⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Terugblik op Antiochië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De zevende avond inmiddels over de voetsporen van Paulus. De grap is dat we het tot dusver eigenlijk nog helemaal niet hebben gehad over Paulus, maar tot dusver alleen nogmaals gesproken hebben over Saulus. Zoiets merkte ik de vorige keer meen ik ook al op, maar ik kan inmiddels aankondigen dat het einde in zicht is. Ik vermoed dat we vanavond wel bij Paulus zullen aankomen en dan ook consequent bij Paulus zullen blijven. Ik bedoel, tot dusver heet hij altijd Saulus, maar in Handelingen 13 vers 9, daar wordt zijn naam Paulus. Nou, wat de achtergronden daarvan zijn, daar gaan we het dus vanavond en de volgende avond, vermoed ik zo, over hebben. Ik weet niet precies hoe ver we zullen komen met de bespreking.⟨/p>
⟨p>Voordat ik die draad wil oppakken waar ik hem de vorige keer heb losgelaten – dat was drie weken geleden – wil ik eerst nog even terugblikken op wat we de vorige keer hebben gezien. Saulus, want laten we hem dan maar noemen zoals de Bijbel hem in dit geval nog steeds ook beschrijft, is na een jarenlange pauze weer in het vizier. Dat wil zeggen: in Handelingen 11 komt hij weer opnieuw ter sprake. In die tussentijd, en dat is een periode geweest van een jaar of zeven, acht... dat wil zeggen sinds zijn roeping, Saulus' roeping op de weg naar Damascus... dat is zo ergens in 36, 37 geweest van onze jaartelling. Pas tien jaar later komt hij weer bovendrijven, als ik het zo oneerbiedig mag zeggen, in Antiochië.⟨/p>
⟨p>Nou, in die tussentijd – en het is net alsof alles in de beschrijving van het boek Handelingen toewerkt naar de introductie van Paulus en naar het werk wat hij mag gaan verrichten – is Saulus weer op de achtergrond geraakt. Hij is naar Tarsus vertrokken, eigenlijk ook om het vege lijf te redden, want hij was op de vlucht uit Jeruzalem gegaan. In die tussentijd beschrijft Lucas het bekende hoofdstuk 10: het bezoek van Petrus daar aan de kust bij Caesarea aan het huis van Cornelius, die godvrezende Romeinse hoofdman. De deur naar de natiën wordt door Petrus als de echte sleuteldrager geopend. Aan hem waren de sleutels van het koninkrijk der hemelen toevertrouwd. En wat doe je met een sleutel anders dan openen en sluiten? Nou, hij opent de deuren. Dat deed hij in Handelingen 2 ook al, daar op het tempelplein in Jeruzalem, op de Pinksterdag. Later doet hij dat ook in Samaria. In Handelingen 10 doet hij dat heel demonstratief ook daar bij de poort. Dat blijf ik leuk vinden: de poort, namelijk Caesarea, zet hij daar open.⟨/p>
⟨p>Dan komen we in Handelingen 11. Daar vind je eerst nog een korte uitleg en ook een verantwoording van Petrus over wat daar gebeurd is. Dat moest hij, want ja, dat was helemaal niet vanzelfsprekend. Integendeel wat daar gebeurde in Caesarea; en als dat dan uitgelegd en toegelicht is, en bovendien ook aanvaard is, dan verlegt Lucas de focus naar Antiochië, dat dan vervolgens inderdaad ook het nieuwe centrum wordt van de evangelieverkondiging. Ik heb de vorige keer al even gewezen op de diepere achtergrond daarvan. Want eigenlijk is het zo dat Antiochië de plaats gaat innemen van Jeruzalem. Jeruzalem had het en nu krijgt Antiochië het. En dat is leuk, want Antiochië betekent 'in plaats van hebben'. Als je het deelt uit zijn elementen, dan betekent het 'in plaats van hebben'. Dat wil zeggen: Jeruzalem had het en nu krijgt, wordt het mandaat gegeven aan Antiochië, die wereldstad. Want dat was het: het was een van de grootste wereldsteden op, ik geloof, Rome na en... wat zei ik de vorige keer ook alweer? Ah ja, het was geloof ik de derde wereldstad op rij. Dus het was een enorme metropool in ieder geval.⟨/p>
⟨p>Een heidense stad, en van daaruit gaat de evangelieverkondiging vervolgens plaatsvinden. Alles tekent zich ook af dat Jeruzalem en daarmee ook het jodendom terzijde wordt gesteld voor een periode. Dat doet nu even niet ter zake, maar in ieder geval worden die op een zijspoor gezet en komt het vizier helemaal op de natiën te liggen. Ja, en dan krijg je in Antiochië het bijzondere wat daar dan verhaald wordt: voor het eerst wordt daar ook het evangelie verkondigd aan de Grieksen. En dat is geen verspreking of een verschrijving als ik zeg Grieksen, niet de Grieken, maar de Grieksen. Dat wil zeggen degenen die gaan over de Joden die vergriekst waren. Eigenlijk staat er letterlijk de Hellenisten, die gehelleniseerd waren. Dat wil zeggen, wij zouden zeggen in wat moderner taalgebruik, in onze terminologie: geassimileerde Joden. Tot dusver was daar ook totaal geen aandacht aan gegeven. De boodschap ging naar de godvrezende Joden, maar nu ging het ook naar de Grieksen, de Hellenisten. Voor het eerst dat dat daar gebeurde. Dus je ziet ook hier weer die beweging: in Handelingen 10 was het de deur die naar de natiën openging en hier in Antiochië gaat ook de deur open naar de vergriekste Joden. De deuren gaan open, dat is wel duidelijk.⟨/p>
⟨p>Toen Barnabas – want dat is wat we de vorige keer gezien hebben – vanuit Jeruzalem Antiochië kwam bezoeken, toen zag hij de genade Gods aldaar en hij verheugde zich. Dat is een woordspeling die ons ontgaat als we het zo lezen in het Nederlands, maar in het Grieks zie je dat heel duidelijk. Hij zag de genade van God en hij verheugde zich, maar het woord voor verheugen en het woord voor genade heeft in het Grieks dezelfde stam. Genade is namelijk dat wat vreugde geeft. Wel, hij zag de genade Gods en opmerkelijk is dat hij zag de genade Gods en pal in hetzelfde vers en in hetzelfde gedeelte lees je dan dat hij meteen ook vervolgens naar Tarsus gaat. Want daar was Saulus, dat wist hij. Daar verbleef nog steeds die Saulus van Tarsus, van wie Barnabas ook wist dat Saulus geroepen was om wel degelijk naar de natiën te gaan. Want waarom – dat blijft natuurlijk intrigerend – ging Barnabas Saulus opzoeken daar in Tarsus toen hij dat zo alles zag, die beweging daar in Antiochië? Dat was omdat Barnabas zich bewust was van de roeping van die Saulus van Tarsus. Die twee hebben een enorme goede connectie gehad en Barnabas heeft zeer goed begrepen wat er met die man aan de hand was. Hij ging hem in ieder geval ophalen en hij heeft hem meegenomen naar Antiochië, en dan arbeiden zij samen.⟨/p>
⟨p>Ik wil er nu alvast op wijzen, maar we zullen het straks in de bespreking vanzelf nog wel vaker zien: nog steeds is het zo dat Saulus hier op de achtergrond een rol speelt. Het is iedere keer Barnabas en Saulus. Als zijn naam verandert, dan wordt het ook omgekeerd. Dan worden het vervolgens Paulus en Barnabas. Heel eigenaardig. Dat zie je diverse keren zo gedemonstreerd. Barnabas en Saulus arbeidden een jaar lang daar in Antiochië en dan lees je de bekende woorden dat voor het eerst aldaar in Antiochië de discipelen christenen worden genoemd. Ze worden genoemd door de buitenwacht en we hebben de vorige keer daar wat uitgebreider bij stilgestaan dat het wellicht een scheldwoord was. In ieder geval gaat het er niet om dat ze zichzelf zo noemden; ze werden zo genoemd. En dan, dat is het laatste wat we vorige keer hebben besproken, dat is dat vanwege een aangekondigde, geprofeteerde... De profeet Agabus was het, die namens God ook voorzei. In elk geval.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="587" title="Speel af vanaf 09:47">▶ 09:47⟨/button> ⟨span>De Handreiking aan Judea Wegens de Hongersnood⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Een hongersnood werd aangekondigd. Vanwege die hongersnood, die ook daadwerkelijk zou gaan komen en ook feitelijk is gekomen, wordt door de hand van Barnabas en Saulus een handreiking gezonden aan de broeders in Judea. En dan worden zij dus... ja, Barnabas. Ik moet eerlijkheidshalve bekennen dat ik vanmiddag wat in der haast de PowerPoint heb gemaakt, dus ik steek mijn hand er niet voor in het vuur dat er niet nog een fout in staat. Ik heb het ook niet meer nagekeken. Oh, nou goed, dankjewel. Ja, dat is waar.⟨/p>
