⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op Paulus' Toespraak in Antiochië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dit is inmiddels de tiende Bijbelstudieavond over dit onderwerp in Paulus' voetsporen, waarbij we de wegen en de gangen van de apostel Paulus traceren gedurende het boek Handelingen. We waren de vorige keer bezig met Handelingen 13 – dat was trouwens al de tweede keer – waarin we een uitgebreide toespraak van Paulus vinden die hij houdt in Antiochië. Dat wil zeggen: het Antiochië in Pisidië moet je er technisch even bij zeggen, omdat in het boek Handelingen twee steden met de naam Antiochië een grote rol spelen. Dan moet je dus even weten over welke stad we het in dit geval hebben; ik heb dat bij de vorige keren al eens wat uitgebreider besproken.⟨/p>
⟨p>Daar houdt Paulus in de synagoge een toespraak. Het was niet de vorige keer, maar de keer daarvóór dat we dit gedeelte hebben besproken, namelijk vers 15 tot en met 25. Daarin blikt Paulus terug op de geschiedenis van Israël en hij laat het zevenvoudig werk van God zien in de historie van het volk, vanaf de aartsvaders tot en met David. Als ik zeg "Israëls geschiedenis", is dat feitelijk niet eens helemaal nauwkeurig, want als je rekent vanaf de aanvang van die geschiedenis, dan praten we over de aartsvaders vanaf ongeveer 2000 jaar voor Christus. David, de aartsvader David, leefde duizend jaar voor Christus. Het is die periode die Paulus in de synagoge voor het voetlicht brengt. De andere periode, vanaf het einde van David tot aan het jaar nul, laat hij onbesproken.⟨/p>
⟨p>Als ik het zo zeg, is dat ook meteen logisch, want van de aartsvaders komt hij uiteindelijk terecht bij David om vervolgens over te gaan naar Davids Zoon, de enige echte. Dan hebben we het dus niet over Salomo, maar over de Here Jezus Christus, die niet voor niets deze triomfantelijke titel draagt. De vorige keer hebben we het gehad over de komst van de Messias, wat Paulus in het navolgende bespreekt. De komst van de Messias die Israël niet herkende – terwijl ik het lees, zie ik dat het een beetje polyinterpretabel is, maar ik bedoel dus: Israël herkende haar eigen Messias niet en doodde Hem. Maar dat was ook precies zoals was voorzegd in de profeten, en dat is wat Paulus dan ook aantoont.⟨/p>
⟨p>Vervolgens is er de andere kant van de boodschap aangaande de Messias. De mensen, meer specifiek het volk, hebben Hem gedood of overgeleverd om Hem te kruisigen, maar door God werd Hij opgewekt. Dat was eveneens exact in overeenstemming met wat de Hebreeuwse profeten hadden voorzegd. Dit was hetgeen we de vorige keer hebben besproken: vers 26 tot en met vers 36. Paulus laat in de synagoge zien dat Jezus inderdaad de Christus is, de beloofde Messias met wie precies datgene gebeurd is wat de profeten tevoren hadden aangekondigd en voorzegd. Nu we zo even kort hebben teruggeblikt op wat we de voorgaande keren hebben besproken, komen we aan bij vers 38. Daar vangt eigenlijk weer een nieuw deel van de toespraak aan, want daar gaat Paulus min of meer een conclusie trekken.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="258" title="Speel af vanaf 04:18">▶ 04:18⟨/button> ⟨span>Vergeving: Aphesis als Bevrijding van Doelmissen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Zo zij u dan bekend, mannenbroeders, dat door Hem... Ik herinner me dat we dit nog even hebben aangestipt de vorige keer, maar het lijkt mij een goede opstap om hier nu verder mee te gaan. Zo zij u dan bekend, mannen en broeders, dat door Hem uw vergeving van zonden verkondigd wordt; wordt aangekondigd. Ik heb er al even op gewezen, maar ik doe het nog een keer: dat woord voor vergeving is in het Grieks ⟨em>aphesis⟨/em>. Dat betekent eigenlijk letterlijk 'aflaten van' of 'loslaten'. De eerste keer dat het woord gebruikt wordt in het Nieuwe Testament, gaat het over het loslaten, het vrijlaten van gevangenen.⟨/p>
⟨p>Het idee is dus niet primair dat van het wegdoen van schuld. Er wordt hier niet gesproken dat door Hem uw vergeving van schuld wordt aangekondigd. Meestal wordt het zo versmald opgevat. Het begrip is breed genoeg om dat ook in te sluiten, maar dat is niet de essentie van de gedachte van vergeving van zonden. Het betekent letterlijk vrijlating van zonden; dat je bevrijd wordt van je zonden.⟨/p>
⟨p>Denk nu even heel letterlijk en logisch met mij mee: wat is zonde? Dat is doelmissen. Zonden zijn doelmissingen. Welnu, wat de Messias doet en wat in Hem of door Hem wordt aangekondigd, is dat de mens wordt vrijgelaten, losgelaten, bevrijd van al die doelmissingen. Dat is heel wat anders. Of laat ik het zo zeggen: er is veel meer dan alleen maar dat de schuld wordt weggedaan en dat deze niet meer wordt toegerekend of aangerekend. Dat is de versmalde visie die doorgaans wordt doorgegeven en ook erg gesuggereerd wordt door de weergave in de vertaling. Maar het is dus veel grootser en veel breder. In Christus is er bevrijding van doelmissing. Of doelmissingen... Je leven krijgt dus — dat is de positieve manier van formuleren — je leven krijgt doel door Hem. Als je bevrijd wordt van doelmissen, dan betekent het dus dat je leven een doel krijgt.⟨/p>
⟨p>Dat is precies wat door Hem gebeurt en dat sluit direct aan op wat we de vorige keer als laatste hebben gezien. Laten we het nog eventjes lezen: in de voorgaande verzen heeft Paulus uitgebreid stilgestaan bij het feit dat Christus werd opgewekt uit de doden. Hij heeft nieuw leven aan het licht gebracht. Welnu, nu dat nieuwe leven er is, dat voor het eerst onvergankelijk leven, kan een mens daardoor ook werkelijk zin en doel in het leven hebben en ontvangen. Door Hem. Daarmee wordt hij bevrijd van al die doelmissingen waar hij tot dusver gevangen in zat.⟨/p>
⟨p>Houd die metafoor van ⟨em>aphesis⟨/em> even vast. Dat heeft te maken met loslaten, bevrijden uit gevangenschap. Een mens zit gevangen in die doelmissingen en daar wordt hij uit bevrijd. De deuren gaan open, om even in de taal te blijven waar we het zojuist over hadden. De deuren gaan open en je wordt daaruit bevrijd; de weg naar buiten. Ik vind het toch van belang om dat goed te onderstrepen: dat we bij zonde niet alleen maar denken aan schuld. Sterker nog, zonde is iets heel anders dan schuld. Schuld is een eventueel resultaat van zonde, maar zonde zelf is een doelmissen.⟨/p>
⟨p>Dat vergeven is dus inderdaad loslaten, aflaten. U weet dat dit ook in de dagen van Luther een populair begrip was: aflaten. Aflaten kon je kopen. Maar een aflaat was niets anders dan iets waardoor je dan van je schuld afkwam. Dus vandaar dat 'aflaten' en 'vergeven', als je het etymologisch bekijkt met de oorsprong van het woord, alles met elkaar te maken hebben. Maar hoe dan ook, door Hem — dat is wat Paulus zegt — door Hem is er bevrijding van al die doelmissingen. Dat wordt nu aangekondigd sinds Christus is opgewekt uit de doden en er onvergankelijk leven is.⟨/p>
