⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Terugblik op Paulus' Bediening⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En zo gaan wij van start op deze nieuwe locatie, en daar heb ik alle vertrouwen in. Hartelijk bedankt bij dezen voor de hartelijke ontvangst. Je gaat nu al weg? Heb ik je nu al iets misgezegd? Ik ga er even tussen... Tjonge jonge, ik ben nog niet eens van start gegaan!⟨/p> ⟨p>Nou, wij gaan de draad weer oppakken in de serie die inmiddels al dertien avonden achter de rug heeft. Vanavond is dus de veertiende avond. Er ligt inmiddels weer een behoorlijke tijd tussen, want ik meen dat we de laatste keer begin juli een studie hebben gehad. Dat was uiteraard toen nog in De Voorhof. We hielden ons toen al bezig met Handelingen 15, met de eerste verzen uit dat hoofdstuk. Maar het lijkt mij heel verstandig om, zeker bij het begin van dit seizoen, nog eens even terug te blikken en te recapituleren – zoals dat met een deftig woord heet – waar we het tot dusver over gehad hebben en wat de lijnen waren die we hebben getrokken.⟨/p> ⟨p>We zijn eigenlijk ingestapt in het boek Handelingen bij hoofdstuk 7. Per slot van rekening is de titel: 'In Paulus’ voetsporen'. We volgen zijn persoon vanaf de eerste keer dat hij aan de orde komt en zijn naam genoemd wordt bij de steniging van Stefanus. Dat is in Handelingen 7, en Saulus is daar een fervente toejuicher van dat alles. Zo wordt zijn naam daar dan ook genoemd.⟨/p> ⟨p>Zoals gezegd zijn we inmiddels, na al die avonden, gearriveerd in Handelingen 15. We zijn overigens niet helemaal woord voor woord door Handelingen 7 tot en met 15 gegaan, want Handelingen 8 hebben we overgeslagen. Daar gaat het immers niet over de wederwaardigheden of de belevenissen van Saulus. Handelingen 10 hebben we evenmin behandeld. We zijn vervolgens weer ingestapt bij Handelingen 11. We hebben dus nogal wat hoofdstukken overgeslagen, maar voor de rest zijn wij toch wel vers voor vers, of eigenlijk zinsdeel voor zinsdeel door het boek gekropen. Want ja, zo snel gaat dat dan ook weer niet.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="147" title="Speel af vanaf 02:27">▶ 02:27⟨/button> ⟨span>Het Chronologische Overzicht van de Zendingsreizen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Om even een indruk te geven van wat we tot dusver hebben gezien: u ziet hier drie kolommen. Ik heb een tabelletje met in de linker kolom het Bijbelhoofdstuk en vervolgens het jaar waarin dit geplaatst moet worden. Daarbij maak ik wel het voorbehoud dat u die jaartallen natuurlijk niet in de Bijbel vindt; die kun je er hooguit uit opmaken. Je vindt allerlei chronologische gegevens in het boek Handelingen, maar met name ook in de brieven zelf. Om maar één voorbeeld te noemen dat in dit verband interessant is: je leest in Galaten 2 vers 1 dat Paulus zegt dat hij na verloop van veertien jaren weer naar Jeruzalem ging. Dit betekent dat het bezoek aan Jeruzalem — de apostelvergadering van Handelingen 15 waar we het vandaag over gaan hebben — veertien jaar na een eerder bezoek plaatsvond. Je kunt dat direct koppelen aan zijn bezoek aan Jeruzalem dat in Handelingen 8 wordt vermeld. Veertien jaar daarvoor was hij dus ook in Jeruzalem, en we weten dat hij in die tussentijd ook nog in Arabië is geweest.⟨/p> ⟨p>Om een lang verhaal kort te maken: het gaat erom dat je allerlei chronologische vaste punten hebt waaraan je de gebeurtenissen kunt koppelen. De steniging van Stefanus moet in het jaar 34 geweest zijn. Dat betekent dat dit drie à vier jaar na de kruisdood en de opstanding van de Heer heeft plaatsgevonden, ervan uitgaande dat dat in het jaar 30 was. Ik ga dit nu niet verdedigen of aantonen, het is meer om een indicatie te geven. Dit was dus het hoofdstuk waar we die steniging van Stefanus beschreven vinden.⟨/p> ⟨p>Vervolgens wordt in Handelingen 9 de roeping van Saulus op de weg naar Damascus beschreven en zijn verblijf in Arabië. Dat moet ongeveer in het jaar 35 geweest zijn. In Galaten 1 wordt zijn verblijf in Arabië natuurlijk vermeld, maar merkwaardig genoeg wordt dat door Lukas weer niet vermeld in zijn relaas in het boek Handelingen. Weer een drietal jaren verder predikt hij in Damascus en vlucht hij daarvandaan, want de grond wordt hem daar te heet onder de voeten; ze hebben het op zijn leven gemunt. Om zijn vege lijf te redden vlucht hij naar Jeruzalem. Dat was drie jaar daarna, dus dat is ongeveer in het jaar 38 geweest. Vanuit Jeruzalem vlucht hij echter al snel weer naar Tarsus, want in Jeruzalem werd de grond hem ook al heel gauw te heet onder de voeten. In Galaten 1 staat dat hij daarna in de streken van Syrië en Cilicië predikte. Cilicië was het gebied waar hij zelf vandaan kwam; hij was immers Saulus van Tarsus, en Tarsus was de hoofdstad van die streek.⟨/p> ⟨p>Dan gaan we een heel aantal jaren verder. Dit zijn precies de jaren die we hebben overgeslagen in onze bespreking, want in die jaren vernemen we verder niets van Paulus. Hij heeft geen brieven geschreven en ook het boek Handelingen vermeldt er niets over. Hij is naar Syrië en Cilicië gegaan en is daar vijf jaar actief geweest. Pas in Handelingen 11 komen we Saulus weer tegen. Barnabas — ook zo'n bekende naam in Jeruzalem — zoekt Saulus op in Tarsus en brengt hem naar Antiochië. Er staat bij dat zij daar samen een jaar predikten in de gemeente van Antiochië. Inmiddels zijn we vijf jaar verder en komen we uit in ongeveer het jaar 43 van onze jaartelling. Daar zijn we dus weer aangehaakt.⟨/p> ⟨p>In Handelingen 11 lees je vervolgens dat er een jaar later — uiteraard een jaar later, in 44 — door de handen van Barnabas en Saulus een handreiking wordt gezonden aan Jeruzalem. Paulus heeft verder niemand bezocht; hij heeft het aan de oudsten gegeven en is vervolgens weer teruggekeerd. Dan komen we bij Handelingen 13 en 14. Dit zijn twee hoofdstukken die een lange geschiedenis beslaan, maar toch heeft dat alles niet langer dan een jaar geduurd: zijn eerste zendingsreis. Vanuit Antiochië worden Barnabas en Saulus uitgezonden. Ze reizen door Cyprus, waar Saulus ook Paulus wordt — daar hebben we uitgebreid bij stilgestaan — en vervolgens gaan ze naar de streken van Zuid-Turkije. Daarna keren ze weer terug naar Antiochië. Daar was inmiddels verwarring ontstaan door leringen van judaïsten: mensen uit Jeruzalem die de heidengelovigen, de gelovigen uit de natiën, in verwarring hadden gebracht. Dit was ongeveer in het jaar 48.⟨/p> ⟨p>Om een idee te krijgen van de kaart: hier heb je het grote Antiochië. Ze zijn via Cyprus gereisd, waar de ontmoeting met Sergius Paulus plaatsvond. Daar werd Saulus Paulus, weet u nog? Ze zijn overgestoken naar Perga en vandaar naar Antiochië in Pisidië, naar Iconium, Lystra en Derbe. Via diezelfde weg zijn ze weer teruggekeerd naar Antiochië; weer terug bij af. Dat is de reis die beschreven wordt in Handelingen 13 en 14. We hebben daar al vrij uitgebreid bij stilgestaan, want het zijn lange hoofdstukken waarin het verblijf in de verschillende plaatsen uitvoerig wordt beschreven. Er is veel gebeurd. De standaardprocedure was eigenlijk dat ze eerst naar de synagoge gingen, als die daar was. Daar werd de boodschap echter nooit geaccepteerd en vervolgens werden ze eruit gegooid. Dat zullen we nog veel tegenkomen. Daarna wenden ze zich tot de natiën. Handelingen 13 is wat dat betreft een echt keerpunt: daar gaat voor het eerst de boodschap naar de natiën, puur los van Israëls godsdienst. Ook niet naar proselieten, maar gewoon naar wie het maar horen wil.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="629" title="Speel af vanaf 10:29">▶ 10:29⟨/button> ⟨span>De Apostelvergadering in Jeruzalem: de Kernvraag⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Uiteindelijk komen we aan in Handelingen 15, het hoofdstuk waar we straks ook in verdergaan. Dat betreft een vergadering: de beroemde apostelvergadering, het apostelconvent, de conferentie, de synode of het concilie – net wat voor kerkelijke achtergrond u heeft en hoe u dat benoemt. Ik noem het bij voorkeur gewoon een vergadering, want dat is wat het in ieder geval was. Dit vond plaats in het jaar 49, wat trouwens een vrij vaststaand punt is.