⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik: Moeten Gelovigen uit de Natiën de Wet van Mozes Onderhouden?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij gaan onze speurtocht door het boek Handelingen voortzetten, in de voetsporen van Paulus. Dit is inmiddels de vijftiende avond en ook vanavond gaan we inderdaad weer, in de vrij letterlijke zin van het woord, verder in de reizen van de apostel Paulus.⟨/p>
⟨p>Zoals gebruikelijk ga ik eerst even terugblikken. De vorige keer hebben we ons beziggehouden met de apostelvergadering zoals die wordt beschreven in Handelingen 15; daar beperk ik me in deze terugblik even toe. Dat is dezelfde vergadering waar Paulus ook aan refereert in Galaten 2. Er zijn opmerkelijke verschillen tussen de wijze waarop Lucas daarvan verslag doet en de wijze waarop Paulus daaraan refereert, maar dat heeft ook heel sterk te maken met een andere bedoeling en een andere insteek die Paulus had toen hij daarover schreef in de Galatenbrief. In elk geval gaat het over diezelfde vergadering.⟨/p>
⟨p>We hebben ons de vorige keer nog even beziggehouden met de tijdtafel. U moet zich realiseren, en ik roep het nog even in herinnering, dat dit ongeveer in het jaar 49 heeft plaatsgevonden, misschien in het jaar 50. In ieder geval denken we aan plusminus twintig jaar na de dood en de opstanding van de Heer Jezus Christus.⟨/p>
⟨p>De grote vraag in dit hoofdstuk, Handelingen 15, is: moeten gelovigen uit de natiën — wij zeggen dan uit de heidenen, de niet-Joden — de wet van Mozes onderhouden? Dat was de grote kwestie, het grote issue. Moeten ze zich laten besnijden? Moeten ze zich in andere opzichten ook aan de gebruiken houden, aan de sabbat en al die andere Joodse zaken? Moeten zij zich aan al die zaken van de wet van Mozes onderwerpen?⟨/p>
⟨p>Er was een belangrijke partij binnen de geloofsgemeenschap van die dagen die vond dat dat inderdaad moest. De redenen daarvoor hebben we nog niet eens zozeer besproken; we hebben ons vooral beziggehouden met het antwoord daarop. Maar de redenen waren eigenlijk vrij simpel. Men zei: "Wij Joodse gelovigen zijn zaad van Abraham en we zijn nu eengemaakt met die andere gelovigen, maar dat betekent dat zij eigenlijk bij ons zijn terechtgekomen." Dat zou betekenen dat ze ook gewoon ingelijfd zouden moeten worden, dat zij geacht worden dan ook Jodengenoten te worden en zich dus aan dezelfde rituelen te onderwerpen als waar wij ons ook aan houden.⟨/p>
⟨p>Dat was dus de vraag. In het verslag lezen we dat Petrus als eerste het woord voert en hij verwijst naar Handelingen 10, de geschiedenis van Cornelius. Eigenlijk is het Petrus geweest die als eerste die weg is gegaan naar de natiën. Hij was een vreemdeling binnen de poorten, maar hij heeft de weg geplaveid en zo introduceert Petrus dat ook. Het is heel tekenend dat Cornelius aan de rand van het land woonde, tegen de zee. Dat is op zich alweer een heel symbolisch gegeven, want de zee is een beeld van de volkerenwereld. Daar woonde Cornelius, deze Romeinse hoofdman, een godvrezend man en een vereerder van God.⟨/p>
⟨p>Petrus heeft daar het evangelie verkondigd en God heeft in dat huis ook getuigenis gegeven, namelijk door Zijn Geest. Terwijl Petrus nog het woord voerde, werd de Geest heel demonstratief op hen uitgestort. Dat is het woord dat gebruikt wordt. Ze spraken op een wonderlijke wijze in vreemde talen die ze nooit hadden geleerd. Kortom, het was voor iedereen duidelijk: God bevestigt hier wat Petrus gedaan heeft.⟨/p>
⟨p>Petrus voert dat allemaal op tijdens die vergadering. Vervolgens zijn het Paulus en Barnabas die feitelijk het getuigenis van Petrus bevestigen. Ik wil er graag nog even op wijzen dat het laatste woord van Petrus — niet alleen in deze vergadering, maar in het hele boek Handelingen — te vinden is in vers 11 van Handelingen 15, waar hij zijn conclusie trekt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="309" title="Speel af vanaf 05:09">▶ 05:09⟨/button> ⟨span>Behouden Door Genade: de Unanieme Conclusie van de Apostelenvergadering⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij zegt: "Maar door de genade van de Heer Jezus geloven wij gered te worden op dezelfde wijze als zij." Dat wil zeggen: wij Joden worden gered op exact dezelfde wijze als zij, de natiën. De manier waarop hij dat formuleert is heel veelzeggend. Het is niet: "Zij worden net zo behouden als wij." Nee, wij Joden worden net zo behouden als die heidenen: gewoon door genade. Niet door werken en dus ook niet door rituelen of door het onderhouden van de wet van Mozes. Dat was volstrekt duidelijk.⟨/p>
⟨p>Paulus en Barnabas bevestigen dat, want zij konden inmiddels verhalen wat God allemaal door hun handen heen had gedaan. In het afgelopen jaar hadden zij in Klein-Azië gereisd en daar had God geweldige dingen gedaan. Met hun verhalen bevestigen ze Petrus’ woorden. Vervolgens is het Jakobus die de conclusie trekt. Jakobus was de leider bij uitstek van de gemeente in Jeruzalem. Hij was een broer van de Heer Jezus — een halfbroer natuurlijk — en hij stelt dat zijn conclusie in lijn is met wat de synagoge van oudsher al zegt. De synagoge is er namelijk nooit op uit geweest om de natiën te judaïseren, om daar Joden van te maken. Dat is nooit de inzet geweest.⟨/p>
⟨p>Dat is volkomen correct. God heeft Israël uit de volkeren uitverkoren, hen een aparte plaats gegeven en de besnijdenis geschonken. De wetgeving is van hen, niet van de volkeren daaromheen. Daarom heeft de synagoge ook altijd ingezien dat dit iets unieks is wat God aan het volk Israël heeft gegeven. Waarom zouden de natiën dan gejudaiseerd, oftewel 'verjoodst', moeten worden? Nota bene Jakobus bevestigt dit alles. We weten dat daar naderhand nog wel het een en ander om te doen is geweest, dat weten we ook uit de Galatenbrief, maar hier wordt de lijn volstrekt helder uiteengezet.⟨/p>
⟨p>Wat ook zo bijzonder is: men is daarin unaniem. Dat woord wordt ook gebruikt; men is eenstemmig. Dat is op zich al een groot wonder: gelovig eenstemmig zijn in een vergadering waarover zoveel te doen was. Dit was echt een breekpunt, een cruciaal moment. En toch hebben de apostelen, als afgevaardigden van de Heer Jezus Christus Zelf, dit eenstemmig besloten. We zullen dat straks ook zien in de formulering: "Het heeft de Heilige Geest en ons goed gedacht."⟨/p>
⟨p>Dat is dan het antwoord op de vraag of de gelovigen uit de natiën de wet van Mozes moeten onderhouden. Het antwoord is: de natiën hoeven die wet helemaal niet te onderhouden. Er wordt hun geen enkele last opgelegd. Het enige wat gevraagd wordt, is niet het onderhouden van de wet, maar het zich onthouden van afgodische praktijken. We komen daar straks nog even op terug. Hoewel we het er de vorige keer al over hebben gehad, wordt het in Handelingen 15 nog een keer genoemd, wat mij de gelegenheid geeft om nog even de puntjes op de i te zetten. Het antwoord is dus volstrekt helder: noch de Joden, noch de heidenen worden behouden door de wet, maar zij moeten zich onthouden van alles wat door afgodische ceremonies bezoedeld is.⟨/p>
⟨p>Wanneer dat alles zijn beslag heeft gekregen, besluiten de apostelen in overleg met de gemeente en de oudsten om Barsabbas — een mooie naam, overigens niet te verwarren met Barnabas, de medewerker van Paulus — en Silas naar Antiochië te zenden ter ondersteuning van Paulus en Barnabas. Barsabbas betekent eigenlijk 'Zoon van de Sabbat'. Het is typerend dat uitgerekend hij nu gedelegeerd wordt naar Antiochië. Dit viertal krijgt een brief mee waarin alles zwart op wit is opgetekend. Die brief moest de onrust bezweren die de judaïsten hadden veroorakt door te eisen dat de natiën gejudaiseerd zouden worden. Het doel was om die onrust eens en voor altijd uit de wereld te helpen.⟨/p>