⟨p>In ieder geval wordt er in Antiochië voor gezorgd dat er hulp gaat naar Judea, want daar liggen de wortels. Juist daar was een grote armoede en we weten dat Paulus zich ook in zijn latere arbeid altijd heeft beijverd om de verarmde broeders in Judea en Jeruzalem te gedenken. Daar zijn meerdere voorbeelden van en in feite speelt het een grote rol in de brieven dat hij zulke, soms zelfs grootscheepse, acties op touw zet om de mensen daar in Judea te voorzien van goede dingen, van financiële en andere hulp.⟨/p>
⟨p>Daar zijn we de vorige keer inderdaad gebleven. Ik heb toen ook gewezen op de geestelijke achtergronden: juist het feit dat het vizier op de natiën komt te liggen, terwijl het Joodse volk aan de zijkant komt te staan en verarmt. Nu gaat vanuit de natiën de rijkdom juist naar het Joodse land in plaats van omgekeerd. Dat is op zich al een heel typologisch gebeuren. Het is ook symptomatisch voor wat er in het boek Handelingen aan de hand is. Namelijk dat de boodschap, en nu zeg ik het even heel grofweg, van Jeruzalem naar Rome gaat.⟨/p>
⟨p>Als ik het eerste hoofdstuk met het laatste hoofdstuk verbind en je een rechte lijn trekt tussen beide hoofdstukken, dan is dat feitelijk de beweging van het boek Handelingen: hoe het Evangelie van Jeruzalem naar Rome gaat. Dat is een heel complex gebeuren met alles wat daarmee samenhangt. Het is met name Paulus die dat alles dan ook in zijn brieven toelicht en uitlegt. Voordat we aankomen bij het laatste vers van Handelingen 12, moet ik daar nog iets bij zeggen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="780" title="Speel af vanaf 13:00">▶ 13:00⟨/button> ⟨span>Het Intermezzo over Koning Herodes en Petrus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Want we slaan nu weer een heel gedeelte over. Kijk, wij zijn toen met de bespreking begonnen van de voetsporen van Paulus. De eerste keer dat Saulus vermeld wordt, is daar bij de steniging van Stephanus. Dan lees je weer een tijdje niets van hem. Vervolgens wordt hij geroepen op de weg naar Damaskus. Daar gaan enige jaren voorbij en dan komt hij in Jeruzalem aan, moet vervolgens maken dat hij wegkomt en gaat naar Tarsus toe. Dan horen we weer een tijd niets van hem, zelfs een heel aantal jaren.⟨/p>
⟨p>En nu krijgen we weer een intermezzo. Dit is wel anders trouwens, want we hebben het laatste gelezen — blader even met me mee, ik heb er nu eventjes geen diaatje van — aan het slot van Handelingen 11 vers 29: "en de discipelen besloten dat elk van hen naar draagkracht iets zenden zou tot ondersteuning van de broeders die in Judea woonden en dit deden zij ook". En zij zonden het aan de oudsten door de hand van Barnabas en Saulus. Vervolgens begint hoofdstuk 12. Maar dat is een intermezzo, want daar staat: "omstreeks die tijd sloeg koning Herodes de hand...". Dan krijg je een hele geschiedenis over de dood van Jakobus en de gevangenneming van Petrus. Vervolgens — u ziet het, leest maar met me mee — vanaf vers 20 van Handelingen 12 de dood van Herodes. En pas in het 25e vers, dat is het laatste vers van Handelingen 12, daar vinden we Saulus weer. Daar wordt de draad weer opgepakt waar hij losgelaten was in Handelingen 11:30. In die tijd dat Barnabas en Saulus daar in Jeruzalem zijn, vindt dit alles van Handelingen 12 plaats. Dat staat dan ook in Handelingen 12 vers 1: "omstreeks die tijd". Dus de tijd dat Barnabas en Saulus met die handreiking naar Judea en Jeruzalem waren gegaan.⟨/p>
⟨p>Ook dat is weer zo veelzeggend. Ik vind dat zo schitterend in het algemeen van Bijbelstudie, dat ook als er allerlei bijkomstige verhalen worden verteld, dan is dat maar niet zomaar. Je kunt natuurlijk zeggen: "Ja, dit waren gebeurtenissen die omstreeks die tijd plaatsvonden." Dat is wel zo, maar waarom wordt dat zo vermeld? Heeft dat iets te maken met de verhaallijn of is dat zomaar van: "Nou ja, dat schiet me nog even in gedachten, dat moet ik ook nog even gezegd hebben"? Nee, want wat gebeurde er? Het eerste wat vermeld wordt, is dat Jakobus wordt gedood. Daar moet je altijd even bij zeggen — want er zijn nogal wat Jakobussen in de Bijbel; Jakobus is de Griekse naam van Jakob — dat de bekendste Jakobus de broeder des Heren was. Die is tot dusver niet genoemd, maar later in het boek Handelingen gaat hij een grote rol spelen. Maar hier wordt één van de twaalf gedood met het zwaard; gewoon onthoofd dus. Dat klinkt ook zo raar: "gewoon onthoofd". Tegenwoordig is het vrij gewoon; het is een vrij macabere grap als ik het zo zeg, maar we horen er wel erg veel over. In ieder geval was de broeder van Johannes trouwens ook de eerste van de twaalf die gedood wordt door vervolging. Hij wordt terechtgesteld door koning Herodes. Jakob wordt hier eigenlijk ook de naam van het ongelovige Israël. Jakob, die naam — dat is het idee — die wordt vermoord. En omdat dit de Joden welgevallig was, dat wil zeggen het terechtstellen van die Jakobus, wordt ook Petrus gevangen genomen tijdens het feest van de ongezuurde broden, tijdens Pesach dus.⟨/p>
⟨p>Eigenlijk is dit exact hetzelfde verhaal als jaren eerder, toen Jezus ook gevangen genomen werd tijdens de dagen van de ongezuurde broden. Dan lees je dat Petrus wordt verlost. Dat is een bekende geschiedenis uit de gevangenis, een bekend zondagsschoolverhaal zou ik bijna zeggen. Ik weet wel dat hij 's nachts aan het slapen is en dat een engel hem komt bevrijden en de boeien losmaakt. Terwijl ze daar in Jeruzalem allemaal aan het bidden zijn voor zijn bevrijding, geloven ze het niet als het daadwerkelijk gebeurt. Ja, een hele mooie en eigenaardige geschiedenis ook.⟨/p>
⟨p>Maar goed, Petrus wordt verlost. Dat is ook wel weer mooi — ik zeg dit er ook even bij — want het was Pesach, de dagen van de ongezuurde broden. En wat gebeurt er? Petrus wordt verlost zoals ooit Israël uit Egypte, ook tijdens het eerste Pesach. En wat gebeurde er toen met de machthebber? Die kwam om. Dat gebeurde hier ook in Handelingen 12, want daar eindigt Handelingen 12 ook mee: de dood van Herodes. Over macaber gesproken: hij kwam op een hele macabere wijze aan zijn eind, terwijl hij dacht dat hij alle macht had en zelfs aanbeden werd als een god en geen mens. Ter plekke sloeg een engel des Heren hem, omdat hij God niet de eer gaf. Hij werd door wormen gegeten en blies de adem uit.⟨/p>
⟨p>Zo is het afgelopen met deze Herodes. Dit was trouwens de kleinzoon van die andere grote Herodes, Herodes de Grote, die verantwoordelijk was voor de kindermoord ooit in Bethlehem. Ja, "it's all in the family". Herodes is eigenlijk een achternaam; het is geen persoonsnaam, het is een familienaam. Want later komt Paulus ook weer voor een Herodes te staan: Agrippa. Dat was dan weer een neef van deze, of een zoon. Agrippa II, terwijl dit Agrippa I is. Afijn, ik zeg dit even omdat dit allemaal vermeld wordt als gebeurtenissen die plaatsvonden tijdens het verblijf van Barnabas en Saulus daar in Jeruzalem. Omstreeks die tijd vond dit alles plaats. En dan komen wij eindelijk bij vers 25.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1226" title="Speel af vanaf 20:26">▶ 20:26⟨/button> ⟨span>Barnabas en Saulus Keren Terug met Johannes Markus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hier pakken we de draad weer op. Wat staat er dan? Barnabas en Saulus keerden terug uit Jeruzalem. U ziet, hier wordt de draad weer opgepakt die was losgelaten in Handelingen 11 vers 30. Want daar waren we gebleven, en alles wat daartussenin vermeld wordt, vond in die tijd plaats. Dat wordt niet zomaar vermeld, maar in elk geval begint het hier weer. Vandaar ook dat we een heel hoofdstuk gewoon overslaan. Ik zei vooraf al even dat het overslaan van allerlei passages in het boek Handelingen iets is wat we nu al heel wat keren gedaan hebben, maar vanaf nu doen we dat helemaal niet meer. Van nu af aan gaan we echt vers voor vers verder tot Handelingen 28 vers 31, het slot dus, want dan volgen we echt de voetsporen van Paulus.⟨/p>