⟨/p> ⟨p>Paulus en Barnabas trekken op naar Jeruzalem. Vorige keer hebben we gezien dat zij daarheen gaan vanwege het tumult dat was ontstaan in Antiochië. Daar was een grote ekklesia met ook heidengelovigen, en zij werden ertoe aangezet om zich te laten besnijden en naar de gebruiken van Mozes te gaan leven. Er ontstond grote verwarring en onenigheid, en Paulus had daar een heel uitgesproken standpunt over, dat hij ook heeft uiteengezet. Zij zijn naar Jeruzalem gegaan en daartoe ook uitgezonden, maar van Paulus weten we dat hij niet ging omdat mensen hem daartoe hadden geprest. Hij ging op grond van openbaring. Veertien jaar later schrijft hij: "Ik ging naar Jeruzalem op grond van openbaring." Niet omdat mensen dat zeiden. Voor Paulus speelden er dus nog heel andere zaken mee; de Heer Zelf was hierin voor hem het leidende principe geweest.⟨/p> ⟨p>Bij die apostelvergadering hebben we de vorige keer al stilgestaan, dus dat gaan we niet allemaal herhalen. Wel wil ik kort samenvatten wat daar aan de orde was. De grote vraag is: behoren de gelovigen uit de natiën besneden te worden en de wet van Mozes te houden? Dat is de kernvraag die in vers 1 en vers 5 heel expliciet aan de orde wordt gesteld.⟨/p> ⟨p>Petrus is vervolgens degene die de verdeelde vergadering toespreekt. Er was namelijk veel verschil van mening, zo lezen we in het begin van vers 7. De vergadering was zeer verdeeld, maar dan staat Petrus op in het midden van deze grote vergadering. Hij brengt hen tot zwijgen door te vertellen over zijn persoonlijke ervaring in het huis van Cornelius in Handelingen 10. Hoe God toen al via Petrus – aan wie immers de sleutels van het Koninkrijk waren toevertrouwd – het Koninkrijk had opengezet voor het huis van Cornelius.⟨/p> ⟨p>God had dat bekrachtigd en bewezen. In Handelingen 10 leest u dat, terwijl Petrus nog sprak in het huis van Cornelius, de Heilige Geest op hen viel of op hen neerdaalde. In elk geval gingen zij allen profeteren en zij spraken in talen. Dat was geen brabbeltaal, maar zij spraken echt in vreemde talen die zij niet hadden geleerd. Het was een onmiskenbaar godswonder wat daar plaatsvond. Zij hadden precies dezelfde ervaring als die jaren eerder in Jeruzalem had plaatsgevonden; een evident godswonder waar niemand omheen kon.⟨/p> ⟨p>Daarmee had God bezegeld dat de Geest gegeven werd aan de natiën, aan mensen die niet besneden waren en zich niet aan de gebruiken hielden. Men zou kunnen zeggen dat zij weliswaar sympathiseerden met Israël – het waren godvrezende mensen – maar meer dan dat ook niet. Het waren simpelweg geen Joodse mensen en zij leefden ook niet Joods. Toch gaf God hun de Geest. Petrus trekt dan een conclusie die tevens zijn laatste woorden in het boek Handelingen vormen. Ik lees u vers 11 voor, zijn conclusie op grond van deze bevindingen: "Maar", zo zegt hij, "door de genade van de Heer Jezus geloven wij gered te worden op dezelfde wijze als zij."⟨/p> ⟨p>Ik herinner me dat ik daar begin juli op heb gewezen; het is een ongekend duidelijke uitspraak van Petrus. Hij plaveit hier de weg voor Paulus. Hij zegt in feite: "Wij Joden worden op dezelfde wijze behouden als zij, de heidenen, namelijk door geloof en niet anders." Men zou kunnen denken dat zij op dezelfde wijze gered worden als wij, wat zou inhouden dat zij ook besneden moeten worden en zich aan de gebruiken moeten houden. Maar nee, wij Joden worden op exact dezelfde wijze als zij behouden: door de genade. Dat is de norm: geloof en genade, anders niet. Daarmee concludeert hij dat de eis van de judaïsten – zij die de natiën wilden judaïseren of verjoodsen – onterecht is.⟨/p> ⟨p>Vervolgens komen Barnabas en Paulus aan het woord – we lezen hier toevallig deze volgorde. Zij verhalen van de tekenen en wonderen die God door hen – uiteraard moet die "n" daar weg – onder de natiën had gedaan. Dat is wat we beschreven vinden in Handelingen 13 en 14, over de zendingsreis die zij het voorgaande jaar hadden ondernomen. God had tekenen en wonderen gedaan onder de natiën, maar dat was juist een bewijs voor Israël. Ook hier ziet u weer dat die tekenen en wonderen, zelfs als ze gebeuren onder de natiën en door de handen van Paulus en Barnabas, een teken zijn voor Israël: namelijk dat het heil van God naar de natiën gezonden werd.⟨/p> ⟨p>God had dat daarmee bevestigd. Niet alleen ging het Woord naar de natiën, maar God legitimeerde dat op een onmiskenbare, bovennatuurlijke wijze. Hij bevestigde dat dit inderdaad van Zijnentwege zo ging. Tekenen en wonderen hebben dus alles te maken met Israël en zijn juist ook voor hen bedoeld. Dat is overigens een belangrijk punt waar we later, misschien bij een andere gelegenheid, nog wel op terugkomen. Ten slotte neemt Jakobus het slotwoord, en dat is waar we nu bij aanhaken.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1112" title="Speel af vanaf 18:32">▶ 18:32⟨/button> ⟨span>Jakobus aan het Woord: een Volk uit de Natiën voor Zijn Naam⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan stel ik voor dat we inderdaad beginnen bij de bespreking van vers 14. Daar zit wat overlap, maar ik doe dat expres omdat wat Jakobus hier naar voren brengt buitengewoon belangrijk is. Petrus had geweldige dingen verteld, Paulus en Barnabas hebben dat bevestigd en vervolgens is het Jakobus die zijn conclusie trekt.⟨/p> ⟨p>Ik haak hier aan; ik zei al dat we de vorige keer al het een en ander hiervan hebben gezien, maar ik vind dat ik hier moet beginnen. Anders zou ik het gedeelte ten onrechte in tweeën knippen en dan raak je een beetje de draad kwijt. Simeon — en dat is Petrus, we weten dat hij zich bij gelegenheid ook zo noemt — Simeon, zegt Jakobus, die heeft uiteengezet... Jakobus staat dus op, de man van Jeruzalem, eigenlijk de leider in Jeruzalem. Hij staat op en hij begint dan met dit te zeggen.⟨/p> ⟨p>Simeon heeft uiteengezet hoe God van meet aan — u ziet in de interlineair 'eerst' — erop bedacht is geweest. Ja, dat is zo mooi, want straks in vers 16 komen we het woordje 'daarna' tegen. Eerst en daarna. Dat God er eerst op bedacht is geweest, letterlijk 'omzien naar'. Dat is een uitdrukking die we ook tegenkomen in Ruth 1 vers 6, om even ter herinnering te lezen, dat God heeft omgezien naar Zijn volk.⟨/p> ⟨p>Dat God erop bedacht is geweest is wel een hele vrije weergave; God ziet eerst om naar een volk voor Zijn naam. En waar komt dat volk dat speciaal voor Zijn naam is dan vandaan? Nou, daar staat bij: vanuit de natiën. En zo neemt Hij een volk voor Zijn naam uit de natiën. Let op! Dan zou je in dit geval ook moeten zeggen: dit is niet alleen wat Paulus zegt, dit is zelfs wat Jakobus zegt. En Jakobus gaat straks zijn conclusies trekken en er gaat ook een eenstemmig besluit genomen worden. Dat lees je uitdrukkelijk: eenstemmig. Dus de hele vergadering spreekt met één mond, terwijl ze eerst zo verdeeld waren, maar hier konden ze niet onderuit.⟨/p> ⟨p>In elk geval wijst Jakobus erop dat God eerst een volk voor Zijn naam uit de heidenen, uit de natiën, tot Zich neemt en vergadert. Ik ga hier nu niet meer al te uitgebreid op in, want we hebben dit toen al even gezien. En dan zegt Jakobus ter ondersteuning daarvan: "En hiermee stemmen overeen de woorden van de profeten."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1309" title="Speel af vanaf 21:49">▶ 21:49⟨/button> ⟨span>De Profetie van Amos en het Herstel van Davids Koningshuis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het staat gelijk geschreven; Jakobus gaat nu iets aanhalen uit Amos. Amos 9, vers 11 en 12. Hij zegt: "Daarna zal Ik wederkeren." Ik vind dat zo mooi. Hij haalt hier iets aan uit de Griekse vertaling van het Oude Testament, de zogenaamde Septuagint, maar dat woordje 'daarna' staat er niet. Niet in de Hebreeuwse tekst en niet in de Griekse tekst. Dit wordt dus gewoon ter introductie van het citaat door Jakobus aangepast. Waarom? Hij had gesproken over hoe God eerst heeft omgezien naar een volk uit de natiën dat Hij Zich neemt. En dat stemt overeen, het is overeenkomstig dat wat de profeten hebben gesproken.