⟨p>Ook van alles waarvan gij niet gerechtvaardigd kon worden door de wet van Mozes. Bedenk even de context waarin Paulus dit zegt. Hij zegt dit in een synagoge, in een volstrekt Joodse omgeving. We hebben de voorgaande keren al gezien dat er ook velen waren die geen Jood waren: vereerders van God en ook proselieten. Mensen die tot het Jodendom waren overgegaan, die waren daar ook. Maar het is in een Joodse context dat Paulus dit hier als Jood zegt. Daar in de synagoge was hij uitgenodigd om het woord te voeren. Welnu, hij zegt: er is rechtvaardiging.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="606" title="Speel af vanaf 10:06">▶ 10:06⟨/button> ⟨span>Rechtvaardiging Uitsluitend Door Geloof van Christus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Er is bevrijding van zonden, ook van alles waarvan je niet gerechtvaardigd kon worden door de wet van Mozes. Dit is opmerkelijk, want dit is de enige keer in het boek Handelingen dat dit woord wordt gebezigd. In dit vers wordt het woord nog een keer gebruikt, maar het is het enige vers in het gehele boek Handelingen dat spreekt van rechtvaardiging. Het is opmerkelijk in die zin dat Paulus zo’n grote rol speelt in het boek Handelingen – vanaf hoofdstuk 9 of zo u wilt hoofdstuk 13 – en de essentie van zijn boodschap toch rechtvaardiging is wanneer je zijn brieven leest, terwijl het in Handelingen maar één keer vermeld wordt, en wel in dit vers. Het is een toespraak van Paulus, en dit is natuurlijk een heel essentieel begrip in zijn brieven. Rechtvaardiging betekent dat God iemand tot een rechtvaardige rekent.⟨/p>
⟨p>Het is een begrip dat bij Paulus een grote rol speelt, maar ik moet erbij zeggen dat het al in het boek Genesis wordt genoemd. De eerste keer dat het wordt vermeld, is in de geschiedenis van Abraham. Abraham mocht naar de sterrenhemel kijken. De kinderloze Abraham, wiens vrouw onvruchtbaar was, kreeg van God te horen: "Zo zal jouw nageslacht zijn." En Abraham geloofde God. Hij deed niets; er werd ook niets van hem gevraagd. Hij beaamde wat God zei en het werd hem tot gerechtigheid gerekend. Hij werd gerechtvaardigd. Dat wil zeggen: Abraham was voor God een rechtvaardige. Waarom? Had hij iets gedaan? Nee. Werd er iets van hem gevraagd? Nee. Wat deed hij dan? Hij zei amen op Gods belofte. Is dat een prestatie? Nee, dat is Gods prestatie. Dat is wat een rechtvaardige in de Bijbel is: iemand die God beaamt, die beaamt wat Hij belooft. En dat heeft niets te maken met de wet van Mozes.⟨/p>
⟨p>Ik verwijs hier naar Galaten 2 vers 16. We waren in de synagoge van Antiochië, maar laten we even naar de brief gaan die Paulus schreef aan de Galaten, een streek niet zo heel ver daarvandaan waar Paulus nog naartoe zou gaan. Daar zegt hij: "Wij, geboren Joden, en geen zondaars uit de heidenen..." – dat is de NBG-vertaling – "...wetende dat een mens niet gerechtvaardigd wordt uit werken der wet." Dat zegt hij dus tegen Joden. Hij zegt: "Wij weten dat." Dat is voor ons ABC. Als je de Hebreeuwse Bijbel kent, is dit bekende stof. Wij weten dat een mens niet gerechtvaardigd wordt uit werken der wet, maar door geloof van Christus Jezus. Ik heb het meteen maar even gecorrigeerd, want ik krijg het moeilijk door mijn keel om het voor te lezen vanuit de NBG-vertaling, want daar staat "door het geloof in Christus Jezus". Dat is heel typerend: altijd wordt het weer naar de mens toe getrokken. Maar er staat: een mens wordt niet gerechtvaardigd door werken der wet – dus door de wet, alle gebruiken en alles wat daarin gezet wordt te doen – nee, door geloof van Christus Jezus. En wij geloven ook zelf in Christus Jezus; wij geloven dus aan Zijn geloof. Dat is het. Niet ons eigen geloof, maar wij geloven aan Zijn geloof om gerechtvaardigd te worden uit geloof van Christus, en niet uit werken der wet. Want uit werken der wet zal geen vlees gerechtvaardigd worden. Een mens wordt niet rechtvaardig door iets te doen of door te werken, ook niet door het werken van de wet, maar slechts door geloof van Christus. En dat is waar wij aan geloven.⟨/p>
⟨p>Dat is natuurlijk belangrijke kennis, want juist in Galatië kwamen er judaïsten die zeiden: "Jullie zijn nu wel gelovigen geworden, maar als jullie rechtvaardig willen leven, dan hebben jullie daarvoor de wet van Mozes nodig om in overeenstemming daarmee te wandelen. Dan moet je de sabbat houden, je moet besneden worden," en wat daar allemaal nog meer wordt beschreven. Paulus gaat er keihard tegenin. Het heeft niets met werken te maken; het is geloof. Dat zijn geweldige dingen. Het loutere feit dat een mens gerechtvaardigd wordt door geloof van Christus Jezus is de basis van de hele boodschap van Paulus. Christus geloofde, en daarom is de rechtvaardiging van alle mensen verzekerd. Hij gelooft. Natuurlijk wordt het je deel op het moment dat jij gelooft, maar ook dat is geen verdienste. Geloof is iets wat Hij jou geeft; het komt tot jou.⟨/p>
⟨p>We zullen dat later nog in hoofdstuk 13 van Handelingen zien. Iedere keer zie je die weergave in de vertaling dat mensen "tot geloof kwamen", maar dat staat er niet. Er staat gewoon: zij geloofden. Je komt niet tot geloof; ik zeg altijd: geloof komt tot jou. Het doet me sterk denken aan een slogan van destijds van Veronica: "Veronica komt naar je toe." Zo is het ook met geloof. Jij komt niet tot geloof – dat is de religieuze versie – nee, geloof komt tot jou. Hij spreekt Zijn woord en Hij overtuigt jou. Hij doet jou geloven en vertrouwen op Zijn werk; het is een gift. Dat zijn zulke basale waarheden. Dit was een toelichting van Paulus in zijn eigen brieven op wat hij naar voren brengt in de synagoge van Antiochië. Het zijn waarheden die hij in zijn brieven uitputtend uiteenzet: een mens wordt niet gerechtvaardigd door werken of door de wet van Mozes.⟨/p>
⟨p>Er staat dan: "Ieder die gelooft, wordt gerechtvaardigd door Hem", of letterlijk "in Hem". Rechtvaardig verklaard. Waarbij rechtvaardiging veel meer is dan alleen vergeving van schuld. Veel meer. Rechtvaardiging wil zeggen: je wordt rechtvaardig verklaard. Stel je voor dat ik iemands schuld vergeef. Dan wil dat zeggen dat hij schuldig is, maar dat het hem niet meer wordt toegerekend. Als ik echter iemand rechtvaardig verklaar, dan ben je een rechtvaardige en heb je dus helemaal geen schuld. Er hoeft dan ook niets vergeven te worden; je wordt vrijgesproken. In juridische termen: iemand die vergeven wordt, krijgt gratie. Die wordt geacht schuldig te zijn, maar mag zonder dat het hem aangerekend wordt weer weggaan; hij wordt vrijgelaten. Maar iemand die gerechtvaardigd wordt, wordt gewoon vrijgesproken. Je hebt niets gedaan, je bent rechtvaardig. Dat is het. Dat is wat rechtvaardiging is. Het gaat veel verder.⟨/p>
⟨p>Die rechtvaardiging vindt plaats "in Hem". De waarheid is ook hier weer gekoppeld aan de dood en de opstanding van Christus. Want wat lezen we in Romeinen 6? Ik lees voor uit de NBG-vertaling: "Wij zijn dan met Hem begraven door de doop in de dood, opdat, gelijk Christus uit de doden opgewekt is door de heerlijkheid van de Vader, zo ook wij in nieuwheid van leven zouden wandelen. Want indien wij samengegroeid zijn met hetgeen gelijk is aan Zijn dood, zullen wij het ook zijn met hetgeen gelijk is aan Zijn opstanding." Want, staat er dan in vers 7: "Wie gestorven is, is gerechtvaardigd..." In de NBG-vertaling staat abusievelijk "rechtens vrij", maar er staat letterlijk "gerechtvaardigd van de zonde". Dat lijkt mij vrij logisch: iemand die eenmaal gestorven is, is vrij van en ook gerechtvaardigd van de zonde.⟨/p>
⟨p>De basis van wat Paulus naar voren brengt, is dat we eengemaakt zijn met Hem. Hij stierf, wij stierven met Hem. En nu Hij leeft, zijn wij verbonden met Hem. Zoals hier staat: we zijn met Hem begraven, eengemaakt met Hem, en Hij is opgestaan uit de doden. Hij is opgewekt uit de doden, zodat ook wij in nieuwheid van leven wandelen. Een nieuw leven, en dat is wat telt.⟨/p>