⟨p>Dat is wat we de vorige keer kort hebben besproken. Ik stel voor dat we nu aanhaken waar we de draad hebben losgelaten, namelijk bij vers 25. Ik lees nog even een stukje, ook al is het midden in de zin. Daar lees je dat de gemeente in Jeruzalem, de ecclesia, de oudsten en de apostelen — de leidinggevenden — zeggen: "Wij hebben eenstemmig besloten." Hier heb je dat woord weer: eenstemmig, oftewel unaniem. Het was dus niet een besluit bij meerderheid van stemmen, waarbij bijvoorbeeld 51 procent voor was. Het was niet democratisch besloten, maar men was volstrekt unaniem. Het was overduidelijk dat dit het antwoord was op de prangende vraag.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="689" title="Speel af vanaf 11:29">▶ 11:29⟨/button> ⟨span>Judas en Silas: Afgevaardigden met Volmacht en Toewijding⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij hebben eenstemmig besloten om mannen te kiezen en die tot u te zenden met onze geliefden Barnabas en Paulus. Deze afgevaardigden zouden met de brief, met het antwoord, meegaan om ter toelichting en als bevestiging weer teruggezonden te worden. In vers 26 wordt over deze mensen gezegd dat zij hun leven – letterlijk staat er hun ziel of hun zielen, meervoud: de zielen van hen – hebben overgehad ten behoeve van de naam van onze Heer Jezus Christus.⟨/p>
⟨p>Dat is inmiddels toch wel duidelijk geworden in heel Lukas’ verslag. Vanaf Handelingen 9, waar Saulus geroepen wordt, is het immers zonneklaar dat hij voortdurend zijn leven niet zeker was. Dat begon al in Damaskus, en toen hij vervolgens naar Jeruzalem ging, moest hij ook weer maken dat hij wegkwam, want er werd ook daar een moordaanslag op hem beraamd. En zo ging het maar door. In Handelingen 13 en 14 hebben we gelezen dat hij is gestenigd en dat hij iedere keer moest maken dat hij wegkwam. We zijn nu nog maar in Handelingen 15; het boek gaat door tot Handelingen 28, dus we zullen nog talloze keren meemaken en lezen dat dit inderdaad het geval is. Paulus in het bijzonder, maar met hem ook Barnabas, hebben hun ziel overgehad. Paulus zegt later in ditzelfde boek Handelingen tegen de oudsten van Efeze dat hij zijn leven niet kostbaar achtte. Hij zegt: ik tel het niet. Het ging hem slechts om deze Naam. Dat was geen theorie, dat was zijn leven en zijn praktijk.⟨/p>
⟨p>Vervolgens wordt er in de brief gezegd: "Wij hebben dan Judas en Silas gezonden." Er staat hier dat zij zijn afgevaardigd, oftewel ⟨em>apostello⟨/em>. U ziet daar meteen het woord apostel in terug. Dat betekent letterlijk afgevaardigde. Deze Judas en Silas waren daarmee dus ook ineens apostelen, alleen waren zij geen apostelen van Jezus Christus. Zij waren op dit moment gewoon apostelen van die vergadering. Dat maakt een heel verschil. Bij ons is het woord apostel zo’n apart begrip geworden, maar een apostel is gewoon een afgevaardigde. De vraag is: afgevaardigd door wie? Paulus, Petrus en de twaalf – en nog veel meer mensen trouwens – waren hoogstpersoonlijk afgevaardigd door de opgestane Christus. Dat maakte hen apostelen van Jezus Christus.⟨/p>
⟨p>Maar de term afgevaardigde op zichzelf is veel breder. Deze mensen waren afgevaardigd door de gemeente van Jeruzalem en werden eropuit gestuurd. Je moet dus uitkijken met het woord apostel. Het is een afgevaardigde, maar het is bij ons zo’n op zichzelf staande term geworden waarbij we vaak niet eens meer weten wat het echt is. Zo gaat dat met wel meer woorden, vooral van die woorden die uit een andere taal zijn overgenomen, zoals in dit geval apostel, terwijl we eigenlijk geen idee hebben wat het is. Een ander woord is Christus. Dat is ook zo’n Grieks woord; het betekent simpelweg 'gezalfde'. Een Jood zegt het in het Hebreeuws: ⟨em>Mashiach⟨/em>. Wanneer een Jood dat zegt, dan hoort hij daarin wat wij horen als we zeggen 'gezalfde'. Voor een Griek geldt dat ook met het woord ⟨em>Christos⟨/em>. Het zijn van die titels die een eigen leven kunnen gaan leiden, waarbij je niet meer hoort wat daarin doorklinkt. Er klinkt namelijk een werkwoord in door: salven. En hier is dat afvaardigen. Het gaat om een speciale missie, eigenlijk met geloofsbrieven. Je bent officieel door iemand gestuurd en spreekt namens een ander. Dat is het. Het is vergelijkbaar met wanneer je naar de stembus gaat; dan kun je iemand een volmacht geven. Met volmacht word je eropuit gestuurd. Deze Judas en Silas werden afgevaardigd en waren dus gevolmachtigd om namens de vergadering van Jeruzalem te spreken.⟨/p>
⟨p>Wij hebben dus Judas en Silas gezonden, die zelf ook mondeling – of zoals u letterlijk ziet: door woord – hetzelfde ter kennis zullen brengen. Letterlijk staat er: 'berichtende dezelfde dingen'. Zij zullen dezelfde dingen berichten die wij nu zwart-op-wit hebben vastgelegd in deze brief. Zij zullen het mondeling toelichten. Want het heeft – en ik heb er al eerder even aan gerefereerd aan deze uitdrukking – wel iets eigenaardigs.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1059" title="Speel af vanaf 17:39">▶ 17:39⟨/button> ⟨span>Geleid Door God: het Heeft de Heilige Geest en Ons Goed Gedacht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Want het heeft de heilige geest en ons goed gedacht." Ik stoor mij altijd een beetje aan die hoofdletters, maar goed, ik neem het zomaar eventjes over van de MBG. Met de heilige geest met twee keer een hoofdletter wordt gesuggereerd alsof het om een naam gaat van een aparte persoon. Dat is natuurlijk ook het oorspronkelijke kerkidee en dat is de reden waarom men het zo ook opschrijft. Maar het is eigenlijk gewoon de geest, namelijk de heilige, de heilige geest van God zelf.⟨/p>
⟨p>Vooral wat hierin opvalt is die volgorde: de heilige geest en ons. Dat wil zeggen: wij die deze brieven hebben opgesteld, wij werden geleid door de Heilige Geest. Het heeft ons goed gedacht, maar het was de Heilige Geest die dat zo heeft bepaald en door ons heen werkte. Vandaar dus die volgorde. En dat het inderdaad de Heilige Geest was, waar ik al even over bezig ben: unaniem waren we daarvan overtuigd. Op zich is eenstemmigheid niet een bewijs van het feit dat het de Heilige Geest is, maar in dit geval was het ook gewoon zo dat de Schrift openging. Het was God; men heeft zich ook beroepen op feiten. Petrus had het woord gedaan en Paulus had het vervolgens bevestigd. Van Gods wege was het volkomen helder voor iedereen dat dit zo bepaald en besloten moest worden. Vandaar ook deze toch nogal stellige, misschien in sommige oren arrogante manier van formuleren. Maar het was helder, het was duidelijk dat het de Heilige Geest en ons goed had gedacht.⟨/p>
⟨p>Het is trouwens ook leuk, want we zijn dit specifieke woord nu al twee keer tegengekomen. Niet vanavond bedoel ik, maar de vorige keer. In vers 22 en vers 25 wordt het vertaald met "besloten". Hetzelfde woord wordt in deze twee verzen vertaald met "besloten". Ik geef hier al aan dat dit onterecht is, want besluiten is een ander woord. Het heeft hem goed gedacht, het schijnt ons goed toe, waarvan akte zeg maar. Nou, je ziet ook hoe het van belang is, wil je echt recht doen aan de Schrift, dat je de dingen concordant weergeeft. Niet de ene keer weergeven met "besluiten" en de andere keer met "goed denken". Ik zeg niet dat er een wereld tussen ligt, maar het is toch een andere gedachte, nietwaar? Klopt dat? Ja? Is dat zo?⟨/p>