⟨/p> ⟨p>Nu haalt hij Amos aan en begint met "daarna". Waarna? Dit woord maakt geen deel uit van het citaat zelf, maar is wat Jakobus erover zegt: wat Amos vertelt, gaat over wat daarna gaat gebeuren. Eerst een volk uit de natiën voor Zijn naam, en daarna... In Amos lees je nog "te dien dage", maar Jakobus past de tekst aan ter ondersteuning van zijn betoog. Nu een volk uit de natiën voor Zijn naam en daarna: "Zal Ik wederkeren." Dat is de Heer Zelf die hier sprekend wordt ingevoerd.⟨/p> ⟨p>Daarna zal Ik wederkeren. Dat is wat wij inderdaad de wederkomst noemen. De Heer keert terug. Waarnaartoe? Wel, naar Zijn volk. En meer speciaal ook met een activiteit. Eerst dus een volk uit de natiën, daarna keert Hij weer. Het gaat hier inderdaad over wat wij in de wandelgangen de wederkomst noemen. Die term is niet zo verkeerd, want de Heer is teruggekeerd naar Zijn plaats — dat is trouwens ook Hosea — en Hij zal weer keren naar Zijn volk. Hij zal omzien naar Zijn volk. Er staat ook dat Hij hen na twee dagen uit de doden zal opwekken. Het volk zal zeggen: "We gaan de Here zoeken." Als het hen bang te moede is, zullen ze de Heer zoeken en Hem ook vinden. Dan zal de Heer hen als uit de doden opwekken. Wat zal hun aanneming anders wezen — dat is weer een ander citaat — dan leven uit de doden?⟨/p> ⟨p>Dat is wat er gaat gebeuren als de Heer wederkeert. Wat Hij dan gaat doen, is de vervallen hut van David wederopbouwen. Ze realiseerden zich dat ook in de dagen van Amos het koningshuis van David een vervallen hut was geworden. Dat wil zeggen: de dynastie was beëindigd, het koningshuis was een vervallen hut geworden. Die dynastie mag dan beëindigd zijn, maar we weten dat God Zijn belofte juist aan dat huis, aan die dynastie van David, had verbonden. Als dat dan vervallen is, is er geen nood, want de Heer gaat dat weer opbouwen. Hij keert weer en gaat dat wederopbouwen.⟨/p> ⟨p>Dat zijn geweldige dingen. Ik vind het ook zo bijzonder als ik denk aan de termijnen; het staat allemaal al gewoon vast en beschreven. Hosea zegt: "Na twee dagen." En Petrus zegt dan: "Dit ene mag u niet ontgaan, dat voor de Heer één dag is als duizend jaar." We weten gewoon waar we staan. Ik ben erg met dat onderwerp bezig omdat ik volgende week in Rotterdam een hele serie ga houden over bijbelse chronologie onder de titel: 'Reken maar!'. Dat is zo geweldig. Het mooiste daarvan is dat je een God tegenkomt die de dingen niet alleen in Zijn hand heeft, maar ze ook perfect timet en plaatst in de tijd.⟨/p> ⟨p>Dit gaat dus gebeuren: die dynastie van David, waarvan de troon al duizenden jaren vakant en leeg is, zal weer bezet worden. Dat gaat gebeuren, hoe dan ook. De termijn is bijna verstreken en dan weten we wat er gaat gebeuren: Hij zal wederkeren. Dat zal zijn na het werk van God in onze dagen, waarin Hij Zich een volk uit de natiën verzamelt. Hij zal wederkeren, de vervallen hut van David weer opbouwen en wat daarvan is ingestort, zal Hij weer opbouwen. Eigenlijk is dat zo'n beetje alles als u het mij vraagt, maar Hij bouwt het weer op.⟨/p> ⟨p>Er is hier sprake van een heel bekend parallellisme in de Hebreeuwse dichtkunst. U ziet hier "wederopbouwen" en "weer wederopbouwen". De vervallen hut wederopbouwen en wat daarvan is ingestort wederopbouwen. Het is eigenlijk een benadrukking; het voegt op zich geen nieuwe informatie toe, maar het is net zoiets als "voorwaar, voorwaar". Met andere woorden: let erop! Iets op een andere manier nog een keer zeggen, dat heet een parallellisme. Dat zie ik hier ook: het is een vervallen hut, het is ingestort, maar het wordt weer opgebouwd.⟨/p> ⟨p>En dan is er nog die vraag uit Handelingen 1. In dat licht moet je eigenlijk het hele boek Handelingen lezen. Het begint met de vraag van de discipelen waarop de Heer een ontwijkend antwoord geeft: "Heere, herstelt Gij in deze tijd het koninkrijk voor Israël?" Of het koningschap voor Israël. Wij weten inmiddels dat het niet in die tijd was. Wij weten inmiddels ook wanneer het wel is. Dat zegt Petrus aan het einde van zijn leven; toen wist hij het inmiddels wel en wist hij ook dat het niet in zijn dagen zou gebeuren. Maar de Heer gaat dat wederopbouwen. "En Ik zal haar weder oprichten." Wederopbouwen, wederopbouwen, wederoprichten. Iedere keer staat er: "Ik zal." Hij doet dat. Het is een aankondiging van wat Hij gaat doen. Er wordt hier niets aan de mens gevraagd, dit is Gods planning. Het is Zijn belofte en Hij is degene die dat gaat vervullen. Wie anders? Ik zou niet weten hoe een mens dit zou moeten realiseren. Welke zoon van David komt er trouwens in aanmerking om op die troon te gaan zitten? Ik ken er maar één: de Ben-David.⟨/p> ⟨p>Jakobus vervolgt het citaat: "Opdat het overige deel der mensen de Here zoeke." De Hebreeuwse tekst is iets anders, daar heb ik de vorige keer geloof ik al op gewezen, maar het betekent in ieder geval dat het overige deel der mensen de Heer zal zoeken. Je ziet dat er in een paar verzen compact enorm veel wordt doorgegeven. Want dat betekent dus: eerst zal de Heer wederkeren, dan gaat Hij het koningshuis van David herstellen en weder oprichten, en wat gaat er dan vervolgens gebeuren? Niet alleen dat koninkrijk van David daar in Jeruzalem wordt hersteld, maar de hele mensheid zal onder dat koninkrijk terechtkomen. Dat wordt dus één groot Davidisch of, zo u wilt, een Israëlitisch koninkrijk vanuit Jeruzalem, waar de hele mensheid bij betrokken is.⟨/p> ⟨p>Het overige deel der mensen, de overgeblevenen... Dat heeft de suggestie in zich dat er inmiddels een hele wereldbevolking gedecimeerd is. Het is een overblijfsel. Van de mensheid zijn er velen omgekomen. Dat is ook precies wat het boek Openbaring zegt: dat er voorafgaand aan de terugkeer van de Heer zegels worden geopend, bazuinen worden geblazen en schalen worden uitgegoten, waardoor grote delen van de mensheid zullen omkomen. Maar wat overblijft — dat geldt trouwens voor Israël ook, dat is ook een overblijfsel — dat zal de Heer zoeken.⟨/p> ⟨p>Dat is een term die heel dikwijls wordt gebruikt in dat verband: het overblijfsel, de rest. Die zal de Here gaan zoeken. Dat betekent dat op het moment dat dit gaat gebeuren, de hele mensheid Hem zal kennen. Beginnend in Jeruzalem, vanaf Zijn troon, vestigt de Zoon Zijn heerschappij. En dan het overige deel van de mensheid, van de mensen wat er overgebleven is, die zullen de Here zoeken.⟨/p> ⟨p>Dus je krijgt even in volgorde: een volk voor Zijn naam uit de natiën vandaag. Dat is eerst. Daarna keert de Heer weer. Vervolgens herstelt Hij; Hij keert weer juist ook met het oog op het herstel van Davids koningshuis, Davids dynastie. En het volgende is — oh, dat moet natuurlijk vier zijn — het overige deel der mensen zal de Here zoeken. Zo staat er, duidelijk, luid en duidelijk. Kan niet missen.⟨/p> ⟨p>Je ziet hier: "en alle heidenen, alle natiën", maar dat is een rest. Dus dat wat overgebleven is, alles wat dan op aarde is. Kijk, nu is het nog zoals Jakobus eerst had gezegd: vandaag verzamelt God Zich een volk uit de natiën. Maar als straks de Heer terugkeert en Zijn troon gevestigd zal worden in Jeruzalem, dan wordt het overige deel — en dus alle natiën, al de natiën over welke Mijn naam is uitgeroepen — zij zullen de Here zoeken. En ook uiteraard Hem vinden, want als Hij gezocht wordt, dan laat Hij Zich ook vinden.