⟨p>Ik moet er trouwens nog iets bij zeggen. Dat is nou weer zo mooi met zo’n interlineair: daar staat dat Barnabas en Saulus terugkeerden uit Jeruzalem, maar als je in de interlineair kijkt, dan zie je dat er niet 'uit' staat, maar 'tot in'. Dat is precies het tegenovergestelde; iets gaat eruit of je gaat erin. Maar het punt is dat er staat 'tot in Jeruzalem'. Dat heeft geen betrekking op het feit dat ze niet uit Jeruzalem terugkeren — ja, dat is wel zo, maar dat is niet wat er staat. Ze keerden terug, en dat 'tot in Jeruzalem' heeft te maken met de vervulling van de dienst. U ziet het: ze keren terug tot in Jeruzalem, vervullende de bediening. Dat wil zeggen dat ze die dienst die ze moesten verrichten, daar in Jeruzalem hebben vervuld. In de praktijk maakt dit geen groot verschil, dat geef ik direct toe, maar we zetten wel de puntjes op de i.⟨/p>
⟨p>U ziet trouwens dat er hier 'liefdedienst' staat, maar het is hier gewoon de diakonie. Ons woordje diakonie komt ook uit het Grieks. U ziet het hier, je hoeft niet eens een Grieks woord te kunnen lezen om het toch te herkennen: de diakonia. De dienst. Die hebben ze daar dus volbracht. En dan staat er nog bij: "en namen ook Johannes, bijgenaamd Marcus, mede." Deze Johannes Marcus was al eerder genoemd, maar dat hebben we niet gezien want we hebben hoofdstuk 12 eigenlijk gewoon overgeslagen. In hoofdstuk 12 vers 12 was zijn naam al even gepasseerd, want daar lees je dat wanneer Petrus bevrijd wordt, hij na een ogenblik van overleg naar het huis van Maria gaat, de moeder van Johannes, bijgenaamd Marcus, waar velen vergaderd waren in gebed. Zij had kennelijk een heel groot huis. Het is niet helemaal duidelijk of dat ook de plaats is waar veel eerder die samenkomsten plaatsvonden, maar in ieder geval vond déze samenkomst daar plaats, in het huis van de moeder van deze Johannes Marcus.⟨/p>
⟨p>Ik heb nog iets bijzonders over hem te melden: die Johannes Marcus was een neef van Barnabas. Ik geloof dat ik het al een keertje eerder gemeld heb, ik weet het niet meer zeker, maar in ieder geval lees je in Kolossensen 4 vers 10 dat Paulus in het slot van zijn brief over Aristarchus spreekt. Dan zegt hij: "Aristarchus, mijn medegevangene, laat u groeten, en Marcus, de neef van Barnabas, over hem hebt gij opdracht gekregen; ontvangt hem, indien hij bij u mocht komen." Later zegt Paulus trouwens in zijn geestelijk testament, de tweede brief aan Timoteüs, ook over hem dat hij van grote waarde in de dienst is geweest, deze Marcus. Hij heeft ook andere ervaringen met hem opgedaan, daar zullen we het in de loop van de besprekingen nog over gaan hebben. Maar hoe komt die Johannes Marcus hier zo ter sprake? Nou, dat is niet zo moeilijk: hij was een neef, dus een verwante van Barnabas. Daarom namen ze hem mee. Ze keerden dus gewoon weer terug naar Antiochië — we hebben het dus over Barnabas en Saulus — ze keerden terug naar Antiochië en dan staat er:⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1527" title="Speel af vanaf 25:27">▶ 25:27⟨/button> ⟨span>De Profeten en Leraars in de Ecclesia te Antiochië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nu waren er te Antiochië in de Ecclesia, in de uitgeroepen vergadering, profeten en leraars. Profeten, mensen die van Godswege dingen konden zeggen en konden verklaren. Dat was in die tijd nog... Ja, die bediening bestond in die dagen en was zeer actief ook. We lezen van Paulus in de Korintiërsbrief, in 1 Korinthe 13, dat dat ook een bekende dienst was. Maar hoewel hij dan al aankondigt dat ons profeteren... Hij zegt: ja, dat is stuksgewijs en heeft ook een 'totdat'. Want hij zegt... Hoe was het ook weer? Ik ga het even goed zeggen hoor. Ja. Oh ja, daar zegt hij het zo: hij zegt dat profetieën zullen afgedaan hebben en die tongen, dat spreken in vreemde talen, zal verstommen. Want stuksgewijs en onvolkomen is ons kennen, stuksgewijs is ons profeteren. Maar dan, als het volmaakte, als de volwassenheid komt, ja, dan zal dat afgedaan hebben. En dat duidt hij op de periode dat de Ecclesia inmiddels volwassen is en dat de Schriften ook compleet zijn, en dat alles wat God wilde meedelen, al meegedeeld is. Dat wil zeggen, in die dagen waren de Schriften nog niet compleet. Het Woord Gods, om het zo te zeggen, zoals Paulus dat zegt in de Kolossensenbrief: het Woord van God was nog niet gecompleteerd. En daarom bestond die bediening van profetie daar nog.⟨/p>
⟨p>En er waren ook leraars, en dan worden ze ook bij name genoemd. Nou, de eerste die genoemd wordt, die vooropstaat, is Barnabas. En het is zelfs zo dat er een heel rijtje wordt genoemd en als laatste pas Saulus. Hij vervult hier als Saulus — let op wat ik zeg — als Saulus vervult hij nog steeds een achtergrondrol. Barnabas hoorde dus bij die profeten en leraars. Na Barnabas krijg je Simeon, genaamd Niger. Nou, dat weet u: Niger is Latijn voor zwart. Daar komt ons woord neger vandaan, en het woord nikker natuurlijk ook, maar dat is weer meer een scheldwoord. Maar in ieder geval: Niger is zwart. En ja, ik heb zo'n vermoeden... zou het zijn omdat hij zwart is geweest? Ik denk het wel eerlijk gezegd. Of dat hij uit Afrika kwam? Hé? Nee, dat denk ik eigenlijk ook niet. Nou ja, daarover kun je speculeren, waarom hij zo genoemd werd. Het meest voor de hand liggende lijkt mij dat hij inderdaad een neger was, een Niger.⟨/p>
⟨p>Simeon, genaamd Niger, en dan krijg je Lucius van Cyrene. Lucius wordt nog één keer genoemd in de brieven, en dat is in het slot van de Romeinenbrief. Daar zegt Paulus: "Mijn medearbeider Timoteüs en mijn stamgenoten Lucius..." Heb je diezelfde naam weer. "Jason en Sosipater groeten u." Nou durf ik mijn hand er niet voor in het vuur te steken dat dat dezelfde is, maar in ieder geval is het dezelfde naam. En als het dus inderdaad dezelfde is, dan weten we in ieder geval dat het een stamgenoot was. Nou ja, u ziet het: de vertalers hebben er hiervoor gekozen om te zeggen 'stamgenoten', maar er staat gewoon 'verwanten'. Dat kan dus nog veel directer verwant zijn; dat kunnen gewoon familieleden zijn. Broers, neven, ooms, weet ik veel; familieleden dus. Hoe heeft de Statenvertaling dat? Daar ben ik eigenlijk benieuwd naar. Hiervan? Romeinen? Ja, in Romeinen 16 vers 21. Het zou me niet verbazen dat die daar 'verwanten' hebben. Bloedverwanten? Ja, nou ja, dat is het. Sorry? Nee, ik heb een moeder die misschien eigenlijk Sosipater ook wel leuk vindt. Sosipater. Maar ja, dat geldt voor meer Bijbelse namen die je hier niet zo zou kunnen gebruiken.⟨/p>
⟨p>Peter doelt hier even op een discussie in Huize Piet. De kinderen zijn allemaal... nou allemaal, ik bedoel net of het een heel groot koor is... Naomi en Boaz zijn zeer tevreden met hun naam, maar Jachin niet. Die vindt mij dat... ja, Jochem, van alles. In ieder geval, we hadden allemaal namen uit het boek Ruth. We hadden hem ook nog Elimelech kunnen noemen natuurlijk, of Machlon. Nou ja, even terzijde.⟨/p>
⟨p>En dan... dat was dus Lucius van Cyrene. Laten we eens nog even nagaan: Manaen. Dat is wel leuk. Dat is een vergriekste naam, maar het is van het Hebreeuwse Menachem. En die komt in het Oude Testament ook voor, één of twee keer. En dat betekent trouwens 'vertrooster'. De naam Menachem, en u kent hem waarschijnlijk vooral als de voornaam van de bekende voormalige premier van Israël: Menachem Begin. Dat is dus deze Manaen. En van hem wordt gezegd: hij was de zoogbroeder. Dat is niet echt modern Nederlands, heb ik de indruk, want wie weet wat een zoogbroeder is? Nee, nee, dat is een schoonbroeder, een zwager. Sorry? Nee, de zoogbroeder betekent letterlijk 'samengevoed', dus eigenlijk gewoon een pleegbroer. Ze hadden kennelijk dezelfde moeder. De zoogbroeder van Herodes de viervorst. Dus hij kwam uit zeer hoge kringen en hij werd de viervorst genoemd. Dat zijn van die namen... als je dat zo leest, dan denk je: het klinkt Nederlands, maar je weet niet echt goed wat daar nou mee bedoeld wordt.⟨/p>