⟨p>God ziet ons nu al zoals we straks eenmaal zullen zijn: volkomen rechtvaardig. Wat Christus inmiddels al is als eersteling, is Hij de garantie voor de rest die volgt, zodat je op een heel andere wijze tegen jezelf en tegen de andere mensen aankijkt. Onze perceptie is een heel andere, zoals Gods perceptie ook een heel andere is. Wij worden beperkt door zoveel dingen; wij kunnen niet in de toekomst zien, maar God weet welk maaksel wij zijn. God weet wat wij straks zullen zijn; Hij ziet de eindbestemming.⟨/p>
⟨p>Ik moet er een beetje aan denken zoals een kunstenaar of iemand die iets artistieks maakt. Die heeft het al helemaal in gedachten; die ziet of hoort al voor zich wat het eindresultaat zal zijn en daar werkt hij naartoe. Maar dat ziet hij al. Wel, onze God ziet ons nu al zoals we eenmaal zullen zijn, terwijl wij nog in het traject zitten. Maar met Gods perceptie zien wij dus net zo goed onszelf en elkaar als rechtvaardig. Zo rekent Hij, en dat is in feite het enige wat telt. Wij beoordelen mensen op hun verleden, maar God beoordeelt ons op onze eindbestemming en de toekomst die vast en zeker ligt en die ook blijvend is.⟨/p>
⟨p>Goed, weer even terug naar de toespraak. Je zou zomaar in de verleiding komen om al die onderdelen van Paulus' toespraak uit te lichten en toe te lichten vanuit zijn brieven. Dat gaan we niet doen, maar ik wilde het toch even gezegd hebben. Dit is dus wat die rechtvaardiging betreft.⟨/p>
⟨p>Nu komt Paulus aan het slot van zijn toespraak en dan zegt hij dit. En dat moet heel pijnlijk zijn geweest voor zijn Joodse publiek. Het betreft voor Paulus een niet al te dankbare taak — dat is een eufemisme hoor, wat ik nu zeg — Paulus had niet een al te dankbare taak ten opzichte van de synagoge. Hij moest daar in de synagoge gaan vertellen dat het heil van God naar de natiën gezonden was. En dat gaat hij nu ook vertellen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1381" title="Speel af vanaf 23:01">▶ 23:01⟨/button> ⟨span>De Waarschuwing: Verwondering en Verdwijning van de Verachters⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij zegt: "Ziet dan toe, dat u niet overkome wat in de profeten gezegd is." Die verwijzing op de dia komt later nog even ter sprake, maar hij haalt hier iets aan uit twee schriftplaatsen: uit Habakuk 1 vers 5 en uit Jesaja 29. Dat zijn beide godspraken, profetieën aan het adres van Israël als natie. Wat Paulus hier feitelijk zegt tegen de Joden in Antiochië, is: "Zie toe dat jullie niet zal overkomen wat over Israël als natie zal overkomen."⟨/p>
⟨p>Dan begint het citaat: "Ziet, verachters — of letterlijk: de verachters, dat wil zeggen degenen die het Woord verachten — en verwondert u en verdwijnt." Ik zei al dat Paulus de niet al te dankbare taak had om Israël iets aan te zeggen, namelijk dat het met de natie op korte termijn slecht zou aflopen. Waarom? Ze waren verachters van het Woord.⟨/p>
⟨p>Let trouwens ook op dit woord: "Ziet". Het volk zou iets gaan waarnemen, iets zintuiglijk gaan meemaken, gaan horen en zelfs aan den lijve gaan voelen. Het wordt hier in drie fases beschreven. Allereerst de verachters, namelijk het verachten van het Woord. Vervolgens wordt er gesproken over verwondering: "Verwondert u." Waarover dan? Over wat God gaat doen. Dit heeft alles te maken met de verborgenheid, want als je je over iets verwondert, dan weet je niet wat er aan de hand is. Dan zijn zaken voor jou verborgen en ontstaat die emotie, die toestand van verwondering: "Wat is hier gaande? We weten het niet, het is verborgen voor onze ogen." De derde fase is dat ze zouden verdwijnen. De verachters zouden zich verwonderen en ze zouden verdwijnen.⟨/p>
⟨p>Dit heeft direct te maken met het lot van Israël als natie, zoals je dat ook kunt teruglezen in Habakuk en Jesaja 29. Israël zou verdwijnen. Dat zouden ze aan den lijve gaan ervaren en met hun eigen ogen zien. Dit heeft een sterke link met waar we het ooit over gehad hebben in de Hebreeënbrief, namelijk wat er met het volk gebeurd is in de jaren zestig en zeventig van de eerste eeuw van onze jaartelling. De natie is letterlijk van de kaart geveegd. Jeruzalem is verwoest, de tempel is in vlammen opgegaan en men verdween als godsdienstige entiteit en als volk. Dat is wat men zou gaan meemaken en ervaren: verachtend van het Woord zou men zich verwonderen en verdwijnen.⟨/p>
⟨p>Let op, dit zegt Paulus hier al in Handelingen 13. Paulus wist meer dan de twaalf; hij wist hoe het met Israël zou aflopen in die dagen. Het citaat gaat verder: "Ziet, verachters, en verwondert u en verdwijnt, want Ik werk een werk in uw dagen." Dat is een typisch Hebreeuwse spreekvorm. Het gaat over die generatie. Het is een godswerk in die dagen dat buiten Israël om gaat, want Israël verdwijnt. Het zou ook verwonderlijk zijn; men had het niet verwacht, het was verborgen en men begreep het niet. "Ik werk een werk in uw dagen... een werk dat gij voorzeker niet zult geloven, als iemand het u verhaalt." Terwijl Paulus dat daar in Antiochië vertelt, werd dat woord vervuld voor hun oren en ogen.⟨/p>
⟨p>Paulus wist dus al dat Israël niet zou geloven. Dit zijn de laatste woorden van zijn toespraak. Hij eindigt met deze aanzegging: ze verachten het Woord, ze zouden verdwijnen en ze zouden zich tegelijkertijd verwonderen over wat God vervolgens in die situatie zou gaan werken. Dat werk was iets wat compleet buiten hun gezichtsveld en perceptie lag. Het stond totaal diametraal op hun hele dogmatiek en hun eschatologie, hun eindtijdverwachting. Er gingen dingen gebeuren die ze totaal niet hadden verwacht: "Een werk dat gij voorzeker niet zult geloven." Paulus wist en verkondigde daar in de synagoge dat Israël niet zou geloven.⟨/p>
⟨p>Dat is precies wat ik bedoel als ik zeg dat Paulus meer wist dan de twaalf. De twaalf verkondigden aan Israël juist met het oog op het feit dat Israël zou gaan geloven. Dat is wat de twaalf deden. Paulus wordt veel later geroepen, nadat inmiddels duidelijk was geworden dat Israël de boodschap niet accepteerde. Paulus wordt vervolgens geroepen naar de natiën, maar hij moet eerst aan Israël bekendmaken: "Het heil Gods is van jullie afgenomen als natie en wordt nu gezonden naar de volkeren." Dat was een hele ondankbare taak. Maar wat Paulus doet wanneer hij naar de synagoge gaat — en dat deed hij altijd als eerste — is de Joden vertellen dat het heil Gods naar de natiën is gezonden. Ik kom daar straks nog even op terug, want ik heb er nog een dia van.⟨/p>
⟨p>Israël zou niet gaan geloven, althans niet in die dagen. We weten natuurlijk dat Israël uiteindelijk wel degelijk tot geloof zal komen, maar daar zit die onderbreking in. Die onderbreking heeft nu juist alles te maken met die verwondering en met de verborgenheid die aan Paulus bekend is gemaakt. God zou een werk werken dat Israël zeker niet zou geloven. Sterker nog: het werk dat God vanaf die dagen tot aan nu doet, is juist gebaseerd op Israëls ongeloof. Door hun ongeloof is het heil naar de natiën gegaan en hun verwerping is de verzoening van de wereld. Dat is allemaal dankzij het "nee" van de synagoge; het is allemaal goddelijk gearrangeerd.⟨/p>