⟨/p> ⟨p>Ziet u het verschil? Nu een volk voor Zijn naam uit de natiën, een selectie. Straks alle natiën. Maar je moet wel weten op welk onderdeel van het programma we zitten. En hier wordt het programma, het "boekje van God" als het ware, door Jakobus nota bene zo neergelegd: alsjeblieft. En ik denk zo, terwijl ik daaraan zit te denken, dat toen Jakobus gesproken heeft, Paulus heel erg vurig "ja" heeft geknikt. Dat kan niet anders. Ja, zo gaat dat, zo zal dat inderdaad gaan.⟨/p> ⟨p>"En alle natiën over welke Mijn naam is aangeroepen, de naam van Mij." Ziet u hoe die naam een grote rol speelt? Jawel. "Ik ben die Ik ben", spreekt de Heer die deze dingen doet. We zagen zojuist al een heel aantal keren: "Ik zal, Ik zal, Ik zal". En nu eindigt het citaat met: "De Heer spreekt het". Hij spreekt niet alleen, maar Hij doet deze dingen ook, helemaal voor Zijn rekening.⟨/p> ⟨p>Kijk, en dit onderstreept nou weer precies waarom het zo’n goed bericht is waar wij ons mee bezig houden, want het is allemaal Hij die het doet. Hij die het spreekt, Hij vervult het ook. Zijn woord is ook Zijn werk. Daarom is er niets kostbaarders dan om met Zijn woord bezig te zijn, want dit zijn geen lettertjes. Dit is leven, dit is kracht. Alle dingen zijn uit het woord voortgekomen en dat is het enige wat telt. Het woord van Hem is het enige wat telt, want dat is de bron van alles. Daarom doe ik ook niet liever dan gewoon die woorden in mijn mond nemen, want dat is ook nog eens een keer voedsel: eten en drinken, alles.⟨/p> ⟨p>"Welke van eeuwigheid..." Oh ja, "spreekt de Here die deze dingen doet, welke van eeuwigheid bekend zijn". Maar u weet natuurlijk inmiddels wel dat het woordje "eeuwigheid" hier niet klopt. Het is eigenlijk bekend vanaf — ja, wij moeten dan zeggen in het Nederlands — "de aion". Wat was dan bekend vanaf de aion? Wel, dat is die komst van de Messias en Zijn koninkrijk; dat wat Jakobus hier juist naar voren brengt. Tenminste, ik kan het niet anders zien.⟨/p> ⟨p>De dingen die de Here gaat doen, die zijn al bekend vanaf de aion. Dat een Messias zou komen en Zijn koninkrijk zou vestigen op aarde, wereldwijd, dat waren dingen die de profeten eigenlijk vanaf de vroege aanvang van deze aion, vanaf de dagen van Noach en daarvóór trouwens ook, al bekend waren. Nou, en dan komen we bij vers 19.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2244" title="Speel af vanaf 37:24">▶ 37:24⟨/button> ⟨span>De Conclusie van Jakobus: Leg de Natiën Geen Juk op⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nu komen we bij de conclusie van Jakobus. Hij zegt: "Daarom ben ik van oordeel..." Dit is het punt waar het citaat van de profeten is geëindigd en Jakobus zijn conclusie trekt uit het voorgaande. Hij stelt dat men hen die zich uit de heidenen tot God bekeren, niet verder moet lastigvallen.⟨/p> ⟨p>U ziet het hier, het gaat om dat woord "bekeren". Wat is er mis met dat woordje? Eigenlijk niet zoveel, ware het niet dat we allerlei godsdienstige associaties met dat begrip hebben. Terwijl het woord wat hier gebruikt wordt, gewoon "omkeren" betekent. Dat is wat het is: omkeren. "Omkerende op", want het is eigenlijk "op de God". De betekenis van dit voorzetsel "op" is dat het gebeurt op basis van, of op grond van dé God. Het is ook hier weer: dé God. Wat doen de natiën? Ze komen in aanraking met dé God — niet zomaar een god — en op basis daarvan keren ze zich om.⟨/p> ⟨p>Het schiet me trouwens ter plekke te binnen — ik heb hier geen plaatje van omdat het me zojuist invalt — maar in 1 Thessalonicenzen 1 vers 9 spreekt Paulus enthousiast over het geloof van de Thessalonicenzen. Hij zegt: "Want allerwege is uw geloof dat zich op God richt bekend geworden, zodat wij zelf daar niets van hoeven te zeggen." Hij spreekt daar over de streken van Macedonië en Achaïe en zegt: "Want zelf verhalen zij van ons hoe wij bij u ontvangen zijn en hoe gij u van de afgoden tot God bekeerd hebt." Bekeren is ook hier weer omkeren. Men was gekeerd naar de afgoden, men hoort van de God, en men heeft zich omgekeerd om vervolgens ook Zijn Zoon uit de hemelen te verwachten, die Hij uit de doden opgewekt heeft. Tot de God omkeren, dat is wat dat bekeren echt is.⟨/p> ⟨p>Nu hebben we nog steeds niet de volledige conclusie van Jakobus. Hij zegt: "Daarom ben ik van oordeel dat men hen die zich vanaf de natiën omkeren op basis van de God, het kennen van God, niet verder moet lastigvallen." Jakobus gebruikt hier woorden van dezelfde strekking die Petrus ook al een paar verzen eerder bezigde. Petrus had het erover dat we God niet zouden verzoeken; dat is een heel sterk woord. Laten we God niet verzoeken door de natiën een juk op de hals der discipelen te leggen. Dan val je mensen echt lastig. Petrus had al gezegd dat dit niets minder is dan God verzoeken, en dat is een ernstige beschuldiging. Want dat is wat het is als je de natiën die zich tot God wenden, gaat lastigvallen.⟨/p> ⟨p>Hoe doe je dat? Door ze iets op te leggen, door ze een juk op de hals te leggen. Dat gebeurt vaak met vrome motieven, dat is juist het hele punt. Het gaat hier over een godsdienstige bewering van judaïsten die zeggen dat de natiën gejudaiseerd, verjoodst moeten worden. In alle toonaarden en varianten bestaat die leer vandaag nog steeds. Ik moet zeggen dat ze weer in haar aloude 'glorie' — tussen aanhalingstekens — is hersteld; het is vandaag weer helemaal in ere hersteld. Dat type judaïsme, de leer van de judaïsten die stelt dat de gelovigen uit de natiën joods moeten worden, is een leer die zich vandaag weer in vol ornaat aandient. Dat maakt dit hoofdstuk trouwens buitengewoon actueel, al moet ik erbij zeggen dat het gedurende de hele kerkgeschiedenis een buitengewoon actuele kwestie is gebleven.⟨/p> ⟨p>Men heeft totaal niet geluisterd naar wat hier tijdens deze apostelvergadering naar voren is gebracht. Altijd maar weer dat lastigvallen met de wet. Dan maakt men bijvoorbeeld van de besnijdenis de doop, of men zegt dat in plaats van de sabbat de zondag is gekomen. Daarom is het judaïsme dat we de afgelopen tweeduizend jaar in de kerkgeschiedenis hebben gekend, ook nog eens een heel onzuiver judaïsme. Het is eigenlijk vals spelen. Als je dan dingen uit het jodendom wilt overbrengen op de natiën, moet je het wel goed doen. Dan moet je niet van de sabbat een zondag maken en van de besnijdenis een doop — en zo kan ik nog wel even doorgaan. Dan wordt het van Chanoeka Kerst, of van Pesach Pasen, of van Sjawoe'ot, het Wekenfeest, Pinksteren. Al dat soort dingen zijn niets anders dan 'gechristianiseer'. Dat is eigenlijk niet zozeer judaïseren, maar christianiseren, en het is een kwalijke variant ervan.⟨/p> ⟨p>Hoe dan ook, de mensen worden lastiggevallen met ceremoniën. En het is uitgerekend Jakobus — we zullen hem nog vaker tegenkomen in het boek Handelingen — die bij deze belangrijke gelegenheid dit naar voren brengt: de heidenen die zich naar God hebben omgekeerd, zou men niet moeten lastigvallen en geen juk op de hals leggen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2655" title="Speel af vanaf 44:15">▶ 44:15⟨/button> ⟨span>Zich Onthouden van Afgodische Ceremoniën⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Men gaat hen dus aanschrijven; dat is wat ze vervolgens ook gaan doen. Het wordt officieel vastgelegd en er wordt een brief geschreven. Aan hen wordt een brief geschreven dat zij zich hebben te onthouden... Let nu op, dit is een belangrijk punt, want later wordt dit nog wel weer herhaald. Zij moeten zich onthouden van wat door de afgoden bezoedeld is. Eigenlijk staat hier, u ziet het: de ceremoniële verontreinigingen van de afgoden. Het gaat inderdaad over ceremoniële zaken; dat was namelijk ook het onderwerp van de hele kwestie. Moeten gelovigen uit de natiën zich onderwerpen aan de ceremoniën van Israël? Dat was de vraag.