⟨p>Als je het hebt over een zoogbroeder, wat is een zoogbroeder? En wat is een... Sorry? Ja, zeker! Daar op die naam, dat ene... Herodes' naam, dat dat eigenlijk de andere naam was voor hem. Ja. Ja, want die hele familie van Herodes kwam uit de stam van Ezau, van Edom dus. Idumeërs, maar die waren verjoodst. Ja, besneden, en ze gingen dus helemaal mee in de Joodse traditie. Nou ja, je hebt bijvoorbeeld deze... Ik weet dat nu nog vrij precies te melden, want het is altijd een beetje lastig om al die gasten van de familie Herodes aan elkaar te houden. Maar deze Herodes, die in Handelingen 12 genoemd wordt, die was de Joden erg welgezind. Dat lees je trouwens ook van die andere koning, Herodes Agrippa. Die was ook de Joden zeer welgezind en ging ook helemaal mee met de traditie. Ja, dat was zijn vader dan weer hè? Ja, Antipas. Antipater in plaats van zijn vader. Antipater betekent 'in plaats van zijn vader'. Herodes de Grote, dat was Herodes de koning van de kindermoord. Dan de Herodes in de evangeliën, die vooral bekend is van inderdaad de moord op Johannes de Doper, maar later ook betrokken was bij het proces tegen Jezus: dat was Herodes Antipas. Dus je hebt er nogal wat.⟨/p>
⟨p>Hier wordt hij trouwens een tetrach genoemd, een viervorst. Dat betekent dus een vorst die namens Rome mocht regeren en die alle Romeinse privileges daarbij ook genoot. Nou, ik ga er eventjes op in omdat Lucas de moeite neemt om dit alles zo even op een rijtje te zetten. En ze worden hier bij name genoemd. En tenslotte dan nog Saulus. Nou, en in zijn voetsporen lopen wij, nietwaar? Vandaar dat we hier even aandacht aan geven. En hier, let op, wordt hij als laatste genoemd.⟨/p>
⟨p>"En terwijl zij vastten bij de dienst des Heren..." De liturgie van de Heer, dat is het woord wat hier eigenlijk gebruikt wordt. Terwijl ze vastten... dit woord heb ik in de concordantie nagekeken, maar het komt in totaal vijftien keer voor in het Nieuwe Testament: dertien keer in de evangeliën en nog twee keer hier in deze verzen. En voor de rest in de brieven totaal niet meer. Dat woord vasten heeft ook heel sterk te maken met, met name, Joodse gebruiken. Het was trouwens vrijwillig; dat was geen ritueel dat hoorde bij een periode. Nee, het was een vrijwillige onthouding. Ik kom er straks nog even op terug.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2171" title="Speel af vanaf 36:11">▶ 36:11⟨/button> ⟨span>Barnabas en Saulus Afgezonderd Door de Heilige Geest⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar in ieder geval, toen zei de Geest... de Heilige... Ik heb wat moeite met deze weergave, want dit suggereert heel sterk dat men dan denkt aan de derde persoon van de drie-eenheid. Maar goed, daar gaat het nu even niet om. In elk geval zei de Geest, de Heilige: "Zondert Mij nu Barnabas en Saulus af." Want ja, daar waren allemaal monden Gods, profeten, en die verklaarden: "Zondert Mij nu Barnabas en Saulus af voor het werk." En welk werk? Wel, het werk dat zou gaan gebeuren, dat zou geschieden onder de natiën. Voor het werk waartoe Ik hen geroepen heb.⟨/p>
⟨p>Van Barnabas weet ik dat niet zo precies, of kan ik dat eigenlijk niet direct terugvinden, maar van Saulus weten we dat natuurlijk maar al te goed. Ik heb er zojuist al even op gewezen: Saulus was heel uitdrukkelijk vanaf de aanvang geroepen om de Naam onder de natiën te brengen. Dat lazen we al in Handelingen 9 en trouwens, in de brieven lezen we het ook. Daar zegt Paulus ook dat dit vanaf het begin zijn roeping was; daarvoor was hij zelfs vanaf de moederschoot afgezonderd.⟨/p>
⟨p>Hier wordt dat dus ook gezegd, daar in die ecclesia in Antiochië. Het is een heel serieus moment geweest, want ze vastten, en in die periode werd dit van Godswege duidelijk. Er werd gezegd: "Zondert Mij nu Barnabas en Saulus af voor het werk waartoe Ik hen geroepen heb." Ze worden dus afgezonderd voor Mij. "Zondert Mij af" wil zeggen: voor Mij, voor het werk dat Ik voor hen bestemd heb. Let trouwens ook op: "waartoe Ik hen geroepen heb" staat in de voltooide tijd. Dat wil zeggen dat het al gebeurd was in het verleden, op de weg naar Damascus.⟨/p>
⟨p>En dan lees je: "en toen zij vastten". Het gaat er dus niet om dat dat weer opnieuw gebeurde, maar het was in die periode van vasten en bidden. Dat is een combinatie die je heel vaak vindt: vasten en bidden. Vasten wil zeggen: vrijwillig afzien van voedsel en/of huwelijksgemeenschap. Dat wordt inderdaad ook gelinkt aan gebed. Waarom vast je? Juist om je helemaal vrij te stellen voor gebed. Dat vinden we trouwens wel bij Paulus een keer terug; ik verwijs hier naar 1 Korinthe 7 vers 5. Dat is een heel lang hoofdstuk waarin Paulus ingaat op de kwestie van man en vrouw, echtscheiding, hertrouwen en al dat soort dingen, maar hij heeft het ook over seksuele gemeenschap.⟨/p>
⟨p>Dan zegt hij: "Onthoudt dat elkaar niet." De man is niet van zichzelf, nee, de man is van de vrouw en de vrouw is van de man, zo wordt dat gezegd. "Onthoudt dat elkaar niet", dat gaat over de huwelijksgemeenschap. En dan zegt hij erbij: "tenzij met onderling goedvinden". Dat wil zeggen dat beide daarmee akkoord gaan en voor een bepaalde tijd. Die onthouding is dan om u te wijden aan het gebed. Maar u ziet dat er letterlijk staat: "zodat jullie vrijaf zouden hebben voor het gebed." Dat vind ik eigenlijk nog veel mooier: gewoon dat je je totaal kunt concentreren en kunt richten op het gebed, zodat alle geneugten des levens even opzijgezet worden. Niet omdat dat minderwaardig zou zijn, maar gewoon voor de uiterste concentratie en dat je daar daarom van afziet. Niet als een gebod of iets dat moet, maar hij stelt gewoon vast dat mensen dat bij gelegenheid doen.⟨/p>
⟨p>Je ziet dat in Handelingen 13 ook. Dit was een heel serieuze periode. In die zin serieus dat er in Antiochië een geweldige opwekking gaande was. De deuren gingen open naar de natiën — of ik moet meer zeggen: naar de Grieksen — en velen werden daar gelovig. Het Evangelie moest eruit. In die periode dat dat besef zo sterk leefde, heeft men zich helemaal gewijd aan het gebed en vandaar dus ook dat vasten.⟨/p>
⟨p>Dan lees je: "zij legden hen de handen op" als symbool van eenmaking, een symbolische daad. Dat is een typisch Hebreeuws gebruik. Ik zeg het expres zo even, want wat lees je in Hebreeën 6? We hebben het er ooit over gehad: daar lees je over de fundamenten waar de Hebreeën al van oudsher mee groot geworden waren en de fundamenten van hun geloof. Dan wordt er gezegd: het geloof in God en een leer van dopen, van wassingen of rituele wassingen. Maar er wordt ook gezegd: een oplegging van handen. Het opleggen van handen speelt een grote rol in het Hebreeuwse denken en in de Hebreeuwse gebruiken. Ook in de offerdienst trouwens, waarbij de handen ook gelegd werden op het offerdier.⟨/p>
⟨p>Het is een daad voor Joden; we zitten hier nog heel sterk in de Joodse sfeer. Het is een daad van eenmaking. Trouwens, als ik het zo zeg, dan zeg ik misschien iets te veel, want feitelijk kennen wij het ook. Het opleggen van handen: als je je met iemand één maakt, leg je je handen op iemands schouders. Dat is ook een oplegging van de handen. Het is niet alleen maar dat de ander geknield is en de handen op het hoofd worden gelegd. Nee, gewoon het opleggen van de handen: je legt de handen op iemands schouders en daarmee maak je je één met de ander.⟨/p>