⟨p>Oké, nou ja, dan zie je wat we al vaker hebben gezegd: de Statenvertaling is vele malen concordanter dan de MBG-vertaling. Hoe vrijer een vertaling en hoe makkelijker leesbaar, hoe discordanter ook. Ja, maar wat wil je? Wil je aan je gehoor gekieteld worden of wil je gewoon weten wat er zo dicht als mogelijk bij de grondtekst staat? En als je Bijbelstudie doet, wil je het laatste hebben, toch? Het heeft de Heilige Geest en ons goed gedacht.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1284" title="Speel af vanaf 21:24">▶ 21:24⟨/button> ⟨span>Geen Juk van de Wet, maar Onthouding van Afgodische Praktijken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En wat had de Heilige Geest en ons goed gedacht? Wel, u verder geen last op te leggen. Niet iets zwaars op jullie te plaatsen, ziet u? Kijk vooral naar die groene tekst op de dia, dat is de meest letterlijke weergave. Het doel was om niet iets op jullie te leggen dat zwaar is, behalve dit noodzakelijke, dit essentiële. Dat is volstrekt evident. Maar dat was hen ook al evident en het idee is juist dat op de vraag of zij ook de wet van Mozes moesten houden, het antwoord 'nee' is. Die wet van Mozes hoeft niet te worden onderhouden en er wordt verder geen last opgelegd. Het enige wat van belang is, en dat is wat essentieel is, dat is onthouding. Niet onderhouding van de wet, maar onthouding van hetgeen de afgoden geofferd is.⟨/p>
⟨p>Het is een veranderlijke vertaling. Ik ben nu even benieuwd wat de alwetende Statenvertaling hier zegt. Ah ja, dat is dus hetzelfde als in de NBG. Maar dat is niet precies wat hier staat. Er staat letterlijk: onthouding van afgodenoffers. Ziet u? Zich te onthouden van afgodenoffers. In de NBG staat er dan 'van hetgeen de afgoden geofferd is'. Wat is het verschil? Deze weergave suggereert dat als iets aan de afgoden geofferd is — vlees bijvoorbeeld — en het komt vervolgens in de vleeshal terecht, dat je daar dan niet van zou mogen eten omdat het de afgoden geofferd is. Maar daar zou Paulus nooit zijn fiat aan hebben gegeven. Lees het maar eens na in de Korinthebrief, daar gaat hij er uitgebreid op in. In 1 Korinthe 8 en 1 Korinthe 10 zegt hij juist dat als vlees aan de afgoden geofferd is, je dat gerust kunt eten.⟨/p>
⟨p>Er waren destijds wel mensen die daar moeite mee hadden, maar dat was omdat ze nog 'zwak' waren, zoals Paulus dat noemt. Omdat zij in hun gewoonte dat eten nog volledig associeerden met de afgoderij, vormde dat voor hen een struikelblok. Paulus zegt dan: doe het in liefde niet voor die ander. Maar in principe is het geen enkel punt, want de aarde is des Heren en haar volheid. Als iemand van de ongelovigen je uitnodigt en jij wenst te gaan, eet dan alles wat je wordt voorgezet zonder navraag te doen omwille van het gewetensbezwaar. Pas als iemand expliciet zegt: "Maar dit is aan de afgoden geofferd", eet het dan niet, omdat het anders een struikelblok zou kunnen vormen.⟨/p>
⟨p>De formulering 'hetgeen de afgoden geofferd is' lijkt dus in strijd met wat Paulus in de Korinthebrief schrijft, maar zo zegt hij het hier in Handelingen ook niet. Je onthouden van afgodenoffers wil zeggen: geen deelname aan de afgodendienst. Dus daar waar aan afgoden geofferd wordt, daar hoor je niet thuis. Dat is een heel ander verhaal; dat je dus niet in een afgodentempel gaat zitten om mee te doen aan zulke rituelen. Want dan heb je werkelijk deel aan afgodenoffers en offer je aan afgoden. Het lijkt me duidelijk dat als je God kent, je dat niet doet. En daar gaat het hier over.⟨/p>
⟨p>Paulus schrijft in de Thessalonicenzenbrief over de Thessalonikers: "Gij hebt u bekeerd van de afgoden tot de levende God, om de levende en waarachtige God te dienen." Als je Hem kent en je keert je naar Hem toe, dan keer je je af van die afgoden. Het is het een of het ander. Daarom is precies dit wat hier staat essentieel. Het kan ook niet anders. Als je Hem kent, dan heb je je afgewend van de afgoden en daarmee ook van de offers aan de afgoden.⟨/p>
⟨p>Dat is waar we het de vorige keer ook over hebben gehad: het onthouden van afgodenoffers en van bloed. Ook dat was een belangrijk onderdeel van de afgodendienst: het ritueel drinken van druppels of een beker bloed. Niet alleen voor een Jood was dat ondenkbaar om te doen, want God had gezegd: "Het bloed geef Ik jullie op het altaar." Het bloed is heilig. In Leviticus staat dat de ziel van al wat leeft in het bloed is. De ziel is het bloed.⟨/p>
⟨p>En dan staat er nog bij: "van het verstikte". Daar hebben we de vorige keer natuurlijk ook al het een en ander over gezegd. Het verstikte, dat zijn dieren waar het bloed niet uit is weggelopen; dieren die bijvoorbeeld gestrikt zijn en waar het bloed nog in zit. Dat is dus vlees inclusief het bloed. We hebben het er de vorige keer over gehad — ze zitten nu in Spanje of in Portugal — en toen werd er in de pauze nog even aan gerefereerd: ook bloedworst bijvoorbeeld valt daaronder. Dat is immers vlees waar het bloed nog in zit. Over zulke dingen gaat het hier in Handelingen 15.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1678" title="Speel af vanaf 27:58">▶ 27:58⟨/button> ⟨span>Universele Beginselen: het Verbond met Noach in Plaats van Mozes⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het is eigenlijk heel eigenaardig hoe men in de christenheid vaak zaken uit het verbond dat God met Abraham sloot, heeft overgenomen. Neem bijvoorbeeld de besnijdenis; daarvan zegt men: "Dat is nu overgezet naar de kerk." Het verbond met Abraham, Zijn vriend, dat bevestigt Hij van kind tot kind – alleen de vorm van het ritueel is dan gewijzigd. In de plaats van de besnijdenis is de doop gekomen, maar de hele gedachte blijft dat dit verbond met Abraham, dit 'besnijdenisverbond', nog steeds doorgaat. Men heeft het verbond dat God sloot met Abraham en zijn zaad toegeëigend en toegepast op de kerk. Daarmee heeft men zich iets toegeëigend wat eigenlijk niet voor ons is.⟨/p>
⟨p>Tegelijkertijd is er iets anders waar men vaak helemaal geen benul van heeft: het verbond dat God ooit sloot met Noach. Ik verwijs hier naar Genesis 9. Ik heb deze schriftplaats de vorige keer ook genoemd, maar naar aanleiding van een vraag ga ik er nu nog even wat dieper op in. Het is duidelijk dat het verbond dat God sloot met Noach, wereldwijd was. Het teken van dat verbond is de regenboog, en die is over deze gehele aarde gespannen. Bovendien geldt het voor Noach, zijn zonen en hun nageslacht – kortom: voor de hele mensheid, want we zijn allemaal nakomelingen van Noach.⟨/p>
⟨p>Van Adam tot Noach at de mens geen vlees; de mens was vegetarisch. De eerste 1651 jaar om precies te zijn, heeft de mens geen vlees gegeten. Pas na de vloed geeft God ook het vlees aan de mens. Maar, zo staat er: "Vlees met zijn bloed zult gij niet eten." Dat wil zeggen dat je het bloed moet laten weglopen. Het wordt daar niet direct gemotiveerd, maar later wordt uitgelegd waarom dat zo is, vanwege de waarde en de symbolische betekenis van het bloed. Maar dit is velen onbekend. Terwijl men zich dingen van het verbond met Abraham toe-eigent, hoor je eigenlijk nooit over het verbond met Noach, terwijl dat toch voor het hele nageslacht van Noach geldt. Dat is eigenaardig, want het is een heel evident gegeven.⟨/p>
⟨p>Toen men in die vergadering in Jeruzalem bij elkaar kwam – Paulus was daar ook bij en hij geeft deze dingen ook zo door – refereerde men aan dit verbond met Noach. Dit is namelijk waar het hier over gaat: dit is niet een gedeeltelijke handhaving van de wet van Mozes. Het is het bevestigen van zaken die vanaf het begin van de mensheid, vanaf Adam, altijd al hebben gegolden. De mens heeft nooit bloed gegeten. Tot Noach sowieso niet, omdat de mens überhaupt geen vlees at, en nadien at de mens wel vlees, maar geen vlees met bloed.⟨/p>
