotrake aan. Ik zal het straks laten zien, maar dan doe ik het even allemaal in één keer, want we vinden nu weer een heel aantal plaatsnamen zo op een rij. Dit is een eilandje, en de volgende dag naar Neapolis. Neapolis betekent – u kent het wel – 'neo' betekent nieuw, en 'polis' is... nee, geen verzekeringspolis. De stad, ja, een stad. Het heeft niks te maken met je verzekeringen ofzo; 'polis' is een stad. Dus een nieuwe stad. En de volgende dag... eigenlijk staat er niet letterlijk "de volgende dag", maar gewoon aansluitend. We koersten rechtstreeks op Samotrake en aansluitend tot in Neapolis, en vandaar naar Filippi.⟨/p> ⟨p>Nou, dan kijken we weer even op de kaart, want ze waren dus in Troas, Troje dus. Vervolgens gaan ze een oversteek maken, maar daar komen ze op een eilandje en dat heet Samotrake. Of Samothraken. Samothrace, hoe zeg je dat in het Engels? Maar goed, Samotrake, laten we het daarop houden. U ziet trouwens dat het vlakbij ligt: Lesbos, Lemnos, Mytilene; het is allemaal niet zo ver daarvandaan. Mytilene op Lesbos komen we trouwens ook nog tegen. En ik heb nog een ander plaatsje op Lesbos: Petra. Daar ben ik ooit met Petra geweest. Ja, dat ligt hier. Maar goed, daar zal ik u nu verder niet... nee, ik heb geen foto's. Wat zeg je, Rob? Nee, ze zeggen dat Jolani nog een keer... maar inderdaad. Hier dus, Samotrake, en vervolgens komen ze daar op het Europese vasteland aan: Neapolis en dan vervolgens in Filippi. Dat is dus het traject dat ze hebben gereisd.⟨/p> ⟨p>En vandaar naar Filippi, dat de eerste stad is van dit deel van Macedonië. Of de voornaamste stad. "De eerste" kan zijn in volgorde of in rangorde. Maar ongeacht wat, er staat ⟨em>protos⟨/em>. Dat betekent dus eigenlijk inderdaad 'eerste', in welke zin dan ook, van dit deel van Macedonië. En die stad Filippi, dat was een Romeinse kolonie. 'Kolonie' is trouwens een Latijns woord; het wordt hier in het Grieks opgeschreven, maar het is eigenlijk van origine een Latijns begrip. We kennen dat allemaal nog in heel andere woorden. Ons woord kolonie komt daar natuurlijk vandaan. Het Latijnse woord is ⟨em>Colonia⟨/em>. Het was een veteranenstad voor gepensioneerde soldaten en militairen, en die konden zich daar vestigen. Maar kolonie of Keulen... Keulen, dat is allemaal hetzelfde. Maar ook Lincoln, daar zie je ook nog 'coln' in. Dat is ook een kolonie. Ons woord kolonie heeft een veel bredere betekenis gekregen, koloniseren, maar van origine is het woord een Latijns begrip en dat heeft te maken met... Wat is er? Ja, dat is water uit Keulen. Eau de Cologne, inderdaad.⟨/p> ⟨p>Maar dat is dus een Romeins begrip. Filippi was dus in dat Macedonische gebied een Romeinse kolonie. En later – we hebben natuurlijk de brief aan de Filippenzen – daar schrijft Paulus ook juist in dat verband (en dat is niet voor niks hoor) dat hij zegt: "Ons burgerschap, ons ⟨em>politeuma⟨/em>, onze politiek is boven in de hemel." Niet hier, maar daar. En dat was een begrip wat die Filippenzen maar al te goed kenden. Want ja, die Romeinen, degenen die daar woonden... ondanks het feit dat ze daar op Macedonisch grondgebied waren, was het niettemin een Romeinse kolonie. Zij hadden dus een Romeins burgerschap. Nou, dan zegt Paulus: "Ja, maar het burgerschap waar ik het over heb, is van een heel andere orde nog." Goed, ze komen daar dus in Filippi aan. Dat is de eerste stad van dit deel van Macedonië, een Romeinse kolonie. En wij vertoefden enkele dagen in die stad, staat er dan. Nou, dat zou nog wel wat langer gaan duren. Maar goed, dan