⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op de Voorbereidende Fase van Saulus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We gaan onze Bijbelstudies weer voortzetten over het onderwerp 'De voetsporen van Paulus'. We volgen hem in het boek Handelingen en ik stel voor dat we eerst, zoals gebruikelijk, even terugblikken op wat we de voorgaande keren hebben gezien. Eigenlijk moet ik erbij zeggen dat de overkoepelende titel van deze Bijbelstudies weliswaar 'De voetsporen van Paulus' is, maar dat we nog steeds in de aanloopfase zitten. Tot dusver hebben we het namelijk nog helemaal niet over 'Paulus' gehad. Over de persoon weliswaar wel, maar niet onder die naam. Pas in hoofdstuk 13 vers 9 komen we hem tegen als Paulus en vanaf dat moment heet hij consequent zo, net zo consequent als hij voor die tijd Saulus wordt genoemd. We zullen te zijner tijd nog meer aandacht geven aan die overgang van namen, maar voor nu is het een vaststelling: tot dusver gaat het nog steeds over Saulus.⟨/p>
⟨p>De laatste keer – dat was vorig jaar – hebben we ons beziggehouden met Handelingen 9. We zagen dat Saulus een bezoek bracht aan Jeruzalem, maar dat al na korte tijd moest afbreken vanwege een beraamde moordaanslag. Dat was eigenlijk hetzelfde liedje als in Damascus. Hij werd geroepen en meteen gebeurde er van alles rond zijn persoon. In Damascus was hij meteen vrijmoedig gaan optreden nadat hij daar was gearriveerd na zijn verblijf in de woestijn van Arabië. Hij verkondigde daar dat Jezus de Zoon van God is; zo stond het er erg mooi geformuleerd. Daar gebeurde al heel veel, want uiteindelijk moest hij via een hele merkwaardige route vertrekken: via een venster in de stadsmuur van Damascus, omdat ze het op zijn leven hadden gemunt.⟨/p>
⟨p>Vervolgens kwam hij in Jeruzalem en na niet al te lange tijd bleek daar weer hetzelfde te gebeuren. Saulus vertrok dan naar zijn vaderstad Tarsus via Caesarea, waar hij werd uitgeleide gedaan. Ik moet nog één ding zeggen dat een aardige aanloop vormt voor wat we vanavond zullen zien: hij werd daarbij begeleid door Barnabas, die zich meteen al over hem ontfermde. Die twee hebben iets met elkaar, wat we vanzelf nog wel vaker zullen zien in het boek Handelingen. Hij vertrok via Caesarea, de poort naar de zee. Ik zeg het expres zo, want dat is heel dubbelzinnig. Het is de opening, de deur naar de volkerenzee. Het is ook de plaats waar Petrus de deur heeft opengezet voor de natiën. Dat is niet voor niets.⟨/p>
⟨p>Saulus gaat dus naar Tarsus, zijn vaderstad, zoals je leest in hoofdstuk 9 vers 30. Daarna volgt er een hele lange 'radiostilte' in verband met de figuur van Saulus. Tot hoofdstuk 11 vers 25 noemt Lucas hem niet meer. Dat is een periode van ongeveer acht jaar. Het is wat moeilijk te traceren hoe je dat precies berekent, maar ik ga er op gezag van anderen vanuit dat dit ongeveer zal kloppen. Een hele lange tijd horen we dus niets meer, althans niet in het verslag van Lucas.⟨/p>
⟨p>In die tussentijd – en het is goed om ons dat te realiseren – beschrijft Lucas hoe Petrus de poort naar de natiën opent in het huis van Cornelius in de havenstad Caesarea. De stad zelf ontleent haar naam aan de keizer; Caesarea betekent 'van de keizer', een keizerlijke stad. Saulus was inmiddels in het vizier en was geroepen in Handelingen 9. We lazen een introductie van wie hij is en wat hij deed in Damascus en Jeruzalem, maar vervolgens verdwijnt hij weer voorlopig naar de achtergrond. In die tussentijd worden de schijnwerpers wederom op Petrus gericht, maar ook voor het laatst. Ook dat is weer veelzeggend. Voor het laatst worden de activiteiten van Petrus belicht en uitgebreid beschreven. Saulus komt wel weer terug, maar eerst moest dit werk verricht worden; eerst moest de deur opengezet worden naar de natiën. Die uitdrukking is ook ontleend aan Handelingen 11, waar de gelovigen erg blij zijn over het feit dat God een deur naar de natiën heeft geopend.⟨/p>
⟨p>Paulus zelf is heel summier over deze periode. Hij schrijft daarover in Galaten 1 vers 21. Nadat hij zijn verblijf in Damascus en Jeruzalem heeft beschreven, zegt hij: "Daarna ben ik gegaan naar de streken van Syrië en van Cilicië." Cilicië is de landstreek waar Tarsus ligt, zijn geboortestad. Daar is hij toen naartoe gegaan en dat is wat we van hem weten. Saulus kennende zal hij daar niet zijn mond hebben gehouden, maar voor de rest weten wij niets en wordt er ook niets vermeld. Zijn eigenlijke arbeid, zoals we die kennen vanuit zijn brieven en het boek Handelingen, moet nog gaan beginnen. Dit is allemaal nog voorbereidend.⟨/p>
⟨p>Het loutere feit dat zijn naam 'Paulus' pas geïntroduceerd wordt in Handelingen 13 is daarbij symptomatisch en veelzeggend. Alles is nog voorbereidend. Wat er bijvoorbeeld in deze pauzeperiode beschreven wordt – de deur die naar de natiën wordt opengezet door Petrus – is eveneens voorbereidend. Het is niet zo dat die zaken los van elkaar staan; het is allemaal onderdeel van het design van het boek Handelingen. Ik heb in een van de eerste studies opgemerkt dat als je kijkt naar waar het boek Handelingen begint, dat in Jeruzalem is. Als je kijkt naar waar het boek eindigt, dan is dat in Rome. Feitelijk beschrijft het boek Handelingen hoe het evangelie begint in Jeruzalem en eindigt in Rome. Daar zit nogal wat tussen; hele verwikkelingen, geen lineaire rechte lijn, maar niettemin is dat de weg die het gaat. Jeruzalem wijst de boodschap af en God gaat vervolgens een omweg die alles te maken heeft met de figuur van Saulus, de apostel van de natiën. En waarom is hij dat? Vanwege de val van Israël, zoals Paulus daar zelf in zijn brieven over schrijft. Goed, tot zover deze terugblik.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="538" title="Speel af vanaf 08:58">▶ 08:58⟨/button> ⟨span>De Verstrooiing Na de Steniging van Stefanus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Deze inleiding dient als intro voor waar we het nu over gaan hebben. We gaan nu naar Handelingen 11, want zoals ik al zei, bespreken we niet het boek Handelingen in het algemeen; we volgen de voetsporen van Paulus, of zo u wilt: Saulus. Dat betekent dat we hoofdstuk 9 en het vervolg daarvan voor later laten voor wat het is. Over hoofdstuk 10 hebben we het niet meer en ook het eerste gedeelte van Handelingen 11 laten we rusten. Dat gaat allemaal over de arbeid van Petrus en vooral over hoe hij de deur opent naar de natiën. Vervolgens komen we aan in hoofdstuk 11 vers 19. Ik moet erbij zeggen dat ik hier aanhaak, niet omdat Saulus hier meteen genoemd wordt, maar omdat je hier echt weer moet beginnen om de geschiedenis werkelijk te begrijpen.⟨/p>