⟨/p> ⟨p>Nee, zegt Jakobus, het gaat inderdaad ook hier over ceremoniën, maar dan over de ceremoniële verontreinigingen van de afgoden. De vraag was dus de onderhouding van Israëls ceremoniën. Nee, zegt Jakobus, het gaat er niet om dat de natiën zich zouden houden aan de ceremoniën van Israël, maar dat ze zich onthouden van de ceremoniën van de afgoden. De vraag was: moeten de gelovigen uit de natiën de ceremoniën van Israël – de besnijdenis, de Sabbat, noem ze maar op – onderhouden? Moeten de gelovigen uit de natiën al die voorbeelden onderhouden? Nee. We zouden hen niet lastigvallen.⟨/p> ⟨p>Het enige is... wat Jakobus nu zegt, gaat er niet om dat zij ceremoniën zouden onderhouden, maar dat ze zich zouden onthouden van ceremoniën. En welke ceremoniën dan? Wel de ceremoniën die onder de natiën gangbaar zijn, namelijk de ceremoniën van de afgoden. Dat is het punt. En dat is dus per definitie verontreinigd, aangezien het gelieerd is aan de afgoden. Het zijn de ceremonieel verontreinigende dingen van de afgoden – meervoud – zo staat het er. En zich daarvan te onthouden betekent dus feitelijk ook dat de gelovigen uit de natiën helemaal geen ceremoniën hebben.⟨/p> ⟨p>Israël heeft ceremoniën, en de natiën hadden wel ceremoniën, maar die waren allemaal verontreinigd vanwege de afgoden; het waren hun eigen religieuze praktijken. Nu die gelovigen God kennen, was de vraag: moeten die de ceremoniën van Israël overnemen? Nee, helemaal niet. Ze moeten geen enkele ceremonie onderhouden; ze moeten zich onthouden van de ceremoniën van de natiën. Zodat ze dus... zij hadden ooit hun eigen ceremoniën, hun eigen religieuze praktijken en alles wat daarmee verband houdt, en daarvan zouden ze nu afstand nemen. Met Israëls ceremoniën hebben ze in principe niets van doen; er is hun niets in opgelegd. Totaal niet; ze worden daar niet mee lastiggevallen. Het enige is dat ze zich zouden onthouden van de heidense ceremonie – van de afgodische ceremonie, om het wat preciezer te zeggen. Ziet u hoe belangrijk dat verschil is?⟨/p> ⟨p>Dat is wat er wordt afgesproken. Dat zou zwart op wit opgetekend worden in een brief die aan de natiën gezonden zou worden: zich te onthouden van de ceremonieel verontreinigende dingen van de afgoden, zo staat het, en van hoererij. Kijk, eigenlijk gaat het allemaal over afgodische ceremoniën. Hoe was het ook weer? De ceremonieel verontreinigende dingen van de afgoden, zoals hoererij. Want in wezen gaat het hier ook over een afgodische verontreiniging. In de eerste plaats gaat het natuurlijk over afgodenoffers. We zullen dat straks in vers 29 ook tegenkomen: dat wat aan de afgoden geofferd is. Ik kom er straks nog even op terug.⟨/p> ⟨p>Het gaat dus niet zozeer over het eten van offervlees, maar over het deelnemen aan een afgodische maaltijd, dus het aanzitten in een afgodstempel. Paulus spreekt daar ook over in 1 Korinthe 10 vers 20: "Ik wil niet hebben dat u deelneemt aan de tafel van de demonen." Hij heeft geen enkel probleem met het eten dat eerst in de afgodstempel was geofferd. En oké, als sommige mensen daar moeite mee hebben, dan moet je het niet doen als dat een struikelblok voor hen vormt. Maar in principe zegt Paulus heel laconiek: "De aarde is van de Heere en haar volheid." Indien iemand u uitnodigt en er vlees voorzet, eet het gewoon. Totdat iemand zegt: "Ja, maar daar is aan afgoden geofferd." Nou, doe het dan maar niet, want dan kan het een struikelblok vormen. Dat is ongeveer het idee, kort samengevat.⟨/p> ⟨p>Maar goed, wat de afgoden geofferd is – afgodenoffers dus – en hoererij. Dat laatste speelt ook een grote rol in de hele afgodendienst. Je ziet dat met name in de brieven aan Korinthe, maar het was bekend in de gehele afgodendienst. In de tempels zoals die gekend werden in de dagen dat het Nieuwe Testament geschreven is, had tempelprostitutie een ceremoniële en rituele betekenis. Dat zie je trouwens in het Oude Testament ook heel dikwijls. Daarbij werden seksualiteit en prostitutie op een goddelijk niveau getild. Die gedachte zelf is overigens wel Bijbels, want het is een illustratie van goddelijke dingen, maar u begrijpt wel: hoererij hoort daar niet bij. En hoererij, hoe definieer je dat? Dat is seksuele gemeenschap met iemand met wie je niet getrouwd bent. Ik ga daar nu niet verder op in, dat is nu niet het onderwerp. Het is porneia. Paulus legt dat ook uit in 1 Korinthe 6 vers 16 en 17. Het gaat hier dus nogmaals specifiek over de afgodische ceremonie en alles wat daarmee verband houdt. Ik wil er nog één ding bij zeggen, het laatste voordat we gaan pauzeren.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3110" title="Speel af vanaf 51:50">▶ 51:50⟨/button> ⟨span>Geen Handhaving van de Wet, maar Universele Leefregels⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dit is dus niet, wat ik wel gelezen heb, een soort gedeeltelijke handhaving van de wet van Mozes als een soort van overgangsmaatregel. Dat zou helemaal strijden met het hele voorgaande. De natiën zouden immers niet lastiggevallen worden met Israëls ceremoniën. Wat hier naar voren gebracht wordt, gaat niet over de vraag of de wet van Mozes toch nog wel gedeeltelijk gehandhaafd en aan de natiën opgelegd moet worden. De dingen die hier genoemd worden, gelden eigenlijk voor heel de mensheid en het is nooit anders geweest.⟨/p> ⟨p>Dat geldt ook voor hoererij. Dat is niet pas vanaf de dagen van Mozes dat dat werd verboden; nee, hoererij is altijd 'not done' geweest. Een man zal zijn vrouw aanhangen en die twee zullen tot één vlees zijn; dat was de goddelijke orde. Alles wat daarbuiten valt, is in feite porneia. En dat geldt trouwens ook voor de laatste twee dingen die bij elkaar horen: het verstikte en van bloed. Want ook het consumeren van bloed heeft, net als hoererij en het eten van afgodenvlees rond het altaar, een ceremoniële betekenis. Het verstikte duidt uiteraard op dieren die gestrikt of verstikt zijn, waarbij het bloed niet is weggelopen. Dat is eigenlijk hoe het vanaf het begin was. Nogmaals, dit is niet pas voor Israël een regel; dit is nooit anders geweest.⟨/p> ⟨p>Vóór de zondvloed was de mensheid vegetarisch, dat weten we, en na de zondvloed kreeg de mens ook het vlees tot voedsel, maar er staat bij: behalve het bloed. Laat ik dat 'bonnetje' er nog even bijgeven – en sorry voor de spelling op de slide. In Genesis 9 wordt dat na de zondvloed door de Heer gezegd aan Noach en aan de zonen van Noach: 'Alles wat zich roert, wat leeft, zal u tot spijzen zijn.' Vanaf die tijd, want daarvóór was de mensheid vegetarisch. Sommigen zeggen dat ze daarom ook zo oud werden – nou ja, dat is een ander punt – maar alles wat zich roert en leeft, zal u tot spijzen zijn. 'Ik heb het u alles gegeven, evenals ook het groene kruid' dat al 1656 jaar eerder was gegeven. Maar er staat dan bij: 'Alleen vlees met zijn ziel, dat wil zeggen zijn bloed, zul je niet eten.' Dus vlees eten mag gerust, maar het bloed zou je laten weglopen.⟨/p> ⟨p>In wezen is dat ook zoals het normaal gesproken gaat. Misschien niet helemaal volgens de specifieke eisen van wat de Joden 'koosjer' noemen of de moslims 'halal', want daar zijn dan weer speciale eisen aan verbonden, maar in principe laat men ook in de slachterijen het bloed weglopen. De ziel van alle vlees – dat staat trouwens in Leviticus – zit juist in het bloed. En God hergeeft dat op het altaar. Wat de betekenis van dat bloed is, is nog een verhaal apart, maar het gaat er even om dat bloed niet gegeten zou worden. Daarom ook het verbod op het verstikte en van bloed; geen bloedconsumptie. Dat is het idee en dat is nooit anders geweest.⟨/p> ⟨p>Dit is dus niet een gedeeltelijke handhaving van de wet van Mozes voor de natiën. Nee, dit geldt voor alle zonen van Adam of, zo u wilt, voor alle zonen van Noach. Dat is wat er wordt geconcludeerd door Jakobus. Ik stel voor dat we straks nog even verder naar hem gaan luisteren, want hij heeft er in vers 21 nog iets over te melden. Maar laten we de draad weer oppakken. Jakobus was aan het woord en we hebben ons er vóór de pauze uitgebreid mee beziggehouden.