lees je verder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3958" title="Speel af vanaf 01:05:58">▶ 01:05:58⟨/button> ⟨span>Een Joodse Gebedsplaats aan de Rivier⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En op de dag van de Sabbaten — zo staat het er letterlijk, de dag van de Sabbaten — gingen wij de poort uit. Als je dit leest met een typologische bril, vooral ook als ik nog even mag refereren aan de studie die we ooit hielden over de Hebreeënbrief, dan is dat veelzeggend. Daar schrijft Paulus immers dat wij 'buiten de legerplaats' gaan, want zoals Jezus buiten de poort heeft geleden, zo gaan wij ook buiten de gevestigde orde, buiten de stad. We gingen de poort uit en vervolgens de rivier langs, waar wij in de veronderstelling waren dat er een gebedsplaats zou zijn.⟨/p> ⟨p>Dus op de dag van de Sabbaten, en dat is interessant, want het betekent dat het kennelijk een Joods gebruik was. Dat weten we overigens ook buiten de Bijbel om, maar hier zie je ook in de Bijbel dat een Joodse gebedsplaats — zeker als er nog geen sprake was van een officiële synagoge — zich bij voorkeur aan het water bevond. Waarom was dat? Wel, omdat de mikwah, een ritueel bad, een grote rol speelde in het jodendom. Bij allerlei gelegenheden doopte men zich. Vandaar ook dat Paulus in Hebreeën 6 spreekt over een 'leer van dopen', het onderwijs van de mikwah, van de rituele baden. Dat hoorde bij het fundament, bij het ABC van de leer. Dopen in water is een Joods ritueel; een gebedsplaats werd verondersteld zich bij het water te bevinden. Daarom gingen ze op die zaterdag de poort uit. Er was kennelijk geen synagoge in de stad zelf, en dus zochten ze de rivier op, veronderstelde dat daar een gebedsplaats zou zijn. Het is heel interessant dat dit zo naar voren wordt gebracht. Over die waterdoop zullen we het de volgende keer trouwens nog wel hebben, maar dat is weer een ander verhaal. In ieder geval zie je hier de grote rol die de waterdoop speelde in het jodendom; dat wordt hier in het voorbijgaan gesuggereerd en verondersteld.⟨/p> ⟨p>En dan staat er: "en nedergezeten spraken wij tot de vrouwen die samengekomen waren". Normaal gesproken telt een synagogedienst minimaal tien mannen. Zonder die tien kan een dienst eigenlijk niet beginnen. Waarom tien? Er zijn er die dat in verband brengen met de tien stammen; zonder de tien is het geheel niet compleet. Maar dat even latend voor wat het is: er waren hier in ieder geval geen tien mannen aanwezig. Een officiële synagogedienst kon het dus niet zijn.⟨/p> ⟨p>Ik weet het nog wel, ik heb eind jaren zeventig Ivriet geleerd in Amsterdam op diverse plaatsen. Dat was altijd bij een synagoge, in Amstelveen en in de Rivierenbuurt. Er was daar een Joodse vrouw die modern Hebreeuws onderwees en zij woonde pal boven die synagoge in de Lekstraat — of in ieder geval op een hogere etage in dezelfde straat. Ze werd er wel eens tureluur van. Zelf was ze seculier Joods, maar ze vertelde dat haar man voortdurend werd gevraagd om even beneden te komen bij de aanvang van de dienst, zodat de Joodse dienst kon beginnen. Het was een kleine synagoge en hij was dan de tiende man die nodig was voor het quorum. Zodra de dienst was aangevangen, kon hij weer weggaan. Hij werd dan even 'van stal gehaald' om die dienst te kunnen laten aanvangen.