⟨p>Daar staat dan dit: "Zij dan die verstrooid werden door de verdrukking welke in verband met Stefanus plaatsvond." Er was dus een verdrukking ontstaan op grond van Stefanus, namelijk door zijn steniging. Deze verdrukking, en trouwens ook de verstrooiing die daardoor plaatsvond, was een enorme verdrukking die begon in Jeruzalem onder aanvoering en met in de hoofdrol Saulus van Tarsis. Saulus verblijft op dit moment nog steeds in Tarsus, maar hij was de grote hoofdrolspeler. Juist door die verdrukking zagen de gelovigen in die dagen — de discipelen, zoals ze genoemd worden — zich genoodzaakt om elders hun verblijf en een veilig onderkomen te vinden.⟨/p>
⟨p>Ik kan het niet nalaten om ook nog even te wijzen op de typologie, op de verborgen heenwijzing die je daarin alweer ziet. Dat betekent dus daar in Jeruzalem, dat stenigde... ik zeg het expres zo: Jeruzalem stenigde Stefanus. Dat durf ik zo te zeggen, niet omdat heel het volk van Jeruzalem daarachter stond, maar het was een officiële daad. Het was namelijk het Sanhedrin, het bestuurlijk lichaam van Jeruzalem, dat dit deed. Jeruzalem verwerpt daarmee de kroon; ik zeg het ook zo omdat Stefanus 'kroon' of 'krans' betekent. Feitelijk is het ook Stefanus die erop wijst dat Jezus de verheerlijkte Heer is. Als hij die striemende, vlammende rede houdt voor het Sanhedrin, dan lees je dat hij erop wijst dat het Joodse volk, Jeruzalem en hun leiders, Jezus hebben verworpen als de Messias. Maar hij wijst er vervolgens op dat deze Messias wel degelijk Degene is die aan Gods rechterhand is. Vanaf de plaats waar hij spreekt, ziet hij Hem ook zo en zijn gezicht straalde zelfs letterlijk. Daarmee heeft Jeruzalem ook afstand gedaan van de Koning en het Koninkrijk; de kroon hebben ze verworpen.⟨/p>
⟨p>Daarmee bevestigen ze de afwijzing van de Messias. Feitelijk bevestigen ze daarmee dat zij ooit Jezus van Nazareth hebben gekruisigd. Dat hadden ze ooit, zoals Petrus al zei, in onwetendheid gedaan, maar nu deden ze het heel bewust. Ze herhaalden het feitelijk door Stefanus, die namens die Jezus sprak, hetzelfde te laten overkomen. De gelijkenissen tussen de dood van Stefanus en die van de Heer Jezus zijn trouwens opmerkelijk, maar daar hebben we het ooit al eerder over gehad, dus dat laat ik nu even rusten.⟨/p>
⟨p>In ieder geval wordt hier nu gesproken over die verstrooiing. Dat is eigenlijk een introductie: er had een enorme verstrooiing plaatsgevonden in verband met die verdrukking die begonnen was in de dagen van Stefanus en zijn dood. Welnu, zij die verstrooid werden door de verdrukking welke in verband met Stefanus plaatsvond, trokken verder tot Fenicië, Cyprus en Antiochië toe. Laten we de kaart er even bij pakken. Dan zie je hier eerst Fenicië. Fenicië is zo ongeveer het gebied van het huidige Libanon; bijvoorbeeld Sidon en Tyrus horen allemaal in het gebied van Fenicië. En wat hadden we nog meer? Cyprus, dat lijkt me niet zo moeilijk; dat is bekend, dat is hier. Dat eiland zullen we later nog tegenkomen in Handelingen 13. En dan hebben we natuurlijk nog Antiochië. Wat las ik verder? Ja, tot Fenicië, Cyprus en Antiochië aan toe. Hier ligt Antiochië. Dat was, vergis u niet, een wereldstad; echt een enorme metropool. Het was in die dagen zelfs de derde stad op rij: Rome had de eerste plaats, Alexandrië de tweede plaats en Antiochië de derde plaats. Er was ook nog een ander Antiochië en dat wijs ik hier ook even aan, dat is hier. Dat is een beetje verwarrend, want beide steden met de naam Antiochië worden namelijk genoemd in het boek Handelingen. Dit heet dan Antiochië in Pisidië. Dit is de landstreek Pisidië en dit is eigenlijk hét Antiochië. Ik kom er straks nog even op terug, op die stad en die stadsnaam. Afijn, die verstrooiing trok verder naar Fenicië, dus noordwaarts, naar Cyprus, tot aan Antiochië toe, en dan staat erbij...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="945" title="Speel af vanaf 15:45">▶ 15:45⟨/button> ⟨span>Prediking aan het Volk: Gehoorzaamheid aan de Opdracht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Zonder tot iemand het woord te spreken dan alleen tot Joden. Nou heb ik een vraag: wat denkt u, was dat ongehoorzaamheid dat zij dit zo deden? Geen haar op hun hoofd dacht eraan om aan anderen te spreken over Jezus, de Messias, de Christus, dan alleen tot de Joden. Wat denkt u? Ze waren nog steeds van de koninkrijksgedachte; dat speelde hier absoluut in mee. Dat komt dus tot een ander in Jezus Christus, en vindt iemand anders zo'n suggestie... Maar was dit goed? Was dit gehoorzaam dat ze het op deze wijze deden of niet?⟨/p>
⟨p>Absoluut nee, voor hen niet. Want ze gingen uit tot de natiën waar die Joden natuurlijk verspreid waren. Ja, ook dit is in het buitenland. Dus ze bevinden zich onder de natiën, maar ze zijn daarbij heel selectief in het verspreiden van de boodschap. Ze spreken het alleen tot Joden. En hier gaat het ook inderdaad over Joodse gelovigen in de religieuze zin van het woord. Ik kom daar in het volgende vers dan even op terug.⟨/p>
⟨p>Nou, laat ik dan dit zeggen. We lezen — en nu bladeren we een hoofdstuk terug — dan is Petrus in het huis van Cornelius. Handelingen 10 dus. En dan zegt hij dit in vers 40: dat het met opzet is geweest dat Jezus, inmiddels opgestaan, niet... Hij is verschenen aan velen, zelfs een keer aan meer dan vijfhonderd broeders tegelijk, maar niettemin toch aan een select gezelschap. Niet, staat hierbij, niet aan het hele volk. Dat gaat Hij trouwens bij gelegenheid wel doen, en raad eens wat er dan gebeurt? Dan komt het volk ook tot geloof. Nou ja, voor zover je dat dan een geloof kan noemen, want het is doorzien. Zij zullen tot erkenning komen zoals ooit Thomas ook na die week tot erkenning kwam. Ja, ik zit nu even te pauzeren want ik denk: zal ik daar ook nog over zeggen? Maar in ieder geval, Thomas, die ook na een week, na een zevental, tot erkenning komt van de Messias. Dat is precies hetzelfde als met het Joodse volk dat na ook een week van jaren tot erkenning komt van de Messias. Hoe? Doordat ze Hem zien. Ze zullen zien wie zij doorstoken hebben en dan zullen ze tot erkenning komen.⟨/p>
⟨p>Dat is toen dus niet gebeurd. En je zou haast de vraag kunnen stellen — en ik zeg het expres zo — je zou de vraag kunnen stellen: was het misschien niet de bedoeling van God dat Hij nog niet door heel het volk aanvaard werd? Had God misschien nog een ander plan? Ja, dat is niet zo moeilijk. Later gaat Paulus in zijn brieven daar uitgebreid op in. God had inderdaad een voornemen. Dat was geen fout. In het boek Handelingen zou je denken van: ja, Israël is ongehoorzaam, verwerpt de kroon en nu gaat het naar de natiën. Er is een Plan B. Nou, vergeet het maar, dat was helemaal niet Plan B. Als God het inderdaad anders van zins was geweest, dan had Hij, toen Hij opstaan was uit de doden, niet slechts aan de getuigen verschenen, dan had Hij gewoon aan het hele volk verschenen geweest. Goed.⟨/p>