⟨p>Maar dat hoeft ons niet te verbazen. Wat Paulus hier doet, is zinspelen op schriftplaatsen waar ik zojuist al even op wees: Habakuk en Jesaja 29. Laten we daar even naartoe gaan, dan zult u zien dat Paulus niet zomaar lukraak een schriftplaats aanhaalt, maar dat dit precies in de context past.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1964" title="Speel af vanaf 32:44">▶ 32:44⟨/button> ⟨span>Jesaja 29: Wonderlijk Handelen Vanwege Lippendienst⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Jesaja 29, ik lees vanaf vers 13. De HEER zeide: "Omdat dit volk Mij slechts met woorden nadert en met zijn lippen eert..." Het is allemaal wel mooi gezegd – mooie formules enzovoorts, standaard gebeden – maar het is lippendienst, terwijl het zijn hart verre van Mij houdt. En bovendien is hun ontzag voor Mij, voor zover ze dat hebben, niets anders dan een aangeleerd gebod van mensen. Moet je nagaan hè? Dat zegt Jesaja over het volk Israël. Voor zover ze God dienen, dat wil zeggen: ontzag voor Hem hebben, is dat niet anders dan een aangeleerd gebod van mensen. Daar heeft Israël natuurlijk vele voorbeelden van; vele geboden van mensen. De Joodse overlevering, de Talmud, zegt dat dit allemaal geboden zijn die een omheining van de Torah vormen, dat wil zeggen: ter bescherming van de Torah. En daarom hebben ze er zoveel aan toegevoegd. Maar de Heer maakt daar later in het evangelie korte metten mee. Hij zegt: "Jullie hebben het Woord van God krachteloos gemaakt door jullie traditie." Door overleveringen van mensen dus.⟨/p>
⟨p>Maar waarom haal ik dit nu aan? Wel, u ziet dat ze daarmee feitelijk het Woord verachten. Hun dienst aan God was in feite lippendienst, maar hun hart was ver van God. Als je trouwens één hoofdstuk terugbladert in deze Hebreeuwse profeet, naar Jesaja 28, dan lees je dat voor Israël het Woord bestond uit "wet op wet, eis op eis, hier wat, daar wat." Terwijl het Woord van God werkelijk rust is voor de moedersiel en verademing. Dat is Jesaja 28. En dat is eigenlijk nog steeds het geval: voor velen is het Woord van God niets anders dan wetten en lasten, dat wat een mens moet doen, terwijl het in werkelijkheid een open venster is naar dat wat God doet en wat verademing is, en dus ook rust, want Hij doet het werk.⟨/p>
⟨p>Daarom, om die reden dus: "Daarom, zie, Ik ga voort wonderlijk met dit volk te handelen, wonderlijk en wonderbaar." Dat wordt heel sterk benadrukt. Het zal een wijze zijn die voor hen verwonderlijk is; ze begrijpen het niet, het is voor hen een wonder. Zo zelfs dat er staat dat de wijsheid van zijn wijzen – en waar gaat het hier over? Het gaat hier niet over wereldse wijsheid onder de natiën, seculiere wijsheid, maar het gaat hier over de wijzen van Israël. Hun theologen dus. Het zal wonderlijk zijn voor het volk, maar dat niet alleen: ook de crème de la crème, zeg maar hun wijsheid waar ze zo op kunnen bogen en hun theologische kennis, wel, de wijsheid van zijn wijzen zal tenietgaan en het verstand van zijn verstandigen zal schuilgaan. Dat wil zeggen dat zij er evenmin iets van zullen vatten. Al het verstand en alle wijsheid, of wat daarvoor doorgaat, ten spijt: het zal ze niet duidelijk zijn. En vandaar dus dat het wonderbaar is voor dit volk.⟨/p>
⟨p>Dat is dus ook een aspect van die verborgenheid. Het is niet alleen maar dat de Heer vandaag een verborgen werk doet dat niet zichtbaar is en dat de Heer aan het oog is onttrokken – dat is allemaal waar – maar het is ook wonderbaar en verborgen doordat het zelfs het ultieme deel van Israël ontgaat. Zij die de wijsheid en de kennis beheren, ontgaat de essentie compleet. Ze weten niet waar het over gaat. De wijsheid gaat teniet en het verstand van de verstandigen gaat schuil; dat wil zeggen dat het niet te bekennen is.⟨/p>
⟨p>Nou, dat was de toespraak van Paulus in die synagoge. En dan lees je in vers 42: "En toen zij vertrokken..." Dat zijn dus Paulus en Barnabas, de medewerker. "Verzochten zij hun..." Of riepen zij hen op? Hier heb je weer dat woord dat heel vaak vertaald wordt met vermanen, soms ook met vertroosten, maar het is gewoon aanmoedigen en oproepen tot, of letterlijk "naast roepen": ⟨em>parakaleo⟨/em>. Zij verzochten hen. Nu kan het zijn dat u een Statenvertaling hebt en dat u ziet dat er iets anders staat. Dat heeft trouwens niets te maken met vertalen, maar is een handschriftenkwestie. Er staat namelijk in de Statenvertaling – en daar gaat het volgens die versie over de heidenen – dat de heidenen, de vereerders van God en de proselieten die zich daar in de synagoge bevonden, hen verzochten. Of dat woord, dit zinsdeel "de heidenen", daar inderdaad hoort te staan, laat ik in het midden; dat is wat omstreden. Maar het geeft wel goed de betekenis aan, want het zijn niet zozeer de Joden die enthousiast op Paulus reageren, maar juist de niet-Joden. Hou dat even vast, want we komen daar later over te spreken en dan zult u ook zien dat dit een hele logische gedachte is. Ik laat het nu even rusten, we komen er later nog op terug.⟨/p>
⟨p>En toen zij vertrokken, verzochten zij hen – en dat zijn dus waarschijnlijk de niet-Joden onder hen – om tegen de eerstvolgende sabbat wederom deze woorden te spreken. Dus zij die dat deden, die waren daar enthousiast over. En ze gaan ook een heleboel mensen optrommelen, dat kan ik u wel zeggen. Want dat staat in de volgende verzen. In vers 43 lees je: "En na het uitgaan van de synagoge..." De vergadering werd ontbonden en velen van de Joden en de vereerders van God volgden hen. Eigenlijk staat er gewoon letterlijk "vereerders", maar inderdaad gaat het over de vereerders van God. Weet u wie ook zo genoemd wordt? Een man bij name Cornelius. Dat was een vereerder, een heiden. Hij was geen Jodengenoot, hij was niet besneden, maar hij sympathiseerde met het volk. Maar vervolgens: hij was vooral een vereerder van de God van Israël. Als niet-Jood was hij feitelijk een buitenstaander; zo worden ze in het Jodendom ook genoemd: "vreemdelingen binnen de poorten." Wel, die bezochten ook bij gelegenheid de diensten in de synagoge. Maar wat ze vooral hadden, was ontzag voor God. Voor de ene God van Israël; het waren dus met recht monotheïsten. Eén God is er. Dat is wat hen naar de synagoge trok.⟨/p>
⟨p>In elk geval waren daar vele van de Joden, maar ook van de vereerders die Jodengenoten waren. Want dat kan dus ook nog: je hebt vereerders die geen proselieten zijn, maar je hebt ook vereerders die vervolgens nog verder gingen en proseliet werden. Dat woord "proseliet" is wel leuk, want ons woord proseliet komt uit het Grieks: ⟨em>proselutos⟨/em>. ⟨em>Pros⟨/em> betekent "naartoe" en het andere heeft te maken met "komen". Vandaar dat een wat meer idiomatische weergave is: "mensen die toegetreden zijn." Dat is wat een proseliet eigenlijk is. En vele van de Joden en de vereerders die proselieten waren, volgden Paulus en Barnabas. Altijd nu in deze volgorde. Toen we met dit tweetal kennismaakten, was het altijd Barnabas en Saulus, maar sinds Paulus "Paulus" is, wordt het Paulus en Barnabas. Ik heb hier al een paar keer op gewezen, maar het blijft een opvallende wisseling. En Paulus en Barnabas spraken tot hen en drongen bij hen aan – letterlijk overreedden zij hen. U moet daarbij niet aan een auto denken, maar het is met een dubbele 'e'. In het Nederlands kun je beter zeggen: zij overtuigden hen. Dat was niet alleen maar aandringen, maar het idee is dat Paulus en Barnabas hen overtuigden met argumenten. Want alleen met argumenten kun je iemand werkelijk overreden en overtuigen.⟨/p>