⟨/p> ⟨p>Ja, ze zijn daar heel bedreven in. Afgelopen zondag vertelde ik nog een verhaal dat hieraan raakt. Dat ging ook over de Sabbatdag. Er bestaat een talmoedische bepaling dat men zich op de Sabbat niet meer dan een bepaald aantal el — een Sabbatsreis — van zijn deur mocht verwijderen. En wat deden die slimme Joden dan? Die hadden een demontabele deur, gewoon een klein deurtje dat ze onder hun arm meenamen. Zo konden ze zich verplaatsen en zo ver reizen als ze wilden, want ze hadden hun deur gewoon altijd bij zich en waren dus nooit verder dan de toegestane afstand van hun deur verwijderd. Zulke dingen, ja.⟨/p> ⟨p>Goed, "nedergezeten spraken wij...". U weet, als je onderwijs geeft, is dat de houding: je gaat zitten. En nedergezeten spraken wij tot de vrouwen die daar samengekomen waren.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4328" title="Speel af vanaf 01:12:08">▶ 01:12:08⟨/button> ⟨span>Lydia, de Purperverkoopster uit Thyatira⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En een zekere vrouw, met name Lydia. Hier hebben we haar. Ik ben eigenlijk even vergeten te achterhalen wat die naam precies betekent; dat had mooi geweest als ik dat er ook nog even bij had gezegd, maar dat weet ik even niet uit het hoofd. In elk geval wordt zij hier met name genoemd en er wordt bijgezegd dat zij een purperverkoopster was uit de stad Thyatira. Thyatira was in die dagen bekend juist vanwege de hele purperindustrie. Purper was – ik wou bijna zeggen 'peperduur' – maar ik zou dan moeten zeggen: purperduur. Het is een heel dure verfstof. We kennen dat eigenlijk allemaal natuurlijk wel; purper is in het Engels 'purple', paars, maar het is eigenlijk een samenvoeging van rood en blauw. Het is de kleur van de aarde en de kleur van de hemel. Dat is echt heel mooi als je daar bij purper aan denkt.⟨/p> ⟨p>Purper speelt in het Oude Testament trouwens ook een rol, maar het is bovenal de kleur van de middelaar: Hem die de hemel en de aarde in Zich verenigde. Die verenigde hemel en aarde samen. Dat is het. Blauw en rood geeft paars. Dus die kleur purper doet ons denken aan de middelaar en de prijs die Hij betaalde. Ik denk dan inderdaad aan 1 Timotheüs 2. Het is overigens leuk dat Timotheüs hier ook bij was. In 1 Timotheüs 2 vers 5 staat: "Want er is één God". Ik zeg dat even met nadruk: er is één God en ook één middelaar. De twee verenigden zich in dat 'paars', in het 'purple' van God en mensen. De aarde is rood. Adam betekent eigenlijk ook 'uit de rode aarde'; het heeft ook te maken met bloed. Adam is eigenlijk Adom, rood, Edom. Dus de mens, dat is rood. De aarde die beide kleuren verenigt, wel, dat zie je hier. De mens Christus Jezus, die Zich gegeven heeft tot een losprijs – dan heb je het over dat kopen, het loskopen tot een losprijs voor allen.⟨/p> ⟨p>Paulus zegt daarbij dat daarvan getuigd wordt op de juiste tijd. "Want ik ben hier aangesteld als een apostel en leermeester van de naties; ik spreek de waarheid en geen leugen." Ja, wat zei u? Oh sorry, inderdaad: "te gelegene tijden". Maar u ziet het hier, ik kon het niet nalaten om ook die typologische link te leggen bij deze Lydia. Wat zij deed, heeft inderdaad een hele typologische betekenis: dat purper en het feit dat ze dat verkocht. Ze kwam uit Thyatira, zoals gezegd, en hoewel we ons inmiddels in Filippi bevinden, kwam zij daar vandaan. Misschien was ze een vertegenwoordigster of had ze met al die waar de oversteek gemaakt, maar in ieder geval kwam zij uit Thyatira.