⟨p>Aan het hele volk. Maar er staat dan bij, en nu ga ik verder lezen in vers 42: "En Hij heeft ons," de getuigen dus, "geboden het volk te prediken en te betuigen dat Hij het is die door God is aangesteld tot rechter van levenden en doden." Ik heb hier even geen interlineair bij, maar het gaat me even om de essentie, dat is onmiskenbaar. En de vetgedrukte woorden geven ook precies aan waarom ik op dit schriftgedeelte wijs. Namelijk: de getuigen hadden de opdracht om aan het volk te prediken. De natiën die kwamen echt wel in zicht, maar dat was als Israël de boodschap zou aanvaarden en tot erkenning zou komen van Hem. Dan — en ik citeer, ik zou het haast letterlijk kunnen citeren maar het is nogal een lang gedeelte in Handelingen 3 — dan lees je ook inderdaad dat Petrus dat tegen het volk zegt daar in Jeruzalem: "Komt dan tot berouw en bekering." En dan staat er: "opdat er tijden van verademing mogen komen en Hij, God, Jezus zal zenden tot de tijden van de wederoprichting aller dingen waarvan God gesproken heeft bij monde van Zijn heilige profeten."⟨/p>
⟨p>In ieder geval is het idee daarbij: het volk zou dan tot bekering komen en dan zou vervolgens via dat volk het heil uitgaan. En het koninkrijk gevestigd worden wereldwijd, dus over de volkerenwereld ook. Even een kleine opmerking: er staat bij mij in deze vertaling aan het eind van die zin "vanaf het begin van deze aion". Ja, klopt, vanaf het begin van deze aion. Ik zei, in de NBG-vertaling staat "van oudsher". Dat staat er niet; er staat "van het begin van deze aeon". Dus als die Joodse mensen hier in Antiochië waar we het over hebben, alleen het woord richten tot Joden, tot het volk, dan is dat niet anders dan conform dat wat zij opgedragen hadden gekregen. Namelijk om het volk te prediken. En als het volk tot erkenning zou komen, dan zouden de natiën in het vizier komen. Op die wijze, in die volgorde.⟨/p>
⟨p>Dus als ik dan de vraag zou opwerpen: was dit ongehoorzaam? Nee, wis en waarachtig niet. Die mensen, denk aan figuren als Petrus, Johannes en de twaalven, ze waren vol van Gods Geest. En ze betuigden, niets hinderde hen, maar ze betuigden uitsluitend aan het volk. Waarom? Vanwege die visie; ze hadden dat in ogenschouw en dat was hun ook opgedragen. Je kunt je ook wel voorstellen dat als dan Jeruzalem de boodschap afwijst, en zoals zich dat in deze hoofdstukken dan aftekent, dat daarmee natuurlijk voor die twaalf en voor al die mensen die inmiddels tot geloof gekomen waren, hun wereld op zijn kop ging staan. Dit was een desillusie ook. Dit moest verwerkt worden: wat is hier aan de hand? Dat is Marcus 16. Marcus 16:15, die kwam voor hun part in beeld wanneer het koninkrijk gestaan was. Ja, in die volgorde: eerst Israël — nou citeer ik het een beetje uit zijn verband — en dan de Grieken. Ik citeer het een beetje uit zijn verband, maar in ieder geval is dat inderdaad het idee.⟨/p>
⟨p>Dus als hier in Handelingen 11, notabene als de deur inmiddels al opengezet is naar de natiën... Maar vergis u niet, die Cornelius, dat was een godvrezende man. Hij bevindt... Het was een godvrezende man binnen het volk ook, om het even in Bijbelse termen te zeggen, in Israëlitische termen. Het was een vreemdeling binnen de poorten. Nou, en die deelde dan ook als vreemdeling in de zegeningen, zoals God bijvoorbeeld het Sabbatgebod had gegeven: en dan zullen jullie op de Sabbat rusten, iedereen, ook de vreemdeling in de poorten.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1541" title="Speel af vanaf 25:41">▶ 25:41⟨/button> ⟨span>Het Evangelie Bereikt de Hellenisten in Antiochië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hier in Handelingen 11 gebeurt er toch nog iets anders. Want daar staat in vers 20: "Doch er waren onder hen enige Cyprische en Cyreense mannen." We halen weer even het kaartje erbij. Hier bevindt die geschiedenis zich nu: in Antiochië. En we zagen Cyprische mannen — ja, je hebt ook Cyprische katers en zo, maar dit gaat over de mannen. Tegenwoordig noemen we hen Cyprioten. En we zagen Cyreense mannen, die kwamen dus uit Cyrene. Er waren onder hen enige Cyprische en Cyreense mannen die te Antiochië gekomen waren.⟨/p>
⟨p>Ik wil toch nog even wat zeggen over die stad. Ik zei zojuist al dat het een enorme metropool was, maar ik wijs ook graag op de betekenis van de stadsnaam. Als je de naam ontleedt, bestaat die uit twee delen. Dat 'anti', dat weet u, betekent 'in plaats van'. En dat 'ochie' komt van een Grieks werkwoord dat 'hebben' betekent. Houd dat even vast. Antiochië wordt namelijk het centrum van waaruit de evangelieverkondiging plaats gaat vinden. Niet vanuit Jeruzalem, maar vanuit Antiochië vindt de evangelieverkondiging plaats. Het is vanuit Antiochië dat Paulus straks zijn zendingsreizen, zoals dat dan heet, aanvangt en daar iedere keer weer terugkeert. Dat is de basisplaats. Antiochië is het centrum, niet Jeruzalem. In plaats van Jeruzalem is het nu Antiochië, die grote heidense stad. Je kunt het plaatje eigenlijk zelf wel invullen: Jeruzalem had het, maar Antiochië heeft het in plaats van Jeruzalem. Zelfs de plaatsnaam van waaruit nu de verkondiging plaatsvindt, is tekenend: het is die stad in plaats daarvan. Vanuit die stad gaat het nu gebeuren.⟨/p>
⟨p>We zullen de plaatsnaam nog vele keren tegenkomen, maar hier in deze passage wordt er voor het eerst melding van gemaakt. Het is veelzeggend dat ook hier een deur opengaat. In Handelingen 10 ging er een deur open, maar hier ook. Want lees maar mee: "Doch er waren onder hen enige Cyprische en Cyreense mannen, die te Antiochië gekomen ook tot de Grieken spraken." In de vertaling staat 'de Grieken', maar er staat letterlijk 'de Grieksen', de Hellenisten. Dat onderscheid wordt heel duidelijk gemaakt. Voor het eerst werd deze term gebezigd in Handelingen 6, maar hier in de context gaat het kennelijk niet over Grieken van geboorte, maar over Griekse mensen die de Griekse levens- en denkwijze hadden overgenomen. Het gaat hier over geassimileerde Joden. Ze zijn Joods van origine, maar inmiddels al helemaal 'vergriekst'. Ze leefden niet Joods, maar in de praktijk leefden zij Grieks, heidens dus.⟨/p>
⟨p>Dat is wat deze mannen doen. Tot dusver was de evangelieverkondiging altijd geadresseerd aan Joden die leefden bij het Woord en vanuit de Schriften werd Jezus als de Messias gepredikt. Nu wordt tot deze vergriekste of gehelleniseerde Joden gesproken en hun wordt de Heere Jezus gepredikt. Er staat letterlijk 'evangeliserend', wat niets anders betekent dan het goede bericht vertellen. Zij evangeliseerden de Heere Jezus, oftewel: zij brachten het goede bericht dat Jezus Heer is. Dat is werkelijk een evangelie. Het is een evangelie om te verkondigen dat Hij de Messias is, maar parallel daarmee is het goede bericht dat Hij Heer is: Kurios, Eigenaar. Beide begrippen hebben te maken met het bericht dat Jezus Christus opgewekt is uit de doden. Op grond daarvan is Hij gemaakt tot Heer. In Handelingen 2:36 zagen we dat al: op grond van Zijn opstanding uit de doden is Hij gemaakt tot Heer en tot Christus. Die beide begrippen hangen samen in de zin dat zij hun basis vinden in de opstanding van Jezus. Indien gij met uw hart gelooft dat God Hem uit de doden heeft opgewekt en met uw mond belijdt dat Hij Heer is, dan zijn dat die twee dingen. Je gelooft het met je hart en met je mond belijd je daarmee dat Hij Heer is.⟨/p>