⟨p>Zo is het! Dus Paulus en Barnabas hebben moeite gedaan om hen te overtuigen. En nu is de grote vraag: waarvan? Dan krijg je deze zin. Het staat me erg bij, want ik heb juist vanmiddag over dit zinsdeel een blogje geschreven. Ik was bezig met de voorbereiding van dit gedeelte en ik had vanmorgen bovendien nog een gesprekje met iemand. Dat ging over frustraties in het leven en teleurstellingen. Toen kwam de vraag: hoe komt dat? Hoe kun je gefrustreerd raken, bijvoorbeeld in jezelf? We praatten daar zo over en als je bereid bent daar gewoon eerlijk over na te denken, dan kan dat maar één reden hebben: je bent teleurgesteld in jezelf. Of in een ander, dat kan ook nog. Dat komt omdat je er bepaalde verwachtingen van had.⟨/p>
⟨p>Frustratie kan alleen maar ontstaan als je hoge verwachtingen van iets hebt, of van iemand hebt, of van jezelf hebt; dan is dat zomaar een reden tot frustratie. Toch? Nou, zo kwamen we er in dat gesprek ook op. Een mens verwacht wat van zichzelf. En vooral van je 'godsdienstige zelf'. Weet je wel: "Ik ga mij aan God wijden en nu kan ik dit," denk je dan. Het heeft zo’n vroom, godsdienstig aureool om zich heen. Je bent toch goed gericht op God en nu kun jij dat! Maar het is werken, en dat is de basis voor frustratie.⟨/p>
⟨p>Waar Paulus het over heeft, is te blijven bij de genade van God. Als je teleurgesteld bent in jezelf of in anderen, leidt dat tot frustratie. Maar als je daarentegen alles van Hem verwacht en ook weet dat Hij geeft... Want genade Gods, wat is genade? Genade betekent vreugde om niet. Genade Gods betekent vreugde die God om niet geeft; die is overvloedig. Hij redt, Hij heiligt, Hij doet alles, Hij geeft alles. Daarom wordt een mens geacht één ding te doen: niet te steunen op zichzelf of ook maar iets te verwachten van zichzelf, maar juist alles van Hem. En dat is die genade Gods. Wat Paulus hier tegen deze mensen zegt die hem navolgen, is te blijven bij de genade Gods.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2769" title="Speel af vanaf 46:09">▶ 46:09⟨/button> ⟨span>De Oproep Om te Blijven bij de Genade van God⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dat vind ik zo frappant, want weet je wat het idee daarachter is? Je begint – dat is wat ons zo vaak verteld wordt. Een mens wordt gelovig, dat is allemaal genade. Het begint allemaal met genade. God geeft. Maar nu moet je vervolgens verder komen. En wat betekent dat? Wel, nu moet je ook je best gaan doen om je bijvoorbeeld te gaan heiligen. Je moet verder komen en je best doen. Met andere woorden, dan wordt er weer iets van je verwacht.⟨/p>
⟨p>Dat is dus precies het tegenovergestelde van wat Paulus daar heeft gebracht. Hij heeft er niet alleen op aangedrongen, maar hen ervan overtuigd dat het de genade Gods is, van het begin tot aan het einde. Het is het ABC, het begint ermee, maar het is ook de X, Y en Z. Het verandert namelijk niet. Het gaat er niet om dat je verder komt. Juist niet! Je moet juist blijven bij die genade Gods.⟨/p>
⟨p>Voor mij was dat een enorme eye-opener. Want dat hele verhaal van: je begint bij de genade Gods, maar nu moet je verder in je leven... Nee, je moet niet verder in je leven. Je bent dan gearriveerd. Je bent precies waar je wezen moet, namelijk bij de genade Gods. En Hij geeft, en als dat de waarheid is en Hij voorziet en Hij doet alles en Hij maakt je om niet blij.⟨/p>
⟨p>Wel, wat zou een mens dan nog meer? Hoezo verder komen? Denk je nou werkelijk dat Hij wel bij machte is jou te overtuigen en jou te redden, maar niet om je te heiligen of wat dan ook te doen? Nee, blijf bij die genade. Het is het begin en het einde. Ik heb een schriftplaats die ik even wil vermelden. Ik heb hem hier nu al genoemd, maar ik heb er ook een diaatje van. In Kolosse 2 staat dit:⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2895" title="Speel af vanaf 48:15">▶ 48:15⟨/button> ⟨span>Geworteld en Opgebouwd in Hem (kolossenzen 2)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Paulus schrijft aan de gelovigen in Kolosse: "Nu gij, nu jullie Christus Jezus de Here aanvaard hebt, of ontvangen hebt..." Dat is het ook: je hebt Hem gekregen, je hebt Hem ontvangen. En vervolgens: wandel in Hem. Ziet u, je hebt Hem ontvangen en vervolgens komt die wandel. Dat is niet jakkeren en rennen; nee, die wandel vindt plaats in diezelfde sfeer: in Hem. In Christus Jezus, die je ontvangen hebt.⟨/p>
⟨p>En dan ga je niet verder? Nee, de bedoeling is juist dat je wortelt. Een boom wandelt toch ook niet? Die gaat toch ook niet verder? De bedoeling is juist dat hij zijn wortels uitslaat, namelijk in Hem, in de genade, in dat wat God geeft. Het idee daarbij is telkens weer dat je omhoog blikt. Bedenk de dingen die boven zijn – dat is overigens uit Kolossenzen 3 – waar Christus Jezus is, die ons leven is. Zoek dat. Dat betekent inderdaad: hoofd omhoog. Het hart naar boven, met je hoofd in de wolken, om het zo maar te zeggen.⟨/p>
⟨p>Geworteld en vervolgens ook opgebouwd worden. Het idee is hier dat van een boom; een boom die zijn wortels uitslaat, maar wel standvastig op één plaats blijft. Het andere idee in dit zinsdeel is dat van een gebouw, en ook een gebouw staat op één plek. Eerst op een fundament en vervolgens wordt daar een bouwwerk opgetrokken. "Geworteld" is dus een biologische metafoor van een plant of een boom, en "opgebouwd worden" in Hem is de architecturale kant. Beiden gebeuren in diezelfde sfeer.⟨/p>
⟨p>En dan "bevestigd worden"; dat is weer hetzelfde idee. Je staat vast, je wordt vastgesteld, je blijft op die ene plaats bevestigd worden. Dat is trouwens een passivum; het overkomt je. Als je daar bent, dan word je daar ook in bevestigd. Niets bevestigt of vaststelt je leven meer dan het blijven bij de genade van God en alles daarvan te verwachten, en niets van een mens, van jezelf of van anderen. Bevestigd worden in het geloof, zoals u geleerd is – namelijk door Paulus – en daarin vastgesteld worden.⟨/p>
⟨p>Het resultaat is dan ook heel logisch. Want als dat inderdaad die genade Gods is – en dat is vreugde om niet – wat gebeurt er dan als je daarin vastgesteld wordt, daar je wortels in uitslaat en daar je basis vindt? Dan leidt dat tot overvloeien in dankzegging. Want overvloeiende genade – dat wil zeggen: vreugde die je om niet ontvangt – leidt tot dankzegging die eveneens overvloeit. En hoe vloeit dat over? Waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over. Dat overvloeien heeft dus uiteraard niet alleen te maken met dankbaarheid als een gezindheid van het hart, maar het heeft te maken met dat wat je ook uitspreekt.⟨/p>
⟨p>Het wordt taal van dankzegging. Dat staat tegenover het karakteristieke van de wereld, die altijd maar moppert en "jeremieert", oftewel klaagt. Ik ken nog wel andere woorden, maar die laat ik maar even voor wat ze zijn. Het staat zo haaks op genade, waarvan de uitwerking juist dankzegging is.⟨/p>
⟨p>Wat er dan de volgende sabbat gebeurt, daar stel ik voor na de pauze mee door te gaan. Dat is dan vers 44. We gaan eerst even een kopje koffie drinken.⟨/p>
⟨p>Wij hadden het dus over de toespraak van Paulus in Antiochië. Die was inmiddels beëindigd, maar zojuist werd ik nog even gewezen op dat vers waar ik aan refereerde in Jesaja, namelijk Jesaja 28. Ik had een paar dia's van Jesaja 29, waarin staat dat God wonderlijk met het volk zou gaan handelen, maar in Jesaja 28 vind je al gedachten in diezelfde sfeer. Er staat in vers 10... ja, als ik vers 9 er ook nog bij betrek, moet ik het teveel toelichten.⟨/p>