⟨p>Dat is waar in de vergadering in Jeruzalem aan gerefereerd wordt, en ik kan niet anders inzien als ik er goed over nadenk, dan dat dit gewoon een universele toepassing heeft. Het gaat om de onthouding van bloed, van het verstikte en van hoererij. Dat laatste is ook zoiets: hoererij werd niet pas veroordeeld in de wet van Mozes; dat is altijd al zo geweest. Het Griekse woord is porneia. De eerste vier letters van dat woord – porn – zijn veelzeggend. Om het te zeggen met de woorden van 1 Korinthe 6: het is 'één vlees' zijn met iemand die niet je man of vrouw is. Een man zal zijn vader en moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen, en die twee zullen tot één vlees zijn. Dat is helder: die twee. En bovendien: wat God samengevoegd heeft, scheide de mens niet. Dat is iets voor het leven, niet voor een moment. Bij hoererij ben je weliswaar één vlees met een hoer, maar je vormt geen gemeenschap. Dat is wat porneia is.⟨/p>
⟨p>Dit zijn van die vanzelfsprekendheden waarvan hier in de vergadering in Jeruzalem werd gezegd dat het de essentiële, noodzakelijke dingen zijn waarvan de mens zich zou onthouden. Ik wilde dat nog even ter samenvatting zeggen: dit is uitdrukkelijk geen gedeeltelijke handhaving van de Mozaïsche wet, want die was specifiek voor Israël. Die last wordt de mens – de natiën – niet opgelegd. Het antwoord was dat de dingen die hier genoemd worden, essentieel en noodzakelijk zijn omdat ze herinneren aan wat universeel geldig is sinds Adam en Noach. Het geldt voor elk mensenkind. Dat is wat hier in Jeruzalem heel duidelijk is overwogen, besloten en wordt doorgegeven: "Indien gij u hiervoor wacht – 'zorgvuldig bewaart' staat hier – dan zult gij wel doen. Vaarwel!"⟨/p>
⟨p>Sinds de dagen van Adam was de kwestie van hoererij al volstrekt helder. En dat gold ook voor de onthouding van bloed en het verstikte, simpelweg omdat men toen uitsluitend een plantaardig menu at. Sinds Noach at men wel vlees, maar was daar heel uitdrukkelijk die onthouding van bloed. Dat is dus universeel.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2143" title="Speel af vanaf 35:43">▶ 35:43⟨/button> ⟨span>De Wetgeving en Haar Voorrechten Zijn Exclusief voor Israël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Terwijl die Mozaïsche wet heel uitdrukkelijk gegeven is aan één volk. Hoe zegt Paulus dat in Romeinen 9? "Zij zijn Israëlieten." Aan hen zijn zeven voorrechten gegeven. Ik zou ze uit mijn hoofd moeten kennen, maar er staat: "Immers, zij zijn Israëlieten; hunner is het zoonschap, de heerlijkheid en de verbonden." Let op: de verbonden, meervoud. Dus niet alleen het oude verbond, maar ook het nieuwe verbond is eigenlijk van hen. En ook de wetgeving – daar hebben we het hier over. Van wie is die wetgeving? Van hen.⟨/p>
⟨p>Dan kun je natuurlijk elke zondag in de kerkdienst wel die wet en de samenvatting van die wet lezen, maar aan wie wordt dat eigenlijk gezegd? Dat wordt gezegd: "Ik ben de Heer, uw God, die u uit het diensthuis Egypte geleid heeft." Nou, daarmee is de adressering volstrekt helder. Het wordt gezegd tegen Israël via Mozes op de Sinaï, en dat is beperkt. Hunner is de wetgeving; dat is niet universeel. De dingen waar we het hiervoor over hadden, die zijn wél universeel. Maar van hen zijn de verbonden, de wetgeving, de eredienst en de beloften. Hunner zijn de vaderen en uit hen is, wat het vlees betreft, de Christus, die boven alles is, God, te prijzen tot in de aeonen. Amen.⟨/p>
⟨p>Dus hier wordt een hele serie van voorrechten van de Jood genoemd, van de Israëlieten. Trouwens, eerder had Paulus ook al gevraagd in Romeinen 3 vers 1: "Wat is dan het voorrecht van de Jood, of wat is het nut van de besnijdenis?" Dan zegt hij: "Velerlei in elk opzicht. In de eerste plaats is het toch dat hun de woorden Gods zijn toevertrouwd." Die Schriften zijn in de eerste plaats aan hen gegeven en ook de Schriften zijn een Israëlitisch gebeuren. Met uitzondering, moet ik er dan eigenlijk bij zeggen, van woorden die heel specifiek voor de natiën zijn, maar dan komen we bij de apostel Paulus uit. Ik moet erbij zeggen dat ook Paulus een Israëliet was, maar hij had een missie voor de natiën.⟨/p>
⟨p>Dit zijn nogal belangrijke dingen die hier in Handelingen 15 zijn besloten en zwart op wit zijn gezet. Letterlijk zwart op wit, want het wordt hier in deze brief gewoon geschreven. En vervolgens zijn het Paulus en Barnabas met dat andere tweetal die hiermee op uitgaan.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2336" title="Speel af vanaf 38:56">▶ 38:56⟨/button> ⟨span>Vreugde en Bemoediging in Antiochië over de Genadeboodschap⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan staat er nog bij: "toen men afscheid van hen genomen had..." Toen men afscheid van hen had genomen – dat zijn dus degenen in Jeruzalem die hen hadden uitgezonden – kwamen zij vervolgens in Antiochië aan. Het gaat dan om het viertal: Paulus en Barnabas, en die Barsabbas met de bijnaam Judas, en Silas.⟨/p>
⟨p>Deze Silas kennen wij in de brieven van Paulus als Silvanus, maar dat is dezelfde naam. Paulus noemt hem in zijn brieven nooit Silas, hij noemt hem altijd Silvanus. En omgekeerd heet hij in het boek Handelingen nooit Silvanus, maar altijd Silas. Maar dat het om dezelfde persoon gaat, is onmiskenbaar; als je de brieven en het boek Handelingen vergelijkt, blijkt dat iedere keer weer.⟨/p>
⟨p>Goed, dit viertal kwam dus in Antiochië aan. Om het geografisch even helder voor de geest te krijgen: ze waren in Jeruzalem en zijn vervolgens helemaal naar het noorden gereisd. Op sommige kaartjes staat dat ze via Damascus gegaan zijn; dat zal wel vanwege de route zijn die je noodzakelijkerwijs moet nemen. In het boek Handelingen wordt alleen gezegd dat ze vanuit Jeruzalem vertrokken en aankwamen in Antiochië. Weer terug dus eigenlijk, want we zijn daar inmiddels al vaak geweest in de voetsporen van Paulus. Dit was feitelijk de stad die de plaats innam van Jeruzalem. Ik heb u er bij een heel andere gelegenheid wel eens op gewezen dat 'Anti-ochië' eigenlijk ook betekent 'in plaats van' (anti). Antiochië neemt de plaats van Jeruzalem in, maar dan buiten het land. Dat is allemaal heel veelzeggend en ook heel symbolisch.⟨/p>
⟨p>Toen ze daar in Antiochië aangekomen waren, riepen zij de menigte bijeen. Er staat letterlijk dat ze de menigte verzamelden en de brief overhandigden. En toen zij die gelezen hadden... u ziet het hier staan: "toen zij die gelezen hadden", maar letterlijk staat er "lezende". Dus terwijl zij die brief lezen, verblijden zij zich. Prachtig woord. Moet je je voorstellen: daar in Antiochië leefde die prangende vraag. Eerst leefde men in de genade; er waren velen uit de natiën tot geloof gekomen en men leefde gewoon in vrijheid. Toen waren er mensen uit Jeruzalem gekomen die zeiden: "Dat gaat zomaar niet, jullie moeten je ook onderwerpen aan de wet van Mozes." Dat werd een heel heet hangijzer, waarover vervolgens die vergadering in Jeruzalem is gehouden. Nu gaan Paulus en Barnabas met die andere twee weer terug naar Antiochië. Ze leggen de brief over, de mensen lezen die brief en ze zijn stikgelukkig. Geweldig. Ze verblijden zich.⟨/p>
⟨p>Ik vind het mooi, want hier staat eigenlijk het woordje ⟨em>chairo⟨/em>. Dat is exact hetzelfde woord waar ook het woord voor genade, ⟨em>charis⟨/em>, van afgeleid is. Dat is inderdaad vreugde, maar dan vreugde 'om niet'. Je krijgt het cadeau. Dus dat verblijden is zo ⟨em>to the point⟨/em>. Het is precies wat het is: ze verheugden zich over dat wat ze om niet hadden ontvangen. Wat nu in deze brief stond, bevestigde dat. Er werd hen geen last opgelegd; integendeel, er werd iets van hen afgenomen. Dat is wat de brief zegt: geen last op de schouders leggen. De natiën zijn vrij en zouden niet gejudaiseerd worden. Zij verheugden zich daarmee dus in de genade, precies zoals Paulus zegt: "Wij Joden worden op dezelfde wijze gered als de natiën, namelijk in genade, puur om niet." Toen dit antwoord op die grote kwestie gelezen werd, was de reactie vreugde. Vreugde vanwege de genade en over de bemoediging.⟨/p>