⟨p>Dat is wat zij aan die Grieksen, die Hellenisten, vertelden. Als je even afstand neemt en ziet wat hier aan de hand is, dan stel je vast dat in Handelingen 10 in Caecarea onder leiding van Petrus het evangelie naar de 'vreemdeling in de poorten' gaat. En hier in Handelingen 11 in Antiochië gaat het evangelie naar de Grieksen, naar de vervreemde Joden. In beide gevallen is dit voorbereidend werk zo duidelijk een introductie voor wat Paulus gaat doen: zijn arbeid onder de natiën. Dit is een aanzet daartoe. Alles werkt toe naar het op het toneel zetten van de apostel van de natiën, en deze hele voorgeschiedenis in Handelingen 11 maakt daar deel van uit.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2045" title="Speel af vanaf 34:05">▶ 34:05⟨/button> ⟨span>De Hand Des Heren en de Bijbelse Betekenis van Bekering⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou ja, en dan lees je in vers 21: "En de hand des Heren was met hen." Die uitdrukking herken je ogenblikkelijk als u een beetje vertrouwd bent met het Oude Testament, want je vindt hem vele keren. Ik heb het eens in de concordantie nagekeken; het staat er zo vaak. Meestal valt op dat "de hand des Heren" negatief wordt gebruikt: de hand des Heren keerde zich tegen Egypte of tegen de Amalekieten. Nou ja, daar zijn vele voorbeelden van. Maar het wordt ook positief genoemd. "Is de hand des Heren te kort om te verlossen?", staat er in Jesaja 59 vers 1. Dan is het die hand des Heren die verlost. En hier was de hand des Heren inderdaad met hen. Als de Heer Zijn hand opheft, als de Heer Zijn hand gebruikt, dan gebeurt er wat. En zeker, dat is negatief als die hand zich tegen je keert, maar als die hand van de Heer met hen is, nou, dan gebeuren er geweldige dingen. Want als die hand in actie komt, dan valt het niet te keren. Dat zie je hier ook en een groot aantal, staat er, kwam tot geloof. Of eigenlijk staat er: "was gelovende".⟨/p>
⟨p>Dat wil zeggen: het woord be-amen. Ik zet even een streepje tussen de "e" en de "a" — anders denk je aan "biemen", daarom doe ik het maar zo: be-amen. Dat is trouwens eigenlijk ook een hebraïsme, want "amen" is het Hebreeuwse woord voor geloven. Geloven is inderdaad "amen" zeggen. Abraham geloofde God, maar daar staat letterlijk: hij beaamde God. God zegt: "Zo is het," en hij zegt: "Het is waar en zeker." Afijn, zij geloofden. En dan moet ik er nog iets bij zeggen: ze kwamen niet "tot" geloof. Het is niet zo van... nou ja, dat is wat het woord zegt. Ik weet dat het een Nederlands idioom is en het valt ook niet mee om het altijd maar te omzeilen, maar ik bedoel het ook helemaal niet dogmatisch. Maar het idee in de Bijbel is niet dat je tot geloof komt als ware het een tweetrapsraket. Eerst kom je tot het geloof en dan ga je geloven? Nee, het is gewoon: je gelooft. Dus je komt niet tot geloof alsof het eerst een actie is en vervolgens: "Nou ben ik er en nu kan ik geloven." Nee, je gelooft. Dat is gewoon één ding. Je hoort een woord en zegt: "Zo is het." Dat is geloof. U zegt het, en zo is het.⟨/p>
⟨p>En een groot aantal, een talrijk getal, bekeerde zich tot de Here. Ja, en dat is precies ook wat dat woord betekent. Er zijn in het Grieks diverse woorden die in het Nederlands zo worden vertaald met bekeren — en we zullen daar wellicht nog wel op komen — maar hier staat een woord dat echt "omkeren" betekent. Dat is dit. Voor deze Hellenisten was dat trouwens heel letterlijk, want zij waren inmiddels vervreemd van hun wortels en van de woorden Gods die ooit aan dat volk waren toevertrouwd. Zij hoorden daar niet meer bij en zij keerden nu met recht terug tot die woorden en tot God, tot de Heer.⟨/p>
⟨p>Ik moet er trouwens even bij zeggen: het hangt er ook weer vanaf in welke taal je dat dan zegt. In het Hebreeuws is dat woordje bekering heel letterlijk "terugkeren". Dat is hier in het Grieks niet zozeer het geval; daar is het gewoon omkeren, omwenden. In het Hebreeuws is het echt terugkeren. En zelfs dan krijg je de gedachte in het Hebreeuws dat als het volk zich bijvoorbeeld bekeert tot de Here, dan keert het terug tot Hem bij wie ze ooit waren. Maar dan lees je ook dat het bekeerd wordt naar het land. Als ze bijvoorbeeld in het buitenland zijn, in Deuteronomium 30 lees je dat, dan wordt het volk bekeerd naar het land. Zo zeggen we dat in het Nederlands niet, maar in het Hebreeuws wel: zij keren namelijk terug naar het land waar zij ooit waren. Terugkeren.⟨/p>
⟨p>Hier is het dus omkeren. En ik heb wel eens een keer de gedachte gehoord dat dit niet van toepassing zou zijn op gelovigen uit de natiën. Daar ben ik het niet mee eens, want je leest ditzelfde woord bijvoorbeeld ook in 1 Thessalonicenzen 1 vers 9. Ja, daar lees je over hen: "Zelf verhalen zij van ons hoe wij bij u ontvangen zijn en hoe gij u van de afgoden tot God bekeerd hebt om de levende en waarachtige God te dienen." Hier gaat het over onmiskenbare gelovigen uit de natiën, maar zij hebben zich bekeerd. Ditzelfde Griekse werkwoord wordt hier gebruikt: bekeren van de afgoden. Dat is het afwenden, jazeker. Het idee is dan dus niet inderdaad "terugkeren", maar gewoon "omkeren". Ze waren gericht op de afgoden en alles wat daarmee samenhing, en vervolgens krijgen ze een woord te horen over de enige waarachtige God. En wat doe je? Je keert je om. That's it. Dat is toch heel logisch? En ik zou niet weten waarom dit een begrip zou zijn dat specifiek gereserveerd zou zijn voor de Joden. Dat is volgens mij totaal niet de gedachte. Afijn, zij bekeerden zich tot de Heer en het bericht — of letterlijk staat er: het woord — daarvan kwam de gemeente, de ecclesia van Jeruzalem, ter ore.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2461" title="Speel af vanaf 41:01">▶ 41:01⟨/button> ⟨span>Barnabas Wordt Afgevaardigd Vanuit Jeruzalem⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het bericht daarvan kwam de gemeente van Jeruzalem ter oren en zij vaardigden Barnabas af naar Antiochië. Waarom Barnabas? Je ziet hier trouwens dat Jeruzalem nog een belangrijke rol speelt; in ieder geval komt men in actie en vaardigt men Barnabas af. Barnabas kwam zelf ook van buiten, want hij was afkomstig van Cyprus. Dat wilde ik juist even genoemd hebben. Laten we in de eerste plaats vaststellen – volgens mij heb ik de vorige keer of die keer daarvoor al wat meer over Barnabas gezegd, maar omdat hij hier nu weer zo specifiek genoemd wordt, is het goed om er even bij stil te staan.⟨/p>