⟨/p> ⟨p>Dan lezen we over haar – er staat niet bij dat ze Joods was – dat ze God vereerde. "Vereerende de God", zo staat het er letterlijk. Ik zeg het zo vaak, maar ik word ook niet moe om het te herhalen. Van de week kreeg ik van iemand de vraag hoe vaak dat eigenlijk voorkomt in het Nieuwe Testament. Ik kon zeggen: bijna duizend keer! "De God". En in de vertaling zie je het nooit; het is altijd gewoon "God". Dat is niet direct kritiek hoor, want men voert aan dat die bepaalde lidwoorden wel vaker werden gebruikt, maar het loutere feit dat het er niet altijd staat, geeft aan dat het echt betekenis heeft áls het er staat. Het wordt bepaald: een bepaald lidwoord, "de God". Niet zomaar iets. Het is dus niet zo dat zij enkel "religieus" was – dat was de hele wereld immers – of dat ze zomaar een god kende. Nee, zij vereerde dé God. Zij kende God als God: de Plaatser, de Beschikker van alles. Hem gaf zij de eer. In het boek Handelingen komen we deze uitdrukking heel vaak tegen. De eerste die we zo tegenkwamen was Cornelius; dat was ook een Romein, maar een vereerder van God. Zij was ook een vereerdster in dit geval van God. En zij hoorde toe. Ze luisterde. Met haar purper luisterde zij.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4671" title="Speel af vanaf 01:17:51">▶ 01:17:51⟨/button> ⟨span>De Heere Ontsluit Harten⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En de Heere opende haar hart. Prachtig. De Heer is het die het hart ontsluit, want de Heer moet dat namelijk doen. Anders zou het prediken ook volstrekt vergeefs zijn. De Heer ontsluit het Woord, maar de Heer ontsluit ook harten. Hij doet ook het omgekeerde: Hij sluit het ook. Hij is Degene die opent. Dat staat in het boek Openbaring, waar wordt gesproken over Hem die de sleutels heeft; Hij opent zodat niemand kan sluiten, en Hij sluit zodat niemand kan openen. Als Hij sluit, dan opent niemand, en als Hij opent, dan is geen mens in staat om dat toe te sluiten.⟨/p> ⟨p>De Heer, Hij opent harten. Ik moet zeggen dat ik zo enorm blij ben met deze waarheid. Dat betekent namelijk dat het geen mensenwerk is. Je mag het Woord doorgeven, maar doe geen pogingen om mensen met een koevoet, bij wijze van spreken, open te breken, want dat lukt je niet. Dat heeft zelfs een averechts effect. Het Woord gaat dan niet open. Maar weet je, ook daarin geeft dit aan dat alles inderdaad van Hem afhangt. Hij geeft Zijn Woord, Hij heeft lief, maar ook dat laatste stukje — dat een hart open gaat — ligt in Zijn hand. Mensen zeggen dan vaak: "Ik heb mijn hart daarvoor opengezet." Maar de Schrift zegt: de Heere opent harten.⟨/p> ⟨p>Er zijn heel veel mensen die zeggen: "Ik ben tot geloof gekomen," maar daarmee bedoelen ze eigenlijk dat het geloof uit henzelf komt. Maar geloof komt niet uit onszelf. Ik heb daar deze week nog over nagedacht naar aanleiding van die schriftplaats in Efeze 2, dat het een gave van God is. God overtuigt je. Het is niet uit werken, opdat niemand roeme. Want als dit mensenwerk zou zijn, dan zou het betekenen dat het mijn werk is als mijn hart openstaat. Dan zou alles voor Hem zijn, maar dit laatste stukje, die "finishing touch", dat zou dan voor mij zijn. Dan heb je roem. Sterker nog, dan is het eigenlijk het belangrijkste aandeel, de belangrijkste schakel, en dat zou dan jouw werk zijn. Dat is ook wat evangelischen in het algemeen vaak zo zeggen.