⟨p>Voor dit woord 'bemoediging' staat in het Grieks ⟨em>paraklesis⟨/em>. Ik heb er wel eens vaker op gewezen: ⟨em>parakaleo⟨/em> – ik zeg dit niet om interessant te doen, maar om het punt duidelijk te maken – betekent letterlijk 'naast-roepen' (⟨em>para⟨/em> is naast). Het wordt heel dikwijls vertaald met 'vermanen', maar dat is het niet. Soms wordt het in de Statenvertaling weergegeven als 'troosten' of 'vertroosten'. Hier wordt het vertaald met bemoediging. Kijk, en dat is het: ⟨em>paraklesis⟨/em> is bemoedigen, er 'naast roepen', zoals een supporter dat doet. Bemoedigen en daarmee ook aanmoedigen. Hier zie je dat ze zich verblijden over deze aanmoediging. Ze hadden de boodschap van genade van Paulus vernomen en dat werd nu bevestigd in deze brief. Het was genade en het bleef genade; geen last op de schouders. De reactie was vreugde, want dit was puur een bemoediging. Het is een prachtige vertaling, jammer alleen dat ze het niet overal consequent hebben volgehouden. Concordant is het dat wel, maar in andere vertalingen maakt men er soms 'vermaning' van. Dat is jammer, want dan heb je als het ware als bij een sinaasappel de genade eruit geperst en blijft er slechts een vermaning over, terwijl dit er juist in zit. Als de reactie op ⟨em>paraklesis⟨/em> niet die vreugde is, dan is er iets mis. De meeste mensen worden immers niet blij van een vermaning, maar dit was een echte bemoediging en een aanmoediging.⟨/p>
⟨p>Laat ik het volgende vers er dan nog even bij nemen: "En Judas en Silas, die zelf ook profeten waren..." Dit tweetal, dat met Paulus en Barnabas was meegegaan, waren profeten. Die waren er in die dagen nog. Het was nog niet de tijd waarvan Paulus in 1 Korinthiërs 13 zegt, al vooruitblikkend: "er komt een tijd dat de profetieën zullen afgedaan hebben" (letterlijk: buiten werking gesteld zijn) en "dat de tongen zullen zijn verstomd". Die tijd van volwassenheid was nog niet aangebroken; toen waren er nog mensen die regelrecht van God Zijn woorden kregen. Judas en Silas hoorden daarbij en zij bemoedigden – daar heb je datzelfde woord ⟨em>paraklesis⟨/em>, ⟨em>parakaleo⟨/em> – zij riepen op, moedigden aan en bemoedigden.⟨/p>
⟨p>Zij bemoedigden en versterkten de broeders. Letterlijk staat er dat ze hen 'verstevigden', in de zin van vaststellen of bevestigen. Dat is een mooi woord. Ze stonden wel in de genade, maar nog niet vast. Dat zie je vaker, ook in de brieven aan de Korinthiërs: ze stonden in het evangelie van de opstanding, maar ze werden bewogen. Ze stonden dus niet vast. Wat er dan nodig is, is dat je 'vastgesteld' wordt, dat je onwankelbaar wordt. Deze Judas en Silas, die ook die brief hadden meegekregen naar Antiochië, moedigden hen aan. Dat gaf vreugde, maar zij bevestigden de broeders ook in de genade waar ze ooit al in stonden, maar waarin ze waren gaan wankelen. Nu werden ze bevestigd, verstevigd en daarmee dus ook versterkt. Ik heb geen kritiek op de weergave 'versterken', maar ik vind 'bevestiging' veelzeggender. Het geeft aan dat ze ergens in geplant waren, maar nog niet onwankelbaar stonden. De bijdrage van deze broeders zorgde ervoor dat ze weer vast kwamen te staan. Wat een aanmoediging en bemoediging "met vele woorden". Eigenlijk staat er: "door veel woord". Het gaat niet om losse woorden, maar om het Woord. Door veel Woord – ik zou het haast met een hoofdletter zetten – dat wil zeggen: het Woord van Hém.⟨/p>
⟨p>Dan gaan we straks de draad weer oppakken bij vers 33, maar ik stel voor dat we eerst even een kopje koffie drinken. Oké, zullen wij de draad weer oppakken?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2943" title="Speel af vanaf 49:03">▶ 49:03⟨/button> ⟨span>De Terugkeer van de Afgevaardigden en een Les over Bijbelse Handschriften⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Bij vers 33, daar beginnen we. We hadden het dus over die Judas en Silas, die daar door veel woord de menigte in Antiochie bemoedigden en bevestigden in de boodschap. En dan staat er in vers 33: "En toen zij — dus Judas en Silas — een tijd lang daar geweest waren..." Het is leuk, hier staat eigenlijk het woordje ⟨em>chronon⟨/em>. Je herkent dat wel in ons woord "chronisch". Vandaar dus inderdaad: als iets chronisch is, dan betekent het dat het langdurig is. Een tijd lang dus. Toen zij daar een tijd lang geweest waren, werden zij door de broeders daar in Antiochie met de vredegroet — eigenlijk staat er gewoon letterlijk "met vrede", op z’n Hebreeuws ⟨em>shalom⟨/em> — gezonden tot degenen die hen hadden afgevaardigd.⟨/p>
⟨p>Dan heb je hier weer dat woord "afgevaardigd". Ze waren afgevaardigd in Jeruzalem, deze twee mannen. En nu werden ze weer vervolgens, nu ze hun missie hadden voldaan, teruggezonden. Dat wil zeggen: ze waren met de brief erop uitgestuurd om Paulus en Barnabas te begeleiden en te bevestigen wat er in Jeruzalem besloten was. Nou, nu gingen ze weer terug tot degenen die hen ooit eerder hadden afgevaardigd. ⟨em>Apostello⟨/em>, dat is het werkwoord dat daar staat.⟨/p>
⟨p>Deze zijn er maar met z’n tweeën. Want vers 30 zegt dat toen men afscheid van hen had genomen, ze met z’n vieren waren. Wacht even hoor... Vers 30 zei je? Ja. Toen men afscheid van hen genomen had, kwamen zij — dat zijn dus inderdaad de vier — te Antiochie aan, riepen de vergadering bijeen en legden de brief over. En toen zij die gelezen hadden... Jij bedoelt te zeggen dat het alleen die twee geweest zijn? Ja, nou, waarom ik het over twee heb, is omdat in ieder geval duidelijk blijkt uit wat er staat in het volgende vers, namelijk in vers 34.⟨/p>
⟨p>Laat ik nou eventjes niet door die dia’s scrollen, want dat wordt een beetje verwarrend. Nou, vers 34 moeten we sowieso weglaten, want dat staat niet in de grondtekst. En dan staat het in vers 35: "En Paulus en Barnabas bleven te Antiochie." Ha, dus dan heb je het toch over het tweetal. Dus in vers 32 gaat het over Judas en Silas, en in vers 33 ook nog steeds over Judas en Silas. Toen zij daar een tijd lang geweest waren, werden ze door de broeders met vrede gezonden tot degenen die hen hadden afgevaardigd. Feitelijk waren Paulus en Barnabas niet afgevaardigd door Jeruzalem; die keerden gewoon weer terug waar ze vandaan kwamen. Maar alleen Judas en Silas waren echt afgevaardigd om de brief mee te nemen en namens Jeruzalem te spreken.⟨/p>
⟨p>In onze vertalingen staat vers 34 vaak tussen vierkante haken — hoe het in de Statenvertaling is, weet ik niet — maar je kunt die hele zin gewoon doorkrassen. Dit vers ontbreekt namelijk in alle oudere handschriften. In de Alexandrinus, in de Vaticanus en in de Sinaïticus staat het niet. Vandaar ook dat het in de NBG-vertaling tussen vierkante haken staat. Meestal is het zo dat als het tussen vierkante haken staat, dan is het... Nee, maar dat heeft weer een andere reden. De Statenvertaling is gebaseerd op een oudere grondtekst, de zogenaamde Textus Receptus, en daar komt het eigenlijk vandaan.⟨/p>
⟨p>En dat is het leuke van de Telos. De Telos-vertaling is heel concordant, het is een geweldige vertaling, en zij is gebaseerd op de huidige inzichten in de handschriften. De Statenvertaling is in heel veel opzichten heel goed als het gaat om de concordante manier van vertalen, maar alleen de grondtekst waarop zij gebaseerd is, is lang niet zo goed als de kennis van de grondtekst die we nu hebben. Want inmiddels is bijvoorbeeld de Sinaïticus gevonden. Dat zijn recente ontdekkingen, maar daardoor is de kennis van de grondtekst enorm vergroot en verdiept. De grondtekst van de Statenvertaling is gewoon inferieur.⟨/p>