⟨p>Hij was bekend onder de apostelen, dat weten we uit hoofdstuk 4 vers 36. Daar wordt hij voor het eerst genoemd. Hij was ook een neef van Marcus, zoals wij weten uit de brieven van Paulus. In het huis van Marcus kwam de ecclesia van Jeruzalem samen; dat weten we uit hoofdstuk 12 vers 12. Barnabas was geboren op Cyprus, een Cyprioot dus. Toen we zojuist in het voorgaande vers lazen over Cyprische mannen, zat Barnabas daar uiteraard nog niet bij, maar hij was zelf óók zo’n Cyprische man.⟨/p>
⟨p>We weten dat hij een Leviet was en wellicht ook vanuit die hoedanigheid zeer begaafd en begiftigd was met inzicht in de Schrift. Hij was een bekwaam Bijbelleraar – dat zullen we straks in vers 26 nog wel zien – iemand die in staat en geschikt was om te onderwijzen. Juist nu de Hellenisten in het vizier komen, is het niet voor niets dat Barnabas wordt afgevaardigd naar Antiochië. Hij gaat daar een grote rol spelen.⟨/p>
⟨p>Toen deze aankwam en de genade van God zag... Ik heb een sterretje boven dat woord 'God' gezet. Waarom? Omdat ik er altijd graag op wijs dat er sprake is van dé God. De enige waarachtige, die ook met recht God is. Alle anderen die zich als god kwalificeren of afficheren, dat is allemaal met kleine letters. Dit is dé God, de enige echte namelijk. Maar let op.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2645" title="Speel af vanaf 44:05">▶ 44:05⟨/button> ⟨span>De Genade van God Waarnemen en Daarbij Blijven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Toen deze Barnabas daar aankwam in Antiochië, nam hij iets waar. En wat nam hij waar? De genade van God. Dat is toch geweldig wat daar in Antiochië plaatsvond. Wat hij daar zag, was de genade van God. Ook hier zien we alweer heel duidelijk wat juist in het navolgende zo uitdrukkelijk geëtaleerd wordt in het boek Handelingen, namelijk de boodschap die Paulus onder de natiën gaat brengen. Maar hier lees je het al: hier in Antiochië neemt hij de genade van God waar en hij verheugde zich.⟨/p>
⟨p>In het Grieks is dat een woordspeling, want het zijn verwante woorden: ⟨em>charis⟨/em> en vreugde. Als je de genade van God ziet, wat doe je dan? Nou, je verblijden! Dat kan niet anders. Want als je je niet verblijdt, dan zie je de genade van God niet. Hoe bedoel ik dat? Iemand merkte op: "Ja, dat ben ik wel met u eens, maar in dit verband lijkt mij dat een beetje misplaatst. Het is wel waar natuurlijk, Hij is de God van Israël, hoe vaak wordt Hij zo niet genoemd?" Maar er vindt hier juist een move plaats naar de natiën. Dat hij Hem de God van Israël noemt... ja, oké, ik spreek hem niet tegen, maar ik wijs er alleen op dat we het zuiver moeten houden. De naam Israël wordt in dit verband niet genoemd. Je kunt wel zeggen dat het de God van de... ja, dat is waar, maar dat wordt niet zo genoemd.⟨/p>
⟨p>Wat wel vermeld wordt, zou ons in het Nederlands zomaar ontgaan. Er wordt gesproken over de genade en dat hij zich verheugde. Wat zag hij daar? Wat werd daar verteld? Denk er eens over na: daar werden Hellenisten benaderd met de boodschap dat Jezus de Heer is, de ⟨em>Kurios⟨/em>, doordat Hij is opgestaan uit de doden. Wordt er verder nog iets over gezegd, dat ze weer Joods werden of iets dergelijks? Nee, dat staat er niet. Ze geloofden dat Jezus de Heer is, en dat heeft een enorme impact. De hand des Heren was met hen. Een groot aantal komt tot dat inzicht en tot die erkenning. Men is onder de indruk van de genade van God en dat is wat Barnabas daar ziet.⟨/p>
⟨p>Wat is de genade van God? Dat is dat God geeft. Dat is dat God verklaart wie Hij is en wat Hij doet. Genade staat tegenover wet. De wet heeft te maken met wat er gevraagd wordt, wat jij moet doen en wat er geëist wordt. Dat is totaal niet aan de orde. Wat Barnabas ziet, is de genade van God: de boodschap van wat God bij machte is te doen, wat Hij doet en wat Hij zal doen. Op het moment dat een mens daarmee geconfronteerd wordt, word je blij. Waarom? Omdat je dan wordt omgekeerd. Dan wordt ook je hoofd en je hele blik omgekeerd. In plaats van naar jezelf en naar de mens te kijken, wordt je blik gericht op wie Hij is, op wat Hij doet en wat Hij belooft. Op het moment dat je zo gefocust wordt, word je blij. Dat is wat Barnabas daar zag in een gehelleniseerde omgeving: daar vond een krachtig werk van God plaats. De hand van de Heer was met hen en deze Hellenisten kwamen tot de ontdekking van de genade van God.⟨/p>
⟨p>Barnabas verheugde zich en hij wekte hen allen op om naar het voornemen van het hart de Heer trouw te blijven. Maar zo staat het er eigenlijk niet. Er staat niet "trouw te blijven". Ik zeg niet dat de gedachte op zich fout is, maar ik wijs erop wat er staat: er staat om te blijven bij de Heer. Namelijk: bij de genade van God. Als ik het zo zeg, is het net alsof je de brieven van Paulus weer leest. Om te blijven staan. Wat Barnabas zag, was dat de genade van God daar actief en werkzaam was. Hij verheugde zich, en zij ook natuurlijk, want dat is wat de genade van God doet. Er was daar een enorme vreugde. Dat is wat hij waarnam.⟨/p>
⟨p>Waar Barnabas toe oproept, is om bij die Heer te blijven. Dus niet bij Hem weg te gaan en ook bij die boodschap van genade te blijven. Dat is trouwens het altijd weerkerende refrein. Het confronteert je eigenlijk ook met de typisch menselijke neiging om daar juist vandaan te lopen. Waarom? Omdat je op een gegeven ogenblik denkt: ik ben nu wel begonnen bij genade, maar het kan toch niet zo mooi zijn dat het altijd maar genade blijft? Daar komt toch ook wel wat van een mens bij? Op dat moment blijf je dus niet bij Hem. Het gaat erom te staan in de genade en om ook te blijven bij die genade. Het gaat dus niet zozeer om dat "trouw blijven", want dan krijg je weer een beetje de gedachte van een menselijke prestatie: wij zijn trouw. Nee, dat is niet waar het hier om gaat. Ze waren bij de Heer in genade. Niet omdat ze zulke keurig Joods levende mensen waren, want het waren juist Hellenisten. Ze waren onherkenbaar zelfs als Joden, maar ze hebben de genade van God leren kennen. En nu zegt Barnabas: "Blijf daarbij, laat je er niet van afbrengen."⟨/p>
⟨p>Ik stel voor dat we eerst even gaan pauzeren en dan pakken we straks de draad weer op bij vers 24.⟨/p>
⟨p>We pakken de draad weer op. We hadden het over vers 23: Barnabas die daar in Antiochië komt, daar de genade van God zag en zich verheugt. En dan zegt hij ook tegen hen: "Blijf bij de Heer, blijf bij de Heer." Daar waren ze dus al, en hij zegt: blijf erbij. Dat is het enige. Dat is dus geen evolutie waarbij je verder moet komen. Nee, juist niet, want als je "verder" komt, dan kom je verder van huis. Je moet juist daar blijven. Sommigen zeggen dat evolutie betekent dat je steeds verder komt, maar dat is dan verder van huis. Daar moeten we dus helemaal niet wezen.⟨/p>