⟨p>Het is voor hen: "wet op wet, eis op eis, hier wat, daar wat". En dan wordt er voorzegd: "Voorwaar, door mensen die een onverstaanbare taal spreken en in een vreemde tongval, zal Hij tot dit volk spreken. Hij, die tot hen gezegd heeft: Dit is de rust, geeft de vermoeide rust, en dit is de verademing." Maar ze wilden niet horen. Zo zal voor hen het woord des Heren zijn: wet op wet, eis op eis, hier wat, daar wat.⟨/p>
⟨p>Ook dan gaat het vervolgens weer over Israël dat als natie ten onder gaat. Het gaat in wezen ook over de verborgen dingen in onze dagen: Israël dat het Woord van God niet verstaat, maar het alleen maar ziet als wet en eisen, terwijl het in werkelijkheid verademing en rust is. Om die reden gaat God op een onverstaanbare manier tot dit volk spreken, door talen die zij niet eens kennen. Door het niet-Hebreeuws gaat Hij spreken. Dat is eigenlijk de vervulling van wat we in onze dagen meemaken: dat het heil naar de natiën gaat. Zij horen God spreken in een niet-Joodse taal, en dat is voor hen dwaasheid, dus begrijpen ze het ook niet. Dat bedoelde ik dus, Mimi.⟨/p>
⟨p>Goed, de toespraak was dus beëindigd. Paulus had hen – degenen die nieuwsgierig waren naar wat hij nog meer te melden had – erop gewezen vooral te blijven bij de genade Gods. Niet alleen om daar te komen, maar om daar ook te blijven. En dan nu vers 44.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3335" title="Speel af vanaf 55:35">▶ 55:35⟨/button> ⟨span>De Volgende Sabbat: Bijna de Hele Stad Verzameld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De volgende sabbat, een week later dus, kwam bijna de gehele stad bijeen. Je kunt je voorstellen dat Antiochië destijds niet een heel grote stad was, maar niettemin kwam bijna de hele stad bijeen. Dat betekent dus dat dit hét onderwerp van gesprek is geweest in de tussenliggende periode. Wat Paulus daar heeft veroorzaakt met zijn toespraak in die synagoge, had een enorme kettingreactie tot gevolg.⟨/p>
⟨p>Ik wil er trouwens op wijzen dat het er eigenlijk nog mooier staat. Er staat namelijk niet 'kwam bijeen', maar er staat letterlijk dat bijna heel de stad werd verzameld. Het staat in een passieve vorm: werd verzameld. Dat betekent dat ze daar bij elkaar werden gebracht. Het idee lijkt mij vrij simpel: het is zo van mond tot mond gegaan en iedereen moest erbij zijn. Ze werden verzameld.⟨/p>
⟨p>Van zulke kleine details word ik nou blij. Alleen al zo'n detail bewijst het enorme nut en de waarde van een interlineair, die met precisie zulke dingen blootlegt. Bijna heel de stad werd verzameld. Waarom? Om het woord van God te horen. Eigenlijk staat er 'het woord van de Heer' — dat is een handschriftenkwestie — om dat te horen. Dat wilden ze vernemen. Wat is er mooier dan dat verlangen? Ik kan me voorstellen dat Paulus buitengewoon verblijd is geweest bij dat alles, hoewel hem nog het een en ander te wachten stond. Maar we gaan verder lezen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3452" title="Speel af vanaf 57:32">▶ 57:32⟨/button> ⟨span>De Joden Vervuld van Nijd en Jaloezie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar toen de Joden de scharen zagen, werden zij vervuld met nijd. Moet je je dat voorstellen? Ik breng meteen weer even in herinnering wat ik al eerder heb opgemerkt: dat niet zozeer de Joden in die synagoge enthousiast waren, maar vooral de niet-Joden die daar ook kwamen, de vereerders van God. Die waren vooral blij. Maar wat zien we hier? Toen de Joden de scharen zagen, werden zij vervuld met nijd, of letterlijk staat er, zoals u ziet: ze werden vervuld van jaloezie.⟨/p>
⟨p>Nu zou je de vraag kunnen stellen: waarom? Waarom werden die Joden nu vervuld van jaloezie toen zij dat zagen? Want als die hele stad daar vervolgens op die sabbat naar de synagoge komt — ik stel me zo voor dat die hele stad daar niet eens binnen kan — dan zal het wel net zo gegaan zijn als wat je in de evangeliën bij meerdere gelegenheden leest: dat de mensen zelfs tot buiten aan toe staan te wachten om maar een glimp op te vangen of in elk geval wat te horen van wat er gezegd wordt. En dat allemaal zonder geluidsversterking!⟨/p>
⟨p>In elk geval dringt de vraag zich op: waarom zijn die Joden nu vervuld van jaloezie? Per slot van rekening kenden zij het fenomeen dat niet-Joden ook naar de synagoge gingen. Maar daar komen we meteen waar we wezen moeten, en dat legt ook meteen bloot waarom zij vervuld zijn van jaloezie. Het was namelijk altijd zo dat de godvrezenden en de proselieten, de Jodengenoten, binnenkwamen door de gebruiken van het Jodendom te onderhouden. Maar dat is nu juist wat Paulus niet vertelde. Wat Paulus leerde, is dat een mens niet gerechtvaardigd wordt door de werken van de wet van Mozes, maar puur door geloof alleen. En dat konden ze niet zetten. Ze werden vervuld van jaloezie.⟨/p>
⟨p>Dat wordt heel vaak zo positief opgevat. Ik heb bijvoorbeeld heel vaak gehoord dat de kerk geroepen zou zijn om Israël tot jaloersheid te wekken. Dan zeg ik: hoe bedoel je dat? Is dat positief of is dat negatief? Kijk, jaloezie kan op twee manieren werken. Je kunt jaloers zijn in de zin dat je graag wilt hebben wat de ander ook heeft. Maar jaloezie kan ook betekenen dat je de ander niet gunt wat jij hebt, omdat jouw bevoorrechte positie daardoor verdwijnt.⟨/p>
⟨p>Het is eigenlijk heel simpel. Als Paulus vertelt dat een mens gerechtvaardigd wordt buiten de werken der wet om en dat het niets te maken heeft met de wet van Mozes, maar door geloof in Gods belofte alleen, dan betekent dat dus dat Israëls plaats daarin helemaal niet uniek is. Bovendien had hij gezegd: Israël zal niet geloven als natie. Dus Israël zal verdwijnen. En nu komt er vervolgens een hele grote toeloop van mensen uit de natiën, niet-Joden, en die komen nu luisteren naar wat Paulus te vertellen heeft, zonder dat de werken der wet daarin iets meespeelden of een rol zouden vervullen. Voelt u hem aan? Israël komt dus buiten te staan. Israël zal als natie verdwijnen, dat is wat Paulus zegt. Ze zijn verachters van het Woord. Israël wordt terzijde gesteld. Het heil gaat naar de natiën en dat nog wel helemaal buiten de werken der wet om.⟨/p>
⟨p>Als je dat soort overwegingen erbij betrekt, dan begrijp je het. Ze werden vervuld van jaloezie. Want nu werd Israël de bevoorrechte positie tijdelijk ontnomen, terwijl vervolgens de niet-Joden het heil krijgen, volkomen buiten de werken der wet om. Terwijl zij daar juist zo druk mee doende waren en zich daar ook op beroemden, kwamen de niet-Joden in het vizier, en zelfs massaal. Dit is de structuur die je iedere keer weer opnieuw tegenkomt in het boek Handelingen waar Paulus mee van doen heeft.⟨/p>
⟨p>Want Paulus leerde hier in Handelingen 13 al: Israël zal niet geloven en als natie zal zij verdwijnen. De niet-Joden horen het buiten de werken der wet om en zijn vrijelijk uitgenodigd. Vorige keer heb ik geloof ik nog wat gelezen uit Handelingen 21, waar hij dat ook uiteenzet als hij in Jeruzalem is. Dan bevindt hij zich echt in het hol van de leeuw en zet hij datzelfde uiteen. De Heer had al tegen hem gezegd: "Maak dat je wegkomt uit Jeruzalem, want ze zullen geen getuigenis van Mij aannemen." En dan staat er: "Ga naar de natiën." Die enorme mensenmassa daar in Jeruzalem wilde hem aanhoren tot dat woord, maar niet langer. Want ja, daarmee verdween dus hun bevoorrechte positie. Nu ging het heil naar de natiën; van hen werd het afgenomen en het ging nu naar de natiën. Ik denk dat ik zometeen nog een diaatje heb van een tekst uit Handelingen 28 die dat prachtig uiteenzet.⟨/p>