⟨p>Dat is een hele kwestie hoor. Ik zeg dat nu in een paar woorden en ik geef daar ook meteen mijn mening over weer. Want er zijn mensen die heel erg vasthouden aan die Textus Receptus waar de grondtekst van de Statenvertaling vandaan komt. Dat heb je ook in de Engelstalige wereld; daar heb je de "King James Only"-beweging. Die zeggen dat de King James — zeg maar de Statenvertaling van de Engelsen — ongeveer heilig is. Dat is nog heiliger dan de grondtekst! Maar ook die is gebaseerd op de Textus Receptus.⟨/p>
⟨p>Nou, ik denk dat ik nu eventjes niet een hele verhandeling ga geven over hoe dat precies zit met die grondtekst, maar in elk geval lijkt het mij voldoende erop te wijzen dat dit tussen vierkante haken staat en in alle oudste, complete handschriften ontbreekt. En wat nog belangrijker is: het is in strijd met het voorgaande vers. Want er staat in vers 33: "toen zij daar geweest waren een tijd lang, werden zij door de broeders met de vredegroet gezonden tot degenen die hen hadden afgevaardigd." Nou, en dan staat er in vers 35: "En Paulus en Barnabas bleven te Antiochie." Maar wie ging er dan weer terug naar degenen die hen afgevaardigd hadden als Silas daar ook niet bij was? Dan was het dus alleen Judas. Maar waarom staat er dan dat meervoud "zij"? Dus dat klopt niet. Het zijn gewoon Silas en Judas die weer terugkeren naar Jeruzalem, naar degenen die hen hadden afgevaardigd. Dit kun je dus gewoon wegkrassen of wegstrepen.⟨/p>
⟨p>Dan lees je vervolgens gewoon verder in vers 35: "En Paulus en Barnabas bleven te Antiochie." Dus in tegenstelling tot dat andere tweetal dat weer terugkeerde naar Jeruzalem, vertoefden zij daar in Antiochie. En zij leerden — ze gaven onderwijs — en verkondigden. Dat is ook niet zo’n gelukkige weergave, want er staat letterlijk — u ziet het hier — ze evangeliseerden. Dat is het woord wat hier gebruikt wordt. Of: goed-bericht-iserenden.⟨/p>
⟨p>Ja, nou, dit is een beetje een specialiteit van mezelf hoor, moet ik erbij zeggen. Want dat woord bent u nog nooit in een woordenboek tegengekomen. Ik heb het ooit eens een keertje uitgelegd, dat woordje, die uitgang "-iseren". Degenen die de Bijbelstudie in Rotterdam hebben gevolgd, die weten waar ik het over heb. Maar in ieder geval: evangeliseren, dat is wat er staat. En aangezien "evangelie" een goed bericht is, is het eigenlijk het brengen van het goede bericht. Ze leerden, ze onderwezen, ze evangeliseerden met vele anderen het woord van de Heer. Dat is wat er staat: het woord van de Heer.⟨/p>
⟨p>Hiermee is dus ook gezegd dat het woord van de Heer een goed bericht is, want ze evangeliseerden het woord van de Heer. Als je het woord van de Heer brengt, dan breng je een goed bericht, werkelijk een goed bericht. Wat ze deden, was het goede bericht brengen, maar ze onderwezen het ook. Ze leerden het, ze stelden erin vast en ze bemoedigden daarmee. Kortom, dat was hun hele bediening.⟨/p>
⟨p>Feitelijk is het woord van de Heer alles wat de Heer te melden heeft. Dat is wat het woord van de Heer is. En dat was feitelijk dus wel degelijk ook alles wat zij toen al op schrift hadden, namelijk de Tenach. Net wat je zegt, ja. De heidenen wisten dat, en bij de Joden was het een bekend terrein. Inmiddels was het woord van de Heer natuurlijk uitgebreid, maar het was op dat moment nog nauwelijks vastgelegd of gedocumenteerd. De Schriften zouden in die jaren juist ook groter worden in de zin dat het Nieuwe Testament erbij kwam. Maar goed, dat was in deze dagen van Handelingen nog niet aan de orde. Dus als hier staat "het woord van de Heer" — dat wat de Heer te melden heeft — dan zijn de Schriften daar ongetwijfeld over gegaan. Ja.⟨/p>
⟨p>De uitdrukking zelf is natuurlijk wat algemener. Gewoon dat wat de Heer te zeggen heeft: het woord van de Heer.⟨/p>
⟨p>Maar dat kan niet missen, dat lijkt me inderdaad: dat zijn de Schriften. Maar ik moet er ook bij zeggen: en alles wat Paulus daar inmiddels ook meer over wist. Want aan hem waren juist natuurlijk ook verborgenheden geopenbaard. Maar goed, die verborgenheden hebben ook te maken met dat wat verborgen is in het Oude Testament. Wat daar dus wel te vinden is, alleen het is daarin verborgen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3613" title="Speel af vanaf 01:00:13">▶ 01:00:13⟨/button> ⟨span>Paulus' Initiatief voor een Nieuwe Reis: Omzien Naar de Broeders⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In vers 36 staat dat Paulus na enige dagen tegen Barnabas zei: "Laten wij toch terugkeren," of omkeren. Als ik de volgorde van de grondtekst volg om te zien wat daar precies staat, is dat heel interessant. Er staat dat wij zouden "omzien naar". Er zit een wezenlijk verschil in hoe je dat opvat. Je kunt zeggen: "Laten we terugkeren om te kijken naar," alsof je alleen maar iets observeert of vaststelt hoe de zaken ervoor staan. Die indruk wordt door de vertaler een beetje gewekt met de woorden "om te zien hoe het hun gaat". Maar het werkwoord dat hier wordt gebruikt, betekent echt "omzien naar".⟨/p>
⟨p>In de uitdrukking "omzien naar" zit zorg besloten. Je leest dat bijvoorbeeld ook in het boek Ruth, waar staat dat God had omgezien naar Zijn volk, namelijk door hen weer brood te geven en de graanoogsten te doen lukken. God had omgezien naar Zijn volk; dat wil zeggen dat Hij voor Zijn volk had gezorgd. Diezelfde dubbelzinnigheid zie je in het woord "voorzien". Als we zeggen "de Heere zal voorzien", dan is dat een van de Godsnamen: Yahweh Jireh. De Heere voorziet. Maar wat betekent dat precies? Betekent het dat Hij vooruitkijkt en de toekomst overziet? Ongetwijfeld is dat zo. De Heere voorziet; wij niet, wij kunnen alleen maar achterom kijken, maar de Heere voorziet. Hij verkondigt van den beginne de afloop. Maar voorzien is natuurlijk meer. Het betekent ook dat wanneer er ergens in voorzien wordt, je krijgt wat nodig is. De Heere zal voorzien: Hij geeft wat nodig is. Je hoeft je geen zorgen te maken, Hij voorziet.⟨/p>
⟨p>Diezelfde gedachte zit in dat woord "omzien". Dat de Heere naar ons omziet, betekent niet simpelweg dat Hij naar ons kijkt of ons observeert, zo van: "Kijk hem daar nou eens bezig zijn." Nee, Hij ziet naar ons om in de zin dat Hij ervoor zorgt. Dat is omzien naar. Als je dat betrekt op het werkwoord dat hier gebruikt wordt, zie je ook de link met het Bijbelse woord "opziener", ofwel episcopos. De Episcopaalse kerk is bijvoorbeeld van dat Griekse woord afgeleid. Het wordt vertaald met opzieners; Paulus spreekt erover in de brief aan Titus en ook in het boek Handelingen wordt het gebezigd. Maar een opziener is in essentie niet iemand die slechts opzicht houdt, alsof hij erboven staat om te kijken of het allemaal correct gaat. Nee, dat is een "omziener". En dat is veel mooier, want daar zit een hart in. Dat wil zeggen dat er wordt omgezien naar de mensen. Het is niet alleen iemand die overzicht heeft en opzicht houdt, maar iemand die omziet. Dat is het werkwoord dat hier gebruikt wordt. Het is dus veel dieper en veelzeggender dan alleen maar kijken naar: omzien naar.⟨/p>
⟨p>"Laten we terugkeren," zegt Paulus tegen Barnabas, "laten we weer omkeren om om te zien." En dan voegt hij eraan toe: "tot onze broeders in elke stad waar wij het woord van de Heer verkondigd hebben." Hier heb je weer diezelfde uitdrukking: "het woord van de Heer", oftewel dat wat de Heer te melden heeft. Er staat dat zij dat verkondigd, afgekondigd of aangekondigd hebben. Paulus wil weten hoe het hen vergaat, hoe zij het maken en hoe zij het hebben.⟨/p>