⟨p>Want hij was, zo staat er, een goed man. Nou, zo kennen we Barnabas inderdaad wel. Eerder zagen we al dat hij erg vrijgevig was, maar vooral – dat zullen we in het navolgende ook nog wel zien – hij was het die zich ontfermde over Saulus. Hier lees je: hij was een goed man, vol van... Je zou het ook zo kunnen leggen: hij was een goed man, hoezo? Nou, vol van heilige geest. Niet "dé" heilige geest als ware het één aparte persoon, nee, hij was vol van heilige geest en van geloof. Die twee gaan natuurlijk hand in hand, want hij geloofde en daarom was hij vol van geest. Een brede schare, een aanzienlijke schare, werd aan de Heer toegevoegd. Dat was dus wat al gaande was met die scharen waarvan we lazen dat er velen gelovig werden; hier lees je dat dat gewoon maar verderging. Een brede schare werd aan de Heer toegevoegd en hij, Barnabas, vertrok naar Tarsus.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3208" title="Speel af vanaf 53:28">▶ 53:28⟨/button> ⟨span>Barnabas Zoekt Saulus op in Tarsus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hé, en nu zijn we eindelijk waar we wezen moeten, want in de voetsporen van Paulus – Saulus – hebben we hem nu al een hele tijd niet gezien. Waar is Saulus? Nou, die vraag stelde Barnabas zich dus ook: waar is hij? Hij wist het eigenlijk wel: hij is naar Tarsus, want het was ooit Barnabas die hem inderdaad daar naartoe gezonden had.⟨/p>
⟨p>Inmiddels zijn we een jaar of acht verder; ja, echt zoveel jaren later. En Barnabas vertrekt nu naar Tarsus om Saulus te zoeken. Waarom? Nou, ik heb wel een idee. Barnabas wist wie Saulus was. Toen Saulus in Jeruzalem verbleef, had hij nauwelijks contacten omdat iedereen kopschuw voor hem was, maar het was juist Barnabas die het lot van hem aantrok – of zoals er letterlijk staat: die hem vasthield, die hem vastgreep. Barnabas heeft met hem gesproken.⟨/p>
⟨p>We weten vanaf de aanvang al dat Saulus geroepen was om de Naam te brengen naar de natiën; dat lezen we al in Handelingen 9 vers 15. Welnu, Barnabas was daar aangekomen in Antiochië en hij zag daar een krachtig werk onder de Hellenisten. Dat waren nog niet in de echt strikte zin van het woord heidenen zoals wij dat noemen, maar dan toch in elk geval mensen die helemaal van het Joodse geloof, van het jodendom, vervreemd waren. Juist daar gebeurde een krachtig en machtig werk.⟨/p>
⟨p>Barnabas vertrekt dan vervolgens naar Tarsus om Saulus te zoeken. Hoezo? Wel, dit was inderdaad typisch een ontwikkeling die alles te maken had met de bediening van Saulus. Die bediening was weliswaar nog niet geactiveerd als zodanig, maar dat 'zat in het vat'. Dat wist Barnabas ook.⟨/p>
⟨p>Afijn, Barnabas vertrok naar Tarsus om Saulus te zoeken. En toen hij hem gevonden had – wat ook niet één-twee-drie gegaan zal zijn, stel ik me zo voor – leidde hij hem tot in Antiochië. Daar moest Saulus wezen; dit moest hij meemaken. En het geschiedde, vers 26, dat zij een vol jaar daar in de Ecclesia gastvrij ontvangen werden. Ze werden daar in huis genomen – opgenomen – en zij leerden een brede schare.⟨/p>
⟨p>Ik wees er al eerder even op dat Barnabas een geschikt onderwijzer, een leraar was. En dat was Saulus ook. Daar in Antiochië hebben zij een jaar lang schouder aan schouder onderwijs gegeven, terwijl ze daar gastvrij ontvangen werden. En dan staat er dit bekende vers...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3414" title="Speel af vanaf 56:54">▶ 56:54⟨/button> ⟨span>Voor het Eerst Christenen Genoemd: een Geuzennaam⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In Handelingen 11 vers 26 staat: "En het geschiedde, dat zij een vol jaar in de Ecclesia gastvrij ontvangen werden en een brede schare leerden en dat de discipelen het eerst te Antiochië Christenen genoemd werden." Hier vinden we voor het eerst de term "Christen" of "Christianen". In het Engels zeg je dat nog steeds zo: ⟨em>christians⟨/em>. Ik heb de neiging om u dan een vraag te stellen: noemt u zich een Christen? Dat vind ik een interessante vraag, want met dat woord is toch wel wat aan de hand. De aarzeling over het gebruik van het woord begrijp ik ook heel erg goed.⟨/p>
⟨p>Soms hoor je: "Nee, ik ben een gelovige en geen Christen." Zou je nooit zeggen: ik ben een Christen? Laat ik het eens anders vragen: wie zegt dat wel? Wie zegt: ik ben een Christen? Iemand zegt: "Ik heb er geen moeite mee." Oké. Dat zijn twee verschillende dingen. Een ander zegt weer: "Ik heb er geen moeite mee, maar ik zeg het niet zo." Heeft er iemand nog een motief waarom je het zo zegt? Het zou een motief kunnen zijn dat de term "Christenen" eigenlijk voorbehouden is aan Joodse Messiasbelijdende Joden. Daar komen we straks inderdaad nog even op, dat is meteen de Bijbelse onderbouwing daarvan.⟨/p>
⟨p>Maar er is denk ik nog wel een reden waarom je daar enige reserve kunt hebben. In de praktijk is dat misschien wel de belangrijkste reden om het woordje "Christenen" niet te gebruiken. Je hoort soms de term "heidenen", maar heidenen betekent gewoon dat je geen Jood bent en tot de natiën behoort. Ons woord "heiden" komt trouwens etymologisch van iemand van de heide; een heiden is iemand die de heide bewoont. Dat is eigenlijk buiten de bewoonde wereld, ergens op de hei in een hutje. Maar goed, dat vervalt dan.⟨/p>
⟨p>Dan is er de wijze waarop je jezelf noemt naar een voorganger. Je noemt je dan naar een mens, bijvoorbeeld Calvijn: "Ik ben een Calvinist." Nou, dat lijkt mij al helemaal een kwalijke zaak. Dat valt in wezen in dezelfde orde als waar Paulus het over heeft, wanneer men zegt: "Ik ben van Petrus", "Ik ben van die", of "Ik ben van Apollos". Dan noem je je naar een mens en feitelijk doe je dat ook als je zegt dat je van Calvijn bent of wanneer je een bepaalde favoriete leerstelling van de kerk noemt.⟨/p>
⟨p>Het woordje "kerk" is denk ik nog weer een wat ander verhaal. Dat komt van ⟨em>kuriake⟨/em>, dat wat van de Heer is. Maar ja, dan denk je: wat is van de Heer? Die term vind je niet zo in de Bijbel. In de Bijbel heet dat de Ecclesia, een uitgeroepen gezelschap. Maar als je zegt: "Dat wat van de Heer is", dan denk ik niet aan een groep mensen. Dan denk ik gewoon meteen heel groot: de aarde is des Heren en haar volheid. Dus dan valt niets daarbuiten, want alles is van Hem.⟨/p>
⟨p>Maar over die term Christen: ik denk dat de meeste mensen — tenminste, zo vergaat het mijzelf ook — moeite hebben om te zeggen "ik ben Christen", omdat je je daarmee feitelijk associeert met de christenheid. Een christenheid waarvan je weet dat er sprake is van hypocrisie, maar ook vergeven is van dwaalleer. In de christenheid is men vaak onbekend met het Evangelie. Dit is een hard woord, maar onder ons zeg ik het hier wel in de voorhof: men predikt er een evangelie waarvan Paulus zegt dat het geen evangelie is. Moet ik me associëren met dat gezelschap? Dat is de moeite die ik herken.⟨/p>