⟨p>In ieder geval was het voor die Joden een heel sterk en bekend symbool van eenmaking. Ze legden hen de handen op en zij werden weggezonden. "Dezen dan," staat er vervolgens, dus Barnabas en Saulus, "door de Heilige Geest uitgezonden." Dat het zo sterk wordt uitgedrukt dat ze door de Heilige Geest worden uitgezonderd, geeft aan dat dit geen mensenwerk was. Nee, dit was werk van de Heilige Geest, gedreven door een heilige spirit, om het zo te zeggen. En zij trokken...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2614" title="Speel af vanaf 43:34">▶ 43:34⟨/button> ⟨span>Vertrek Naar Cyprus en de Verkondiging in Salamis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Er staat vervolgens dat ze naar Seleucië gingen. Ik zal het u even laten zien. Letterlijk staat er... in de NBG-vertaling staat "ze trokken", maar u ziet dat als je het letterlijk leest, er staat dat ze omlaag gingen tot in Seleucië. Ik zal u even laten zien waarom dat zo "omlaag" ging. Hier ligt Antiochië en hier ligt Seleucië. Ze gingen dus omlaag, ze maakten een neerwaartse beweging. Dat wil zeggen: ze gingen zuidwaarts, zuidwestwaarts. Hoezo is dat omlaag? Ja, dat is misschien nog wel voor de hand liggender. Het is in beide gevallen waar. Maar ik denk inderdaad dat het zo is. Ze gingen natuurlijk naar de kust toe. Als ze gewoon naar het zuiden gaan, dan zien we ze niet als ze naar beneden gaan. Dat zal geen oordeel zijn. Pardon? "Ik leg de kaart niet met het noorden bovenin?" Op zo’n manier. Wij leggen tegenwoordig alles met het noorden naar boven. Maar is het noorden altijd "hoog"? Ja. Oké, nou, dan moeten we... Dat is leuk als je zo een Bijbelstudie geeft en nog eens een keertje wat aangedragen krijgt. Maar dit lijkt me inderdaad veel meer voor de hand liggend: dat ze inderdaad richting de kust gingen en dus omlaag naar Seleucië.⟨/p>
⟨p>Er staat dus: ze trokken naar Seleucië en voeren vandaar naar Cyprus. En wat weten we van Cyprus? Nou, daar kun je heel wat over melden, maar we weten in ieder geval, als je het bekijkt vanuit het kader van het boek Handelingen, dat Barnabas daar vandaan kwam. Handelingen 4 vers 36, wat stond daar ook alweer? Daar staat: "En Jozef, die van de apostelen de bijnaam Barnabas gekregen had (wat betekent: zoon der vertroosting), een Leviet, uit Cyprus afkomstig." Daar hebben we hem. Dus Barnabas ging naar zijn geboorte-eiland. Ze voeren naar Cyprus, dat is dus deze richting. Nou, dat lijkt me vrij duidelijk.⟨/p>
⟨p>En te Salamis aangekomen... nou, dat is hier. Tegenwoordig heet die stad anders; ik ben de naam kwijt. Misschien weet iemand anders hem? Het is niet echt een heel bekende naam, tenminste niet voor mij. Maar in ieder geval, in vroeger dagen heette de stad Salamis. De stad bestaat nu nog steeds, alleen onder een andere naam. Daar kwamen zij aan en dan lees je: "Zij verkondigden het woord van God in de synagogen der Joden." Dat mag wel, altijd weer eerst naar de Joden. Het was een stad, een vrij grote stad blijkbaar, met meerdere synagogen gezien het meervoud. En zij hadden ook Johannes tot helper. Die Johannes, u weet wel over wie we het zojuist hadden, die de bijnaam Marcus had. Ja, die was de assistent, zoals u hier ziet. Waarin assisteerde hij? Assisteerde hij in het verkondigen van het woord, of verkondigden Barnabas en Saulus het woord en assisteerde hij in praktische dingen? Ik weet het niet. Stoeltjes klaarzetten? Ja, misschien, ik weet het niet. Lucas treedt niet in detail, sorry. In elk geval, hij was de assistent.⟨/p>
⟨p>En na het hele eiland doorgetrokken te zijn tot aan Pafos... dat zal ik u even laten zien. Dit was dus Salamis, hier kwamen ze aan en nu gingen ze vervolgens zo richting Pafos. Dat ligt aan de andere kant, aan de westkant van het eiland. Dat is nog een hele trip hoor, om dat zo te voet af te leggen. Maar dat deden ze dus. Ze kwamen daar aan en daar troffen zij.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2896" title="Speel af vanaf 48:16">▶ 48:16⟨/button> ⟨span>De Joodse Magiër en Valse Profeet Bar-jezus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Daar vonden zij een zekere magiër. Want dat is wat er letterlijk staat in het Grieks: ⟨em>magon⟨/em>. Ze vonden daar een man, een magiër. Ze hebben hem daar niet opgezocht, maar ze troffen hem daar gewoon zo aan. Hij was een magiër en wordt nader omschreven. We komen nu bij een geschiedenis die heel bijzonder is; elk detail daarin blijkt een bijzondere betekenis te hebben. We komen hier op een heel cruciale wending in het boek Handelingen, en ik wil u dat graag laten zien.⟨/p>
⟨p>Hij was een magiër en er staat vervolgens bij: een valse profeet. In het Grieks staat er gewoon ⟨em>pseudo-profeet⟨/em>. Hij deed zich dus voor als een profeet, jawel, maar het was een valse. Dat wil zeggen: hij gaf niet de woorden van God door. Naast zijn magische praktijken was hij een pseudoprofeet, en er staat bij: een Jood. Ook dat is een heel veelzeggend detail voor wat er nu gaat gebeuren. Aan de Joden zijn de woorden Gods toevertrouwd, jawel, maar wat zij gedaan hebben, is die woorden verdraaien en er een pseudo-woord van maken.⟨/p>
⟨p>Dat is nu juist precies de ontwikkeling die je ziet in het boek Handelingen; er wordt beschreven hoe het Jodendom, het volk van de Joden, de woorden Gods niet accepteerde. Ze hielden vast aan hun eigen tradities, aan hun eigen concepten en verwachtingen, en daarmee verdraaiden zij het woord van God. Ze waren niet ontvankelijk voor wat God werkelijk te zeggen had.⟨/p>
⟨p>Hij was een pseudoprofeet en een Jood wiens naam ook nog eens heel veelzeggend was. Want de allereerste tegenstander die ze op hun reis onder de natiën tegenkomen, is iemand met de naam Jezus. Bar-jezus, zoon van Jezus, oftewel de zoon van Jozua. ⟨em>Bar⟨/em> betekent inderdaad 'zoon van'. Ik zei al: elk detail daarvan is heel veelzeggend. Dat hij juist zo moet heten! In zijn naam verwijst hij naar Jezus, maar in werkelijkheid blijkt hij juist een enorme tegenstander te zijn, precies door zijn pseudo-boodschap.⟨/p>
⟨p>Hij hield zich op, staat er dan, bij de proconsul. In welke hoedanigheid wordt er niet bij verteld. Was hij een adviseur, bekleedde hij een hoge functie, of was hij daar juist vanwege zijn magische kwaliteiten zo prominent aanwezig? Ik weet het niet. Hij was daar bij de proconsul, want dat is wat het woordje 'land' in landvoogd hier betekent. Het is gewoon de bestuurder van het eiland. Dus we praten hier echt over een 'hele hoge piet', om het zo maar eens te zeggen. Ik hou van die naam natuurlijk, dat begrijpt u wel. Uitgerekend mijn vrouw moet mij hier even op wijzen: "Jij bent ook een Piet, ja?" Een hoge pief? Is het niet een hoge piet? Tegenwoordig krijgen de pieten meestal de zwartepiet toegespeeld.⟨/p>
⟨p>In ieder geval praten we hier over een zeer hooggeplaatste functionaris. Hij hield zich op bij de bestuurder van het eiland. En let nu eens op wat er gebeurt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3147" title="Speel af vanaf 52:27">▶ 52:27⟨/button> ⟨span>De Heidense Proconsul Sergius Paulus Zoekt Gods Woord⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Deze man heette Sergius Paulus. Hier wordt de naam Paulus voor het eerst genoemd in het Nieuwe Testament. We zullen twee verzen later zien dat Saulus bij deze gelegenheid voortaan ook Paulus gaat heten. Dat is toch geen toeval? Saulus wordt Paulus in zijn ontmoeting met Sergius Paulus. Ik heb de indruk dat daar vaak te weinig op gewezen wordt, terwijl het juist zo opmerkelijk is. Waarom dat zo is? Daar zijn veel meer redenen voor aan te dragen en we zullen er straks nog op komen, maar de eerste reden dient zich hier automatisch al aan. Waarom wordt Saulus Paulus in Handelingen 13? Welnu, hij wordt dat juist in zijn ontmoeting met Sergius Paulus, die simpelweg al zo heette. "Paulus" is een Latijnse naam en het betekent — ik zal er straks nog eens op wijzen — "kleintje".⟨/p>