⟨p>Wat Paulus hier in Antiochië voorstelt, is de aanzet tot de tweede zendingsreis. Hij gaat inderdaad weer op reis, al heeft dat nog heel wat voeten in de aarde. Daar gaan we het nu over hebben, maar in de eerste plaats stelt hij voor om er weer op uittrekken. Dat gaat zijn tweede zendingsreis worden, zo wordt het algemeen genoemd. Maar feitelijk was die tweede zendingsreis helemaal niet bedoeld als een nieuwe reis. Tenminste, dat was de intentie van Paulus niet: om weer nieuwe gebieden te gaan ontginnen en te bereiken. Het was bedoeld om terug te keren en diezelfde route nog eens te volgen. Eigenlijk was het bedoeld als nazorg. Ze waren er immers al geweest en Paulus voelde zich verantwoordelijk voor wat daar gebeurd was en voor de gemeenten, de ecclesia, die daar ontstaan waren. Hij wilde naar hen omzien; hij was met hen begaan en dat wilde hij gaan doen.⟨/p>
⟨p>Het mooie is dat wanneer zij die reis gaan ondernemen – of liever gezegd, wanneer hij die reis gaat ondernemen, want Barnabas gaat uiteindelijk niet mee – blijkt dat de route wordt afgebogen. De Heer gaat ingrijpen. Daar gaan we de volgende keer dieper op in, maar de oorspronkelijke intentie van Paulus was dus om terug te keren naar degenen die ze al eerder hadden bereikt, en niet om een volledig nieuwe zendingsreis te ondernemen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3984" title="Speel af vanaf 01:06:24">▶ 01:06:24⟨/button> ⟨span>Een Verschil van Inzicht: het Eerdere Falen van Johannes Marcus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dan staat er dat Barnabas ook Johannes, oftewel Marcus, wilde meenemen. Hij heette Johannes en zijn bijnaam was Marcus. Het is de Marcus van wie wij ook ons Evangelie hebben, dat wil zeggen dat tweede Evangelie in het Nieuwe Testament. We zijn hem nu al diverse keren tegengekomen in ons Handelingen-project. Van deze Johannes Marcus weten we dat hij een neef was van Barnabas. Paulus zegt in Kolossenzen 4 vers 10 — straks zal ik de tekst ook nog eventjes noemen — dat hij een neef van Barnabas was. We zeggen dan: "Bloed kruipt waar het niet gaan kan," en dat speelt hier ook mee. Het is een neef van Barnabas en Barnabas wilde hem meenemen. We hebben al gezien dat hij deze Johannes Marcus op diverse momenten heeft genoemd in het boek Handelingen. Ik heb al een aantal keren zijn naam vermeld. Hij woonde in Jeruzalem en de naam van zijn moeder wordt er ook genoemd: Maria. Dat was ooit een grote bijeenkomst bij hen in huis; dat was dus in het huis van de familie van Marcus.⟨/p>
⟨p>Maar dan ontstaat er een verschil van inzicht. Of eigenlijk had dat verschil van inzicht meer te maken met de praktijk. Het gaat hier dus niet over de leer of het onderwijs, maar het gaat hier over de vraag met wie we gaan samenwerken. Paulus, zo staat er, bleef van oordeel — hij achtte het niet waardig, staat er in de interlineair — dat men niet iemand bij zich moest hebben die hen na Pamfylië had verlaten. Ik vind dat wel frappant, want Paulus zegt het sterker dan deze wijze van formuleren in de vertaling suggereert. Laten we hier letterlijk kijken naar "afstand nemen", de ⟨em>apostasia⟨/em>. Ik weet niet, als u Engels kent, dan kent u misschien het woord ⟨em>apostasy⟨/em>. Zo wordt het ook in de vertalingen gebruikt en in de Nederlandse vertalingen wordt het dan weergegeven met "afvallig zijn". Dat is een heel sterk woord. Letterlijk betekent ⟨em>apostasia⟨/em>: ⟨em>apo⟨/em> betekent "vanaf" en ⟨em>stasia⟨/em> heeft te maken met "staan". Het is dus eigenlijk "afstand nemen van". Dat is het. Het woord wordt ook door Paulus gebruikt in 1 Timotheüs 4, waar hij zegt dat in latere tijden sommigen afstand zullen nemen van het geloof. Van het geloof afstand nemen; daar wordt ditzelfde woord gebruikt. En Paulus zegt van die Johannes Marcus dat hij zich eigenlijk schuldig heeft gemaakt aan ⟨em>apostasia⟨/em>. Hij heeft dus afstand genomen. Ik zeg trouwens niet afstand van de leer, dat staat er niet, maar wel afstand van het werk.⟨/p>
⟨p>Laten we even verder lezen, want hij refereert dus aan die geschiedenis die we al eerder hebben gelezen, en dat is in Handelingen 13 vers 13. Dat is op een heel dubbel ongelukkig getal gekomen natuurlijk, dus dan weet je al dat het niet goed gaat. Nou goed, dat kan ik eigenlijk weer uitknippen natuurlijk, want dit slaat nergens op wat ik nu gezegd heb. Maar goed, een ⟨em>slip of the tongue⟨/em>. Die andere zit bijgelovige dingen tijdens de Bijbelstudies te vertellen... Ja, precies. En Paulus was de dertiende, dus met dertien is niets mis. Het is een omwending. Nee, het was een grapje, meer niet. Maar in elk geval, die geschiedenis van Johannes Marcus die in Pamfylië afstand had genomen. Dat hadden we gelezen en in Handelingen 13 vers 13 staat dit: "Paulus" — we hebben het er al veel eerder over gehad — "en die met hem waren," onder wie Barnabas en Johannes Marcus, "voeren af van Pafos." Pafos ligt hier aan de zuidwestkant van Cyprus. U weet wel waar die geschiedenis plaatsvond van Sergius Paulus, de stadhouder, waar Saulus Paulus werd. Dat is Pafos. Paulus en die met hem waren voeren af van Pafos — u ziet het hier helemaal golven, dat is de zee — en ze kwamen te Perge in Pamfylië. Perge is de plaats, Pamfylië is de streek. Maar dan staat er: "Johannes scheidde zich van hen af en keerde terug naar Jeruzalem."⟨/p>
⟨p>Hier nam Johannes Marcus, die aanvankelijk was meegegaan met Paulus en Barnabas, dus afstand. In Handelingen 13 wordt verder niet gezegd wat daar de reden voor was, maar hier in Handelingen 15 blijkt wel dat Paulus het hem in elk geval kwalijk heeft genomen. In ieder geval in die zin dat Paulus heeft gezegd: "Jij neemt afstand van het werk," en daarmee was hij voor Paulus gediskwalificeerd om hem verder mee te nemen. Paulus bleef van oordeel dat men niet iemand bij zich moest hebben die hen na Pamfylië had verlaten of afstand had genomen en zich niet met hen tot het werk had begeven. Want dat is waar het over gaat: niet afstand van de leer, nee, hij had afstand genomen van het werk, namelijk het werk van de Heer. Hij is daarin niet met hen meegegaan en voor Paulus was dat reden om die samenwerking niet voort te zetten of weer op te pakken. Zo iemand had zich in Paulus' ogen eigenlijk gediskwalificeerd. En het lijkt mij ook, als ik dit zo lees, dat het gelijk aan Paulus' zijde was; hij had zich gediskwalificeerd.⟨/p>
⟨p>Wat Barnabas heeft gedacht en wat zijn overwegingen zijn geweest, daar kan ik slechts naar raden. Dat wordt niet gezegd. Alleen Paulus' motief wordt vermeld waarom hij niet verder met hem wilde. Waarom Barnabas wel verder met hem wilde, lezen we niet. Maar het loutere feit dat het een neef van hem was, zou wel eens genoeg kunnen zijn. Ik zei al: "Bloed kruipt waar het niet gaan kan." En dan ben je soms geneigd om over familie toch wat milder te oordelen. Het is trouwens opmerkelijk zoals Lukas hier over schrijft. Hij geeft gewoon weer wat het verschil van mening was tussen Paulus en Barnabas, maar Lukas geeft verder geen hint in welke richting hij zelf dacht; hij beschrijft simpelweg dat dít het verschil was. Er wordt dus geen oordeel over gegeven.⟨/p>