⟨p>Aan de andere kant kun je ook weer redeneren: een Christen betekent letterlijk iemand die van Christus is. Nou, wat is daar voor bezwaar tegen? Het hangt er dus maar net vanaf welke gedachte je eraan koppelt. Associeer je je met de christenheid, dan zeg ik: nee, dat doe ik juist niet, ik neem daar afstand van. Associeer je je met Hem, de Christus? Ja, van harte!⟨/p>
⟨p>Maar ik wil er nog iets bij zeggen, want ik zal u dit zeggen: in de Bijbel noemde niemand zich Christen. Dat is gewoon een vaststelling. Het woord Christen of het meervoud Christenen komt maar drie keer voor; dat is dus niet zo heel vaak. Let bovendien op de eerste vermelding hier: noemden deze discipelen zichzelf Christenen? Nee, er staat dat de discipelen het eerst zo ⟨em>genoemd werden⟨/em>. Het waren buitenstaanders die hen zo noemden. Zij hadden het over Christianen en het loutere feit dat buitenstaanders hen zo noemden, gaf het zelfs iets van een scheldwoord: "Die Christianen". Je leest niet van gelovigen dat zij zichzelf Christen noemden, maar zij ⟨em>werden⟨/em> zo genoemd. Kennelijk fungeerde het als scheldnaam; in ieder geval was het een naam die buitenstaanders aan hen gaven.⟨/p>
⟨p>Ik was ooit een keertje bij een broeder, K.A. den Breeën in Bussum. U kent hem wel van ⟨em>Bijbels Denken⟨/em>, waar hij jarenlang hoofdredacteur van was. We waren met een groepje mensen bij hem op bezoek en hij vertelde allerlei boeiende dingen. Toen zei hij: "Ik noem me geen Christen. Laat andere mensen mij maar zo noemen." Die uitspraak is me altijd bijgebleven. Waarom zou ik mezelf een etiket moeten opplakken? Anderen zouden mij moeten herkennen. Zijn uitspraak was natuurlijk direct ontleend aan Handelingen 11:26. Andere mensen noemden hen zo. En of het nu een scheldnaam was — ik heb die opvatting ook wel verdedigd gehoord — dat zou kunnen, maar strikt genomen hoeft dat niet. Het kan ook gewoon zijn dat de buitenstaanders hen zo noemden zonder dat daar een negatieve klank aan gekoppeld was.⟨/p>
⟨p>Het gaat nu even specifiek om dat woord Christen. Ik ben van Christus. Er moet trouwens nog iets bij gezegd worden, ook al heb ik daar nu even geen dia van. Er staat hier "te betitelen"; letterlijk werden ze zo genoemd. Maar dit woord wordt vaker gebruikt, een keer of tien, vijftien in het Nieuwe Testament. Het wordt meestal vertaald met "een godspraak". Dat is weliswaar geen letterlijke weergave, maar dat is wel de wijze waarop dat fungeert. Ik opper de gedachte — ik geef het gewoon ter overweging — dat het loutere feit dat men die naam aan deze leerlingen gaf daar in Antiochië voor het eerst, een goddelijke aanwijzing zou kunnen zijn.⟨/p>
⟨p>Nu kom ik toch weer op mijn schoonvader; dat is altijd een goed idee om die te vriend te houden. Daar ligt namelijk de gedachte in gelegen dat, ook al hebben anderen het als een scheldwoord gebruikt, het juist ging fungeren als een geuzennaam. De Messianen, ja, dat is het dan. Tja.⟨/p>
⟨p>En met andere namen die mensen je geven, daar moet je het soms maar mee doen. Ik bedoel als een ander je op een bepaalde manier noemt. Een ander zegt: "Jij bent een alverzoener hè?" Ik ben er altijd erg blij mee als men dat dan zegt. Want dat is altijd een geweldige aanleiding om eventjes de puntjes op de i te zetten. Pardon, er is er maar één hè? Er is er maar één: één Alverzoener, en met een hoofdletter. Vergis je niet.⟨/p>
⟨p>Maar goed, dat zijn namen die men dan geeft. Ik zei: dit woord christen, of meervoud christenen, komt drie keer voor. Dus nog twee keer. Handelingen 26, Wolter wees er zojuist even op. Als Paulus zich verantwoordt voor koning Agrippa, dan lees je dat hij reageert. De grond wordt hem al gauw te heet onder de voeten, want Paulus legt hem echt het vuur aan de schenen. En dan reageert Agrippa met deze woorden: "Maar Agrippa zei tot Paulus: jij wilt mij wel spoedig als christen laten optreden." Ja, daar zit natuurlijk spot in. Ook hier zou je kunnen verdedigen dat dit ook een scheldnaam zou zijn. Maar ook hier is het weer inderdaad een buitenstaander die hen zo benoemt.⟨/p>
⟨p>Maar het is waar wat Wolter zojuist zei, dan zegt Paulus bevestigend in Handelingen 26 vers 29: "En Paulus zeide: ik zou God wel willen bidden dat en spoedig en voorgoed, niet alleen gij, maar ook allen die mij heden horen, ook zo werden als ik, uitgezonderd deze boeien." Dat wil zeggen: los van deze boeien, zonder die boeien dan. Ik wou dat jullie allemaal zo waren als ik, maar Paulus stond daar zo... maar zonder boeien dan, alstublieft. Ja, dat is humor.⟨/p>
⟨p>En dan de laatste keer dat het woord christen voorkomt: "Indien gij echter als christen lijdt, dan schame hij zich niet, maar verheerlijke God onder die naam." Ja, en hier komen dezelfde gedachten weer bij mij op als wat ik al bezigde. Het is de buitenwereld die hen zo benoemde. Je lijdt dan ook inderdaad onder de naam christen. En men spreekt wellicht schandelijk, spottend over die naam. Maar vergis je niet, in wezen is het een geuzennaam. Je kunt God ervoor danken als zij jou zo noemen.⟨/p>
⟨p>Nou, daar moet ik het bij laten. Want meer kan ik er eigenlijk niet over zeggen. Dat zijn de voorkomens in het Nieuwe Testament van het woord christen. En één ding heb ik in elk geval vastgesteld. Er zijn verschillende suggesties die ik gedaan heb die niet helemaal met zekerheid te zeggen zijn. Eén ding staat inderdaad als een paal boven water: nooit lees je dat gelovigen zichzelf christen noemen. Waarmee ik niet de conclusie trek dat het dus verboden is, want dat bedoel ik helemaal niet te zeggen. Ik wil gewoon, we doen Bijbelstudie en ik stel het gewoon vanuit de Schrift vast.⟨/p>
⟨p>En in die dagen staat er dus, terwijl zij daar een jaar actief waren in Antiochië, zei Barnabas en Saulus overigens — ik wijs er nu alvast even op — in die volgorde worden ze hier nog steeds zo genoemd: Barnabas voorop en Saulus. En dat blijft nog even zo, totdat je de omkering krijgt ook weer in Handelingen 13. En dan wordt het Paulus en Barnabas. Dus het is Saulus en Barnabas. Ik zal in het vervolg — vanavond weet ik niet, maar de volgende keer ook nog wel — erop wijzen. Het is iedere keer dan Saulus en Barnabas, maar het wordt Paulus en Barnabas. Ja, waarvan akte.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4418" title="Speel af vanaf 01:13:38">▶ 01:13:38⟨/button> ⟨span>De Profetie van Agabus over de Wereldwijde Hongersnood⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En in die dagen kwamen er profeten van Jeruzalem naar Antiochië. Of letterlijk staat er dat zij 'omlaag kwamen'. U ziet het: Antiochië lag lager dan Jeruzalem, vandaar die uitdrukking.⟨/p>