⟨p>Maar eerst nog even dit. Toen de Joden de scharen zagen, werden ze vervuld van jaloezie. En ze spraken lasterende woorden; hier wordt het woord ⟨em>blasphemeo⟨/em> gebruikt, waarin wij uiteraard ook ons woord blasfemie herkennen. Lasteren is hier inderdaad niet specifiek godslastering, maar gewoon lasteren. Ze spraken lasterende woorden tegen hetgeen door Paulus gezegd werd. Zo zie je hier ook meteen weer dat de aandacht en het respect dat ze de voorgaande sabbat voor Paulus hadden vanwege die toespraak, niet zo diep zat. Want nu ze ineens die enorme toeloop zien van niet-Joden, belasteren ze Paulus en verhinderen ze hem feitelijk daarmee om verder te spreken. Ze lasterden tegen hetgeen door Paulus gezegd werd. Ja, ze spraken hem tegen.⟨/p>
⟨p>Ze spraken hem dus inderdaad lasterend tegen. Dat "tegen" is het Griekse ⟨em>antilegon⟨/em>: wat jij zegt, spreek ik tegen. Maar het is nog sterker, het is contra. Ze spraken Paulus tegen en bovendien deden ze dat lasterend. Let op, daar moet ik ook nog even bij zijn: hier worden specifiek 'de Joden' genoemd. Hier wordt niet over de vereerders gesproken, over de niet-Joden of de proselieten. Nee, de Joden; die worden hier zo ter sprake gebracht. En ze lasteren Paulus. Ook een Jood natuurlijk, maar ja, dat was een heidense apostel, de apostel der natiën. En ook met een heidens evangelie, het evangelie van de voorhuid. Dat lag niet lekker, om het eventjes heel direct te zeggen. Maar Paulus en Barnabas — daar heb je ze weer — zeiden vrijmoedig en zonder enige hindernis:⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4026" title="Speel af vanaf 01:07:06">▶ 01:07:06⟨/button> ⟨span>Het Heil van God Naar de Natiën Gezonden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het was nodig dat eerst tot u het woord van God werd gesproken. Eerst. Hier zie je de volgorde die je ook in de evangelies of in de brieven nogal eens vindt. In Romeinen 1 vers 16 is het heel duidelijk: eerst de Jood. Het evangelie is een kracht Gods, eerst voor de Jood en ook voor de Griek. Het is geen kwestie van rangorde, maar wel van volgorde. Eerst moest het volk het vernemen; dat zie je heel duidelijk in het boek Handelingen.⟨/p>
⟨p>In de eerste plaats zie je dat dus: eerst werd aan Israël als natie door de twaalf verkondigd dat het Koninkrijk is nabijgekomen. Vervolgens verwerpt het volk ook dat. Dan wordt Paulus geroepen en die wordt geroepen om te vertellen dat het heil naar de natiën is gezonden. Maar aan wie wordt dat als eerste verteld? Ook aan de synagoge. Eerst wordt aan de synagoge verteld: "Het heil is nu van jullie afgenomen en naar de natiën gezonden." Het was nodig dat eerst tot u het woord van God zou worden gesproken. "Noodzakelijk" staat er eigenlijk zelfs. Zo moest het.⟨/p>
⟨p>Nu kom ik uiteindelijk inderdaad bij dat vers waar ik al even op zinspeelde: Handelingen 28 vers 28, makkelijk te onthouden. Paulus is daar in Rome inmiddels; dit zijn de laatste verzen van het boek Handelingen. Paulus is daar inmiddels gearriveerd en heeft daar ook de leiders van de synagoge uitgenodigd. Ze hebben een dag afgesproken, maar ze worden het duidelijk niet met elkaar eens. En dan lees je dat Paulus afsluit met een citaat uit Jesaja en hij zegt dat het volk Israël horend niet hoort en ziende blind is, en dat ze niet tot bekering komen en de Heer hen ook niet zou herstellen. Kijk maar na – helaas heb ik het er even niet bij betrokken – maar in Handelingen 28 vers 27, het voorgaande vers, daar staat nog dat zij zich niet bekeren en "Ik, de Heer, hen zou herstellen". Dus daar in Handelingen 28 wordt vastgesteld: Israël gelooft niet en Israël zal ook niet in onze dagen hersteld worden.⟨/p>
⟨p>Nou, en dan zegt hij: "Het zij u dan bekend dat dit heil van God, deze redding van God, aan de natiën gezonden is." Eigenlijk staat er dat het tot de natiën gezonden werd of afgevaardigd werd. Dus dat gebeurt niet bij deze gelegenheid, maar er wordt vastgesteld: "Het zij u bekend dat dit heil Gods naar de natiën gezonden werd." Dat moeten ze daar ook in Rome weten. Wel, dit is de missie van Paulus: om dat te vertellen. Niet alleen om het te praktiseren – dat wil zeggen om de boodschap aan de natiën te vertellen – maar om ook aan Israël in de synagoge te vertellen: "Dit is de stand van zaken; het heil Gods is naar de natiën gezonden." En zij zullen dan ook horen.⟨/p>
⟨p>Niet meer zien trouwens. Dat is heel leuk. Want je leest in die voorgaande verzen nog dat Israël oren had maar niet hoorde, en ogen maar niet zag; blind dus. Waaruit bleek dat? Nou, met al die wondertekenen die ze ook echt zagen. Maar als de boodschap vervolgens naar de natiën toe gaat, wel, die horen. Dan is het geen kwestie meer van zien, maar uitsluitend van horen. Een verborgen zaak dus.⟨/p>
⟨p>En dan naderen we het einde van dat hoofdstuk in Handelingen 13 vers 46. Dan staat er nog bij: "Het was nodig dat eerst tot u het woord Gods werd gesproken." Doch nu gij het verstoot – jullie. Nu ook hier in Antiochië; zo ging het altijd. Kijk het maar na in het hele boek Handelingen. Iedere keer is het proces dat het in de synagoge wordt verworpen en vervolgens gaat Paulus buiten de synagoge – soms zelfs pal naast die synagoge – gaat hij verder. "Nu gij het verstoot en u het eeuwige leven" – het aionische leven, het leven van de aioon of de aionen waarin Christus heerst. Nou ja, wat dat verder is, daar gaan we het nu verder niet over hebben, maar ik denk dat het van belang is om dat in ieder geval te weten. Het is dus niet het leven van de eeuwigheid, maar het is het leven van die aionen die gaan aanbreken. Wel, Israël verwerpt dat op deze wijze. "Jullie oordelen dat jezelf niet waardig." Wel, zegt Paulus, die trekt de conclusie: "Nu wenden wij ons tot de natiën."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4346" title="Speel af vanaf 01:12:26">▶ 01:12:26⟨/button> ⟨span>De Versmade Hoeksteen en het Licht Der Heidenen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik verwijs hier naar Psalm 118. Daar zie je hetzelfde fenomeen waar ik al eerder op wees vanuit de Hebreeuwse Bijbel. U kent dit vers wellicht, want het wordt in het Nieuwe Testament herhaaldelijk aangehaald: in de Evangeliën, in de brief van Petrus en ook door Paulus in Efeziërs 2.⟨/p>
⟨p>Het gaat over de steen die de bouwlieden versmaad hebben. Die steen is uiteraard de hoeksteen, de Messias. De bouwlieden – zij die het huis van Israël bouwden, feitelijk de leiders van het volk – hebben die steen afgekeurd. Maar niettemin is diezelfde steen tot een hoeksteen geworden. Stel u voor: bouwlieden zijn bezig en keuren een specifieke steen af; ze gooien hem weg. Maar vervolgens wordt juist die steen de hoeksteen van een heel ander bouwwerk.⟨/p>
⟨p>Let ook op de context waarin dit staat: 'Van de HEERE, van Yahweh, is dit geschied.' Dat wil zeggen dat de Heer dit zo heeft geprogrammeerd en gepland. Het is van Hem; zo moest het gaan. Er staat bovendien bij: 'Het is wonderlijk in onze ogen.' Wie zijn die 'onzen'? Dat is Israël. Het betekent dat zij het niet begrijpen; het is wonderlijk en daarmee ook verborgen voor hun ogen. Hier wordt de verwerping direct gelinkt aan de verborgenheid. Israël wijst haar Messias, de Eben, de Zoon, af. Maar niettemin wordt Hij de hoeksteen van een ander bouwwerk: de ecclesia, de gemeente in onze dagen. Als u dat lastig vindt te geloven, lees dan in Efeziërs 2 hoe Paulus dat inderdaad zegt: dat wij gebouwd worden op de hoeksteen, het fundament van apostelen en profeten.⟨/p>