⟨p>Maar kijk, het is natuurlijk duidelijk dat als je met iemand wilt samenwerken, je daar ook in moet geloven. Als je met iemand zo intensief gaat optrekken, dan moet je wel weten wat je doet. We zeggen weleens: "Je moet goed weten met wie je op vakantie gaat." Dat is maar voor een paar weken, maar dat moet je ook niet met iedereen doen. Daarmee geef je geen oordeel als je niet met iemand op vakantie gaat; daarmee zeg je niet dat die persoon niet deugt. Maar je durft het misschien niet aan, of de verschillen zijn te groot. In ieder geval vond Paulus het niet verstandig om met Johannes Marcus verder te gaan. Dat is een ding dat zeker is. En zijn motief was: hij had afstand genomen van het werk. Punt. Nou.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4508" title="Speel af vanaf 01:15:08">▶ 01:15:08⟨/button> ⟨span>Een Scherpe Scheiding, Genadevol Herstel en Verdubbeling van het Werk⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"En er ontstond verbittering," stond er. Of eigenlijk staat er tussen hen beiden "geprikkeldheid". Dat woord "geprikkeldheid" dat hier gebruikt wordt, is afgeleid van een woord dat "scherp" betekent. Het werd scherp; er werd hier gesneden. Het voelt aan als een pijnlijke scheiding die hier aangebracht wordt tussen deze twee medewerkers, zelfs tussen Paulus en Barnabas, die de afgelopen jaren zo intensief met elkaar waren opgetrokken. Ik wil er ook aan herinneren dat het ooit Barnabas was — weet u het nog uit Handelingen 11? — die naar Tarsus was gegaan om Paulus op te zoeken. Hij wilde verder met Paulus gaan. Barnabas, de man van vertroosting, "zoon van de vertroosting", dat is wat zijn naam betekent. Maar goed, hier wordt dat verschil neergezet. Er ontstond geprikkeldheid tussen deze beide broeders, deze zeer intensieve medewerkers van elkaar en medewerkers ook in het werk van de Heer, zodat zij uiteen gingen. Ze weken uiteen van elkaar en, ik moet erbij zeggen: godzijdank. Maar goed, dat mag je eigenlijk ook aannemen als je staat en wandelt in de genade.⟨/p>
⟨p>De verstandhouding in verband met Johannes Marcus is later, dat weten we absoluut zeker, geheel hersteld. Want in Colossensen 4 vers 10 — ik refereerde al even eerder aan dit vers — lees je in het afsluitende deel van die brief: "Aristarchus, mijn medegevangene, laat u groeten," zegt Paulus dan, en: "Marcus, de neef van Barnabas, over hem hebt u opdracht gekregen; ontvangt hem indien hij bij u mag komen." Hij beveelt deze man dus bij hen aan. Het is weer helemaal goed gekomen. Trouwens, dat geldt ook voor die strijd of dat conflict, het verschil van mening tussen Paulus en Barnabas. Was het niet naar Gods wil dat het zo ging? Ja, dat denk ik ook. Want je zou kunnen zeggen: het was misschien niet naar Gods wil, maar uiteindelijk wel naar Zijn bedoeling. Ik denk ook heel erg sterk in die richting, want het eind van het liedje is dat het werk nu verdubbeld wordt. Nu ging vervolgens Barnabas met zijn neef richting Cyprus en Paulus ging met Silas — dat zullen we straks nog zien — richting Syrië, Cilicië en nog verder. Dus in plaats van dat er nu één gebied be-evangeliseerd zou gaan worden, werden het er nu twee. Dus die strijd tussen hen, het feit dat ze het niet eens konden worden over de medewerkers, is uiteindelijk tot een zegen geworden. Ja, en dat is ook weer genade natuurlijk.⟨/p>
⟨p>Het loutere feit dat Paulus zo over Marcus oordeelt, is veelzeggend, en dat geldt ook voor Barnabas. In 2 Timotheüs 4 vers 11, helemaal aan het eind van Paulus' bediening — dit is echt zijn geestelijk testament, een van de laatste woorden die hij heeft opgetekend — zegt hij: "Alleen Lucas is nog bij mij." Lucas, de schrijver van het boek Handelingen dus, die hij in de Colossensenbrief "onze geliefde geneesheer" noemt. En dan zegt hij: "Haal Marcus af en breng hem mee." Waarom? "Want hij is mij van veel nut voor de dienst." Nou, die vind ik helemaal mooi. Uitgerekend de man die afstand had genomen van het werk, daarvan zegt Paulus aan het eind van zijn leven, vlak voordat hij geëxecuteerd wordt: "Haal Marcus af." Dat zegt hij dus tegen Timotheüs. "Breng hem mee, hij is mij van veel nut voor de dienst." Welke dienst, dat is nog een heel interessant verhaal, maar daar gaat het nu even niet om; het gaat erom dat die verstandhouding weer compleet hersteld is en dat Paulus aan het eind van zijn leven zulke goede woorden aan hem wijdt.⟨/p>
⟨p>Het is geweldig zoals dat historisch allemaal is beschreven, en Lucas heeft daar ook trouwens algemeen de credits voor gekregen. Hoe accuraat de beschrijving is, niet alleen historisch maar ook geografisch; hoe hij allerlei details weet te vermelden die perfect kloppen. Ook als het gaat over de reizen en de routes verschrijft hij zich nooit. Natuurlijk kun je zeggen dat hij is geleid door Gods Geest, jawel, maar hij heeft ook — dat zegt hij trouwens in het begin van het Lucas-evangelie — nauwkeurig navraag gedaan en nagespeurd. Hij heeft dus gewoon heel gedegen zijn werk gedaan. Hij wist wat hij deed en hij was gewoon zeer bekwaam om dit alles te boek te stellen en te boekstaven.⟨/p>
⟨p>Nou ja, er ontstond dus geprikkeldheid en ze gingen uiteen, waarbij Barnabas met Marcus naar Cyprus voer. Waarom naar Cyprus? Nou, we lezen in Handelingen 4 wat Lucas schrijft over een Jozef. Een Jozef die van de apostelen de bijnaam Barnabas had gekregen. Wij noemen hem altijd Barnabas, maar hij heette eigenlijk Jozef. Hij had van de apostelen de bijnaam Barnabas gekregen, wat trouwens betekent "zoon der vertroosting". Dat zegt Lucas er ook bij. Waarom zou hij die bijnaam hebben gehad? Kennelijk omdat dat iets zei over zijn persoonlijkheid. Die Jozef noemen wij de zoon van de vertroosting, Barnabas. En dan weten we ook nog dat hij uit de stam van Levi was, een Leviet, en er staat dat hij uit Cyprus afkomstig was — een Cypriot. Dus Barnabas was ook een buitenlander, net als Paulus. Paulus was van Tarsus. Barnabas woonde in Jeruzalem, of was daar veel eerder, maar hij was van origine afkomstig uit Cyprus. En nu gaat Barnabas met zijn neef Marcus naar Cyprus; hij vaart daar naartoe. Dus die delegatie of die groep werkers gaan daar naartoe, maar Paulus koos Silas. Nou, en die naam gaan we in het vervolg weer veel tegenkomen. Silas wordt vanaf nu de medewerker van Paulus. Paulus koos zich Silas, die kennelijk inmiddels weer teruggekeerd was vanuit Jeruzalem. Want eerst was hij weer teruggegaan naar Jeruzalem en nu is hij blijkbaar weer in Antiochië.⟨/p>
⟨p>Paulus koos Silas en vertrok, en precies wat we zojuist al overwogen: waarom is dit nou zo gebeurd? Uiteindelijk was dit winst. Dit was echt winst. Want nu kun je wel zeggen dat de boel gescheiden is, ja, maar het is ook verdubbeld. Ze zijn nu in tweeën gegaan, maar daardoor is het werk alleen maar uitgebreid. Scheiding der wegen betekent een verdubbeling van het werk. En Paulus koos zich Silas en vertrok, door de broeders aan de genade van de Heer opgedragen. Eigenlijk staat er: hij werd overgeleverd aan de genade van de Heer. Nou, dan zit je goed. Als je overgeleverd bent aan de genade van mensen, daar moet je het niet van hebben, maar als je overgeleverd bent aan de genade van de Heer, dan zit je goed. Dat deden deze broeders en vervolgens wordt nu de lijn van Paulus en Silas gevolgd door Lucas. Barnabas komt niet meer ter sprake, gewoon omdat Lucas Paulus volgt en die lijn dan ook inderdaad weergeeft. En er staat dan: hij ging door Syrië — hij, dat is dus Paulus met Silas — hij ging door Syrië en Cilicië. En dat is dus hier; ze waren hier in Antiochië. Barnabas ging hier naartoe met zijn neef Marcus, ja, en Paulus en Silas die gingen richting Syrië. Hij ging door Syrië; nou, hij was al in Syrië, waar je tegenwoordig niet moet wezen natuurlijk. Aleppo, kent u die naam? Dat was het allemaal vlakbij. Ze gingen dus deze route, de "Syrian Gates" worden ook hier genoemd, en vervolgens naar Cilicië. Dat is deze streek, Cilicië, waar Tarsus de hoofdstad van was, de stad waar Paulus dus vandaan kwam. En hij ging door Syrië en Cilicië en hij versterkte en bevestigde de ecclesia's.⟨/p>
⟨p>Precies wat eerder ook al ter sprake kwam daar, uiteraard in het woord van de Heer, in de genade.⟨/p>
⟨p>Nou, dan komen we in Handelingen 16 uit, maar ik denk dat we er verstandig aan doen om het hierbij te laten. Dan hebben we Handelingen 15 en de bespreking daarvan afgesloten.⟨/p>
⟨p>En dan over, nou ja, wellicht drie weken, dan wel zes weken – dat zien we nu wel – gaan wij verder in Handelingen 16, lijkt mij. En dan komen we nog een medewerker van Paulus op het spoor, en dat is Timotheüs. Over hem zullen we ook nog veel vernemen. Maar zullen we het hier dan bij laten?⟨/p>