⟨p>Deze Sergius Paulus was een verstandig man, een intelligente kerel. Hij begeerde het Woord van God te horen en zocht daarnaar. Hier vindt iets bijzonders plaats. Waarom? Deze man begeerde het Woord, maar hij was geen Jood. Tot dusver ging het Evangelie naar de Joden. De deur was inmiddels ook opengezet naar de vreemdeling in de poort, zoals we zagen in de geschiedenis van Cornelius. Maar vergis u niet: Cornelius was weliswaar iemand uit de natiën, een heiden, maar hij was toch een vreemdeling binnen de poorten. Hij hoorde weliswaar op afstand, maar hij hoorde toch bij het volk; hij stond aan de rand, om zo te zeggen, want we lezen dat hij een godvrezend man was.⟨/p>
⟨p>De deur was ook al opengezet naar de "Grieksen", dat wil zeggen naar de verheidende Joden, in Handelingen 11. Maar hier gaat voor het eerst een échte heiden, als ik het zo mag zeggen, over de drempel. Iemand die totaal geen enkele link heeft met het Jodendom, ook niet met de godvrezende Joden. Helemaal niets. Deze heiden, een echte heiden, begeerde het Woord van God en zocht ernaar om het te horen. Het is voor het eerst dat een pure, een pure heiden zonder enige link met het volk van God, met het volk van de Joden of enige bekendheid daarmee, dat Woord wilde horen. Daarom liet hij Barnabas en Saulus tot zich roepen. Alleen daarom al mocht hij natuurlijk verstandig heten.⟨/p>
⟨p>Maar dan staat er: Elymas, de tovenaar of de magiër. Want zo wordt zijn naam vertaald: Elymas is een vertaling van die andere naam die we zojuist tegenkwamen, Barjezus. Hij verzette zich tegen hen. Let goed op wat hier aan de hand is: een Jood die zich voordeed als een profeet verzet zich tegen het Woord, terwijl een heiden die geen enkele connectie heeft met het volk van de Joden — aan wie de woorden Gods zijn toevertrouwd — juist het Woord van God wil horen.⟨/p>
⟨p>Barjezus, deze Elymas, verzette zich tegen hen, dat wil zeggen tegen Barnabas en Saulus. Hij trachtte de landvoogd van het geloof afkerig te maken; hij zette alles in het werk om hem daarvan te doen afkeren. Beide beschrijvingen zijn hier zo typerend. Aan de ene kant zien we het volk van de Joden, getypeerd in deze Elymas of Barjezus, die afkerig is. Aan de andere kant zien we een pure heiden die totaal geen aanspraak kon maken op werken of godsdienstige zaken, maar die simpelweg het Woord van God wilde horen. Elymas probeerde hem afkerig te maken van het geloof — het geloof in het Goede Bericht.⟨/p>
⟨p>Let even op dat woord "geloof". Geloof staat in de Bijbel altijd tegenover werken, met name ook in de brieven van Paulus. Als je een bericht verteld wordt, kun je het geloven. Israël dacht echter altijd in termen van werken: het Woord van God is een opdracht die je moet doen, die je moet vervullen en uitwerken. Maar een bericht, een Blijde Tijding, kun je helemaal niet uitwerken. Er wordt namelijk niets van je gevraagd. Dat is juist het geweldige van het Evangelie: er wordt je niets gevraagd, er wordt alleen iets gemeld. Het is een bericht, een Blijde Tijding, en dat kun je alleen maar geloven.⟨/p>
⟨p>Sergius Paulus, deze landvoogd en heiden, wilde dat horen. En de Jood — het klinkt misschien wat naar, maar dat is juist de wijze waarop het hier in het boek Handelingen beschreven wordt — was afkerig en probeerde die beweging zelfs te keren. Hij moest er niets van hebben en trachtte hem afkerig te maken van het geloof.⟨/p>
⟨p>Nu komen we bij vers 9, maar ik stel voor dat we dat even parkeren tot na de pauze. Dan komen we bij de grote wending in Handelingen 13 vers 9. Ik heb er al vaak op gewezen, maar nu is het dan toch zover. We gaan eerst even een kopje koffie drinken.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3584" title="Speel af vanaf 59:44">▶ 59:44⟨/button> ⟨span>Saulus Wordt Paulus: Betekenis en Symboliek van Zijn Naam⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij hadden het over het verblijf van Barnabas en Saulus bij de proconsul Sergius Paulus. En die Joodse pseudo-profeet, die Barnabas en Saulus alles probeerde in het werk te stellen zodat zij het woord niet zouden richten tot die heidense man. Hij trachtte de landvoogd van het geloof afkerig te maken. Dat was het laatste wat we besproken hebben van vers 8.⟨/p>
⟨p>En dan staat er in vers 9: "Doch Saulus, anders gezegd, echter ook Paulus, vervuld met heilige geest, zag hem scherp aan en zeide..." Het wordt hier in feite in het voorbijgaan zo gezegd, maar toch ook wel weer heel definitief: daar bij die Sergius Paulus wordt Saulus Paulus. Dat is één ding. En dan is het vervolgens ook zo consequent: waar hij tot dusver Saulus heette, zo consequent wordt hij nu Paulus genoemd.⟨/p>
⟨p>Men heeft ook wel gezegd, en dat zou heel goed kunnen, dat Saulus zijn Hebreeuwse naam was: Shaul. Saul is een zeer Hebreeuwse naam, bekend van koning Shaul uit dezelfde stam van Benjamin. Ik heb al vaker gewezen op de connecties en de typologische verbindingen tussen koning Saul, die David vervolgde, en hier Saulus van Tarsus, die de Zoon van David vervolgde. Er zijn wel meer verbanden. Ik werd er in de pauze nog even op gewezen door Fred, die zei: "Het is eigenlijk wel opmerkelijk dat Saulus ook onder de profeten gerekend wordt, hier in Handelingen 13 vers 1." Voor de Bijbelkenners onder u: u weet dat er zo'n geschiedenis is waarin koning Saul in geestvervoering geraakt. Dat is een hele aparte geschiedenis, en dan ontstaat daar het spreekwoord onder Israël: "Is Saul ook onder de profeten?" En het antwoord is: jazeker. Wij kennen een profeet, iemand die Gods woorden doorgeeft als geen ander. Hij is een profeet, de profeet bij uitstek nu ook onder de natiën, de leermeester van de natiën.⟨/p>
⟨p>Dus Saulus was zijn Hebreeuwse naam en Paulus wellicht ook zijn Romeinse naam. Want Saulus was een Romeins staatsburger vanaf zijn geboorte, zodat beide namen heel passend zijn. Ze klinken al bijna hetzelfde, maar hebben geheel verschillende betekenissen. Ik zei al: als Latijnse naam betekent Paulus "kleintje". Ik kom er trouwens straks nog even op terug, maar eerst wil ik dit rijtje nog even opsommen. Ik heb er al op gewezen dat hij vanaf hier inderdaad consequent Paulus heet.⟨/p>
⟨p>Daar wil ik nog iets bij zeggen, want dit is erg onbekend — nou ja, misschien in dit gezelschap inmiddels niet meer, maar in het algemeen, als je de handboeken erop naslaat, zul je het nooit aantreffen. Tenminste, ik ben het nooit tegengekomen. En dat is de Griekse benadering. Dus als je de naam met Latijnse oren hoort, dan hoor je "kleintje". Maar als je Paulus met Griekse oren hoort, dan hoor je iets anders. Dat maakt soms een heel groot verschil. Ik had daar deze week een heel leuk voorbeeld van. Ik heb het al een keertje eerder vermeld, al weet ik even niet meer in welk gezelschap dat was. Het was bij mijn Poolse cursisten in Den Haag. Als die het woordje "stoel" horen... Heb ik dat al gezegd? Of heb ik dat aan tafel al gezegd? Ik weet het echt niet meer. Nou ja, in ieder geval, ik zal het nu zeggen: als een Pool het woord "stół" hoort, weet u waar hij dan aan denkt? Aan een tafel. "Stół" betekent namelijk tafel. Wat ik ermee wil illustreren is: met welke oren hoor je een bepaald woord? Er zijn ongetwijfeld heel veel voorbeelden daarvan te geven, waarbij het maar helemaal afhankelijk is vanuit welke taal je het benadert en uitlegt.⟨/p>