⟨/p> ⟨p>Het was Jakobus die uiteindelijk zijn conclusie trok dat de gelovigen uit de natiën de ceremoniën van Israël niet zouden onderhouden, maar dat ze zich daarentegen zouden onthouden van de afgodische ceremonia en alles wat daarmee verband houdt: hoererij, het verstikte en van bloed. Al die zaken. En nogmaals, dat is dus niet 'een klein beetje' de wet van Mozes opleggen aan de natiën. Want al de zaken die hier genoemd worden, zijn niet specifiek Israëlitisch; ze zijn universeel. Dat lijkt mij een duidelijke zaak.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3407" title="Speel af vanaf 56:47">▶ 56:47⟨/button> ⟨span>De Visie van het Jodendom Ten Aanzien van de Natiën⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En het leuke hiervan is dat dit wat ik nu zeg bekend is in de synagoge. Dit is niet nieuw; dat wat Jacobus hier naar voren brengt, was van oudsher al in de synagoge bekend, namelijk dat de natiën niet gejudaïseerd hoeven te worden – sterker nog, dat zij dat ook niet behoren te worden. Van oudsher heeft het Jodendom dit verstaan. Dat is nu nog steeds zo en dat was toentertijd ook het geval. Het Jodendom is zich er altijd bewust van geweest dat God hen als volk uit de natiën verkoren heeft. Zij specifiek. Zij zouden een koninklijk priesterdom zijn en God had de wet aan hen gegeven.⟨/p> ⟨p>Joden staan er daarom ook helemaal niet om te trappelen dat mensen uit de natiën zich bij het Jodendom voegen. In werkelijkheid komt het er feitelijk op neer dat ze de drempel buitengewoon hoog hebben gelegd. Het wordt eerder ontmoedigd – ik weet dat er varianten zijn, maar over het algemeen wordt het eerder ontmoedigd dan bemoedigd – dat mensen uit de natiën, dus gewoon heidenen om het zo te zeggen, Joods worden.⟨/p> ⟨p>Ik ben ooit op bezoek geweest bij een ex-Christelijk Gereformeerde broeder, om het zo maar te zeggen. Ik praat over een tijd dat ik een jaar of 17, 18 was. Met een paar vrienden en vriendinnen uit Aalsmeer ben ik op bezoek geweest bij een man die naast de synagoge woonde in de Lekstraat in Amsterdam. Hij had inmiddels de naam Mosje Wetberg. Juist onlangs heb ik zijn naam nog een keertje ingetikt op Google en kon hem ook nog weer vinden. Hij heette dus Mosje Wetberg, maar ooit heette hij Gerard van den Berg – wat zijn voornaam was weet ik niet meer precies.⟨/p> ⟨p>Hij was Joods geworden, maar hij was oorspronkelijk Christelijk Gereformeerd, calvinistisch dus. Hij heeft vervolgens de hele procedure ondergaan om Joods te worden. Hij heeft daarbij ook helemaal afstand gedaan van het geloof dat Jezus de Messias is. Hij is dus echt Joods geworden en besneden, maar hij zou het ook niemand aanraden. Dat heeft hij die avond ook verteld; hij is er uitgebreid op ingegaan.⟨/p> ⟨p>Dat was een buitengewoon boeiend en leerzaam bezoek. Het was interessant om het verhaal eens een keertje van die kant te horen: hoe hij die procedures is ondergaan en hoe hij ook voortdurend ontmoedigd werd om dit te doen. Uiteindelijk is hij zelfs rabbijn geworden. De hele Talmud had hij daar in de boekenkast staan. Ja, dat was een zeer intelligente vent die bepaald wel wist waar hij over sprak.⟨/p> ⟨p>Ik weet nog wel dat ik toen ook – dit is eventjes helemaal een zijpaadje hoor – enorm getriggerd ben. Hij bleek namelijk buitengewoon goed op de hoogte van alle Schriftplaatsen en van alle passages die worden aangevoerd om te bewijzen dat Jezus de Messias is. Hij heeft het ons toen ook even heel moeilijk gemaakt. Toen dacht ik eventjes: "Oh, nou, dus tóch niet?" Dat viel helemaal niet mee. Inmiddels zou ik dat gesprek graag nog eens een keer hebben. Soms denk je wel een beetje hautain dat die gasten helemaal niet weten waar ze het over hebben, maar dat was bij hem absoluut niet aan de orde.⟨/p> ⟨p>Waarom vertel ik dit? Wel, het is Jacobus die zojuist naar voren heeft gebracht dat we de natiën niet moeten lastigvallen met de ceremoniën van Israël. Alleen hebben ze zich te onthouden van de afgodische ceremoniën. En nu zegt hij tenslotte dit: "Immers...", want ziet u, dat is een redengevend voegwoord. Nu volgt er dus weer een nadere uitleg. Het was een conclusie en die motiveert hij vervolgens verder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3667" title="Speel af vanaf 01:01:07">▶ 01:01:07⟨/button> ⟨span>De Prediking van Mozes en Monotheïsering⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Immers, want Mozes heeft... en dat is misschien een wat vreemde zin. Immers, Mozes heeft van oudsher, vanaf de generaties van de begintijd — ziet u? Men heeft het vertaald met 'van oudsher', wat een prima vrije weergave is, maar letterlijk staat er: 'vanaf de generaties van de begintijd' — in iedere stad hen die hem prediken. De vraag is: wat heeft Mozes? Nou, hij heeft mensen die hem proclameren, die hem bekendmaken, die hem prediken. In elke stad heeft hij mensen die hem prediken; dat wil zeggen: die de boeken van Mozes, het oude verbond, naar voren brengen. Daarin wordt hij elke sabbat in de synagoge voorgelezen.⟨/p> ⟨p>Synagogen waren er natuurlijk niet alleen in het land dat Palestina of het land Israël genoemd werd, maar ook in het buitenland waren er vele synagogen. We zagen op de slotrekening in Handelingen 13 en 14 ook al dat Paulus, als ze daar in het buitenland zijn, eerst naar de synagoge ging. Elke stad had daar synagogen. Joden waren toen al verspreid onder alle natiën; zij werden overal gevonden en joden hadden overal hun ontmoetingsplaatsen, hun synagogen. En daar waren mensen die hem uiteraard predikten. En hij, Mozes, wordt daar in de synagoge gelezen. Waarbij je meteen ziet dat het hier gaat over de boeken van Mozes, over dat wat Mozes heeft doorgegeven. Mozes staat daar eigenlijk ook als representant van het oude verbond. Mozes heeft de wet gegeven en door Jezus Christus is de genade geworden.⟨/p> ⟨p>Maar nu is de vraag even waarom Jakobus dit als argument noemt. Want Mozes heeft van oudsher in iedere stad hen die hem prediken, daar hij elke sabbat in de synagoge wordt voorgelezen. Waarom noemt hij dit argument? Het argument dient voor Jakobus' conclusie: dat de natiën niet lastiggevallen zouden worden met Israëls ceremonieën. Welnu, dat komt overeen met wat er in de synagogische prediking wordt gezegd; dat komt overeen met wat er ook in de boeken van Mozes staat. Die wet van Mozes, de besnijdenis, de ceremonieën, de sabbat — dat gaf God aan Israël. De sabbat, je leest het in Exodus, wordt ook expliciet zo genoemd: dat het een teken was tussen God en het volk Israël, een teken van het verbond. Je leest dat de besnijdenis een teken was van het verbond, en dat gold voor de sabbat ook: een teken van Zijn verbond met het volk Israël. Israël weet daarom ook — en dan bedoel ik Israël in de synagoge, vanuit de synagoge denkend — dat een jood ook weet dat de mensen uit de natiën helemaal niet gehouden of verplicht zijn om ook de sabbat te onderhouden. Joden hebben er van oudsher, gewoon vanuit de synagoge denkend, geen moeite mee dat daar dat verschil is. Aan Israël heeft Hij dat juk gegeven, en niet aan de natiën.⟨/p> ⟨p>Dus als Jakobus nu zijn slotwoord spreekt nadat de hele kwestie daar is geweest, dan zegt hij: 'Nee, die natiën moeten niet lastiggevallen worden met de ceremonieën van Israël.' En dat motiveert hij dan: Mozes heeft van oudsher in iedere stad hen die hem prediken. Dat wil zeggen: dit is in overeenstemming met de prediking van Mozes en het oude verbond in elke stad waarin dat al verteld wordt. Dat is ook een motief; dit is dus geen nieuwe leer en dit was niet zomaar een particuliere beslissing van die club daar in Jeruzalem. Dit was gewoon van oudsher, vanaf de generaties in de begintijd, al bekend. Of in ieder geval werd men geacht dat dit bekend was.