⟨p>Als men dan vraagt of de gemeente verborgen is in het Oude Testament, dan zeg ik: ja, daar bijvoorbeeld. Het wordt niet expliciet gezegd, maar wel impliciet op een verborgen wijze aangegeven. En het is inderdaad wonderlijk in onze ogen; we verbazen ons erover. Wist u dat ook het bekende vers volgt: 'Dit is de dag die de HEERE gemaakt heeft, laten wij juichen en ons daarover verheugen'? Naar mijn overtuiging heeft ook dat alles te maken met de verborgenheid waarin wij nu leven. Ook die dag heeft Hij gemaakt. Ik geef het u ter overweging.⟨/p>
⟨p>U vraagt of dat ook de dag kan zijn waarop Israël gaat juichen, wanneer de bouwlieden Hem alsnog gaan erkennen? Dat is ook een mogelijkheid. De dag die voor de Heer als duizend jaar is. Dat zie je vaak in de profetieën en de Psalmen: dergelijke uitspraken hebben vaak een dubbele bodem. Het heeft te maken met de huidige tijd, maar je kunt net zo goed verdedigen dat dit doelt op het moment dat Israël alsnog tot erkenning komt en zal juichen in het Messiaanse Rijk, de duizend jaren.⟨/p>
⟨p>Paulus gaat verder, want zo heeft de Heere het ons geboden. Hij geeft nu een citaat uit Jesaja 49, een Messiaanse profetie: 'Ik heb u gesteld tot een licht der heidenen.' Ik daag u uit om Jesaja 49 eens na te lezen. U zult zien dat dit wordt gezegd nadat Israël Hem heeft verworpen. De Knecht zegt daar: 'Tevergeefs heb ik gearbeid en voor niets heb ik mij ingespannen.' Het volk wilde niet. Maar wat zegt God dan? God Zelf wordt hier sprekend ingevoerd: 'Ik, God, heb u, Messias, gesteld tot een licht van de natiën.' Juist nadat Israël Hem heeft verworpen, wordt Hij tot een licht voor de volkeren, 'opdat gij tot heil zoudt zijn tot aan het uiterste der aarde.' Dat is wat Paulus hier heel toepasselijk aanhaalt. Israël verwerpt Hem? Welnu, dan gaat de boodschap naar de natiën en schijnt het licht daar.⟨/p>
⟨p>U vraagt naar Jesaja 49 vers 3? Daar staat inderdaad: 'Gij zijt mijn knecht Israël, in wie Ik Mij zal verheerlijken.' Dat raakt aan een andere kwestie: wie is de Knecht des HEEREN in Jesaja? Daar zijn twee antwoorden op mogelijk. Enerzijds is dat Israël, zoals hier letterlijk staat. Maar bladert u even verder naar het bekende Jesaja 53, dan is de Knecht de Heer Jezus Christus. In Jesaja 49 vers 4 klinkt de klacht: 'Tevergeefs heb ik mij afgemat, voor niets en vruchteloos mijn kracht verbruikt. Evenwel, mijn recht is bij de HEERE.' Wie zegt dit? Zijn dit de woorden van de natie Israël? U kunt net zo goed zeggen dat de Knecht des HEEREN de Messias is die tevergeefs heeft gearbeid omdat Israël Hem niet geloofde.⟨/p>
⟨p>Kijk maar naar vers 5: 'Maar nu zegt de HEERE, die mij van de moederschoot aan vormde tot Zijn knecht om Jakob tot Hem terug te brengen en om Israël tot Hem vergaderd te doen worden.' Over wie gaat dit nu? Dit kan niet meer over de natie Israël gaan, want de Knecht is juist gevormd om Jakob terug te brengen en Israël te vergaderen. Hier blijkt dus dat de Messias de taak heeft om Israël tot de Heer terug te brengen. Als die inspanning menselijkerwijs gesproken tevergeefs blijkt, zegt God: 'Het is te gering dat gij Mij tot knecht zoudt zijn om de stammen van Jakob weder op te richten. Ik stel u tot een licht der volkeren, opdat mijn heil reike tot aan het einde der aarde.' Juist doordat Israël de boodschap afwijst, gaat het licht van de Messias naar de natiën toe.⟨/p>
⟨p>Zo belanden we midden in een bespreking van Jesaja 49 en de vraag wie de Knecht des HEEREN is. Het antwoord is gelaagd: er is een oppervlakkig antwoord, maar het diepste antwoord wijst altijd op de Messias Zelf. Ik stel voor dat we dat onderwerp parkeren voor een andere keer, want terwijl ik erover spreek, besef ik dat dit meer toelichting verdient dan ik nu even tussendoor kan geven.⟨/p>
⟨p>Maar in elk geval haalt Paulus het hier aan; dat lijkt me een duidelijke zaak. Hij heeft van Godswege te horen gekregen dat het licht nu naar de natiën gaat. De Messias wordt een licht der natiën tot aan het uiterste der aarde. In de Bijbel is de 'aarde' vaak synoniem voor het droge land. God noemde het droge 'aarde', dus het uiterste der aarde is de kuststrook, daar waar het droge eindigt en de zee begint. Wij leven hier in Katwijk dus aan het uiterste der aarde, aan de kust – zoals de Rotterdammer onder ons al een beetje mopperend opmerkte. Laten we nu vers 48 erbij betrekken.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4978" title="Speel af vanaf 01:22:58">▶ 01:22:58⟨/button> ⟨span>De Natiën Verblijden Zich en Worden Vervuld van Vreugde⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Toen nu de natiën dit hoorden. Paulus haalt dit zo aan en hij zet het op die manier uiteen. Je moet je voorstellen dat die hele mensenmassa daar op de been is gekomen op die sabbat. De Joden mopperen en zijn vervuld van jaloezie, maar nu staat er: "Toen nu de natiën dit hoorden, verblijdden zij zich en zij verheerlijkten het woord van de Heer." Het staat zo in contrast met de reactie van het volk in de synagoge; zij die het allemaal zo goed wisten.⟨/p>
⟨p>Zij verheerlijkten het woord van de Heer en allen die bestemd waren ten eeuwige leven kwamen tot geloof. Pardon, geloof kwam tot hen; er staat eigenlijk gewoon dat zij geloofden. Het staat in de aorist, de onbepaalde tijd: zij geloofden. En hoe komt dat nu? Wel, de Heer had hen daartoe bestemd. In onze vertalingen – de Statenvertaling trouwens ook niet – staat het nergens precies zo, maar in de NBG-vertaling staat het, met name in het boek Handelingen, een heel aantal keren. Er staat iedere keer gewoon: ze geloofden. Ze kwamen tot geloof.⟨/p>
⟨p>Ja, en ook hier zie je weer hoe duidelijk het is: God opent de ogen, God bestemt je ertoe. Alles is in Zijn hand en alles past in Zijn plan. En het woord des Heren verbreidde zich door het hele land. Hoe dat precies ging, dat weet ik niet, dat staat er ook niet bij, maar ik kan me er wel iets bij voorstellen. Het hele volk, al die mensen verblijdden zich om wat ze van Paulus hadden vernomen. Als een lopend vuurtje heeft het woord zo zijn werk gedaan.⟨/p>
⟨p>De Joden stookten de aanzienlijke vrouwen die God vereerden en de voornaamsten van de stad op. Zij verwekten een vervolging tegen Paulus en Barnabas en dreven hen uit hun gebied. Maar zij schudden het stof van hun voeten af en gingen naar Iconium.⟨/p>
⟨p>Ik wilde eigenlijk alleen dit vers nog eventjes aanhalen om mee af te sluiten. Ik kom de volgende keer nog wel even terug op dat laatste vers, maar er staat: "En de discipelen werden vervuld..." Je zou zeggen dat je na alles wat je hebt meegemaakt – vervolging en zo enorm veel tegenstand – misschien vervuld zou zijn van angst. Maar nee, de discipelen, de leerlingen, werden vervuld van vreugde en van heilige geest.⟨/p>
⟨p>Genade maakt blij, genade maakt dankbaar. Dat is wat zij hadden vernomen, daar bleven ze ook bij en zij werden vervuld met die vreugde. Ik vind dat zo geweldig. In de pauze hadden we het er nog eventjes over wat Gods genade met een mens doet: het maakt blij, omdat alles wijst op wat Hij doet, geeft en zal doen. Kortom: alle roem is aan Hem. En ik ben zo ontzettend blij dat dit de waarheid is. Zullen we het daarbij laten voor vanavond, vrienden?⟨/p>