⟨p>Eerst kwam Barnabas daar vandaan, maar nu kwamen er profeten vanuit Jeruzalem en ze hadden iets te melden. Dat is wel vaker het geval met profeten, want dat is precies wat het woord profeet ook aanduidt. Ze komen met een godspraak en vanuit het Grieks betekent het zelfs een voorzegging. Profetie, dat betekent voorzegging.⟨/p>
⟨p>Eén uit hen, genaamd Agabus — een bekend figuur in het boek Handelingen, want we komen hem veel later in het boek nog een keer tegen — stond op. Hier wordt dus ook al zijn naam genoemd. Hij stond op en gaf door de Geest te kennen, hij duidde aan door de Geest, dat een grote hongersnood zou komen over het hele rijk. Hier staat het Griekse woordje ⟨em>oikoumenē⟨/em>, en dat betekent de bewoonde wereld.⟨/p>
⟨p>Er staat bij dat die hongersnood dan ook gekomen is onder Claudius. Dat is een bekend fenomeen; ook in de ongewijde geschiedenis wordt hierover gesproken. In pakweg de tweede helft van de veertiger jaren en het begin van de vijftiger jaren van onze jaartelling is er een grote hongersnood geweest. Overigens niet allemaal tegelijkertijd, maar wel in die hele bewoonde wereld heeft op verschillende locaties afwisselend een hongersnood plaatsgevonden. Het is Agabus die dit al had voorzegd voordat het zover was, en dit door de Geest had aangeduid.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4555" title="Speel af vanaf 01:15:55">▶ 01:15:55⟨/button> ⟨span>De Collecte voor Judea: de Rollen Omgedraaid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Er staat: en de discipelen besloten dat elk van hen naar draagkracht iets zenden zou tot ondersteuning van de broeders die in Judea woonden. Het is toevallig – wat heet – ik was vorige week in Bodegraven en een aantal van u was daar ook aanwezig. Toen hadden we het over de collecten die Paulus organiseerde in Korinthe, en trouwens niet alleen daar, voor de verarmde broeders in Judea. Paulus is daar altijd zeer mee bezig geweest. We lezen in Galaten 2 vers 10 – ik heb toen ook op dat vers gewezen en ik doe het bij deze gelegenheid ook even – dat is trouwens bij een veel latere gelegenheid, als Paulus in Jeruzalem is en daar die ontmoeting plaatsvindt met Jacobus, Petrus en Johannes. Ze erkennen elkaar met de boodschap die zij van Godswege hebben gekregen en er staat dat ze elkaar de rechterhand der gemeenschap geven.⟨/p>
⟨p>Ik lees even voor uit Galaten 2 vers 9: "En toen zij de genade die mij, Paulus, geschonken was, opmerkten, reikten Jacobus, Kefas en Johannes – in die volgorde vinden we ze ook in onze Bijbel terug – die voor steunpilaren golden, mij en Barnabas de rechterhand der gemeenschap. Wij, ik en Barnabas, zouden naar de natiën gaan; zij, Jacobus, Petrus en Johannes, zouden naar de besnedenen gaan. Alleen", staat er dan, "moesten wij de armen blijven gedenken." En ik, Paulus, heb mij dan ook beijverd dat vooral te doen. Dat is hier dus al het geval. Dit is nog heel wat jaartjes voorafgaand aan deze ontmoeting. Later heeft Paulus een grootscheepse collecte georganiseerd in veel ecclesia's, allemaal om de broeders daar in Judea te ondersteunen en de armen te gedenken.⟨/p>
⟨p>Ik kan het niet nalaten om er ook op te wijzen dat dit typerend is. Want het is Judea, het Joodse volk, dat moet worden voorzien van brood. Dat was een hongersnoot, hè? En zij waren verarmd. In plaats van dat de rijkdom vanuit Judea naar de wereld zou gaan... Ik bedoel, dat is toch wat de Jood verwachtte, zeker zij die de verwachting hadden van het Koninkrijk: Israël wordt het centrum en vanuit Israël gaat alle rijkdom, ook de geestelijke rijkdom en het geestelijke voedsel, naar de natiën. Maar nu is het deze ontwikkeling: de geestelijke rijkdom was bij de natiën terechtgekomen en vervolgens moeten zij hen stoffelijk voorzien. Dat is typerend.⟨/p>
⟨p>En dan staat er: en de discipelen besloten dat elk van hen naar draagkracht iets zenden zou tot ondersteuning van de broeders die in Judea woonden. De affiniteit met het Joodse volk was natuurlijk enorm groot, al was het maar omdat het in wezen op dit tijdstip nog grotendeels een Joods gebeuren was. Dit deden zij ook en zij zonden het aan de oudsten door de hand van Barnabas en Saulus. Dat betekent dus dat er nu een delegatie, Barnabas en Saulus, naar Jeruzalem gaat met een gift, of eigenlijk met de collecten. En ze gaan naar Jeruzalem en er staat bij: aan de oudsten. Let op zoals het er staat, want er staat niet "aan de apostelen in Jeruzalem", maar "aan de oudsten".⟨/p>
⟨p>Ik mis toch niet één dia toevallig? Nee. Het is trouwens inderdaad nog maar de vraag of Saulus überhaupt in Jeruzalem is gekomen. Want wij weten uit de Galatenbrief dat Paulus... Wanneer is hij in Jeruzalem geweest? We hebben het een aantal keren terug op een rijtje gezet, maar in de Galatenbrief zet Paulus het zelf ook op een rijtje. Hij was geroepen; is hij toen meteen naar Jeruzalem gegaan? Nee, helemaal niet. Hij is naar de woestijn van Arabië gegaan, vervolgens een keer terug naar Damascus en pas drie jaar later is hij voor het eerst naar Jeruzalem geweest. Wie heeft hij daar ontmoet? Jacobus. En vijftien dagen lang is hij bij Petrus geweest om zijn verhaal te vertellen. En wanneer gaat hij dan weer naar Jeruzalem? Dat is pas veertien jaar later, volgens Galaten 2 vers 1.⟨/p>
⟨p>Dit bezoek in Handelingen 11 wordt daar niet meegeteld. Waarom? Nou, in de eerste plaats: als Saulus hier al in Jeruzalem is geweest, dan heeft hij in elk geval niet de apostelen ontmoet. Want dan had hij het in de Galatenbrief moeten vermelden; daar zet hij zijn bezoeken aan Jeruzalem en zijn bezoeken aan de apostelen immers op een rijtje. Maar het staat er ook heel opmerkelijk: aan de oudsten werd het gezonden, niet aan de apostelen. Dit bezoek is een handreiking geweest aan Jeruzalem, maar er heeft geen ontmoeting plaatsgevonden met de apostelen. Daarom wordt dit bezoek dus ook niet vermeld in de Galatenbrief.⟨/p>
⟨p>Als wij inmiddels in dit dertigste vers zijn gearriveerd, dan is het tevens het einde van dit hoofdstuk. Pas weer een hoofdstuk later komen we Saulus weer tegen en dan gaan we hem vervolgens echt op de voet volgen; dan raken we Saulus niet meer kwijt. Maar nu, in hoofdstuk 12, begint vervolgens eigenlijk weer een intermezzo. De dood van Jacobus wordt genoemd en de dood van Herodes. Pas in het laatste vers van hoofdstuk 12 lees je dat Saulus inderdaad weer genoemd wordt. Er staat in vers 24 en 25: "En het woord des Heren wies en verbreidde zich. Barnabas nu en Saulus keerden terug uit Jeruzalem na..." Oh kijk, wacht even. Dus ze keren terug uit Jeruzalem. Hij is inderdaad toch wel degelijk in Jeruzalem geweest, maar er was dus geen ontmoeting met de apostelen. "...nadat zij hun liefdedienst hadden volbracht en zij namen ook Johannes mee, genaamd Marcus."⟨/p>
⟨p>Nou ja, daar pakken we de volgende keer gewoon de draad op. We slaan dus weer een hoofdstuk over in het relaas van Lukas, maar daarover de volgende keer meer. Zullen we het hier dan voor vanavond bij laten?⟨/p>