⟨/p> ⟨p>Om het eventjes met wat moeilijkere woorden te zeggen: het jodendom, het judaïsme, streeft niet naar een judaïsering van de wereld. Dat wil zeggen: om de wereld te judaïseren of joods te maken. Nee, zij geloven juist heel sterk in het onderscheid tussen Israël en de natiën. De natiën hebben zich te houden aan wat ze in het jodendom de 'Benei Noach' noemen: de zonen van Noach die hun eigen bepalingen hebben. Bijvoorbeeld het onthouden van de zaken die ik zojuist noemde. Dat geldt voor alle mensen; dat zijn universele dingen. Als u een beetje bekend bent met het jodendom, dan kent u het begrip 'de Noachitische regels' of de Noachitische geboden. De zeven Noachitische geboden; dat zijn van die universele dingen. Geen afgodendienst, maar één God. Waar het op neerkomt: men streeft niet naar judaïsering of verjoodsing van de wereld en van de natiën, maar naar monotheïsering.⟨/p> ⟨p>Judaïsering wil zeggen dat de natiën gejudaiseerd worden, oftewel joods gemaakt worden. Maar waar het om gaat is dat alle natiën tot erkenning komen van de ene God. Dat is van belang. Monotheïsering wil zeggen dat zij monotheïsten worden: de ene en enige God leren kennen en dienen. Dat is Jakobus' conclusie. En Jakobus zegt dat dit van oudsher in de synagogen al gewoon door de voorlezing van de boeken van Mozes zo wordt gepredikt. Dit was dus niet een nieuwe conclusie. Het komt er eigenlijk op neer dat die judaïsten gewoon helemaal doorgeschoten waren. De judaïsten waren, als ik het eventjes nog wat anders mag zeggen, niet judaïstisch genoeg. Als ze echt judaïstisch waren geweest, dan hadden ze dit geweten. Ze hadden er niet naar gestreefd om de natiën te judaïseren. Het is dus niet in overeenstemming met het judaïsme van oudsher en met wat er in de synagoge verteld wordt.⟨/p> ⟨p>Het is een heel boeiende afsluiting van Jakobus dat hij dit motief eraan toevoegt, namelijk: zoals Mozes gepredikt wordt van oudsher, vanaf de generaties her in elke synagoge. Zo zegt Jakobus dat. Is monotheïsering dan niet te algemeen? Hoe bedoel je? Algemener dan moslim zijn? Ja, moslims zijn monotheïsten. Sterker nog, ik ga het nog sterker zeggen: moslims zijn monotheïsten, christenen niet. Dat wordt althans altijd zo gezegd. En dan kom je in Saoedi-Arabië — om eventjes aan te haken bij het gesprekje dat we zojuist in de pauze hadden — en dan ben je christen; in Saoedi-Arabië is dat bepaald geen aanbeveling natuurlijk als je dat zegt. Waarom? Omdat christenen in de ogen van een moslim geen echte monotheïsten zijn. Ze schijnen monotheïsten te zijn, maar omdat christenen de leer van de Drie-eenheid hebben, hebben ze in hun ogen drie goden. Ze noemen het één God, maar het zijn drie personen die alle drie kunnen zeggen: 'Ik ben God.' Dat is voor hen gewoon verkapt polytheïsme. Dus moslims zijn wel degelijk echte monotheïsten.⟨/p> ⟨p>Kijk, een andere zaak is het feit dat de moslims de joden totaal het licht in de ogen niet gunnen. Begrijp me goed: het gaat mij er nu niet om de leer van de moslims of de Koran op te hemelen, helemaal niet. Want de Koran — en dat is de andere kant van het verhaal — komt uit de afgrond. Al was het maar vanwege die met recht antichristelijke leer waarin men zegt dat God geen Zoon heeft. En dat is een leugen. Maar als je de vraag stelt of het monotheïsten zijn, dan zeg je: jazeker. In tegenstelling tot de doorsnee christen is een moslim een echte monotheïst. Sterker nog, dat benadrukken zij heel sterk: dat er één God is. 'Jullie hebben drie goden', zeggen ze. En daar kun je trouwens ook zien hoe fataal die leer van de Drie-eenheid is geweest en hoe het miljoenen mensen heeft afgehouden van de boodschap van de Bijbel. Dit is voor hen een stok geweest om mee te slaan en om het Evangelie — namelijk van God en Zijn Zoon — af te wijzen.⟨/p> ⟨p>Het brengen tot de erkenning van de ene God – monotheïsme, of monotheos. Dat woord... Ik weet eigenlijk niet of ik er in deze context al op gewezen heb, maar die term komt een aantal keren voor in de brieven.⟨/p> ⟨p>Paulus zegt het in 1 Timotheüs 1 ook. Als hij een lofprijzing uitspreekt, dan zegt hij: "De enige God". En daar staat 'monotheos'. En Judas zegt het ook: "De enige God". Monotheos. Eén God.⟨/p> ⟨p>De Heer Jezus zegt in het hogepriesterlijke gebed: "Dit nu is het aionische leven, dat zij U kennen, Vader, de enige waarachtige God, en Jezus Christus, die Gij gezonden hebt." Zou dat dan de tweede persoon van de Drie-eenheid hebben gezegd? Ziet u hoe dwaas het is?⟨/p> ⟨p>Laten we niet te ver afdwalen, laten we het ook positief houden. Laten we gewoon blijven bij de tekst die Jakobus uitspreekt. Zo motiveert hij dat. En dan staat er vervolgens:⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4371" title="Speel af vanaf 01:12:51">▶ 01:12:51⟨/button> ⟨span>Het Eenstemmige Besluit en de Afgezanten Naar Antiochië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Toen besloten de apostelen en de oudsten – of eigenlijk is dat te sterk gezegd, want er staat eigenlijk: het scheen de afgevaardigde apostelen toe, het scheen hen goed. Oké, ze besloten het, maar dat is niet precies het woord dat hier staat; het scheen de apostelen, de afgevaardigden en de oudsten goed, samen met heel de uitgeroepen vergadering, met heel de ecclesia, om mannen uit hun midden te kiezen. Uitkiezende mannen vanuit hen, om die samen met Paulus en Barnabas naar Antiochië te zenden. Namelijk Paulus en Barnabas, die zouden naar Antiochië gezonden worden, en er worden nu nog twee andere mannen daarbij genoemd of aan toegevoegd. Dat zijn Judas – de naam komt natuurlijk van Juda, net als judaïsme – genaamd Barsabbas. Dat is een interessante naam, want het is niet Barnabas, maar Barsabbas. En Barsabbas betekent: zoon van de sabbat.⟨/p> ⟨p>Ik vind dat trouwens, in verband met de hele kwestie die hier gaande was, heel boeiend. Want om de kwestie van het judaïsme onder de natiën te beslechten, wordt er iemand uitgekozen van wie ik haast zou zeggen dat hij vanwege zijn naam is gekozen. Hij heette namelijk Judas, Juda, en zijn bijnaam was Barsabbas. Waarom hij zo heette, 'zoon van de sabbat'... was hij misschien op de sabbat geboren? Een zondagskind, zoals wij dat zeggen, een zondagskind. Maar in ieder geval raakt dit ook de kwestie of gelovigen uit de natiën de sabbat zouden moeten houden. Als dat waar zou zijn, dan had dat hier gezegd moeten worden. Dan hadden ze gezegd: "Ja, de sabbat, dat is iets waar alle gelovigen zich aan moeten onderschikken." Het stilzwijgen daarover, over de sabbat, is schreeuwend. Dat is zo duidelijk. Er wordt alleen gesproken over de onthouding van bepaalde ceremoniën, niet over het onderhouden van ceremoniën. Afijn, Judas wordt uitgekozen uit hun midden, en hij draagt de naam 'zoon van de sabbat'.⟨/p> ⟨p>En dan Silas, die we natuurlijk wel kennen. Althans, dit is de eerste keer, als ik me niet vergis, dat zijn naam vermeld wordt. Het is de verkorte vorm van Silvanus. Paulus noemt hem in zijn brieven altijd steevast Silvanus, terwijl hij in het boek Handelingen steevast Silas wordt genoemd. Dit is de verkorte vorm, en dat het inderdaad om dezelfde persoon gaat, is heel duidelijk. Dat blijkt gewoon uit de wijze waarop Silas zich later ook bij Paulus voegt. Hier al, maar later lees je bijvoorbeeld de bekende geschiedenis waar we nog op komen, dat ze samen in de gevangenis terechtkomen en dat Paulus en Silas de lofzang richten tot God terwijl ze met hun voeten in het blok zitten. Dan komen ze ook aan in Thessalonica. En je leest inderdaad, als Paulus aan de Thessalonicenzen schrijft, dat hij dat mede namens hem doet: "Paulus en Silvanus en Timotheüs". Kijk, zo kun je die namen zonder enig probleem direct aan elkaar koppelen.