⟨/p> ⟨p>De Heere opende haar hart. Je zou vele, vele schriftplaatsen kunnen laten zien waar dat staat, maar laat ik me beperken tot een tweetal uit het boek Spreuken. In Spreuken 20 staat een prachtig woord — over openen gesproken: "Het oor dat hoort en het oog dat ziet, de Heere heeft beide gemaakt." En u begrijpt dat zowel het oor als het oog functies zijn die ook aan het hart worden toegekend. Met het hart hoor je en met het hart kijk je ook. Dat is eigenlijk heel grappig. Want we weten allemaal dat wanneer je kunt horen in de fysieke zin van het woord, wanneer je niet doof bent, je niet zegt: "Het is een prestatie dat ik kan horen." Nee, wees blij en dank God dat je kunt horen. En als je kunt zien en niet blind bent, dan is dat zo evident; de Heer heeft dat zo gemaakt. Maar Paulus laat in Romeinen zien, en zelfs de Heere Jezus geeft aan, dat mensen wel horen maar hun oren horen niet, en hun ogen kijken maar ze zien niet. Het is Gods werk op het moment dat je kijkt en een lied echt ziet, of dat je de woorden snapt. Het is genade, pure genade. De Heere heeft beide gemaakt. Veel mensen staan erin, maar ze begrijpen het werkelijk niet.⟨/p> ⟨p>Dat was Spreuken 20 vers 12. In Spreuken 21 vers 1 keren we het even om: "Het hart van de koning is in de hand des Heeren als waterbeken." Als er nu één persoon autonoom is en zijn eigen gang kan gaan, dan is het toch wel een koning? Die kan besluiten wat hij wil. Maar daar staat dat zelfs het hart van de koning, de machtigste man, in de hand van de Heere is als een waterbeek. Dat wil zeggen dat Hij het overal heen leidt waar het Hem behaagt, gewoon als een stroompje. De Heer leidt dat stroompje waarheen Hij wil. Wij denken vaak dat wij zo geweldig zijn en we hebben die doctrine van de vrije wil, maar met de "vrije wil" bedoelt men eigenlijk vaak dat God niet vrij is. Men noemt het de leer van de vrije wil, maar men bedoelt daarmee dat God niet vrij is, niet in staat en niet vrij om daarin zelf vrijmachtig te handelen. Maar zelfs het hart van de koning is in Zijn hand.⟨/p> ⟨p>In het vers dat daarop volgt, Spreuken 21 vers 2, staat: "Elke weg van een mens is recht in zijn ogen." Een mens gaat zijn weg en probeert dat altijd te rechtvaardigen; het is in je eigen ogen altijd goed wat je doet. Maar er staat: "De Heere beproeft de harten." Weet u wat daar eigenlijk staat? Er staat letterlijk een woord dat "besturen" of "reguleren" betekent. De Heere bestuurt de harten. En als er wat aan gebeurt, dan is het God Zelf die het hart aanraakt op Zijn tijd. Dat betekent ook nog eens dat je een enorme rust kunt hebben. Je kunt het Woord spreken, want het geloof is uit het horen, maar je kunt het verder rustig overlaten of het kwartje valt. Dat kun je helemaal overlaten aan God, want Hij is het die harten opent. En dat is rust. Daarom moet je dit niet als zomaar een dogma zien; nee, dit is zo bevrijdend. Als je dit mag verstaan, dan vereer je daarmee ook God. Want in wezen onteer je God door te zeggen dat dit mensenwerk is. Het is Zijn eer dat Hij harten opent, en niemand anders. De stilheid heeft de kracht aan het kruis.⟨/p> ⟨p>Deze Lydia kende dat. Zij vereerde God en zij hoorde toe. De Heere opende haar hart, zodat zij vervolgens aandacht schonk aan hetgeen door Paulus gezegd werd. Dat vind ik mooi, want dat sloot natuurlijk naadloos op elkaar aan. Zij kende God al, dus haar hart was er al helemaal toe bereid. En nu was het vervolgens God die haar hart openzette, zodat zij dat goede bericht dat Paulus te melden had, aanhoorde. Eigenlijk is zij de eerste die bij name genoemd wordt in Macedonië die oor kreeg voor het evangelie van Paulus. Ze kwam niet uit de streek, nee, ik denk dat ze speciaal helemaal uit Tyatira gekomen was om van de Middelaar te horen. Ik stel voor dat we de volgende keer met vers 15 gaan beginnen. We hebben weer een aardig stukje behandeld vandaag. Inmiddels is het tien voor tien, dus het lijkt me een mooie tijd om ook deze avond af te sluiten.⟨/p>