⟨p>In ieder geval: als Paulus met Latijnse oren "kleintje" betekent, dan is dat waar, maar als je het met Griekse oren beluistert, dan zit daar het woordje "pau" in. "Pau" is het Griekse woord voor ophouden. Dat kennen wij allemaal, want ons woord "pauze" komt daarvan af. Het betekent dus ophouden, stoppen. En dat is nou zo leuk, want een vers later — we gaan het straks zien — gebruikt Paulus dat Griekse werkwoord ook. Ik parkeer hem even, ik ga het nu niet opzoeken, want we zullen het straks vanzelf zien. Dat is dan zo interessant: als je het dus met Griekse oren beluistert, dan zeg je bij het woord Paulus dat het "een stopper" betekent. Die uitgang "-los" betekent simpelweg "iemand die stopt", iemand die doet ophouden. Dat is heel boeiend en heeft te maken met een onderbreking, een pauze. Die vind ik geweldig hoor, juist ook in dit hele verband. Het heeft te maken met een onderbreking: iets dat stopt voor een tijd en vervolgens weer verdergaat. Net als met een stopwatch: je drukt hem in, je krijgt een pauze, en vervolgens druk je hem weer in en gaat de tijd weer verder. Misschien is deze Griekse benadering van de naam Paulus nog wel het meest tekenend en veelzeggend voor wie de figuur Paulus is en wat hij te melden heeft. Vanaf dit moment is hij geen Saulus meer, maar Paulus. Waarom? Het heeft alles te maken met die onderbreking in de heilsgeschiedenis. Ik kom daar straks nog op terug.⟨/p>
⟨p>Maar ik wil nu nog een andere benadering noemen, en dat is de benadering met Hebreeuwse oren. Want wat krijg je? Het verschil is dat de 'S' een 'P' wordt: Saulus wordt Paulus. Dat is mooi als je het vanuit de Hebreeuwse symboliek bekijkt. Waarom? Omdat de 'S' in het Hebreeuws de letter Shin is. Een letter staat ook nog voor een cijfer, maar daar ga ik nu even aan voorbij. Maar het is ook een woord en dat betekent "een kies". Dat wil zeggen: een vermaler. Want dat is wat een kies doet, die vermaalt. Dat is de Shin. De Hebreeuwse letter 'P', dat is de Peh. Dat betekent "mond". In het Hebreeuws betekent het woordje "peh" mond; nu nog steeds in het moderne Ivriet. Dus als Saulus Paulus wordt, wat is dan het verschil? Nou, hij was een vermaler, een vervolger, een verwoester van de gemeente Gods, en hij werd een mond: een mond Gods. Eigenlijk betekent het Hebreeuwse woord voor profeet trouwens ook weer "mond", namelijk een mond van God.⟨/p>
⟨p>Iemand vraagt: "Kan het ook zo zijn dat je van vermaler tot één wordt? Dat het woord koud komt tot in één?" En vanaf een bepaald moment is dat heel goed, dan komt daar de spreker tevoorschijn. Ja, die connectie zie ik ook. Maar juist omdat het hier vooral die kies is — dat is vooral de functie van het vermalen — maar jij denkt dan vooral aan het voedsel. Je neemt eerst het voedsel tot je en vervolgens spreek je het weer uit. Ja, dat is ook een link. Zo zie je dat als je de Hebreeuwse symboliek er ook nog eens bij betrekt, je een heel mooi plaatje in zijn totaliteit krijgt.⟨/p>
⟨p>In het Latijn is hij een "kleintje". Dat is trouwens ook veelzeggend hoor. Want hoe is het? Ik denk dan met name aan een passage in de Efezebrief waar Paulus zegt: "Mij, verreweg de geringste van alle heiligen, is deze genade te beurt gevallen om aan de natiën de onnaspeurlijke rijkdom van de Christus te verkondigen." Dus aan mij, de geringste, het kleintje Paulus, is juist die onvoorstelbare rijkdom en genade betoond om dat wereldkundig te maken. Om van een vermaler, de eerste der zondaren, te veranderen in de minste van de apostelen en de geringste van alle heiligen. Je zou zelfs bij iedere stap nog een overtreffende trap kunnen maken. Hij is de minste van de apostelen, de kleinste kring; zo zegt hij dat in 1 Korinthe 15.⟨/p>
⟨p>Hij is de geringste van alle heiligen. Dan maak je de kring groter. Maar hij is zelfs van alle zondaren nog de eerste. En hij was ook nog een slechte spreker; kijk maar naar 1 Korinthiërs. Niet met schittering van woorden. Precies: Jezus Christus en die gekruisigd.⟨/p>
⟨p>Maar het gaat nu ook even om die overtreffende trap, hoe wijd of hoe klein je de kring ook trekt. Hij is de minste van de apostelen, de geringste van alle heiligen en de eerste der zondaren. Aan hem, met recht een kleintje, is die onvoorstelbare genade te beurt gevallen om aan de natiën de onnaspeurlijke rijkdom en ook de genade van God te verkondigen.⟨/p>
⟨p>Dat is wel schitterend hoe een vermaler een mond Gods wordt. Dat is de Hebreeuwse symboliek. Latijns een kleintje, en dan het Grieks: die pauze, die onderbreking in de heilshistorie. Nou, daar moeten we het dan nu vervolgens over hebben.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4298" title="Speel af vanaf 01:11:38">▶ 01:11:38⟨/button> ⟨span>Het Oordeel over Bar-jezus als Type van Israëls Blindheid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Handelingen 13 vers 9, dat is echt dé omkering. Want Handelingen is eigenlijk onderverdeeld in twee grote delen, namelijk Handelingen 1 tot 12 en vanaf Handelingen 13 tot aan het einde. Dat is algemeen bekend en kun je overal terugvinden; dat zeg ik nu niet zomaar. Handelingen 13 is die omkering, maar je ziet het hier vooral ook bij de wijze waarop Saulus genoemd wordt, namelijk Paulus: "Doch Saulus, anders gezegd Paulus." Juist bij deze gelegenheid staat er eigenlijk: "vervuld wordende van heilige geest". Hij zag hem scherp aan. In het Grieks staat er letterlijk dat hij tot in hem keek; hij keek dwars door hem heen.⟨/p>
⟨p>En dan zegt hij... ja, in het Grieks staat het wat anders, dat komt pas wat later. Hij begint niet direct met "zoon des duivels", maar trouwens, letterlijk is dat de zoon van de diabolos, van de dooreenwerper. Ik houd er altijd van om het gewoon zo te zeggen. Bij het woord "duivel" denken mensen meteen aan allerlei klassieke, antieke, mythologische voorstellingen, maar diabolos is de dooreenwerper. Degene die de dingen verdraait, een pseudo, weet u wel. De waarheid een slag omdraaien. Daar is hij een zoon van, een erfgenaam: vol van allerlei list en streken, bedrog en zelfs schurkachtigheid.⟨/p>
⟨p>U moet zich voorstellen dat Saulus hier op hoog bezoek is bij de bestuurder van het eiland, een pro-consul, niet de eerste de beste. Daar staat een man, kennelijk hoog in aanzien aangezien hij in diens nabijheid verkeerde. Saulus stelt zich echter niet terughoudend op, want hij zegt gewoon: "Zoon van de diabolos!" En dan: "zo vol van alle bedrog." Niet van allerlei, maar van alle bedrog. Dat is nog veel sterker. Van alle schurkachtigheid. "Vijand van alle rechtvaardigheid, zul je niet ophouden?"⟨/p>
⟨p>Kijk, over dit woord had ik het. Vanaf hier worden mijn dia's een beetje karig, omdat ik vanmiddag een beetje gebrek aan tijd had, maar ik hoef me daardoor niet te laten hinderen. Dit woord "ophouden", "zul je niet ophouden?" Het antwoord is: hij zal wel ophouden. Let maar op wat er gebeurt met deze Elymas. Wat Saulus, anders gezegd Paulus, hier doet, is deze man doen ophouden. Hij stopt hem om nog verder te gaan, en dat ter plekke. Dus hier wordt Saulus met recht – in Griekse termen bedoel ik – een "stopper". Iemand die doet ophouden te verdraaien de wegen van de Heer die recht zijn. Wat God doet en wat God zegt, het handelen van God is recht, maar een mens maakt het krom. Hij verdraait het en werpt het doorheen.⟨/p>
⟨p>"Vijand van alle rechtvaardigheid, zul je niet ophouden om de rechte wegen van de Heer te verdraaien? En nu, zie, de hand van de Heer keert zich tegen u. En gij zult een tijd lang blind zijn en de zon niet zien." Ja, daar wist Paulus zelf ook wel van; van blindheid kon hij meespreken. Dit is natuurlijk typerend voor wat deze Joodse man deed: hij was afkerig van het woord, terwijl de heiden het juist wil horen. En wat wordt hem aangezegd? Dat hij voor een tijd lang – niet voor altijd, maar voor een tijd tot op een gelegenheid, tot op een tijdstip – blind zal zijn. Er staat kairos, wat een periode betekent, maar specifiek nog een tijdstip, een specifieke gelegenheid. De Concordant Version zegt: until the appointed time, de gestelde tijd.⟨/p>