⟨/p> ⟨p>Ik heb hier even de vermeldingen erbij genomen waar de namen Silas en Silvanus genoemd worden. Trouwens, hij was ook een medewerker van Petrus. Dat is eigenaardig, of in ieder geval: hij wordt in 1 Petrus 5 ook genoemd. Althans, die naam wordt daar genoemd. Je zou er natuurlijk onderuit kunnen komen door te zeggen dat het een andere Silas is geweest met dezelfde naam, dat kan ook nog. Maar goed, Silas is een bekende. Er staat dat zij mannen van aanzien waren onder de broeders. "Van aanzien" staat er in de vertaling, maar eigenlijk gaat het er niet zozeer om dat zij een bepaalde reputatie hadden, maar om hun functie. U ziet het hier: ze waren leidinggevend. We zien dat woord trouwens ook in de Hebreeënbrief, daar wordt het weer vertaald met "voorgangers". Ze gingen eigenlijk voorop. O ja, zo staat het daar: voorgangers. Ze gingen dus voorop. Als ik me niet vergis – Menno zou me even kunnen helpen – staat het hier ook als "leidinggevend" of "vooropgaand"? Of weet je dat niet zo uit je hoofd? Dan is het dit woord. Oké, ik heb er nu even geen concordantie bij gepakt. In elk geval hadden zij niet alleen maar een reputatie onder de broeders, maar waren ze daadwerkelijk mensen die leiding gaven.⟨/p> ⟨p>We lezen trouwens later in dezelfde passage, of in hetzelfde hoofdstuk, dat zij ook profeten waren en woorden van God spraken. En men schreef door hun bemiddeling; eigenlijk staat er gewoon: "schrijvende door de hand van hen". De meest simpele weergave is, of in ieder geval zoals ik dat versta, dat zij deze brief op schrift hebben gesteld. Door hun hand, schrijvende door hun hand, en men schrijft door hen, schrijvende door hun hand.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4745" title="Speel af vanaf 01:19:05">▶ 01:19:05⟨/button> ⟨span>De Inhoud van de Brief aan de Broeders uit de Natiën⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De apostelen... dus hier moeten eigenlijk, zoals wij dat dan weergeven, aanhalingstekens openen. Hier begint het citaat; dat is de brief, de inhoud dus van de brief. We weten door wiens hand dit is opgetekend en hier begint dan de brief. De apostelen. Eigenlijk is het altijd eerst de schrijvers, dan de lezers en dan de groet. De apostelen, oftewel de afgevaardigden, en de oudsten – de ouderen eigenlijk – als broeders.⟨/p> ⟨p>Dit is trouwens even een verhaal apart, omdat als u een Statenvertaling hebt, daar staat, als ik me niet vergis: "En de broeders." Waarbij de broeders dan nog weer een aparte categorie zou zijn. Maar dat staat er niet. Het staat niet: "En de broeders." Dus de apostelen en de oudsten; zij nemen het besluit. Zij zijn degenen namens wie dit wordt opgeschreven. En ze groeten. Letterlijk ziet u een mooie groet: "Zich verheugen." Dat is wat er staat. Hier staat dus ook eigenlijk dat woord waar ons ⟨em>charis⟨/em>, genade, van afgeleid is. Dat betekent verheugen. Zoals de Joden "Shalom" zeggen, zo zeggen de Grieken: "Verheug je." Genade, blijdschap, vreugde om niet.⟨/p> ⟨p>De broeders uit de natiën worden vervolgens specifiek aangeschreven in Antiochië, Syrië en Cilicië. Daar, noordwaarts dus. Dat waren namelijk ook precies de gebieden waar dit probleem speelde, waar ook vele gelovigen uit de natiën waren.⟨/p> ⟨p>Goed, dit was de aanhef en hier vervolgt de brief: "Aangezien wij gehoord hebben dat enigen uit ons midden u met hun woorden hebben verontrust." Er was – kijk eens hoe mooi dat is – zij waren omgekeerd naar de God en hadden dus rust gevonden. En wat er nu gebeurd was, was niet minder dan een 'God verzoeken'. Dat zijn de woorden van Petrus. Er was onrust ontstaan doordat men een juk op de hals geplaatst kreeg dat Israël zelf niet eens kon dragen, en nu werd het vervolgens geplaatst op de nek, de hals van de natiën. En dus waren daar woorden van onrust en onvrede, die uw zielen in verwarring brachten, ontmantelende.⟨/p> ⟨p>Ja, dit is waar het woord van afgeleid is. Ik geef toe dat ik hier niet zo veel van kan maken, maar in ieder geval is het idee dan kennelijk dat ook ontmantelen of ondersteboven brengen is, het opwaarts brengen. In ieder geval is het verwarring en onrust: de zielen van jullie in verwarring of ontmantelend.⟨/p> ⟨p>"Hoewel wij hun niets geboden hadden." De apostelen zeggen hier dat dit niet van hun kant kwam. Er zijn mensen uit ons midden naar jullie toegekomen en die hebben verwarring gezaaid en onrust gebracht, maar wij hadden hen niets gewaarschuwd, wij hebben hen niks opgelegd en wij hebben hen niks gezegd. Ze kwamen niet namens ons.⟨/p> ⟨p>"Hebben wij nu eenstemmig besloten..." Het schijnt ons – hier wordt dat woord gebruikt – eenstemmig of eensgezind, hebben wij besloten. Ook hier weer: het schijnt ons goed. Eenstemmig, dus unaniem. Daartoe schrijven wij deze dingen nu op: mannen te kiezen. Daartoe hadden zij gekozen om die tot u te zenden. Eigenlijk is het idee: er waren mensen naar jullie toegekomen, maar die waren door ons niet gezonden, en nu zenden wij wel mensen naar jullie, in tegenstelling dus tot die eerdere delegatie van sommigen uit de partij van de farizeeën. En dat zijn dus Silas en Judas Barsabbas, samen met onze geliefden Barnabas en Paulus. Mooi. Mensen waarvan... dat gaat dus over Barnabas en Paulus.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5069" title="Speel af vanaf 01:24:29">▶ 01:24:29⟨/button> ⟨span>Levens Overgegeven voor de Naam van de Here Jezus Christus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Mensen die hun leven hebben overgeleverd; dat is het woord dat hier gebruikt wordt. Het gaat om mensen die zich hebben overgeleverd voor de naam, ten behoeve van de naam van onze Heer, namelijk Jezus Christus. Daar hebben zij hun ziel — niet hun leven, maar hun ziel — aan overgeleverd. Feitelijk daarmee ook hun bloed. Ik bedoel dat ook letterlijk en figuurlijk: voortdurend hebben zij hun hals gewaagd.⟨/p> ⟨p>Tot dusver die ervaring. Hoe was het met Paulus? In Damascus, in Jeruzalem en vervolgens op die reis die we hebben gevolgd. Voortdurend werden ze vervolgd en gestenigd. Dat gebeurde keer op keer, en dan zijn we nog maar eigenlijk halverwege het boek Handelingen. Hoe vaak zou dit nog gebeuren?⟨/p> ⟨p>Zij hebben hun ziel overgeleverd aan onze Heer, Jezus Christus. Dat wil zeggen: het ging totaal niet om henzelf. Later zegt Paulus ook: "Ik tel mijn leven en ik acht het niet kostbaar. Het gaat mij slechts om de loopbaan te voleindigen die de Heer mij heeft gegeven." Zijn woord doorgeven, dat is wat hij gedaan had. Dat was geen theorie; dat was gewoon zijn dagelijkse praktijk. Eén ding was voor hem van belang en daar had hij zich compleet aan overgeleverd: aan deze naam, de naam van onze Heer, namelijk Jezus Christus.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5182" title="Speel af vanaf 01:26:22">▶ 01:26:22⟨/button> ⟨span>Afsluiting en Dankgebed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ja, ik heb even overwogen om Handelingen 15 vanavond misschien te completeren, maar dat gaat me niet meer lukken. Ik denk dat we er goed aan doen om nu hier halt te houden bij vers 27. Dat pakken we dan over drie weken, Deo volente uiteraard, weer op en dan maken we het hoofdstuk 15 af. Ik zie dat het toch nog wel een aantal verzen zijn tot en met vers 40, maar dat moet gaan lukken. Zullen we het hierbij laten? Dan zal ik nog afsluiten met een dankgebed.⟨/p> ⟨p>Trouwe God en Vader, we danken U dat we hier vanavond zo bij elkaar mochten zijn in alle rust. We danken U dat we Uw Woord mochten overwegen en lezen wat er staat geschreven, zo dicht als mogelijk bij de bron. En we danken U dat die bron zo zuiver is.⟨/p> ⟨p>We danken U dat wij, als gelovigen uit de natiën, een volk mogen zijn voor Uw naam. Dat we die ene God mogen kennen en mogen dienen in ons leven, in alle rust en zonder juk, zonder ceremonieën. Wat een rijkdom van Uw Woord mogen we kennen.⟨/p> ⟨p>En Heer, het is nogmaals de bede van ons hart: verlicht onze ogen, zodat we het ons werkelijk ook diep van binnen bewust zijn en beseffen, realiseren, hoe geweldig rijk we zijn in het kennen van U en de rijkdommen van Uw Woord.⟨/p> ⟨p>We dragen ons bij U op en danken U dat we voor Uw rekening zijn; dat U voor ons zorgt. Geef wat we nodig hebben. We danken U dat er nog zo’n geweldige, schitterende toekomst voor ons is weggelegd, en uiteindelijk zelfs voor heel Uw schepping. Wat een rijkdom, wat een hoop, wat een verwachting. In de naam van Uw Zoon. Amen.⟨/p>