⟨p>Waar denk je dan aan? Dat kan niet missen. Hier wordt de Jood als type van het hele volk Israël terzijde gesteld. Over hun val spreekt Paulus in Romeinen 9 en 11. Laten we daar meteen even naartoe gaan. In Romeinen 11 gebruikt hij dezelfde terminologie wanneer hij in vers 8 citeert: "Gelijk geschreven staat: God gaf hun een geest van diepe slaap, ogen om niet te zien, oren om niet te horen." Ik heb afgelopen zondag nog in Eben-Haëzer in Rotterdam gesproken over een man die doofstom was, wat ook een heel duidelijk type van Israël is. In beide gevallen, zowel blindheid als doofheid, wordt hetzelfde uitgebeeld. Paulus citeert er dan bij: "tot de dag van heden." Het is niet voor altijd. In Romeinen 11 zegt hij: "Ik deel jullie een geheimenis mee: een gedeeltelijke verharding is over hen gekomen, totdat..." Over dat "totdat" is nog veel meer te zeggen, maar het is in ieder geval gelimiteerd in tijd. Er komt weer een tijd dat die verharding zal ophouden en dat God de ogen van het volk zal openen. Dan zullen ze zien wie zij doorstoken hebben en tot omkeer komen.⟨/p>
⟨p>Die blindheid is dus voor een periode, net als bij deze Elymas of Bar-jezus, hoe je hem ook noemen wilt. In Romeinen 11 vers 10 citeert Paulus ook: "Laten hun ogen verduisterd worden, zodat zij niet zien, en doe hun rug voorgoed zich krommen." Ik heb expres dit plaatje erbij gedaan: iemand die een ander nodig heeft om geleid te worden, omdat hij blind is. Hun ogen zijn verduisterd en ze zien de zon niet. Dat bedoel ik ook overdrachtelijk en dubbelzinnig: de zon als de lichtbron bij uitstek zien zij niet. Hun rug wordt gekromd onder de last, wat een beeld is van de last van werken. Petrus zegt in Handelingen 15: "Legt gij een last op de schouders van de discipelen die noch wij, noch onze vaderen hebben kunnen dragen?" Zie je het voor je? Kromgetrokken. In de evangelieën staat ook de geschiedenis van de Heer Jezus die een vrouw geneest die kromgetrokken was. Ik heb nog geen keuze gemaakt over waar ik het zondag over ga hebben, maar terwijl ik hierover spreek, denk ik dat het dat zomaar eens zou kunnen worden. Het heeft te maken met zich gekromd bevinden onder die belasting.⟨/p>
⟨p>Ik ga weer even terug naar die Elymas. Terwijl Saulus, anders gezegd Paulus, tegen die man zegt: "Zul je niet ophouden?", vind je het antwoord meteen in vers 11: "En terstond viel op hem donkerheid." Andere vertalingen zeggen een mist of een waas. Hij zag niet meer helder, er viel een waas en duisternis over hem. Rondtastende zocht hij iemand om hem bij de hand te leiden. Hij werd ter plekke blind. Het is overduidelijk dat dit typologisch is voor wat er gaande is in het boek Handelingen. Israël wordt terzijde gesteld vanwege hun ongeloof; ze zijn afkerig van het woord en willen er niets van weten dat het woord naar de natiën gaat. En het is Paulus, juist in de hoedanigheid als Paulus, die de apostel van de natiën wordt. Dat begint hier in Handelingen 13. Voor het eerst komt een pure heiden in aanraking met het woord van God, precies bij die confrontatie met de Joodse pseudoprofeet die voor een tijd blind wordt en de zon niet kan zien. Saulus wordt hier dus met recht de "ophouder". Hier begint een periode van onderbreking.⟨/p>
⟨p>Hier stopt Israël. En bij deze gelegenheid wordt het ook duidelijk, juist als Saulus Paulus wordt, dat het volk niet tot inkeer zal komen. Niet tot bekering. Wat aanvankelijk de grote verwachting was van de twaalf en wat ze ook uitspraken, was dat Israël tot geloof zou komen in hun Messias. Dan zou de Messias terugkeren en dan zou het Koninkrijk gevestigd worden. Wel, vanaf hier is het duidelijk: dat gaat niet gebeuren.⟨/p>
⟨p>Dat was de twaalf en dergelijke allemaal nog niet duidelijk; dat is nog een heel proces waar we het ook nog wel over zullen hebben. Maar in ieder geval is dat wat je hier in Handelingen 13 ziet: die omwenteling. Dat zie je hier.⟨/p>
⟨p>Dat is eigenlijk wat een magiër ook doet natuurlijk. Het is een magiër, geen goochelaar. Ja, dat wel, maar een magiër, dat zijn niet zomaar wat trucjes. Hij deed zich natuurlijk voor als een profeet, maar hij gebruikte allerlei magische krachten. Wat voor dingen daar verder bij aan de hand waren? Wat een toestand zeg.⟨/p>
⟨p>De rol van Paulus, die hij vanaf hier dus ook krijgt. Want eigenlijk, ik zei het al eerder: vanaf nu gaan we dus met recht in de voetsporen van Paulus. Eerder konden we eigenlijk nog niet in de voetsporen van Paulus treden; toen zaten we in de voetsporen van Saulus. Maar hier worden het de voetsporen van Paulus.⟨/p>
⟨p>Nou, en dan lees je nog in vers 12... Ik zat op mijn horloge te kijken en het is vijf voor half tien. Ik dacht even dat het vijf voor half tien bleef, maar de landvoogd geloofde.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5146" title="Speel af vanaf 01:25:46">▶ 01:25:46⟨/button> ⟨span>De Proconsul Gelooft Door het Onderwijs⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De proconsul zag wat er gebeurd was. Ja, want die stond daarbij. Kwam hij tot geloof? Deze vind ik nou leuk om even zo te mogen zeggen, want ik heb me de laatste dagen nog wel eens beziggehouden met die uitdrukking. Maar het staat er niet. Er staat niet: hij kwam tot geloof. Er staat: hij gelooft. En 'geloofde' staat hier in de aorist, de onbepaalde tijd. Hij gelooft. Hij kwam niet tot geloof, maar het geloof kwam tot hém. Dat is de richting.⟨/p>
⟨p>Het is een gave Gods. De Statenvertaling zegt het consequent altijd goed: hij geloofde, of zij geloofden. Maar in de NBG-vertaling staat er iedere keer: ze kwamen tot geloof. Ik weet dat dit natuurlijk gewoon een heel gangbare Nederlandse benaming daarvoor is en het is lastig om dat weer om te gooien, maar ik ga mijn best doen. Het is niet meer: je komt tot geloof, maar het geloof komt tot jou. Of: je gelooft. In de formulering 'komen tot geloof' zitten, als je er goed over nadenkt, allerlei kwalijke gedachten die in feite te maken hebben met de Arminiaanse gedachte in de theologie: de mens komt tot geloof. Nee, je komt niet; het geloof komt tot jou. Als ik het zo zeg, ben ik nog heel calvinistisch: het is een gave Gods. Het is geweldig als het Woord tot je komt en Hij jouw ogen, oren en hart daarvoor opent. Dat is genade van God.⟨/p>
⟨p>Er zijn natuurlijk allerlei dingen die gebeuren, maar waardoor komt het geloven voor hem? Is dat door de Heer of is dat door het gebeuren? Voor mij is dat geen of-of; het is beide. Hij zag de leer van de Heere. Het loutere feit dat Saulus – of nu Paulus – dit tegen Elymas zei terwijl de landvoogd daarbij stond... hij ziet gewoon dat het gebeurt. Dat wat Paulus leerde in zijn onderwijs, dat ziet hij nu in één keer werkelijkheid worden. Ja, hij zag het inderdaad, hij hoorde het, en dat is natuurlijk ook die leer. Hij stond versteld – hier staat 'ek', dus buiten zichzelf van verbazing – over het onderwijs van de Heere. Het was duidelijk dat wat hij hoorde van de Heere was. Dat lijkt me nogal wiedes, want het werd gewoon ter plekke gedemonstreerd.⟨/p>
⟨p>Een man als Elymas, die andere mensen zo betoverde met zijn krachten en dergelijke dat hij zelfs in de nabijheid van Sergius Paulus verbleef, dat moet toch een man van statuur geweest zijn, die Jood bedoel ik. Maar dat hem dit gewoon ter plekke overkwam, ja, dat was wel heel bijzonder. Dus, even samengevat, want we houden het hierbij: het komt erop neer dat Saulus Paulus wordt bij Sergius Paulus. Daar, bij die gelegenheid waarbij voor het eerst een echte heiden in aanraking komt met het Woord, in combinatie met het volk en met de Jood die afzijdig is – sterker nog, ongelovig is en dat tegen probeert te houden – daar, bij die beweging, wordt Saulus Paulus. Voor een tijdlang wordt Elymas dan getroffen door blindheid en ziet hij de zon niet meer. Zeer typerend; het is allemaal een uitbeelding van dat wat ook verteld en verhaald wordt. Dit is echt ook typisch weer het Woord van God: de Schriften, die zo gelaagd en krachtig zijn en waarin alles ook gedemonstreerd wordt.⟨/p>
⟨p>Dan stel ik voor dat we de volgende keer inderdaad verdergaan bij vers 13. Dan gaat Paulus weer verder op reis vanaf Pafos. Maar dat is over drie weken. Als ik goed in mijn agenda gekeken heb en ook goed onthouden heb, dan is dat vandaag over drie weken: op 26 februari zijn we hier, Deo volente, weer bij elkaar. En bij dezen bent u daar ook van harte voor uitgenodigd.⟨/p>